ការបង្ហាញប្រាជ្ញាញាណក្នុងក្បួនច្បាប់ឥស្លាម
ការបង្ហាញប្រាជ្ញាញាណក្នុងក្បួនច្បាប់ឥស្លាម
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 38 ជំពូក។"
ទិដ្ឋភាពទី ១៖ ការវិភាគវេយ្យាករណ៍លើពាក្យ «عَنْ ثَلَاثَةٍ» (ពីមនុស្ស ៣ នាក់/៣ ជំពូក) ទិដ្ឋភាពទី ១ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ បញ្ហាទីមួយ ដែលជាហេតុផលចម្បងនាំឲ្យយើងធ្វើការបកស្រាយលម្អិតនេះ គឺស្ថិតនៅលើពាក្យ «ពីមនុស្ស ៣ នាក់/៣ ជំពូក» (عَنْ ثَلَاثَةٍ)។ នៅក្នុងគ្រប់ខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍ទាំងអស់នៃហាឌីសនេះ រួមទាំងក្នុងក្បួនអាល់ណាសាអ៊ី (អាល់-Nasa'i) និងអាល់ដារ៉ាគុតនី (អាល់-Daraqutni) គឺសុទ្ធតែរក្សាទុកអក្សរ តា' ម៉ារពូតោះ ឬ ហា' (ثلاثة)។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅក្នុងសៀវភៅរបស់អ្នកច្បាប់ហ្វិកហ៍ហ៍មួយចំនួន បែរជាមានការសរសេរថា «عَنْ ثَلَاثٍ» ដោយគ្មានអក្សរ តា' ទៅវិញ ដែលយើងមិនបានរកឃើញប្រភពត្រឹមត្រូវណាមួយសម្រាប់ទម្រង់នេះឡើយ។ មានអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានចោទសួរដោយគិតថានេះជាទម្រង់ដើមថា៖ ហេតុអ្វីបានជាលុបអក្សរ តា' ចោល? ហើយអ្នកខ្លះយល់ច្រឡំថា មូលហេតុនៃការលុប តា' គឺដោយសារតែនាមរាប់ (المعدود) ត្រូវបានលុបចេញពីប្រយោគ ដូចគ្នានឹងពាក្យរបស់ណាពី ﷺ ក្នុងហាឌីស៖ «អ្នកណាដែលបានបួសខែរ៉ាម៉ាឌន ហើយបន្តដោយ ៦ ថ្ងៃនៃខែសាវ៉ាល់» (بِسِتٍّ مِنْ شَوَّالٍ) ដែលលុប តា' ចោល ទោះបីជាបំណងសំដៅលើថ្ងៃ (اليوم) ដែលជាពាក្យភេទប្រុសក៏ដោយ។ នៅពេលដែលសំណួរនេះបានមកដល់យើង យើងមិនយល់ស្របនឹងចម្លើយនោះឡើយ ហើយយើងបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថា គ្រប់ខ្សែស្រឡាយហាឌីសពិតប្រាកដគឺសុទ្ធតែមានអក្សរ តា' (ثلاثة) ទាំងអស់។ ការលុបអក្សរ តា' ចោលនៅពេលលុបនាមរាប់ភេទប្រុស គឺអនុវត្តបានចំពោះតែ «ថ្ងៃ» (الأيام) តែមួយគត់ មិនមែនចំពោះនាមភេទប្រុសដទៃទៀតឡើយ ដូចជាក្នុងបន្ទូលអល់ឡោះជាម្ចាស់៖ «ត្រូវរង់ចាំអស់រយៈពេលបួនខែ និងដប់ថ្ងៃ» (وَعَشْرًا - ស៊ូរ៉ាត់ អាល់ពាក៉ារ៉ោះ: ២៣៤) ពីព្រោះនៅក្នុងភាសាអារ៉ាប់ គេយកយប់ (الليالي) ដែលជាភេទស្រីមកគ្របដណ្ដប់លើថ្ងៃ។ អ្នកប្រាជ្ញវេយ្យាករណ៍អារ៉ាប់ធំៗ ដូចជា ស៊ីព៉ាវ៉ៃហ៍ (Sibawayh), អាល់ហ្សាម៉ាក់ស្វារី (អាល់-Zamakhshari), អាល់ណាវ៉ាវី (អាល់-ន៉ាវ៉ាវី), អ៊ីពន ម៉ាលីក (Ibn ម៉ាលីក), និង អ៊ីពន អាល់-ស៊ីកគីត (Ibn អាល់-Sikkit) បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា៖ ១. កាលណានាមរាប់ជាមនុស្សប្រុសដែលមានបញ្ញា (مذكر عاقل) គឺដាច់ខាតត្រូវតែរក្សាទុកអក្សរ តា' (تاء التأنيث) ជានិច្ច មិនថានាមរាប់នោះត្រូវបានបញ្ចេញឈ្មោះ ឬលុបចោលនោះទេ ដូចជាក្នុងគម្ពីរគួរអានដ៏ពិសិដ្ឋ៖ - «ពួកគេនឹងពោលថា មានបីនាក់ ទីបួនគឺសត្វឆ្កែរបស់ពួកគេ...» (سَيَقُولُونَ ثَلَاثَةٌ رَّابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ - ស៊ូរ៉ាត់ អាល់កះហ្វ: ២២) - «ចូរយកសាក្សីបួននាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នា» (فَاسْتَشْهِدُوا أَرْبَعَةً مِّنكُمْ - ស៊ូរ៉ាត់ អាល់នីសា': ១៥) - «គ្មានការជួបជុំគ្នានៃមនុស្សបីនាក់ឡើយ លើកលែងតែទ្រង់ជាទីបួនរបស់ពួកគេ» (مَا يَكُونُ مِن ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ - ស៊ូរ៉ាត់ អាល់មុចាដាឡះ: ៧) នៅក្នុងគ្រប់អាយ៉ាត់ទាំងអស់នេះ នាមរាប់ជាមនុស្សប្រុសត្រូវបានលុបចោល ប៉ុន្តែអក្សរ តា' នៅតែត្រូវរក្សាទុកដដែល។ ២. ដូច្នេះ ការសរសេរថា «عَنْ ثَلَاثٍ» សម្រាប់សំដៅលើមនុស្ស គឺមិនត្រឹមត្រូវតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ភាសាអារ៉ាប់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ឡើយ។ ពាក្យពិតប្រាកដដែលបានចែងក្នុងហាឌីសរបស់រ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ គឺ «عَنْ ثَلَاثَةٍ» (ដោយមាន តា') ដែលសំដៅយ៉ាងច្បាស់លើបុគ្គល ឬជំពូកមនុស្ស ៣ នាក់ គឺ៖ កុមារ, មនុស្សវិកលចរិត, និងអ្នកដេកលក់។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الأول من الكلام في الحديث
