ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ និងអំណាចក្នុងឥស្លាម
ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ និងអំណាចក្នុងឥស្លាម
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 13 ជំពូក។"
[បទបង្ហាញ/អារម្ភកថា របស់អ្នកនិពន្ធ]
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[خطبة المؤلف]
[មតិបុព្វកថាវិទូ] ដោយនាមអល់ឡោះ មហាការុណាសព្វប្រពៃ មហាក្រៃលែងនូវសេចក្តីមេត្តា។ ការសរសើរតម្កើងទាំងឡាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ ដែលជាម្ចាស់គ្រប់គ្រងពិភពទាំងឡាយ ហើយសូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យ និងសន្តិភាពដល់លោកម្ចាស់របស់យើង ដែលជាប្រមុខនៃបណ្តាព្យាការី ព្រមទាំងក្រុមគ្រួសារ និងបណ្តាសហ្វាបះទាំងអស់របស់លោក ជាមួយនឹងការសួស្ដីសន្តិភាពយ៉ាងច្រើនឥតគណនា។ ចៅក្រម ឥមាម អាប៊ូ យ៉ាឡា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊ុន អាល់ហ៊ូសែន អ៊ីប៊ុន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊ុន ខាឡាហ្វ អាល់ហ្វារ៉ា (សូមអល់ឡោះគាប់ព្រះហឫទ័យនឹងលោក) បានពោលថា៖ ការសរសើរតម្កើងទាំងឡាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះយ៉ាងស័ក្តិសមបំផុត ហើយសូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យ និងសន្តិភាពដល់ព្យាការីរបស់ព្រះអង្គ ក្រុមគ្រួសារ និងសហសេវិករបស់លោក។ ៖ ពិតណាស់ ខ្ញុំធ្លាប់បានរៀបចំកែច្នៃសៀវភៅស្តីពី «ឥមាម៉ាត់» (ការដឹកនាំ) ហើយខ្ញុំបានរៀបរាប់វានៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់មុះតាម៉ាត់» ដោយបានពន្យល់នៅក្នុងនោះនូវទស្សនៈរបស់អ្នកវោហារសាសនា (មុតាម៉កលីមីន) អាគុយម៉ង់របស់ពួកគេ ភស្តុតាងរបស់យើង និងចម្លើយតបនឹងអ្វីដែលពួកគេបានលើកឡើង។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំយល់ឃើញថានឹងបំបែកចេញជាសៀវភៅមួយដោយឡែកស្តីពី «ឥមាម៉ាត់» ដោយលុបចោលនូវអ្វីដែលខ្ញុំបានរៀបរាប់នៅទីនោះពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះមតិ និងភស្តុតាងនានា ហើយបន្ថែមចូលនូវជំពូកផ្សេងៗទៀត ដែលទាក់ទងនឹងអ្វីដែលអ្នកដឹកនាំ (ឥមាម) មានសិទ្ធិធ្វើ ដូចជាការតែងតាំងអំណាចរដ្ឋបាល និងកិច្ចការផ្សេងៗទៀត។ ខ្ញុំសូមបួងសួងសុំជំនួយពីអល់ឡោះដ៏វិបុលសេដ្ឋចំពោះកិច្ចការនេះ និងសូមឱ្យវាផ្តល់ប្រយោជន៍ ដោយប្រការដែលព្រះអង្គសព្វព្រះហឫទ័យ។ ជំពូកនានាស្តីពី ឥមាម៉ាត់ (ការដឹកនាំ) ការតែងតាំងឥមាម (អ្នកដឹកនាំ) គឺជាកាតព្វកិច្ច (វាជីប)។ ហើយជាការពិតណាស់ លោក អាះម៉ាត់ (សូមអល់ឡោះគាប់ព្រះហឫទ័យនឹងលោក) បានពោលនៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊ុន អ៊ូហ្វ អ៊ីប៊ុន ស៊ុហ្វយ៉ាន អាល់ហឹមស៊ី ថា៖ "ភាពវឹកវរ (ហ្វីតណះ) នឹងកើតមាន ប្រសិនបើគ្មាននរណាម្នាក់ក្រោកឈរឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រងកិច្ចការរបស់ប្រជាជនទេនោះ"។ ហេតុផលចំពោះប្រការនេះគឺ៖ នៅពេលដែលបណ្តាសហសេវិក (សហ៉ាព) មានការខ្វែងគំនិតគ្នានៅសាលប្រជុំ សាគីហ្វះ ដោយពួក អាន់សារ បានពោលថា "ខាងយើងត្រូវមានមេដឹកនាំម្នាក់ ហើយខាងអ្នករាល់គ្នាត្រូវមានមេដឹកនាំម្នាក់" នោះលោក អាប៊ូ ប៉កកើរ និងលោក អ៊ូម៉ើរ (សូមអល់ឡោះគាប់ព្រះហឫទ័យនឹងលោកទាំងពីរ) បានបដិសេធពួកគត់ ហើយបានពោលថា "ពិតណាស់ ជនជាតិអារ៉ាប់នឹងមិនប្រគល់ការគោរពប្រតិបត្តិនាំមុខដល់អ្នកណាម្នាក់ ក្រៅពីកុលសម្ព័ន្ធគួរ៉ែស្ហនេះឡើយ" ហើយពួកគាត់បានរាយការណ៍ហាឌីសជាច្រើនអំពីប្រការនោះ។ ប្រសិនបើការតែងតាំងឥមាមមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចទេនោះ ការពិភាក្សា និងការដេញដោលដេញដោលគ្នាយ៉ាងដូច្នេះមុខជាមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបានឡើយ ហើយប្រាកដជាមានអ្នកពោលថា៖ "ការតែងតាំងនេះមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចឡើយ ទោះនៅក្នុងកុលសម្ព័ន្ធគួរ៉ែស្ហ ឬក្រៅពីពួកគេក៏ដោយ"។ ហើយផ្លូវនៃកាតព្វកិច្ចរបស់វា គឺផ្អែកលើគម្ពីរ និងការបង្រៀន (សម) មិនមែនផ្អែកលើការត្រិះរិះពិចារណា (អាខល់) ឡើយ ដូចដែលយើងបានរៀបរាប់នៅកន្លែងផ្សេងក្រៅពីនេះ ដោយហេតុថាការត្រិះរិះពិចារណាមិនអាចឱ្យគេដឹងពីកាតព្វកិច្ចនៃអ្វីមួយ ឬការអនុញ្ញាតឡើយ ហើយក៏មិនអាចឱ្យដឹងពីភាពហាឡាល់ (ការអនុញ្ញាត) ឬហារ៉ាម (ការហាមឃាត់) នៃអ្វីមួយដែរ។ ហើយវាជាកាតព្វកិច្ចរួម (ហ្វើរឌូ កិហ្វាយ៉ះ) ដែលតម្រូវលើមនុស្សពីរក្រុម៖ ក្រុមទីមួយ៖ គឺក្រុមអ្នកមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ (អះលុល អ៊ីជទីហាត) ដើម្បីឱ្យពួកគេធ្វើការជ្រើសរើស។ ក្រុមទីពីរ៖ គឺអ្នកដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើជាឥមាម ដើម្បីឱ្យម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេត្រូវបានតែងតាំងជាឥមាម។ ចំពោះក្រុមអ្នកជ្រើសរើស (អះលុល អ៊ីខទីយ៉ារ) គឺត្រូវផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌបីប្រការ៖ ទីមួយ៖ ភាពយុត្តិធម៌ និងត្រឹមត្រូវ (អាដាឡះ)។ ទីពីរ៖ ចំណេះដឹងដែលអាចនាំទៅដល់ការស្គាល់បុគ្គលដែលស័ក្តិសមទទួលបានតំណែងជាឥមាម។ ទីបី៖ ត្រូវជាបុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាស្មារតី និងការរៀបចំចាត់ចែងល្អ ដែលនាំទៅដល់ការជ្រើសរើសបុគ្គលណាដែលសមស្របបំផុតសម្រាប់តំណែងឥមាម។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصول في الإمامة
នៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ មូហាន់ណា (Muhanna) អំពីទូកមួយដែលត្រូវបានចាប់នៅក្នុងសមុទ្រ ដែលនៅក្នុងនោះមានជនជាតិរ៉ូម (អ្នកស្រុកប៊ីហ្សង់ទីន) ហើយពួកគេបាននិយាយថា៖ "ពួកយើងមកដោយមានការធានាសុវត្ថិភាព (អាម៉ាន)"។ លោក (ឥរ៉ាម អាហ្មេដ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ត្រូវពិនិត្យមើលស្ថានភាពរបស់ពួកគេ ប្រសិនបើពួកគេមានអាវុធជាប់តាមខ្លួន"។ គឺលោកបានផ្អែកលើភស្តុតាងខាងក្រៅដើម្បីការពារជីវិត (ឈាម) របស់ពួកគេ ហើយករណីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែមានទស្សនៈមួយផ្សេងទៀតត្រូវបានទាញចេញពីករណីនេះគឺ៖ ការអះអាងអំពីការតូបាត់ (ការកែប្រែខ្លួន) របស់ពួកគេ នឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ លុះត្រាតែមានភស្តុតាង (សាក្សី) បញ្ជាក់ថាពួកគេបានតូបាត់ មុនពេលដែលយើងមានអំណាចចាប់ខ្លួនពួកគេ ព្រោះវាជាទោសកំហុស (ហ្ហូឌូដ) ដែលបានចោទប្រកាន់រួចហើយ ហើយមន្ទិលសង្ស័យមិនមែនកើតឡើងក្នុងពេលប្រព្រឹត្តបទល្មើសនោះទេ គឺវាកើតឡើងបន្ទាប់ពីនោះ។ មូលដ្ឋាននៃរឿងនេះ គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ឥម៉ាម អាហ្មេដ (សូមអល់ឡោះប្រោសប្រណីដល់លោក) នៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ យ៉ាកូប ប៊ីន ពុកតាន (Ya'qub ibn Baktan) អំពីបុរសមូស្លីមម្នាក់ដែលបាននាំបុរសម្នាក់ទៀតមកពីភាគីសត្រូវ ហើយបុរសមូស្លីមនោះនិយាយថា៖ "ខ្ញុំបានចាប់គេធ្វើជាឈ្លើយសឹក" ចែកឯជនសត្រូវនោះនិយាយថា៖ "គេបានផ្តល់ការធានាសុវត្ថិភាពឲ្យខ្ញុំតើ"។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ប្រសិនបើបុរសមូស្លីមនោះជាមនុស្សសុចរិត ការអះអាងរបស់ជនសត្រូវ គឺមិនត្រូវទទួលយកឡើយ"។ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ដូចគ្នានេះដែរ នៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន យ៉ះយ៉ា អាល់កះហាល (Muhammad ibn Yahya អាល់-Kahhal) អំពីឈ្លើយសឹកម្នាក់ដែលបានចេញមកពីទឹកដីរ៉ូម ជាមួយនឹងជនសត្រូវម្នាក់ ដោយជនសត្រូវនោះនិយាយថា៖ "ខ្ញុំជាអ្នកនាំគេចេញមក" ហើយឈ្លើយសឹកនោះនិយាយថា៖ "ខ្ញុំជាអ្នកនាំគេចេញមកតើ"។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ការទទួលយកពាក្យសម្ដីរបស់ជនមូស្លីម គឺសមរម្យជាង"។ ដូច្នេះ ពាក្យសម្ដីរបស់ជនសត្រូវ គឺមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ទោះបីជាវាទាក់ទងនឹងការការពារជីវិតរបស់គេក៏ដោយ។ ផ្នែក៖ ស្តីអំពីអំណាច និងលក្ខខណ្ឌរបស់ចៅក្រម (កាឌី) ការតែងតាំងមុខតំណែងជាចៅក្រម គឺមិនអនុញ្ញាតឡើយ លើកលែងតែបុគ្គលនោះមានលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រាន់ទាំង ៧ ប្រការ៖ ការធ្វើជាបុរស, ការគ្រប់អាយុ (ពលការ), មានស្មារតីគ្រប់គ្រាន់ (មានសតិបញ្ញា), មានសេរីភាព (មិនមែនជាទាសករ), ជាអ្នកប្រកាន់សាសនាឥស្លាម, មានភាពយុត្តិធម៌ (សុចរិតភាព), មានសុខភាពត្រចៀក និងភ្នែកល្អ, និងមានចំណេះដឹង។ ចំពោះលក្ខខណ្ឌ "ការធ្វើជាបុរស" ព្រោះស្រ្តីមានកម្រិតទាបជាងក្នុងភាពពេញលេញនៃអំណាចគ្រប់គ្រង និងការទទួលយកធ្វើជាសាក្សី។ ចំពោះ "ការគ្រប់អាយុ និងមានស្មារតីគ្រប់គ្រាន់" ព្រោះកុមារ និងមនុស្សឆ្កួត មិនអាចគ្រប់គ្រងសូម្បីតែខ្លួនឯង ដូច្នេះពួកគេរឹតតែមិនអាចគ្រប់គ្រងលើអ្នកដទៃបានឡើយ ហើយផ្លូវនៃការប្រើប្រាស់ប្រាជ្ញាពិចារណា (ឥជ៍តិហាដ) ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗ និងការកំណត់ខែ គឺមិនមានចំពោះពួកគេទាំងពីរឡើយ។ ចំពោះ "សេរីភាព" ព្រោះទាសករមិនមែនជាអ្នកដែលមានសិទ្ធិអំណាច និងមិនមានសាក្សីភាពពេញលេញឡើយ។ ចំពោះ "ការជាអ្នកប្រកាន់សាសនាឥស្លាម" ព្រោះជនមូស្លីមដែលប្រព្រឹត្តបាបធ្ងន់ (ហ្វាស៊ីក) មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យកាន់អំណាចឡើយ ដូច្នេះជនកាហ្វៀរ (អ្នកមិនប្រកាន់សាសនាឥស្លាម) រឹតតែមិនអាចកាន់អំណាចបានឡើយ។ ចំពោះ "ភាពយុត្តិធម៌" ព្រោះជនហ្វាស៊ីក ត្រូវបានគេសង្ស័យនៅក្នុងសាសនារបស់គេ ហើយការកាត់ក្តី គឺផ្អែកលើភាពស្មោះត្រង់។ ចំពោះ "សុខភាពត្រចៀក និងភ្នែកល្អ" គឺដើម្បីឱ្យគេអាចស្គាល់រវាងដើមចោទ និងចុងចោទ ហើយលក្ខខណ្ឌនេះ ជនពិការភ្នែក និងជនថ្លង់ មិនអាចបំពេញបានឡើយ។ ចំពោះសុខភាពនៃអវយវៈផ្សេងទៀត គឺមិនត្រូវបានយកមកពិចារណាជាសំខាន់នោះទេ ព្រោះគេនៅតែអាចធ្វើការកាត់ក្តីបាន។ វាមានភាពខុសគ្នាពីតំណែងអ្នកដឹកនាំកំពូល (ឥម៉ាម៉ាត់ គូប្រា) ដោយ...
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل فأما ولاية القضاة
ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់បានសារភាពវានៅចំពោះមុខមេដឹកនាំទាំងពីរ (មេដឹកនាំភាគីទាំងសងខាង) នោះគាត់ត្រូវបានចាត់ទុកជាសាក្សីនៅក្នុងរឿងនោះនៅចំពោះមុខមេដឹកនាំរបស់គាត់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បានសារភាពវានៅចំពោះមុខមេដឹកនាំរបស់គាត់ផ្ទាល់ នោះវាជាការត្រឹមត្រូវ ហើយមេដឹកនាំនោះគឺជាអ្នកវិនិច្ឆ័យលើរូបគាត់ផ្អែកតាមការសារភាពរបស់គាត់។ ហើយប្រសិនបើគាត់បានសារភាពវានៅចំពោះមុខមេដឹកនាំនៃភាគីជម្លោះម្ខាងទៀត វាអាចលទ្ធភាពពីរ៖ អាចចាត់ទុកថាជាសាក្សីប្រឆាំងនឹងគាត់ ឬអាចចាត់ទុកថាជាអ្នកវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនោះ ដោយសារតែភាពខុសគ្នារវាងមេដឹកនាំនៃភាគីដើមចោទ និងភាគីចុងចោទដូចដែលយើងបានបញ្ជាក់រួចមកហើយ។ ហើយការកំណត់នេះក៏ត្រូវអនុវត្តដូចគ្នាផងដែរចំពោះអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់មេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធ និងប្រមុខកុលសម្ព័ន្ធទាំងឡាយណាដែលទទួលបានអំណាចគ្រប់គ្រងដាច់ដោយឡែកលើកុលសម្ព័ន្ធ និងពូជអម្បូររបស់ពួកគេ។ ផ្នែក៖ ស្តីអំពីអំណាចគ្រប់គ្រងលើការដឹកនាំសឡាត (ការធ្វើជាអ៊ីម៉ាំ) ការគ្រប់គ្រងនេះត្រូវបានបែងចែកជាបីផ្នែក៖ ទីមួយ៖ ការធ្វើជាអ៊ីម៉ាំក្នុងការសឡាតហ្វឌូទាំងប្រាំពេល។ ទីពីរ៖ ការធ្វើជាអ៊ីម៉ាំក្នុងការសឡាតជុមអាះ (ការសឡាតថ្ងៃសុក្រ)។ ទីបី៖ ការធ្វើជាអ៊ីម៉ាំក្នុងការសឡាតស៊ូនណោះ (ការសឡាតស្ម័គ្រចិត្ត)។ ចំពោះការធ្វើជាអ៊ីម៉ាំក្នុងការសឡាតហ្វឌូទាំងប្រាំពេល៖ ការតែងតាំងអ៊ីម៉ាំសម្រាប់សឡាតទាំងនេះ គឺអាស្រ័យទៅលើស្ថានភាពនៃម៉ាស្ជីដដែលត្រូវបង្កើតការសឡាតនោះឡើង។ ហើយម៉ាស្ជីដទាំងនោះមានពីរប្រភេទ៖ ម៉ាស្ជីដរបស់រដ្ឋអំណាច (ម៉ាស្ជីដស៊ុលតនីយ៉ោះ) និងម៉ាស្ជីដទូទៅរបស់ប្រជាជន (ម៉ាស្ជីដអាមម៉ិយ៉ោះ)។ ចំពោះម៉ាស្ជីដរបស់រដ្ឋអំណាច៖ គឺជាម៉ាស្ជីដធំៗ (ម៉ាស្ជីដជូមិអៈ) កន្លែងប្រជុំជុំវិញធំៗ និងម៉ាស្ជីដទាំងឡាយណាដែលមានទំហំធំ និងមានមនុស្សម្នាចូលរួមច្រើន ដែលស្ថិតក្រោមការមើលថែទាំពីសំណាក់រដ្ឋអំណាច (ស៊ុលតង់)។ ដូច្នេះ មិនអនុញ្ញាតឱ្យបុគ្គលណាម្នាក់ឡើងធ្វើជាអ៊ីម៉ាំនៅក្នុងម៉ាស្ជីដទាំងនោះឡើយ លើកលែងតែបុគ្គលដែលត្រូវបានចាត់តាំងដោយរដ្ឋអំណាចប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីកុំឱ្យប្រជារាស្ត្ររំលោភលើសិទ្ធិអំណាចរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំក្នុងកិច្ចការដែលជាកាតព្វកិច្ចរបស់គាត់។ ឥរិយាបថនេះ ត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញ អះម៉ាត់ ង្ហាញនៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ មូហនណា នៅពេលដែលគាត់បានសួរលោកថា៖ តើកាឌី (ចៅក្រម) អាចដឹកនាំសឡាតបានដែរឬទេ ប្រសិនបើអភិបាលមិនបានចេញមក? លោកបានឆ្លើយថា៖ "ប្រសិនបើអភិបាលបានបញ្ជាគាត់ តែបើអភិបាលមិនបានបញ្ជាទេ គាត់មិនត្រូវចេញមកដឹកនាំឡើយ លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីអភិបាល"។ នៅពេលដែលរដ្ឋអំណាចបានតែងតាំងអ៊ីម៉ាំម្នាក់នៅក្នុងម៉ាស្ជីដនោះ គាត់គឺជាបុគ្គលដែលមានសិទ្ធិបំផុតក្នុងការដឹកនាំសឡាតនៅក្នុងម៉ាស្ជីដនោះ លើសពីបុគ្គលផ្សេងទៀត ទោះបីជាបុគ្គលផ្សេងទៀតនោះមានគុណធម៌ជាង ឬមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះជាងគាត់ក៏ដោយ។ ហើយអំណាចគ្រប់គ្រងនេះ គឺជាផ្លូវនៃភាពសមរម្យបំផុត (អាវឡា) មិនមែនជាផ្លូវនៃកាតព្វកិច្ចដាច់ខាត (ឡាហ្សិម និងវូជូប) ដូចជាអំណាចតុលាការ (កឌរ) ឬអំណាចដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធ (និកອບោះ) នោះឡើយ ដោយសារមូលហេតុពីរយ៉ាង៖ ទីមួយ៖ ប្រសិនបើប្រជាជនបានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងការជ្រើសរើសអ៊ីម៉ាំម្នាក់ ហើយគាត់បានដឹកនាំពួកគេសឡាត នោះការសឡាតរបស់ពួកគេគឺគ្រប់គ្រាន់ និងត្រឹមត្រូវតាមលក្ខណៈការសឡាតជាជុំវិញ (ជៈម៉ាអា)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في الولايات على إمامة الصلوات
ប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់មុនពេលពួកគេចាប់ផ្តើមថ្វាយបង្គំ នោះពួកគេមិនបាច់ថ្វាយបង្គំឡើយ ដោយត្រូវថ្លែងអំណរគុណដល់អល់ឡោះដោយមិនបាច់មានការសូត្រឃុតពះ ( Khutbah) ឡើយ នេះបើយោងតាមសេចក្តីរាយការណ៍តែមួយ។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅក្នុងការថ្វាយបង្គំសូរ្យគ្រាស ឬចន្ទគ្រាស ប្រសិនបើពន្លឺភ្លឺច្បាស់ឡើងវិញ។ ហើយប្រសិនបើគេសង្ខេបការសុំភ្លៀងត្រឹមតែការទុអា នោះគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ ត្រូវបានរាយការណ៍ពីលោក អាន៉ាស់ ពិន ម៉ាឡិករ៉ាត់ ថា៖ «មានបុរសអ្នកស្រែចំការម្នាក់បានមកជួប រ៉សូលុលឡោះ ﷺ ហើយនិយាយថា៖ ឱរ៉សូលុលឡោះ! យើងបានមកជួបលោកក្នុងស្ថានភាពដែលយើងគ្មានអូដ្ឋសូម្បីតែមួយក្បាលដែលអាចស្រែក ហើយក៏គ្មានក្មេងណាម្នាក់មានអាហារពេលព្រឹកហូបដែរ។ ភ្លាមៗនោះ រ៉សូលុលឡោះ ﷺ បានក្រោកឈរឡើងដោយទាញអាវឃុំរបស់ទ្រង់ រហូតឡើងទៅលើម៉ាំងពារ (Minbar) រួចទ្រង់បានសរសើរ និងលើកតម្កើងអល់ឡោះ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ឱអល់ឡោះ! សូមទ្រង់ប្រោសប្រទានភ្លៀងធ្លាក់យ៉ាងខ្លាំង ហូរហៀរ ជួយសង្គ្រោះ និងគ្របដណ្តប់ទូទាំងផ្ទៃដីដល់ពួកយើងផង» ហើយទ្រង់បានរៀបរាប់បន្តទៀត។ ផ្នែក៖ ស្តីអំពីអំណាចគ្រប់គ្រងការធ្វើហជ្ជ អំណាចគ្រប់គ្រងនេះមានពីរប្រភេទ៖ ទីមួយ គឺការគ្រប់គ្រងលើការធ្វើដំណើររបស់គណៈប្រតិភូហជ្ជ។ ទីពីរ គឺការគ្រប់គ្រងលើការរៀបចំពិធីបុណ្យហជ្ជ។ ចំពោះការគ្រប់គ្រងលើការធ្វើដំណើររបស់គណៈប្រតិភូហជ្ជ គឺជាអំណាចគ្រប់គ្រងផ្នែកនយោបាយ និងជាការដឹកនាំផ្នែកចាត់ចែង។ លក្ខខណ្ឌដែលត្រូវកំណត់សម្រាប់អ្នកទទួលអំណាចនេះ គឺត្រូវតែជាបុគ្គលដែលមានគេគោរពប្រតិបត្តិតាម មានគំនិតប្រាជ្ញា មានសេចក្តីក្លាហាន មានអំណាចញញើត និងមានការណែនាំដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ហើយកាតព្វកិច្ចដែលរូបគេត្រូវទទួលខុសត្រូវក្នុងអំណាចនេះមាន ១០ យ៉ាង៖ ទីមួយ៖ ការប្រមូលផ្តុំប្រជាជនក្នុងការធ្វើដំណើរ និងការឈប់សម្រាករបស់ពួកគេ ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេបែកបាក់គ្នា ដែលអាចប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់នៃការវង្វេង និងការចាញ់បោក។ ទីពីរ៖ ការរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់ក្នុងការធ្វើដំណើរ និងការឈប់សម្រាក ដោយផ្តល់ការដឹកនាំដល់ក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីឱ្យក្រុមនីមួយៗស្គាល់អ្នកដឹកនាំរបស់ខ្លួននៅពេលធ្វើដំណើរ និងស្គាល់កន្លែងរបស់ខ្លួននៅពេលឈប់សម្រាក ដើម្បីកុំឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នា និងមិនវង្វេងផ្លូវ។ ទីបី៖ ត្រូវមានចិត្តសប្បុរស និងយោគយល់ចំពោះពួកគេក្នុងការធ្វើដំណើរ ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកទន់ខ្សោយតាមមិនទាន់ និងកាត់ផ្តាច់អ្នកដែលនៅក្រោយ។ ត្រូវបានរាយការណ៍ពីនABI ﷺ ថាទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ «អ្នកដែលទន់ខ្សោយជាងគេ គឺជាអ្នកដឹកនាំ ដោយសារតែការយោគយល់ចំពោះរូបគេ» មានន័យថា អ្នកណាដែលសត្វពាហនៈរបស់គេទន់ខ្សោយ ក្រុមទាំងមូលត្រូវធ្វើដំណើរតាមល្បឿនរបស់គេ។ ទីបួន៖ ត្រូវរក្សា...