ទិដ្ឋភាពទី ២៖ ការភ្ជាប់កិរិយាសព្ទអតីតកាល «ប៊ិចត្រូវបានលើកលែង» ជាមួយនឹងកាលកំណត់អនាគត ទិដ្ឋភាពទី ២ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ប្រសាសន៍របស់ណាពី ﷺ៖ «រហូតដល់គេពេញវ័យ» (حَتَّى يَبْلُغَ), «រហូតដល់គេភ្ញាក់ដឹងខ្លួន» (حَتَّى يَسْتَيْقِظَ), និង «រហូតដល់គេជាសះស្បើយ» (حَتَّى يَفِيقَ) គឺជាកាលកំណត់នាពេលអនាគត (غايات مستقبلة) ខណៈដែលកិរិយាសព្ទដែលភ្ជាប់នឹងកាលកំណត់នេះ គឺពាក្យ «ត្រូវបានលើកលែង» (رُفِعَ) ជាកិរិយាសព្ទអតីតកាល (فعل ماض)។ តាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ កិរិយាសព្ទអតីតកាលជាទូទៅមិនត្រូវភ្ជាប់នឹងកាលកំណត់អនាគតឡើយ ពីព្រោះអតីតកាលបានកន្លងផុតទៅហើយ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាហាឌីសប្រើប្រាស់ទម្រង់បែបនេះ? ចម្លើយគឺ៖ ពាក្យថា «ការលើកលែង» (الرفع) នៅទីនេះ មិនមែនគ្រាន់តែកើតឡើងមួយភ្លែតក្នុងអតីតកាលហើយចប់នោះទេ ប៉ុន្តែវាសំដៅលើ «ស្ថានភាពបន្តនៃការលើកលែងកាតព្វកិច្ច» (استمرار الرفع)។ មានន័យថា ស្ថានភាពដែលប៊ិចមិនកត់ត្រាទោសកំហុសលើពួកគេ គឺបានចាប់ផ្តើមតាំងពីអតីតកាលមក ហើយស្ថានភាពលើកលែងនេះនៅតែបន្តរហូតទាល់តែព្រំដែនកាលកំណត់អនាគតនោះមកដល់ (គឺពេលពេញវ័យ ពេលភ្ញាក់ ឬពេលជាសះស្បើយ)។ ដូច្នេះ ការប្រើកាលកំណត់អនាគតនៅទីនេះ គឺស្របតាមវេយ្យាករណ៍យ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីការបន្តនៃសភាពរួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវរហូតដល់លក្ខខណ្ឌកំណត់បានសម្រេច។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الثاني
ទិដ្ឋភាពទី ៣៖ អត្ថន័យនៃ «ការលើកលែង» និងការបន្តនៃសភាពរួចផុតពីកាតព្វកិច្ច ទិដ្ឋភាពទី ៣ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ យោងតាមខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍របស់ Ibn Majah ដែលប្រើកិរិយាសព្ទបច្ចុប្បន្នកាល «ត្រូវបានលើកលែងជាបន្ត» (يُرْفَعُ) និងខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍ល្បីដែលប្រើ «ត្រូវបានលើកលែង» (رُفِعَ)៖ មានសំណួរមួយចោទសួរថា៖ ពាក្យថា «ការលើក» (الرفع) តាមភាសាមានន័យថា ការលើកវត្ថុមួយពីក្រោមឡើងទៅលើ ដែលជាសកម្មភាពកើតឡើងក្នុងមួយរំពេច មិនមែនជាពេលវេលាវែងអន្លាយទេ ចុះហេតុអ្វីបានជាអាចមានកាលកំណត់ (غاية) អូសបន្លាយបាន? ចម្លើយគឺ៖ ទោះបីជាការលើកគឺជាការផ្លាស់ទីពីក្រោមឡើងលើក៏ដោយ ប៉ុន្តែពាក្យនេះក៏ត្រូវបានប្រើក្នុងន័យ «ការរក្សាទុកឲ្យស្ថិតក្នុងសភាពលើកឡើងនោះជាបន្តបន្ទាប់» (تبقية المرفوع كذلك) ផងដែរ។ ដូចគ្នានឹងពាក្យថា «ការឈរ» (القيام) ដែលដំបូងឡើយជាការងើបឈរ ប៉ុន្តែនៅពេលគេនិយាយថា «ខ្ញុំបានឈរមួយថ្ងៃពេញ» គឺសំដៅលើការបន្តស្ថិតក្នុងសភាពឈរនោះ។ ដូចគ្នានេះដែរ ការលើកប៊ិចក្នុងហាឌីស សំដៅលើការដកប៊ិចមិនឲ្យកត់ត្រា និងការបន្តរក្សាសភាពមិនកត់ត្រានោះទុកជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់កុមារពេញវ័យ អ្នកដេកលក់ភ្ញាក់ឡើង និងមនុស្សវិកលចរិតបានជាសះស្បើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الثالث
ទិដ្ឋភាពទី ៤៖ តើ «ការលើកលែង» តម្រូវឲ្យមាន «ការដាក់កាតព្វកិច្ចពីមុន» ដែរឬទេ? ទិដ្ឋភាពទី ៤ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ មានសំណួរមួយបានចោទសួរថា៖ ពាក្យថា «ការលើកលែងប៊ិច» (رفع القلم) ហាក់ដូចជាបញ្ជាក់ថា ប៊ិចធ្លាប់ត្រូវបានដាក់កត់ត្រាពីមុនមក ហើយទើបតែត្រូវលើកចេញជាក្រោយ ប៉ុន្តែកុមារតាំងពីចាប់កំណើតមកមិនដែលត្រូវបានប៊ិចដាក់កាតព្វកិច្ច ឬកត់ត្រាទោសកំហុសសូម្បីតែម្តង ចុះហេតុអ្វីបានជាប្រើពាក្យថា «លើកលែង»? ចំពោះបញ្ហានេះ មានចម្លើយយ៉ាងច្បាស់លាស់ចំនួនបី៖ ចម្លើយទី ១៖ ពាក្យថា «ការលើកចេញ/ការបោះបង់» មិនចាំបាច់ទាល់តែធ្លាប់បានប្រព្រឹត្ត ឬធ្លាប់មានពីមុននោះឡើយ។ នេះដូចគ្នានឹងប្រសាសន៍របស់ណាពី យូសុហ្វ (Yusuf ﵇) ក្នុងគម្ពីរគួរអាន៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ខ្ញុំបានបោះបង់ចោលនូវសាសនារបស់ពួកដែលមិនមានជំនឿលើអល់ឡោះ...» (ស៊ូរ៉ាត់ យូសុហ្វ: ៣៧) ទោះបីជាណាពីយូសុហ្វមិនដែលធ្លាប់កាន់សាសនារបស់ពួកកាហ្វៀរនោះសូម្បីតែមួយវិនាទីក្នុងជីវិតក៏ដោយ! ដូចគ្នានេះដែរ ការលើកប៊ិចចំពោះកុមារ គឺសំដៅលើការរារាំងមិនឲ្យប៊ិចដាក់ចុះមកកត់ត្រាតាំងពីដំបូង។ ចម្លើយទី ២៖ អ៊ីម៉ាម អាល់ពៃហាកី (អាល់-Bayhaqi) បានបញ្ជាក់ថា នៅក្នុងសម័យដើមនៃឥស្លាម កាតព្វកិច្ចច្បាប់គឺភ្ជាប់នឹងការចេះដឹងខុសត្រូវ (التمييز) ហើយទើបតែនៅឆ្នាំសមរភូមិខាន់ដាក (អាល់-Khandaq) ទើបច្បាប់កំណត់យកអាយុ ១៥ ឆ្នាំ ឬការពេញវ័យជាផ្លូវការ។ ដូច្នេះ ហាឌីសនេះប្រកាសពីការលើកលែងកាតព្វកិច្ចពីកុមារទោះបីជាគេចេះដឹងក្តី រហូតដល់គេពេញវ័យ។ ចម្លើយទី ៣៖ ការលើកលែងនៅទីនេះ គឺជាពាក្យប្រៀបធៀប (កាណាយ៉ាស់) សំដៅលើ «ការគ្មានកាតព្វកិច្ចទោសពៃរ៍» (عدم التكليف) តែម្តង មិនមែនជាការលើកប៊ិចលើរូបវន្តពិតប្រាកដឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الرابع
ទិដ្ឋភាពទី ៥៖ តើការ «លើកលែងប៊ិច» ជាអត្ថន័យត្រង់ (ហាក់គីកះ) ឬពាក្យប្រៀបធៀប (ម៉ាហ្សាស្វ)? ទិដ្ឋភាពទី ៥ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ប្រសាសន៍របស់ណាពី ﷺ៖ «ប៊ិចត្រូវបានលើកលែង» (رُفِعَ الْقَلَمُ) តើជាអត្ថន័យត្រង់ (حقيقة) ឬជាពាក្យប្រៀបធៀប (مجاز)? នៅក្នុងបញ្ហានេះមានលទ្ធភាពពីរ៖ លទ្ធភាពទី ១ (ជាទស្សនៈល្បីល្បាញបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ)៖ វាគឺជាពាក្យប្រៀបធៀប (مجاز / كناية) សំដៅលើការគ្មានកាតព្វកិច្ចទទួលខុសត្រូវទោសកំហុស (عدم التكليف)។ មូលហេតុគឺដោយសារតែកាតព្វកិច្ចច្បាប់ តម្រូវឲ្យមានការកត់ត្រាអំពើល្អនិងអំពើអាក្រក់ ហើយការកត់ត្រាតម្រូវឲ្យមានប៊ិចជាឧបករណ៍។ ដូច្នេះ ការលើកលែងប៊ិច គឺជាពាក្យប្រៀបធៀបដ៏ប្រណីតបំផុតនៃការលើកលែងការកត់ត្រាទោសកំហុស។ ការប្រើពាក្យ «លើកលែង» ក៏បង្ហាញផងដែរថា កូនចៅអ័ដាមទាំងអស់ជាទូទៅសុទ្ធតែជាប់កាតព្វកិច្ចច្បាប់ លើកលែងតែជំពូកមនុស្សទាំង ៣ នេះប៉ុណ្ណោះ។ លទ្ធភាពទី ២៖ វាអាចសំដៅលើប៊ិចពិតប្រាកដ (القلم الحقيقي) ដូចដែលបានចែងក្នុងហាឌីសថា៖ «អ្វីដំបូងបង្អស់ដែលអល់ឡោះបានបង្កើត គឺប៊ិច ហើយទ្រង់បញ្ជាថា៖ ចូរកត់ត្រា! ប៊ិចក៏បានកត់ត្រានូវអ្វីៗទាំងអស់ដែលនឹងកើតឡើងរហូតដល់ថ្ងៃកៀម៉ាត»។ ដូច្នេះ ប៊ិចកត់ត្រាពិតប្រាកដនូវផលបុណ្យនិងបាបកម្ម ហើយអល់ឡោះជាម្ចាស់បានបញ្ជាមិនឲ្យប៊ិចនោះកត់ត្រាបាបកម្ម ឬទោសពៃរ៍លើកុមារ មនុស្សវិកលចរិត និងអ្នកដេកលក់ឡើយ ដរាបណាពួកគេស្ថិតក្នុងស្ថានភាពនោះ។ តាមន័យនេះ ការលើកលែងគឺជាបញ្ជារបស់អល់ឡោះចំពោះប៊ិចនោះផ្ទាល់។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الخامس
ទិដ្ឋភាពទី ៦៖ មូលបទនៃចំនួន (مفهوم العدد) ក្នុងក្បួនច្បាប់អូស៊ូលុលហ្វិកហ៍ហ៍ ទិដ្ឋភាពទី ៦ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ និងអ្នកប្រាជ្ញអូស៊ូល (Usool អាល់-Fiqh) មានទស្សនៈខុសគ្នាលើគោលការណ៍ «ការយល់ន័យផ្អែកលើចំនួនកំណត់» (مفهوم العدد)៖ តើវាជាសំអាងច្បាប់ (حجة) ដែរឬទេ? អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយភាគច្រើនយល់ថា ចំនួនមិនមែនជាសំអាងច្បាប់ផ្តាច់មុខឡើយ ប៉ុន្តែទស្សនៈរបស់អ៊ីម៉ាម អាល់-សាហ្វ៊ីអ៊ី (អាល់-Shafi'i) យល់ថាវាជាសំអាងច្បាប់។ អ្នកដែលចាត់ទុកចំនួនជាសំអាងច្បាប់ បានយកហាឌីសនេះមកបញ្ជាក់ថា កាតព្វកិច្ចទោសពៃរ៍មិនត្រូវបានលើកលែងចំពោះអ្នកដទៃក្រៅពីជំពូកមនុស្សទាំងបីនេះឡើយ។ ផ្អែកលើចំណុចនេះ យើងត្រូវលើកឡើងនូវករណីសំខាន់ពីរ៖ ១. មនុស្សចាស់ជរា៖ មានហាឌីសប្រឌិត (موضوع - ក្លែងក្លាយ) មួយដែលអះអាងថាកាតព្វកិច្ចត្រូវបានលើកលែងពីមនុស្សចាស់ជរា។ នេះជាការភូតកុហកគ្មានមូលដ្ឋានសោះឡើយ! ដរាបណាមនុស្សចាស់ជរានៅតែមានស្មារតីនិងបញ្ញាពេញលេញ នោះកាតព្វកិច្ចសាសនានៅតែជាប់លើគាត់ជានិច្ច លើកលែងតែករណីដែលគាត់បាត់បង់ស្មារតីឬវង្វេងវង្វាន់ប៉ុណ្ណោះ។ ២. មនុស្សភ្លេចភ្លាំង និងមនុស្សដែលត្រូវគេបង្ខិតបង្ខំ៖ ការលើកលែងទោសចំពោះពួកគេ គឺផ្អែកលើភស្តុតាង និងហាឌីសដទៃទៀត ដូចជាហាឌីស៖ «អល់ឡោះបានលើកលែងទោសដល់ប្រជាជាតិរបស់ខ្ញុំនូវការភ្លេចភ្លាំង ការភាន់ច្រឡំ និងអ្វីដែលពួកគេត្រូវគេបង្ខិតបង្ខំ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه السادس
ទិដ្ឋភាពទី ៧៖ វិសាលភាពនៃពាក្យ «បីនាក់/បីជំពូក» គ្របដណ្ដប់ទាំងប្រុសទាំងស្រី ទិដ្ឋភាពទី ៧ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ យើងបានបញ្ជាក់រួចមកហើយថា ពាក្យ «បីនាក់» (ثَلَاثَةٍ) ទោះបីជាប្រើទម្រង់វេយ្យាករណ៍ភេទប្រុសក៏ដោយ ក៏វាត្រូវបានកំណត់ន័យសំដៅលើ «មនុស្ស ៣ ជំពូក» (ثلاثة أشخاص من العالمين) ដើម្បីឲ្យគ្របដណ្ដប់ទាំងបុរស និងស្ត្រីដោយស្មើភាពគ្នា។ នៅក្នុងច្បាប់ឥស្លាម គ្មានការបែងចែករវាងភេទប្រុស និងភេទស្រីក្នុងវិធានការលើកលែងនេះឡើយ៖ - គ្មានភាពខុសគ្នារវាងកុមារា និងកុមារីឡើយ។ - គ្មានភាពខុសគ្នារវាងមនុស្សប្រុសវិកលចរិត និងមនុស្សស្រីវិកលចរិតឡើយ។ - គ្មានភាពខុសគ្នារវាងអ្នកដេកលក់ប្រុស និងអ្នកដេកលក់ស្រីឡើយ។ នៅពេលដែលពាក្យនេះសំដៅលើបុគ្គល ឬជំពូកមនុស្ស នោះវាគ្របដណ្ដប់មនុស្សលោកទាំងអស់ដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពទាំងបីនេះដោយឥតលើកលែង។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه السابع
ទិដ្ឋភាពទី ៨៖ ព្រំដែនកាលកំណត់ (الغاية) ជាលក្ខខណ្ឌកំណត់វិសាលភាពទូទៅ ទិដ្ឋភាពទី ៨ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញអូស៊ូលុលហ្វិកហ៍ហ៍បានចាត់ទុក «កាលកំណត់ចុងក្រោយ» (الغاية) ថាជាកត្តាមួយក្នុងចំណោមកត្តាកំណត់លក្ខខណ្ឌពិសេស (المخصصات) នៅក្នុងករណីដែលប្រយោគខាងដើមមានលក្ខណៈទូទៅ។ ដូចជាបន្ទូលអល់ឡោះ៖ «...រហូតទាល់តែពួកគេបង់ពន្ធជីហ្ស៊ីយ៉ាស់» (حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ) ដែលបើគ្មានពាក្យ «រហូតដល់» ទេ នោះការប្រយុទ្ធនឹងកើតឡើងជាទូទៅ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងហាឌីសនេះ ស្ថានភាពគឺខុសពីនោះ ពីព្រោះ៖ - ស្ថានភាពពេញវ័យ (البلوغ) គឺស្ថិតនៅក្រៅភាពជាកុមារភាព (الصبا)។ - ស្ថានភាពជាសះស្បើយ (الإفاقة) គឺស្ថិតនៅក្រៅភាពវិកលចរិត (الجنون)។ - ស្ថានភាពភ្ញាក់ដឹងខ្លួន (الاستيقاظ) គឺស្ថិតនៅក្រៅការដេកលក់ (النوم)។ ប្រសិនបើរ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ត្រឹមតែថា៖ «លើកលែងប៊ិចពីកុមារ មនុស្សវិកលចរិត និងអ្នកដេកលក់» ដោយមិនបានបញ្ជាក់ពីកាលកំណត់ទាំងនេះទេ នោះប្រយោគដើមនឹងមិនគ្របដណ្ដប់លើស្ថានភាពបន្ទាប់ពីនោះឡើយ។ ដូច្នេះ ការបញ្ជាក់កាលកំណត់នៅទីនេះ គឺដើម្បីកំណត់យ៉ាងជាក់ច្បាស់នូវចំណុចចាប់ផ្តើមនៃកាតព្វកិច្ចច្បាប់ឡើងវិញ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الثامن