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل: في ولاية الحج
ប្រសិនបើប្រជាជនក្នុងពិធីហជ្ជមានបំណងធ្វើសកម្មភាពមុន ឬក្រោយអ៉ីម៉ាម(អ្នកដឹកនាំ)របស់ពួកគេ គឺអាចធ្វើទៅបាន ទោះបីជាការធ្វើផ្ទុយពីអ្នកដឹកនាំជាទង្វើម៉ាក្រូហ៍(មិនគប្បី)ក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើពួកគេមានបំណងធ្វើផ្ទុយពីអ៉ីម៉ាមនៅក្នុងការសឡាត នោះសឡាតរបស់ពួកគេនឹងត្រូវខូចខាត ព្រោះការសឡាតរបស់អ្នកសឡាតតាម(ម៉ាអ់មូម)មានទំនាក់ទំនងស្អិតរមួតនឹងការសឡាតរបស់អ៉ីម៉ាម ឯការធ្វើហជ្ជរបស់ប្រជាជនគឺដាច់ដោយឡែកពីការធ្វើហជ្ជរបស់អ៉ីម៉ាម។ ផ្នែក៖ ស្ដីពីអាជ្ញាធរគ្រប់គ្រងទានហ្សាកាត់ ហ្សាកាត់គឺកាតព្វកិច្ចនៅលើទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយណាដែលត្រូវបានរៀបចំទុកសម្រាប់កើនឡើង ដោយខ្លួនវាក្តី ឬដោយសារការវិនិយោគលើវាក្តី ដើម្បីជាការលាងជម្រះឱ្យបរិសុទ្ធដល់ម្ចាស់ទ្រព្យ និងជាជំនួយដល់អ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួលបាន(អ្នកក្រខ្សត់)។ ហើយទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបញ្ចេញហ្សាកាត់មានពីរប្រភេទ គឺ៖ ទ្រព្យសម្បត្តិចំហ និងទ្រព្យសម្បត្តិលាក់កំបាំង។ ទ្រព្យសម្បត្តិចំហ គឺទ្រព្យទាំងឡាយណាដែលមិនអាចលាក់បាំងបាន ដូចជា៖ ដំណាំ ផ្លែឈើ និងសត្វពាហនៈ។ ឯទ្រព្យសម្បត្តិលាក់កំបាំង គឺទ្រព្យទាំងឡាយណាដែលអាចលាក់បាំងបាន ដូចជា៖ មាស ប្រាក់ និងទំនិញជួញដូរ។ អាជ្ញាធរគ្រប់គ្រងទានហ្សាកាត់មិនមានសិទ្ធិចូលទៅលូកដៃក្នុងហ្សាកាត់នៃទ្រព្យសម្បត្តិលាក់កំបាំងឡើយ ហើយម្ចាស់ទ្រព្យមានសិទ្ធិជាងគេក្នុងការបញ្ចេញហ្សាកាត់របស់ពួកគេដោយខ្លួនឯង លើកលែងតែម្ចាស់ទ្រព្យស្ម័គ្រចិត្តប្រគល់ឱ្យ នោះអាជ្ញាធរនឹងទទួលយក ហើយជួយបែងចែកជំនួសពួកគេ។ ការគ្រប់គ្រងរបស់អាជ្ញាធរគឺកម្រិតតែលើហ្សាកាត់នៃទ្រព្យសម្បត្តិចំហប៉ុណ្ណោះ ដោយម្ចាស់ទ្រព្យនឹងត្រូវបង្គាប់ឱ្យប្រគល់វាទៅអាជ្ញាធរនៅពេលគេទាមទារ ហើយបើទោះជាគេមិនទាមទារ ក៏អាចប្រគល់ឱ្យគេបានដែរ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលប្រសើរបំផុតនោះ គឺម្ចាស់ទ្រព្យជាអ្នកចាត់ចែងបែងចែកដោយផ្ទាល់ដៃរបស់ពួកគេ ដូចដែលមានចែងក្នុងអត្ថបទគម្ពីរ។ ប្រសិនបើអ៉ីម៉ាម(អ្នកដឹកនាំ)ទាមទារឱ្យប្រគល់ទ្រព្យនោះមកគាត់ ប៉ុន្តែពួកគេបដិសេធ ហើយសុំបញ្ចេញដោយខ្លួនឯង នោះអ្នកដឹកនាំមិនមានសិទ្ធិចម្បាំង(វាយប្រហារ)ពួកគេឡើយ។ ចំពោះអត្ថបទដែលបានចែងអំពីការចម្បាំងជាមួយពួកគេ គឺនៅពេលដែលពួកគេបដិសេធមិនព្រមបញ្ចេញហ្សាកាត់ទាល់តែសោះ នេះបើយោងតាមការប្រាប់ដំណាលរបស់ម៉ាន់ស៊ួរ, អាល់ម៉ារ៉ូហ្ស៊ី, អាល់ម៉ៃមូនី និងអាល់អាស្ររ៉ម។ ហើយលក្ខខណ្ឌដែលត្រូវពិចារណាក្នុងអាជ្ញាធរនេះ គឺត្រូវតែជា៖ មូស្លីម, មានយុត្តិធម៌, និងយល់ដឹងច្បាស់អំពីច្បាប់ទម្លាប់នៃហ្សាកាត់ ប្រសិនបើគាត់ជាមន្ត្រីដែលមានអំណាចពេញលេញ។ ហើយជាការពិតណាស់ នៅក្នុងការប្រាប់ដំណាលរបស់អាប៊ូ តឡក ពេលដែលគាត់បានសួរថា៖ តើអាចប្រើប្រាស់ជនជាតិយូដា ឬគ្រិស្តសាសនិកឱ្យធ្វើការងាររបស់មូស្លីម ដូចជាការប្រមូលពន្ធដីធ្លី(ខារ៉ាជ)បានដែរឬទេ? គាត់(អ៉ីម៉ាម)បានឆ្លើយថា៖ "មិនត្រូវស្វែងរកជំនួយពីពួកគេលើកិច្ចការអ្វីមួយឡើយ"។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل: في ولايات الصدقات
ផ្នែក៖ ការបែងចែកផលសង្គ្រាម (អាល់ហ្វាយ និងអាល់ហ្គនីម៉ោះ) ទ្រព្យសម្បត្តិអាល់ហ្វាយ (អាល់-Fay') និងអាល់ហ្គនីម៉ោះ (អាល់-Ghanimah) គឺជាទ្រព្យដែលទទួលបានពីពួកមុស្រ៊ីកីន ឬពួកគាតបានក្លាយជាមូលហេតុនៃការទទួលបានទ្រព្យទាំងនោះ។ ទ្រព្យទាំងពីរប្រភេទនេះមានបទបញ្ញត្តិនៃច្បាប់ខុសគ្នា ហើយវាមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីទ្រព្យសម្បត្តិសូដកោះ (ទាន) ចំនួនបួនយ៉ាង៖ ទីមួយ៖ ទ្រព្យសូដកោះ គឺត្រូវបានប្រមូលយកពីប្រជាមូស្លីម ដើម្បីជាការលាងជម្រះកាយចិត្តដល់ពួកគេ។ រីឯអាល់ហ្វាយ និងអាល់ហ្គនីម៉ោះ គឺត្រូវបានប្រមូលយកពីពួកកាហ្វិរ ដើម្បីជាការដាក់ទោសទណ្ឌដល់ពួកគេ។ ទីពីរ៖ មុខសញ្ញានៃការបែងចែកទ្រព្យសូដកោះ ត្រូវ បានកំណត់យ៉ាងច្បាស់លាស់នៅក្នុងអត្ថបទច្បាប់ (គម្ពីរអាល់គួរអាន និងស៊ូណាន់) ដោយថ្នាក់ដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) គ្មានសិទ្ធិប្រើប្រាស់ការពិចារណាសុភនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាទ) ផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។ រីឯទ្រព្យអាល់ហ្វាយ និងអាល់ហ្គនីម៉ោះ គឺមានផ្នែកខ្លះដែលមុខសញ្ញានៃការបែងចែកត្រូវផ្អែកលើការពិចារណាសុភនិច្ឆ័យរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំ។ ទីបី៖ ទ្រព្យសូដកោះ គឺម្ចាស់ទ្រព្យអាចមានសិទ្ធិចែកចាយដោយផ្ទាល់ខ្លួនទៅកាន់អ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួល។ ប៉ុន្តែប្រជាជនដែលត្រូវទទួលបានទ្រព្យអាល់ហ្វាយ មិនអាចមានសិទ្ធិចែកចាយដោយខ្លួនឯងទៅកាន់អ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួលឡើយ លុះត្រាតែមានការចាត់ចែងពីថ្នាក់ដឹកនាំដែលជាអ្នកមានសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើអ៊ិចទីហាទ។ ទីបួន៖ ភាពខុសគ្នានៃមុខសញ្ញានៃការបែងចែក ដូចដែលយើងនឹងរៀបរាប់ជូន។ ទ្រព្យអាល់ហ្វាយ និងអាល់ហ្គនីម៉ោះ មានលក្ខណៈស្របគ្នាចំនួនពីរយ៉ាង និងមានលក្ខណៈខុសគ្នាចំនួនពីរយ៉ាង៖ ចំណុចស្របគ្នារបស់វា៖ ទីមួយ គឺទ្រព្យទាំងពីរប្រភេទសុទ្ធតែទទួលបានមកដោយសារសភាពនៃកាហ្វិរ។ ទីពីរ គឺមុខសញ្ញានៃការបែងចែកមួយភាគប្រាំ (១/៥) របស់ទ្រព្យទាំងពីរគឺដូចគ្នា។ ចំណុចខុសគ្នារបស់វា៖ ទីមួយ គឺទ្រព្យអាល់ហ្វាយ ទទួលបានមកដោយសន្តិវិធី (ដោយគ្មានការប្រយុទ្ធ) រីឯទ្រព្យអាល់ហ្គនីម៉ោះ ទទួលបានមកដោយការបង្ខំ (តាមរយៈការប្រយុទ្ធ)។ ទីពីរ គឺមុខសញ្ញានៃការបែងចែកបួនភាគប្រាំ (៤/៥) នៃទ្រព្យអាល់ហ្វាយ គឺខុសពីមុខសញ្ញានៃការបែងចែកបួនភាគប្រាំ (៤/៥) នៃទ្រព្យអាល់ហ្វាយ ដូចដែលយើងនឹងរៀបរាប់ជូន។ យើងនឹងចាប់ផ្តើមអំពីទ្រព្យអាល់ហ្វាយ ដោយពោលថា៖ ពិតណាស់ រាល់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយណាដែលទទួលបានពីពួកមុស្រ៊ីកីនដោយសន្តិវិធី ដោយគ្មានការប្រយុទ្ធ និងគ្មានការជិះសេះ ឬអូដ្ឋដេញតាមវាយប្រហារ ដូចជា ទ្រព្យសម្បត្តិនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព (អាល់ហុដន៉ោះ) សព្វពន្ធ (អាល់ជីហ្សាយ៉ោះ) thuếគយពាណិជ្ជកម្មរបស់ពួកគេ ឬទ្រព្យដែលទទួលបានដោយសារមូលហេតុពីខាងពួកគេ ដូចជា ពន្ធដីធ្លី (អាល់ខរ៉ាជ)...
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في قسمة الفيء والغنيمة
ផ្នែក៖ ស្តីអំពីការកំណត់យកពន្ធដី (ខារ៉ាជ) និងពន្ធក្បាល (ជិស្យ៉ាស់) ពន្ធក្បាល (ជិស្យ៉ាស់) និងពន្ធដី (ខារ៉ាជ) គឺជាសិទ្ធិផលប្រយោជន៍ពីរយ៉ាងដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត បានប្រគល់ជូនដល់ប្រជាវិចិត្រមូស្លីម ដែលទទួលបានពីពួកមុស្រ៊ីក (អ្នកពហុទេវនិយម)។ ពន្ធទាំងពីរនេះមានចំណុចដូចគ្នាចំនួនបី និងមានចំណុចខុសគ្នាចំនួនបី ហើយបន្ទាប់មក ច្បាប់ប្រឡប់ផ្សេងៗនៃពន្ធទាំងពីរនេះត្រូវបានបំបែកចេញជាច្រើនទៀត។ ចំពោះចំណុចដូចគ្នាចំនួនបីនោះរួមមាន៖ ទីមួយ៖ ពន្ធនីមួយៗក្នុងចំណោមពន្ធទាំងពីរនេះ ត្រូវបានប្រមូលយកពីពួកមុស្រ៊ីក ដើម្បីជាការបន្ទាបខ្លួន និងទម្លាក់មានៈរបស់ពួកគេ។ ទីពីរ៖ ពន្ធទាំងពីរនេះជាទ្រព្យសម្បត្តិផលសង្គ្រាម (ហ្វៃ) ដែលត្រូវចំណាយទៅលើអ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួលផលសង្គ្រាម។ ទីបី៖ ពន្ធទាំងពីរនេះកាតព្វកិច្ចត្រូវបង់នៅពេលគ្រប់ខួបមួយឆ្នាំ (ហោល) ហើយមិនទាន់មានសិទ្ធិទារយកមុនពេលគ្រប់ខួបនោះឡើយ។ ចំណែកឯចំណុចខុសគ្នាចំនួនបីវិញនោះរួមមាន៖ ទីមួយ៖ ពន្ធក្បាល (ជិស្យ៉ាស់) ត្រូវ បានកំណត់ដោយអត្ថបទច្បាប់ច្បាស់លាស់ (ណាស់) រីឯពន្ធដី (ខារ៉ាជ) វិញ គឺអាស្រ័យលើការពិចារណាស្រាវជ្រាវ (ឥជតិហាទ)។ ទីពីរ៖ កម្រិតអប្បបរមានៃពន្ធក្បាលត្រូវបានកំណត់ដោយច្បាប់សាសនា (ឆារីអះ) ហើយកម្រិតអតិបរមាគឺអាស្រ័យលើការពិចារណា (ឥជតិហាទ)។ រីឯពន្ធដីវិញ ទាំងកម្រិតអប្បបរមា និងអតិបរមា គឺសុទ្ធតែអាស្រ័យលើការពិចារណា (ឥជតិហាទ) ទាំងអស់។ ទីបី៖ ពន្ធក្បាលត្រូវបានប្រមូលយកនៅពេលដែលបុគ្គលនោះនៅបន្តស្ថិតក្នុងភាពគ្មានជំនឿ (កូហ្វរ) ហើយវានឹងត្រូវរលុបបាត់ទៅវិញនៅពេលបុគ្គលនោះចូលឥស្លាម។ ចំណែកឯពន្ធដីវិញ គឺអាចត្រូវប្រមូលយកទាំងក្នុងស្ថានភាពគ្មានជំនឿ និងស្ថានភាពជាមូស្លីម។ អាស្រ័យហេតុនេះ យើងនឹងចាប់ផ្តើមនិយាយអំពីពន្ធក្បាល (ជិស្យ៉ាស់) មុនគេ៖ វាគឺជាពន្ធដែលត្រូវដាក់លើបុគ្គលម្នាក់ៗ (ក្បាល) ហើយឈ្មោះរបស់វាត្រូវបានទាញចេញពីពាក្យថា "ការតបស្នង" (ជហ្សា)។ វាអាចជាការតបស្នងទៅនឹងភាពគ្មានជំនឿរបស់ពួកគេ ដោយសារការប្រមូលយកវាពីពួកគេក្នុងលក្ខណៈបន្ទាបខ្លួន ឬជាការតបស្នងចំពោះការផ្តល់កិច្ចការពារ និងសុវត្ថិភាពពីយើងដល់ពួកគេ ដោយសារការប្រមូលយកវាពីពួកគេក្នុងលក្ខណៈសម្រាល និងទន់ភ្លន់។ ពន្ធក្បាលនេះ ត្រូវប្រមូលយកពីបុគ្គលដែលមានកិតាប (គម្ពីរ) ឬអ្នកដែលមានមន្ទិលសង្ស័យថាមានកិតាប។ ចំពោះប្រជាជនដែលមានកិតាប (អះលុលកិតាប) គឺពួកយូដា (យ៉ាហូឌី) និងពួកគ្រិស្តសាសនិក (ណាសារ៉ា) ហើយគម្ពីររបស់ពួកគេគឺតូរ៉ាត់ (តាវរ៉ាត) និងអាំងជីល។ ចំណែកជនជាតិអារ៉ាប់វិញ ក្នុងការប្រមូលពន្ធក្បាលពីពួកគេ គឺដូចគ្នានឹងជនជាតិដទៃទៀតដែរ។ រីឯអ្នកដែលមានមន្ទិលសង្ស័យថាមានកិតាបវិញ គឺពួកម៉ាហ្សូស (អ្នកថ្វាយបង្គំភ្លើង) ដោយពួកគេត្រូវបានអនុវត្តតាមគោលការណ៍របស់ប្រជាជនដែលមានកិតាបក្នុងការប្រមូលពន្ធក្បាល ទោះបីជាការបរិភោគសាច់សត្វដែលពួកគេអារ និងការរៀបការជាមួយស្រ្តីរបស់ពួកគេត្រូវហាមឃាត់ (ហរ៉ាម) ក៏ដោយ។ លើសពីនេះ ពន្ធក្បាលក៏ត្រូវប្រមូលយកពីពួកសក្ការជន (សប៊ីអ៊ីន) និងពួកសាម៉ារីត (សាមិរ៉ាស់) ផងដែរ ប្រសិនបើពួកគេស្របគ្នានឹងពួកយូដា និងពួកគ្រិស្តសាសនិកនៅក្នុងមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជំនឿរបស់ពួកគេ ទោះបីជាពួកគេខុសគ្នាក្នុងការអនុវត្តលម្អិតក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែ មិនត្រូវប្រមូលពន្ធក្បាលពីពួកគេឡើយ ប្រសិនបើពួកគេមានជំនឿផ្ទុយស្រឡះពីពួកយូដា និងពួកគ្រិស្តសាសនិក។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في وضع الخراج والجزية
អ៊ុមើរ អ៊ីប៊ិន អាល់ខាត់តតប (រ៉ូឌីយ៉ល់ឡរហ៊ូ អាញ់ហ៊ូ) បានផ្តាំផ្ញើដល់អភិបាលស្រុកទាំងអស់ឱ្យមានក្តីមេត្តាករុណា និងភាពយុត្តិធម៌។ អាប៊ូ បាខ្រ បានរាយការណ៍តាមរយៈខ្សែស្រឡាយប្រវត្តិរបស់គាត់ពី អាល់កាស៊ីម ថា៖ នៅពេលដែល អ៊ុមើរ អ៊ីប៊ិន អាល់ខាត់តតប ចាត់តាំងអភិបាលស្រុករបស់គាត់ គាត់តែងតែមានប្រសាសន៍ថា «ពិតណាស់ ខ្ញុំចាត់តាំងពួកអ្នកឱ្យធ្វើជាថ្នាក់ដឹកនាំ ចូរុំាវាយដំប្រជាជនមូស្លីម ដែលនាំឱ្យពួកគេអាប់ឱនកិត្តិយស ហើយក៏ចូរុំារារាំងសិទ្ធិរបស់ពួកគេ ដែលជាការបំពានលើពួកគេឡើយ។ ចូរផ្តល់នូវប្រាក់ឧបត្ថម្ភ (ផលប្រយោជន៍) ដល់ប្រជាជនមូស្លីមឱ្យបានពេញលេញ»។ ហើយតាមរយៈខ្សែស្រឡាយប្រវត្តិរបស់គាត់ពី អ៊ីប្រាហ៊ីម ថា៖ «នៅពេលដែល អ៊ុមើរ អ៊ីប៊ិន អាល់ខាត់តតប ទទួលបានដំណឹងអំពីអភិបាលស្រុកណាម្នាក់របស់គាត់ថា មិនបានទៅសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺ និងមិនបានអនុញ្ញាតឱ្យជនខ្សោយចូលជួប គាត់នឹងដកតំណែងអភិបាលស្រុកនោះចេញ»។ ហើយតាមរយៈខ្សែស្រឡាយប្រវត្តិរបស់គាត់ពី អាប៊ូ មិលឡាស ឡាហាគ អ៊ីប៊ិន ហុមេត ថា៖ «អ៊ុមើរ អ៊ីប៊ិន អាល់ខាត់តតប បានចាត់តាំង អាំម៉ារ អ៊ីប៊ិន យ៉ាសៀរ ឱ្យធ្វើជាចៅហ្វាយខេត្តកូហ្វះ ដឹកនាំកងទ័ព និងដឹកនាំការសឡាតរបស់ពួកគេ ហើយបានចាត់តាំង អាប់ឌុលឡោះ អ៊ីប៊ិន ម៉ាសអ៊ូទ ឱ្យទទួលបន្ទុកខាងផ្នែកតុលាការ និងឃ្លាំងថវិការដ្ឋ (បៃតុល ម៉ាល់) និងបានចាត់តាំង ឧសម៉ាន អ៊ីប៊ិន ហូណៃហ្វ ឱ្យទទួលបន្ទុកខាងវាស់វែងដីធ្លី។ គាត់បានកំណត់ប្រាក់បំណាច់សម្រាប់ពួកគេជារៀងរាល់ថ្ងៃនូវជៀមមួយក្បាល ដោយពាក់កណ្តាល និងគ្រឿងក្នុងរបស់វាគឺសម្រាប់ អាំម៉ារ អ៊ីប៊ិន យ៉ាសៀរ ហើយផ្នែកដែលសល់គឺសម្រាប់ អាប់ឌុលឡោះ អ៊ីប៊ិន ម៉ាសអ៊ូទ និង ឧសម៉ាន អ៊ីប៊ិន ហូណៃហ្វ។ បន្ទាប់មក អ៊ុមើរ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខ្ញុំមិនគិតថា ភូមិមួយដែលត្រូវចំណាយជៀមមួយក្បាលជារៀងរាល់ថ្ងៃសម្រាប់មន្ត្រីរបស់ខ្លួន នឹងជៀសផុតពីការវិនាសសន្តរាយយ៉ាងឆាប់រហ័សនោះឡើយ...»