ទិដ្ឋភាពទី ៩៖ តើចំណុចចុងបញ្ចប់នៃកាលកំណត់ (انتهاء الغاية) ចូលក្នុងច្បាប់ដែរឬទេ? ទិដ្ឋភាពទី ៩ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញវេយ្យាករណ៍ អ្នកប្រាជ្ញអូស៊ូល និងអ្នកច្បាប់ហ្វិកហ៍ហ៍ បានជជែកដេញដោលថា៖ តើចំណុចចុងបញ្ចប់នៃកាលកំណត់ (انتهاء الغاية) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងច្បាប់ដើម ឬមិនរាប់បញ្ចូល? នៅក្នុងបញ្ហានេះ ត្រូវបែងចែកជាពីរករណី៖ ករណីទី ១៖ កាលកំណត់ដែលស្ថិតនៅដាច់ដោយឡែកពីប្រយោគដើម ដូចជាក្នុងហាឌីសនេះ និងដូចជាអាយ៉ាត់៖ «សន្តិភាពរហូតដល់ពេលព្រឹកព្រាង» (سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ) និងអាយ៉ាត់៖ «ចូរនៅឲ្យឆ្ងាយពីស្ត្រីពេលមានរដូវ ហើយកុំខិតជិតនាងរហូតដល់នាងស្អាតស្អំ» (حَتَّى يَطْهُرْنَ)។ នៅក្នុងករណីនេះ ចំណុចចុងបញ្ចប់ (ពេលព្រឹក ឬពេលស្អាតស្អំ ឬពេលពេញវ័យ) គឺស្ថិតនៅក្រៅច្បាប់ដើមជាដាច់ខាត (មិនចូលក្នុងការលើកលែងឡើយ គឺត្រូវចូលក្នុងកាតព្វកិច្ចវិញភ្លាម)។ ករណីទី ២៖ ករណីដែលពាក្យដើមគ្របដណ្ដប់លើកាលកំណត់នោះស្រាប់ ដូចជាពាក្យថា៖ «ខ្ញុំបានកាត់ម្រាមដៃទាំងអស់ចាប់ពីកូនដៃរហូតដល់មេដៃ» ឬ «ខ្ញុំបានអានគួរអានតាំងពីដើមរហូតដល់ចប់»។ ក្នុងករណីនេះ កាលកំណត់ចុងក្រោយគឺចូលក្នុងសកម្មភាពជាដាច់ខាត។ អ្នកប្រាជ្ញខាងក្រុមហាណាភី (Hanafi) ក៏បានលើកឡើងអំពីប្រសាសន៍របស់ណាពី ﷺ ថា៖ «ចូរអ្នករូគូអ៍ រហូតដល់អ្នកមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ (ទូម៉ាក់នីណះ) ក្នុងពេលរូគូអ៍»។ នេះបញ្ជាក់ថា ការស្ងប់ស្ងាត់ (طمأنينة) គឺជាធាតុផ្សំចាំបាច់ដែលមិនអាចខ្វះបានឡើយក្នុងការសឡាត ហើយការងើបឡើងមុនពេលមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើឲ្យការរូគូអ៍នោះមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه التاسع
ទិដ្ឋភាពទី ១០៖ ភាពខុសគ្នារវាងកាតព្វកិច្ចទោសពៃរ៍ (خطاب التكليف) និងកាតព្វកិច្ចសំណង (خطاب الوضع) ទិដ្ឋភាពទី ១០ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទថា៖ អ្នកដេកលក់ កុមារ និងមនុស្សវិកលចរិត គឺនៅតែជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹង «កាតព្វកិច្ចស្ថានភាពផ្លូវច្បាប់/សំណងរដ្ឋប្បវេណី» (خِطَابُ الْوَضْعِ) ដូចជាកាតព្វកិច្ចធានាសងសំណងលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលខូចខាត និងការសងជំងឺចិត្តចំពោះការបង្ករបួសស្នាមជាដើម។ ដូច្នេះ ពួកគេមិនដូចសត្វធាតុដែលគ្មានច្បាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីទាល់តែសោះនោះឡើយ ហើយក៏មិនដូចមនុស្សមុនសម័យកាលបញ្ជូនរ៉ស៊ូលដែរ។ - ចំពោះកាតព្វកិច្ចទោសពៃរ៍ (خطاب التكليف - ការទទួលបាបកម្ម និងទោស) គឺត្រូវបានលើកលែងពីពួកគេទាំងស្រុង ស្របតាមហាឌីសនេះ។ - ប៉ុន្តែចំពោះកាតព្វកិច្ចសំណង (خطاب الوضع) គឺនៅតែជាប់ជានិច្ច៖ ប្រសិនបើកុមារ មនុស្សវិកលចរិត ឬអ្នកដេកលក់ ធ្វើឲ្យបាក់បែកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ នោះអាណាព្យាបាល ឬទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ ត្រូវតែចេញសងសំណងការខូចខាតនោះ! លើសពីនេះទៅទៀត ចំពោះកុមារដែលចេះដឹងខុសត្រូវ (الصبي المميز)៖ - អំពើស៊ុនណަތ និងការសឡាតរបស់គេ គឺទទួលបានផលបុណ្យ (ثواب) ពីអល់ឡោះជាម្ចាស់យ៉ាងពិតប្រាកដ។ - គេត្រូវបានលើកលែងតែចំពោះទោសពៃរ៍នៃអំពើហាមឃាត់ និងការមិនបំពេញកាតព្វកិច្ចហ្វើរឌូប៉ុណ្ណោះ ដែលនេះគឺជាសេចក្តីមេត្តាករុណា និងការសម្រាលបន្ទុកពីអល់ឡោះជាម្ចាស់។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه العاشر
ទិដ្ឋភាពទី ១១៖ និយមន័យភាសានៃដំណាក់កាលកុមារភាព (កុមារ, ក្មេងប្រុស, ក្មេងជំទង់) ទិដ្ឋភាពទី ១១ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ លោក អាល់-យ៉ាវហារី (អាល់-Jawhari) បានបញ្ជាក់ថា ពាក្យ សព៊ីយ៍ (الصبي) មានន័យដូចគ្នានឹង ហ្គូឡាម (الغلام)។ ចំណែកលោក អាប៊ូ អ៊ីសហាក អាល់-អាហ្កដានី (Abu Ishaq អាល់-Ahdani) បានរៀបរាប់ក្នុងសៀវភៅភាសារបស់លោកថា៖ កាលណាកូនស្ថិតនៅក្នុងផ្ទៃម្តាយ គេហៅថា គភ៌ (جنين - យ៉ានីន), លុះពេលកើតចេញមក គេហៅថា ទារក/កុមារតូច (صبي - សព៊ីយ៍), លុះពេលផ្តាច់ដោះរហូតដល់អាយុ ៧ ឆ្នាំ គេហៅថា