។ ផ្នែក៖ ស្តីអំពីច្បាប់ទម្លាប់ផ្សេងៗគ្នាតាមតំបន់នីមួយៗ ទឹកដីឥស្លាមត្រូវបានបែងចែកជាបីផ្នែក៖ ហារ៉ាម (តំបន់កាត់សិទ្ធិ), ហ៊ីចាស និងតំបន់ផ្សេងទៀតក្រៅពីតំបន់ទាំងពីរនេះ។ ចំពោះក្រុងម៉ាក់កះវិញ អល់ឡោះទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការរំលឹកឈ្មោះក្រុងនេះដោយពីរឈ្មោះនៅក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់ គឺ «ម៉ាក់កះ (مَكَّةَ)» និង «បាកកះ (بَكَّةَ)»។ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា ﴿ពិតណាស់ ផ្ទះ (វិហារ) ដំបូងបង្អស់ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់មនុស្សជាតិ គឺផ្ទះដែលស្ថិតនៅឯបាកកះ (ម៉ាក់កះ) ដែលប្រកបដោយពរជ័យ និងជាការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវសម្រាប់ពិភពលោកទាំងមូល﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាលី អ៊ីមរ៉ាន៖ ៩៦]។ ហើយទ្រង់បានមានព្រះរាជឱង្ការថា ﴿និងជាទ្រង់ដែលបានទប់ដៃរបស់ពួកគេពីពួកអ្នក និងទប់ដៃរបស់ពួកអ្នកពីពួកគេនៅចំកណ្តាលក្រុងម៉ាក់កះ បន្ទាប់ពីទ្រង់បានផ្តល់ជ័យជម្នះដល់ពួកអ្នកលើពួកគេ។ ហើយអល់ឡោះទ្រង់ជ្រាបច្បាស់បំផុតនូវអ្វីដែលពួកអ្នកកំពុងប្រព្រឹត្ត﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់ហ្វាតហះ៖ ២៤]។ ហើយមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការរាយការណ៍ពីអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ អំពីការចូលទៅកាន់ក្រុងម៉ាក់កះរបស់ព្យាការី ﷺ នៅឆ្នាំដែលវាយដណ្តើមបានក្រុងម៉ាក់កះ (ហ្វាតហូ ម៉ាក់កះ) ថា តើទ្រង់ចូលទៅដោយការប្រយុទ្ធដោយកម្លាំង ឬដោយសន្តិវិធី? ដែលមានការរាយការណ៍ជាពីរទស្សនៈ៖ ទស្សនៈទីមួយ៖ ពិតណាស់ ទ្រង់បានចូលទៅកាន់ក្រុងនោះ ដោយមិនបានរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិធ្វើជាផលសង្គ្រាម ហើយក៏មិនបានចាប់កូនចៅរបស់ពួកគេធ្វើជាអ្នកទោសដែរ ព្រោះថាសន្តិសុខនិងសុវត្ថិភាពត្រូវបានផ្តល់ឱ្យពីព្យាការី ﷺ តាំងពីមុនពេលសង្គ្រាមត្រូវបានបញ្ចប់មកម្ល៉េះ។ ត្បិតមានការរាយការណ៍នៅក្នុងហាឌីសថា «មានម្នាក់បាននិយាយថា៖ គ្មានកុលសម្ព័ន្ធគួរ៉ែសទៀតទេបន្ទាប់ពីថ្ងៃនេះ»។ ភ្លាមៗនោះ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា «ជនជាតិស្បែកស និងស្បែកខ្មៅទាំងអស់ទទួលបានសុវត្ថិភាព»។ ដូច្នេះ ស្ថានភាពសង្គ្រាមមិនទាន់បានបញ្ចប់ផង សុវត្ថិភាពក៏ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យរួចជាស្រេចទៅហើយ។ ហើយនៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ អាល់ម៉ៃមូនី - នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានគេសួរអំពីក្រុងម៉ាក់កះថា តើវាត្រូវបានបើកដោយសន្តិវិធីឬទេ? គាត់ក៏បានបែរមុខទៅ...
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل فيم تختلف أحكامه من البلاد
ផ្នែក៖ ការស្ដារដីទំនេរគ្មានម្ចាស់ និងការទាញយកប្រភពទឹក បុគ្គលណាដែលបានស្ដារ និងអភិវឌ្ឍដីទំនេរគ្មានម្ចាស់ នោះគេនឹងក្លាយជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើដីនោះ មិនថាមិនមានការអនុញ្ញាត ឬមានការអនុញ្ញាតពីថ្នាក់ដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) ក៏ដោយ។ ដីទំនេរគ្មានម្ចាស់៖ គឺសំដៅលើដីទាំងឡាយណាដែលមិនទាន់មានការបង្កបង្កើនផល ឬសាងសង់ និងមិនមែនជាបរិវេណជុំវិញនៃដីដែលមានម្ចាស់ ថ្វីត្បិតតែវាជាប់នឹងដីដែលមានម្ចាស់ក៏ដោយ។ អាលី ប៊ីន សាអ៊ីទ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរលោក អាហ្មាត់ ថា «តើគេកំណត់ព្រំប្រទល់ដីពីភូមិ ឬពីទីប្រជុំជន ថានៅជិត ឬឆ្ងាយដែរឬទេ?» លោកបានឆ្លើយថា៖ «ពិតណាស់ មានការរាយការណ៍ពី លីស ប៊ីន សាដ ថា គេកំណត់ប្រមាណមួយចម្ងាយបាញ់ធ្នូ (កែវភ្នែកមើលឃើញ) ឬប្រហែលនោះ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនដឹងថារឿងនេះយ៉ាងម៉េចទេ?»។ គាត់ (លោក អាហ្មាត់) បានបដិសេធសម្ដីរបស់ លីស ដែលបានរាប់យកចម្ងាយនេះមកកំណត់ភាពឆ្ងាយនៃដីទំនេរពីតំបន់ដែលមានការអភិវឌ្ឍ។ ដូច្នេះ ការស្ដារដីទំនេរគឺស្មើភាពគ្នា មិនថានៅឆ្ងាយពីតំបន់អភិវឌ្ឍប្រមាណចម្ងាយនេះ ឬចម្ងាយផ្សេងទៀតនោះឡើយ។ លោក អាហ្មាត់ បានមានប្រសាសន៍ក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ អេប៊ូ អាល់ស Qur - នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានគេសួរអំពីបុគ្គលម្នាក់ដែលបានស្ដារដីទំនេរមួយកន្លែង ហើយបុគ្គលម្នាក់ទៀតបានមកស្ដារដីមួយដុំនៅក្បែរដីនោះ បន្ទាប់មកនៅសល់ដីចន្លោះកណ្ដាលមួយដុំតូច រួចមានបុគ្គលម្នាក់ទៀតមកចាប់យកដីចន្លោះនោះ តើអ្នកទាំងពីរដំបូងមានសិទ្ធិហាមឃាត់គាត់ដែរឬទេ? លោកបានឆ្លើយថា៖ «អ្នកទាំងពីរគ្មានសិទ្ធិហាមឃាត់គាត់ឡើយ លើកលែងតែអ្នកទាំងពីរបានស្ដារដីចន្លោះនោះរួចហើយ»។ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ផងដែរនៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ អាលី ប៊ីន