ក្មេងប្រុសតូច (غلام - ហ្គូឡាម), បន្ទាប់មកដល់អាយុ ១០ ឆ្នាំ គេហៅថា កុមារដឹងក្តី (يافع - យ៉ាហ្វីអ៍), ហើយបន្តរហូតដល់អាយុ ១៥ ឆ្នាំ គេហៅថា ក្មេងជំទង់ (حزور - ហាស្ស៊ូរ)។ ការបែងចែកនេះក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយ អ៊ីពន អាប់ឌុលពើរ (Ibn Abd អាល់-Barr) នៅក្នុងសៀវភៅ អាល់-តាមហ៊ីដ (អាល់-Tamhid) ផងដែរ។ អ្វីដែលច្បាស់លាស់បំផុតនោះគឺ ពាក្យ «សព៊ីយ៍» (កុមារ) នៅក្នុងភាសាអារ៉ាប់ គឺគ្របដណ្ដប់គ្រប់ដំណាក់កាលទាំងអស់នេះ តាំងពីកើតរហូតដល់គេឈានដល់វ័យពេញវ័យ (احتلام)៖ - មុនពេលផ្តាច់ដោះ ក៏ហៅថាសព៊ីយ៍ ដូចក្នុងហាឌីស៖ «គេបាននាំកុមារតូច (صبي) ដែលមិនទាន់ចេះញ៉ាំអាហារមកជួបណាពី ﷺ»។ - ក្រោយពេលផ្តាច់ដោះដល់អាយុ ១០ ឆ្នាំ ក៏ហៅថាសព៊ីយ៍ ដូចក្នុងហាឌីស៖ «ចូរប្រើកូនៗរបស់អ្នកឲ្យសឡាតនៅអាយុ ៧ ឆ្នាំ...»។ - ក្រោយអាយុ ១០ ឆ្នាំរហូតដល់ពេញវ័យ ក៏នៅតែហៅថាសព៊ីយ៍ ដូចជាក្នុងហាឌីសនេះផ្ទាល់៖ «លើកលែងពីកុមារ (الصبي) រហូតដល់គេពេញវ័យ»។ ចំណែកឯពាក្យក្នុងរាយការណ៍របស់ Ibn Majah ដែលប្រើពាក្យ «អាល់-សហ្គៀរ» (الصغير - ក្មេងតូច) គឺមានន័យដូចគ្នានឹងពាក្យ សព៊ីយ៍ នេះឯង។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الحادي عشر
ទិដ្ឋភាពទី ១២៖ ការប្រៀបធៀបពាក្យក្នុងខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍នានា ទិដ្ឋភាពទី ១២ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ប្រសាសន៍របស់ណាពី ﷺ៖ «រហូតដល់គេពេញវ័យ» (حَتَّى يَبْلُغَ) គឺជាពាក្យដែលរាយការណ៍ដោយ Abu Dhabiyan ពីលោក អាលី (អាលី ﵁) ប៉ុន្តែខ្សែស្រឡាយនេះមានភាពដាច់កង់ (منقطعة) ពីព្រោះគាត់មិនទាន់បានជួបលោកអាលីផ្ទាល់ឡើយ។ ចំណែកឯខ្សែស្រឡាយដែលបញ្ជាក់ឈ្មោះ អ៊ីប៊ីន អាប់បាស យ៉ាងច្បាស់ ដូចជារាយការណ៍របស់ Ibn អាល់-Sarh និង Ibn Wahb ពី Jarir ពី អាល់-A'mash គឺប្រើពាក្យថា៖ «រហូតដល់គេយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម/ពេញវ័យ» (حَتَّى يَحْتَلِمَ) ហើយខ្សែស្រឡាយនេះមានអ្នករាយការណ៍ជាកម្រិតត្រឹមត្រូវ (رجال الصحيح)។ រីឯក្នុងរាយការណ៍របស់ Uthman ពី Jarir ពី អាល់-A'mash គឺប្រើពាក្យ៖ «រហូតដល់គេមានបញ្ញាដឹងខុសត្រូវ» (حَتَّى يَعْقِلَ)។ ហើយនៅក្នុងរាយការណ៍របស់លោកស្រី អាអ៊ីស្វះ (អាយសះ ﵂) ពីណាពី ﷺ គឺប្រើពាក្យ៖ «រហូតដល់គេធំពេញវ័យ» (حَتَّى يَكْبُرَ)។ ការប្រៀបធៀបពាក្យទាំងនេះ មានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការកំណត់វិធានការច្បាប់ហ្វិកហ៍ហ៍ដូចដែលនឹងបកស្រាយបន្ត។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الثاني عشر
ទិដ្ឋភាពទី ១៣៖ ឧត្តមភាពនៃពាក្យ «រហូតដល់គេយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម/ពេញវ័យ» (حتى يحتلم) ទិដ្ឋភាពទី ១៣ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ពាក្យថា «រហូតដល់គេធំ» (حتى يكبر) ឬ «រហូតដល់គេមានបញ្ញា» (حتى يعقل) មិនទាន់មានព្រំដែនច្បាស់លាស់ក្នុងការពន្យល់កាលកំណត់ច្បាប់នៅឡើយទេ។ ដូច្នេះ ការពឹងផ្អែកលើខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍ដែលប្រើពាក្យ «រហូតដល់គេយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម/ពេញវ័យ» (حَتَّى يَحْتَلِمَ) គឺប្រសើរជាង និងច្បាស់លាស់ជាងគេបំផុត ហើយខ្សែស្រឡាយរបស់វាក៏រឹងមាំជាងហាឌីសរបស់លោកស្រីអាអ៊ីស្វះផងដែរ។ ចំណែកពាក្យថា «រហូតដល់ពេញវ័យ» (حتى يبلغ) ប្រសិនបើជាពាក្យត្រឹមត្រូវ នោះបំណងរបស់វាគឺស្របគ្នានឹងបន្ទូលអល់ឡោះក្នុងគម្ពីរគួរអាន៖ «នៅពេលដែលកុមារក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាឈានដល់វ័យរៀបការ/ពេញវ័យ...» (إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ - ស៊ូរ៉ាត់ អាល់នីសា': ៦)។ វ័យរៀបការនេះ គឺកើតឡើងនៅពេលដែលមានការពេញវ័យតាមរូបរាងកាយ (ការបញ្ចេញទឹកកាម)។ កុមារមានសភាពរាងកាយខុសៗគ្នា៖ កុមារខ្លះមានកម្លាំងមាំមួន និងមានអារម្មណ៍ផ្លូវភេទមុនអាយុ ១៥ ឆ្នាំ ចំណែកកុមារខ្លះមានរាងកាយទន់ខ្សោយ និងមិនទាន់មានអារម្មណ៍រហូតដល់ជិតអាយុ ២០ ឆ្នាំ។ ដូច្នេះ តាមក្បួនអូស៊ូលុលហ្វិកហ៍ហ៍ ពាក្យ «ពេញវ័យ» (ទូទៅ) ត្រូវបកស្រាយដោយពាក្យ «យល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម» (ជាក់លាក់)។ ការបញ្ចេញទឹកកាម (احتلام) គឺជាភស្តុតាងដាច់ខាតនៃការពេញវ័យ (بلوغ) តាមការឯកភាពរបស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់ ហើយរាល់អាយុមុន ១៥ ឆ្នាំដែលគ្មានសញ្ញាពេញវ័យ គឺមិនទាន់ចាត់ទុកថាពេញវ័យជាដាច់ខាត។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الثالث عشر
ទិដ្ឋភាពទី ១៤៖ ការកំណត់ន័យរវាងបទបញ្ជាទូទៅ (មុតឡាក់) និងបទបញ្ជាជាក់លាក់ (មុកយ៉ាត់) ទិដ្ឋភាពទី ១៤ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ការយកពាក្យដែលមានន័យទូទៅ (مطلق - ដូចជាពាក្យ «រហូតដល់គេពេញវ័យ») មកបកស្រាយពន្យល់ដោយពាក្យជាក់លាក់ (مقيد - ដូចជាពាក្យ «រហូតដល់គេយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម») តាមក្បួនអូស៊ូលុលហ្វិកហ៍ហ៍ គឺមានលក្ខខណ្ឌថា ពាក្យទាំងពីរត្រូវតែមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ច្បាស់ថាចេញពីរ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ ទាំងពីរ។ ប្រសិនបើពាក្យមួយមានខ្សែស្រឡាយរឹងមាំ និងមួយទៀតខ្សោយ នោះគេត្រូវយកតែពាក្យដែលរឹងមាំ (الراجح) មកអនុវត្តប៉ុណ្ណោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅក្នុងហាឌីសនេះ ខ្សែស្រឡាយទាំងពីរអាចសម្របសម្រួលគ្នាបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ៖ - ពាក្យថា «ពេញវ័យ» (يبلغ) គឺជាពាក្យទូទៅ។ - ពាក្យថា «យល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម» (يحتلم) គឺជាសញ្ញាជាក់លាក់ដែលបញ្ជាក់ពីការពេញវ័យនោះឯង។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលការបញ្ចេញទឹកកាមកើតឡើង នោះកាលកំណត់ទាំងពីរ (ទាំងទូទៅ និងជាក់លាក់) ត្រូវបានសម្រេចព្រមគ្នា ហើយការលើកលែងប៊ិចត្រូវបញ្ចប់ កាតព្វកិច្ចច្បាប់ត្រូវចាប់ផ្តើមអនុវត្តភ្លាម។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الرابع عشر
ទិដ្ឋភាពទី ១៥៖ ការឯកភាពជាឯកច្ឆន្ទថាការយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាមជាសញ្ញានៃការពេញវ័យរបស់បុរស ទិដ្ឋភាពទី ១៥ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញឥស្លាមទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទ (إجماع) ថា ការបញ្ចេញទឹកកាម (الاحتلام) គឺជាសញ្ញាដាច់ខាតនៃការពេញវ័យ និងការឈានចូលដល់កាតព្វកិច្ចច្បាប់ចំពោះបុរស។ ភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីចំណុចនេះមានដូចជា៖ ១. ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់ក្នុងគម្ពីរគួរអានដ៏ពិសិដ្ឋ៖ «ហើយនៅពេលដែលកុមារក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាឈានដល់វ័យយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម (ពេញវ័យ) នោះចូរឲ្យពួកគេសុំការអនុញ្ញាត (មុននឹងចូលក្នុងបន្ទប់)...» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់នួរ: ៥៩)។ អាយ៉ាត់នេះបានបញ្ជាយ៉ាងច្បាស់លើកាតព្វកិច្ចសុំការអនុញ្ញាតបន្ទាប់ពីការឈានដល់វ័យពេញវ័យនេះ។ ២. ប្រសាសន៍របស់ណាពី ﷺ ក្នុងហាឌីសនេះផ្ទាល់៖ «...ពីកុមារ រហូតដល់គេយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម»។ ៣. សម្តីរបស់លោក អាលី (អាលី ﵁) និងលោក អ៊ីប៊ីន អាប់បាស (﵁) ដែលបញ្ជាក់ថា៖ នៅពេលដែលក្មេងប្រុសបានបញ្ចេញទឹកកាម នោះការកត់ត្រាទោសកំហុសចាប់ផ្តើមអនុវត្ត ហើយច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្ម (حدود) ត្រូវអនុវត្តលើរូបគេ ប្រសិនបើគេប្រព្រឹត្តល្មើស។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الخامس عشر