សាអ៊ីទ ថា «ប្រសិនបើដីនោះនៅក្បែរទីក្រុង ឬភូមិ ហើយការចាប់យកវាមិនបានបង្កការខូចខាត ឬប៉ះពាល់ដល់នរណាម្នាក់ទេ នោះដីនោះគឺជារបស់បុគ្គលដែលបានស្ដារវា»។ ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ យូស៊ុហ្វ ប៊ីន មូសា ថា «ដីទំនេរដែលគ្មាននរណាម្នាក់គ្រប់គ្រង គឺដីដែលស្ថិតនៅក្នុងព្រៃ ឬតំបន់រហោស្ថាន ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាស្ថិតនៅចន្លោះភូមិនានា គឺមិនបានឡើយ»។ សម្ដីនេះត្រូវកាត់កាយថា ដីនោះជាបរិវេណជុំវិញនៃដីមានម្ចាស់ ឬជាដីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងប្រយោជន៍សាធារណៈរបស់ភូមិ។ ទម្រង់នៃការស្ដារដីសម្រាប់បំណងធ្វើជានិវេសនដ្ឋាន (ផ្ទះសម្បែង)៖ គឺការកាន់កាប់ដោយការសាងសង់ជញ្ជាំង ឬរបងព័ទ្ធជុំវិញ ហើយមិនតម្រូវឱ្យមានការប្រកៀបដំបូលនោះឡើយ។ ចំណែកឯដីដែលបម្រុងទុកសម្រាប់ធ្វើការដាំដុះ និងដាំដំណាំ គឺត្រូវបំពេញលក្ខខណ្ឌមួយក្នុងចំណោមពីរ៖ អាចជាការសាងសង់ជញ្ជាំង/របងព័ទ្ធជុំវិញ ឬជាការនាំប្រឡាយទឹកបញ្ចូល ប្រសិនបើដីនោះជាដីរាំងស្ងួត ឬជាការទប់ស្កាត់ទឹកចេញ ប្រសិនបើដីនោះជាដីលិចទឹក (វាលភក់)។ ព្រោះថាការស្ដារដីរាំងស្ងួត គឺធ្វើឡើងដោយការនាំទឹកបញ្ចូល ហើយការស្ដារដីលិចទឹក គឺធ្វើឡើងដោយការទប់ស្កាត់ទឹកចេញ រហូតដល់អាចដាំដុះ និងដាំដំណាំបាន។ ហើយការគ្រាន់តែលើកដីធ្វើជាទំនប់ព័ទ្ធជុំវិញ ដើម្បីជារនាំងខណ្ឌរវាងដីនោះ និងដីផ្សេងទៀត គឺមិនទាន់រាប់ស្មើនឹងការកសាងជញ្ជាំង ឬរបងឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ការភ្ជួររាស់ក៏មិនមែនជាលក្ខខណ្ឌតម្រូវដាច់ខាតដែរ ដោយការស្ដារដីនេះរួមបញ្ចូលទាំងការភ្ជួររាស់ដីល្មមៗ ការកោសសម្អាតផ្ទៃលើ និងការលុបរន្ធ ឬរណ្ដៅដីឱ្យស្មើ។ លោក អាហ្មាត់ បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ អាលី ប៊ីន សាអ៊ីទ ថា «ការស្ដារ...
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في إحياء الموات، واستخراج المياه
ចំពោះសិទ្ធិរបស់អ្នកក្រោយគេ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេបានចូលរួមក្នុងការកសាងស្តារឡើងវិញក្នុងកម្រិតស្មើៗគ្នា ដោយគ្មាននរណាម្នាក់មុននរណានោះ ពួកគេត្រូវបែងចែកវាទៅតាមចំណែកស្មើៗគ្នា៖ ប្រហែលជាតាមរយៈការបែងចែកទឹក ឬតាមរយៈការផ្លាស់វេនគ្នាតាមកាលកំណត់។ ផ្នែកទីពីរ៖ គឺប្រភពទឹកដែលត្រូវ បានមនុស្សជីកកាយ ឬបង្កើតឡើង នោះវានឹងក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដែលបានជីកកាយវា ហើយគាត់ក៏មានកម្មសិទ្ធិលើដីបរិវេណជុំវិញវា (ហៈរីម) ផងដែរ ដែលមានប្រវែងប្រាំរយហត្ថ (យោងតាមទស្សនៈដែលបានគាំទ្រ)។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ិន ហានី អំពីបុរសម្នាក់ដែលបានជីកអណ្តូងទឹកនៅក្បែរអណ្តូងទឹករបស់បុរសម្នាក់ទៀត លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "មានការរាយការណ៍ពី អាល់ហ្សុហ្រី ថាគាត់បានពោលថា៖ ដែនដីជុំវិញអណ្តូងទឹកគឺប្រាំរយហត្ថ" ដោយលោកបានយល់ស្របតាមទស្សនៈនេះ ហើយម្ចាស់ដើមគ្មានសិទ្ធិហាមឃាត់គាត់ឡើយ។ យើងបានរំលឹកកាលពីមុននូវ ហាឌីស របស់លោក អាប៊ូ ហ៊ុរ៉ៃរ៉ោះ ពីព្យាការី ﷺ ដែលបានមានបន្ទូលថា៖ "ដែនដីជុំវិញអណ្តូងទឹកដែលហូរ គឺបីរយហត្ថ ហើយដែនដីជុំវិញដីដាំដុះ គឺប្រាំរយហត្ថ"។ អ្នកដែលជីកកាយអណ្តូងទឹកនេះ មានសិទ្ធិបង្ហូរទឹករបស់វាតាមផ្លូវដែលខ្លួនប្រាថ្នា ហើយផ្លូវទឹកដែលហូរកាត់នោះ គឺជារបស់គាត់ និងជាដែនដីការពារនៃអណ្តូងនោះ។ ផ្នែកទីបី៖ គឺបុរសម្នាក់បានជីកកាយបង្កើតអណ្តូងទឹកនៅលើដីកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន នោះគាត់មានសិទ្ធិជាងគេលើទឹកនោះ ដូចជាសម្រាប់ស្រោចស្រពដីរបស់គាត់។ ប្រសិនបើទឹកនោះមានបរិមាណត្រឹមតែគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់តម្រូវការរបស់គាត់ នោះគ្មាននរណាម្នាក់មានសិទ្ធិលើទឹកនោះឡើយ លើកលែងតែអ្នកផឹកទឹកដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអាសន្នបំផុត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានទឹកសល់ពីតម្រូវការរបស់គាត់ ហើយគាត់បំណងចង់យកទឹកដែលសល់នោះទៅស្តារដីរាំងស្ងួតឱ្យមានជីវិតឡើងវិញ នោះគាត់មានសិទ្ធិជាងគេក្នុងការប្រើប្រាស់វាសម្រាប់ស្រោចស្រពដីដែលគាត់បានស្តារនោះ។ ហើយប្រសិនបើគាត់មិនបំណងយកវាទៅស្តារដីរាំងស្ងួតទេ គាត់ត្រូវតែផ្តល់ទឹកដែលសល់នោះដល់ម្ចាស់សត្វពាហនៈ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលដីដាំដុះឡើយ ដូចជាករណីទឹកសល់ពីអណ្តូងដែរ។ ប្រសិនបើគាត់ទារកម្រៃពីម្ចាស់ដីដាំដុះ គឺអាចធ្វើទៅបាន ប៉ុន្តែបើទារកម្រៃពីម្ចាស់សត្វពាហនៈ គឺមិនអនុញ្ញាតឡើយ។ ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យបុរសដែលជីកអណ្តូងនៅតំបន់វាលខ្សាច់ រួចបានគ្របគ្រងវា ឬអណ្តូងទឹកដែលគាត់បានជីកកាយ យកទៅលក់ឡើយ។ នេះគឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់អាល់អ៊ីមាម អាហ្មេត នៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ អាប៊ូ តាម៉ាម ថា៖ "មិនត្រូវលក់ទឹកដែលសល់ពីអណ្តូងឱ្យនរណាម្នាក់ឡើយ" ដោយមិនបានបែងចែករវាងការជីកវានៅក្នុងវាលខ្សាច់ ឬនៅលើដីកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ ហើយក៏មានទស្សនៈខ្លះពោលថា៖ អាចលក់បាន។ ផ្នែក៖ ស្តីអំពីការហាមឃាត់ដីធ្លី (ហ៊ីម៉ា) ការយកអាស្រ័យ និងការហាមឃាត់ដីរាំងស្ងួត៖ វាគឺ...
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في الحمي والإرفاق وحمي الموات:
នៅក្នុងរាយការណ៍របស់ហង់បល់ បានលើកឡើងថា "អ្នកដែលផ្តល់ហ្វាត់វ៉ា (ការសម្រេចសាសនា) គួរប៉ុណ្ណោះតែជាអ្នកដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះអំពីទស្សនៈរបស់អ្នកជំនាន់មុន បើពុំនោះសោតទេ មិនត្រូវផ្តល់ហ្វាត់វ៉ាឡើយ"។ ហើយព្រះមហាក្សត្រ ឬអាជ្ញាធរមានសិទ្ធិអំណាចក្នុងការត្រួតពិនិត្យលើពួកគេ ដើម្បីធានានូវការប្រុងប្រយ័ត្ន តាមរយៈការហាមឃាត់ ឬការអនុញ្ញាត។ ប្រសិនបើបុគ្គលដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ បំណងចង់រៀបចំការបង្រៀន ឬការផ្តល់ហ្វាត់វ៉ានៅតាមវិហារឥស្លាមណាមួយ ត្រូវពិនិត្យមើលស្ថានភាពនៃវិហារឥស្លាមនោះ៖ ប្រសិនបើជាវិហារឥស្លាមតាមសហគមន៍តូចៗ ដែលមេដឹកនាំសាសនា (អ៊ីម៉ាម) មិនត្រូវបានតែងតាំងដោយអាជ្ញាធរទេនោះ បុគ្គលដែលចង់អង្គុយបង្រៀននៅទីនោះ មិនចាំបាច់សុំការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរឡើយ ដូចជាករណីអ្នកដែលត្រូវធ្វើជាអ៊ីម៉ាមនៅទីនោះដែរ គឺមិនចាំបាច់សុំការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើជាវិហារឥស្លាមធំៗ (ចាម៉ាត់) ឬវិហារឥស្លាមសំខាន់ៗ ដែលការតែងតាំងអ៊ីម៉ាមត្រូវធ្វើឡើងដោយការតែងតាំងពីអាជ្ញាធរ នោះត្រូវគោរពតាមទំនៀមទម្លាប់ និងទម្លាប់នៃតំបន់នោះ ក្នុងការអង្គុយបង្រៀនរបស់អ្នកដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ប្រសិនបើអាជ្ញាធរមានការត្រួតពិនិត្យលើការអង្គុយបង្រៀនរបស់បុគ្គលប្រហាក់ប្រហែលគ្នានោះ បុគ្គលនោះមិនមានសិទ្ធិអង្គុយបង្រៀនបានឡើយ លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរ ដូចគ្នានឹងការមិនអាចធ្វើជាអ៊ីម៉ាមបានដែរ ប្រសិនបើគ្មានការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរ ព្រោះគេមិនត្រូវរំលោភលើអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់អាជ្ញាធរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើអាជ្ញាធរមិនដែលធ្លាប់មានការត្រួតពិនិត្យលើករណីបែបនេះទេ នោះមិនចាំបាច់សុំការអនុញ្ញាតឡើយ ហើយវាមានលក្ខណៈដូចជាវិហារឥស្លាមដទៃទៀតដែរ។ កាលណាប្រជារាស្ត្របានប្រកាន់យកកន្លែងណាមួយនៅក្នុងវិហារឥស្លាមធំ ឬវិហារឥស្លាមធម្មតា រួចបានក្រោកចេញពីទីនោះ សិទ្ធិរបស់គេលើកន្លែងនោះត្រូវបានបញ្ចប់ ហើយអ្នកដែលមកដល់មុនគេ គឺជាអ្នកដែលមានសិទ្ធិជាងគេ យោងតាមបន្ទូលរបស់ទ្រង់អល់ឡោះថា៖ (ស្មើភាពគ្នា ទាំងអ្នកដែលរស់នៅក្នុងនោះ និងអ្នកដែលមកពីឆ្ងាយ)។ ហើយត្រូវហាមឃាត់ប្រជាជននៅក្នុងវិហារឥស្លាមធំៗ និងវិហារឥស្លាមធម្មតា មិនឱ្យដើរកាត់រង្វង់ក្រុមសិក្សារបស់អ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ និងអ្នកស្ទាត់ជំនាញអានគួអានឡើយ ដើម្បីរក្សានូវកិត្តិយស និងភាពខ្ពង់ខ្ពស់នៃក្រុមទាំងនោះ។ ជាការពិត មានការរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ថា ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ "គ្មានការហាមឃាត់ (កំណត់ដែនដី) ឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីបីយ៉ាង៖ ផ្ទៃដីជុំវិញអណ្តូងទឹក ប្រវែងប្រហែលនៃខ្សែចងសេះ និងរង្វង់អង្គុយរបស់ក្រុមមនុស្ស"។ ចំពោះ "ផ្ទៃដីជុំវិញអណ្តូងទឹក" គឺសំដៅលើព្រំប្រទល់នៃដីជុំវិញអណ្តូងនោះ ហើយចំពោះ "ប្រវែងប្រហែលនៃខ្សែចងសេះ" គឺសំដៅលើចម្ងាយដែល...
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في أحكام القطائع
ប្រសិនបើអណ្ដូងរ៉ែចំហទាំងនេះត្រូវបានប្រគល់សិទ្ធិផ្តាច់មុខ (អ៉ិកតអ៍) នោះការប្រគល់សិទ្ធិនោះគ្មានប្រសិទ្ធភាពច្បាប់ឡើយ។ អ្នកទទួលបានសិទ្ធិ និងអ្នកដទៃទៀតគឺមានសិទ្ធិស្មើៗគ្នា ហើយជនទាំងឡាយណាដែលមកដល់ទីនោះ គឺមានសិទ្ធិចូលរួមប្រើប្រាស់ដូចៗគ្នា។ ប្រសិនបើអ្នកទទួលបានសិទ្ធិ បានរារាំងអ្នកដទៃមិនឱ្យចូលប្រើប្រាស់ នោះការរារាំងរបស់គេគឺជាអំពើពុករលួយ (រំលោភសិទ្ធិ) ប៉ុន្តែអ្វីដែលគេយកបាន គឺគេនៅតែជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើវា ដ្បិតគេបានរំលោភសិទ្ធិត្រង់ការរារាំង មិនមែនត្រង់ការប្រមូលយកនោះឡើយ។ គេត្រូវតែបញ្ឈប់ការរារាំង និងត្រូវឃាត់ឃាំងមិនឱ្យបន្តធ្វើអាជីវកម្មជាប្រចាំ ដើម្បីកុំឱ្យការប្រគល់សិទ្ធិនោះក្លាយជាស្របច្បាប់ ឬប្រែជាកម្មសិទ្ធិអចិន្ត្រៃយ៍ឡើយ។ ចំណែកឯអណ្ដូងរ៉ែជម្រៅ (កប់ក្នុងដី) គឺជាកន្លែងដែលមានរ៉ែបង្កប់ខ្លួនខាងក្នុង ដែលមិនអាចយកបានឡើយលើកលែងតែតាមរយៈការកាយគាស់ និងធ្វើអាជីវកម្ម ដូចជាអណ្ដូងរ៉ែមាស ប្រាក់ ស្ពាន់ និងដែកជាដើម។ អណ្ដូងរ៉ែទាំងនេះ និងអ្វីដែលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ត្រូវចាត់ទុកជាអណ្ដូងរ៉ែជម្រៅ ទោះបីជារ៉ែដែលប្រមូលបាននោះត្រូវការរំលាយ ជម្រះ និងចម្រាញ់ ឬមិនត្រូវការក៏ដោយ។ ដូចនេះ ការប្រគល់សិទ្ធិផ្តាច់មុខលើរ៉ែទាំងនេះមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ ដូចគ្នានឹងអណ្ដូងរ៉ែចំហដែរ ហើយប្រជាជនទាំងអស់មានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងការទាញយកផល។ ប្រសិនបើបុគ្គលណាម្នាក់បានកែប្រែដីទំនេរ (គ្មានម្ចាស់) ឱ្យមានជីវិតឡើងវិញ ដោយមានការអនុញ្ញាត ឬគ្មានការអនុញ្ញាត ហើយស្រាប់តែប្រទះឃើញអណ្ដូងរ៉ែចំហ ឬអណ្ដូងរ៉ែជម្រៅនៅក្នុងនោះ តាមរយៈការកែប្រែនោះ នោះអ្នកធ្វើឱ្យដីមានជីវិតឡើងវិញ នឹងទទួលបានកម្មសិទ្ធិលើវារហូតតទៅ ដូចគ្នានឹងការដែលគេទទួលបានកម្មសិទ្ធិលើប្រភពទឹក ឬអណ្ដូងទឹកដែលគេបានជីកកាយឡើងដែរ។ ផ្នែកស្ដីអំពីការបង្កើតឌីវ៉ាន (ក្រសួង/រដ្ឋបាល) និងច្បាប់ទម្លាប់របស់វា ឌីវ៉ាន ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីរក្សានូវអ្វីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិអំណាចរដ្ឋ រាប់ចាប់ពីកិច្ចការងារ ទ្រព្យសម្បត្តិ រហូតដល់អ្នកប្រតិបត្តិការងារទាំងនោះ ដែលមានដូចជាកងទ័ព និងមន្ត្រីរាជការ។ ពាក្យថា "ឌីវ៉ាន" នៅក្នុងភាសាហ្វារស៊ី (ពែរ្ស) ដើមឡើយគឺជាឈ្មោះហៅបិសាច ឬបិសាចជញ្ជក់ឈាម។ គេបានយកឈ្មោះនេះមកហៅមន្ត្រី ឬអ្នកកត់ត្រា ដោយសារតែភាពស្ទាត់ជំនាញរបស់ពួកគេក្នុងកិច្ចការងារ ភាពប៉ិនប្រសប់ក្នុងការយល់ដឹងពីកិច្ចការច្បាស់លាស់ និងកិច្ចការលាក់កំបាំង ព្រមទាំងសមត្ថភាពក្នុងការប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យដែលរប៉ាត់រប៉ាយ។ បន្ទាប់មក ពាក្យនេះក៏ត្រូវបានយកមកប្រើសម្រាប់ហៅទីកន្លែង...
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في وضع الديوان، وذكر أحكامه