ទិដ្ឋភាពទី ១៦៖ ការពេញវ័យរបស់ស្ត្រីតាមរយៈការយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម ទិដ្ឋភាពទី ១៦ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញបានពិភាក្សាអំពីការពេញវ័យរបស់ស្ត្រីតាមរយៈការយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាម៖ ទស្សនៈត្រឹមត្រូវ និងជាគោលជំហររបស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន គឺថាការបញ្ចេញទឹកកាមជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការពេញវ័យរបស់ស្ត្រី ដូចគ្នានឹងបុរសដែរ។ ភស្តុតាងដ៏រឹងមាំគឺហាឌីសត្រឹមត្រូវដែលរាយការណ៍ដោយលោកស្រី អ៊ុំមុ ស៊ូឡែម (Umm Sulaym ﵂) នៅពេលនាងបានទូលសួររ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ ថា៖ «ឱរ៉ស៊ូលុលឡោះ! ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះមិនអៀនខ្មាសនឹងសេចក្តីពិតឡើយ តើស្ត្រីត្រូវងូតទឹកសម្អាតកាយ (ឃូស៊ុល) ដែរឬទេ ប្រសិនបើនាងយល់សប្តិឃើញការរួមដំណេក?» រ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ មានបន្ទូលតបថា៖ «ពិតមែនហើយ ប្រសិនបើនាងឃើញទឹកកាម» (កត់ត្រាដោយ ពូខារី និង មូស្លីម)។ ទោះបីជាមានទស្សនៈខ្សោយមួយចំនួនយល់ថា ការយល់សប្តិរបស់ស្ត្រីកម្រកើតមានក៏ដោយ ប៉ុន្តែភាពកម្រមិនអាចយកមកកាត់ផ្តាច់នូវអត្ថន័យទូទៅនៃពាក្យ «កុមារ» (الصبي) ដែលគ្របដណ្ដប់ទាំងកុមារា និងកុមារីនោះឡើយ។ ដូច្នេះ នៅពេលស្ត្រីមានការបញ្ចេញទឹកកាម ឬមានរដូវ (حیض) នោះនាងត្រូវបានចាត់ទុកថាពេញវ័យជាដាច់ខាត។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه السادس عشر
ទិដ្ឋភាពទី ១៧៖ ការកំណត់ការពេញវ័យដោយផ្អែកលើអាយុ (១៥ ឆ្នាំ ឬ ១៨ ឆ្នាំ) ទិដ្ឋភាពទី ១៧ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញមានទស្សនៈខុសគ្នាលើការកំណត់ការពេញវ័យដោយផ្អែកលើអាយុ ក្នុងករណីដែលកុមារមិនទាន់មានសញ្ញារូបវន្ត (ការបញ្ចេញទឹកកាម)៖ ១. អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក (ម៉ាលីក)៖ យល់ថាការពេញវ័យត្រូវពឹងផ្អែកលើសញ្ញារូបវន្តជាក់ស្តែងប៉ុណ្ណោះ។ ២. អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ហាណីហ្វះ (Abu Hanifa)៖ យល់ថាក្មេងប្រុសពេញវ័យនៅអាយុ ១៨ ឆ្នាំ និងក្មេងស្រីនៅអាយុ ១៧ ឆ្នាំ។ ៣. អ៊ីម៉ាម អាល់-សាហ្វ៊ីអ៊ី (អាល់-Shafi'i) និង អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត (Ahmad ibn Hanbal)៖ យល់ថាការពេញវ័យផ្អែកលើអាយុ គឺអាយុ ១៥ ឆ្នាំពេញ ទាំងក្មេងប្រុស និងក្មេងស្រី។ ភស្តុតាងដ៏រឹងមាំរបស់សាហ្វ៊ីអ៊ី និងហានពាលី គឺហាឌីសត្រឹមត្រូវរបស់លោក Ibn អ៊ូម៉ារ (﵁) ថា៖ «ខ្ញុំបានបង្ហាញខ្លួនចំពោះមុខរ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ នៅថ្ងៃសមរភូមិអ៊ូហ៊ូដ (Uhud) កាលខ្ញុំមានអាយុ ១៤ ឆ្នាំ តែទ្រង់មិនអនុញ្ញាតឲ្យខ្ញុំចូលរួមប្រយុទ្ធឡើយ។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានបង្ហាញខ្លួនចំពោះមុខទ្រង់នៅថ្ងៃសមរភូមិខាន់ដាក (អាល់-Khandaq) កាលខ្ញុំមានអាយុ ១៥ ឆ្នាំ ទើបទ្រង់បានអនុញ្ញាតឲ្យខ្ញុំចូលរួមប្រយុទ្ធ» (កត់ត្រាដោយ ពូខារី និង មូស្លីម)។ នៅពេលលោក Nafi' បានដំណាលហាឌីសនេះដល់ខាលីហ្វះ អ៊ូម៉ើរ អ៊ីពន អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីស (អ៊ូម៉ារ ibn Abd អាល់-Aziz) លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ នេះគឺជាបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែករវាងកុមារ និងមនុស្សពេញវ័យ!» ហើយលោកបានចេញបញ្ជាជាផ្លូវការឲ្យចាត់ទុកអ្នកដែលមានអាយុ ១៥ ឆ្នាំឡើងទៅជាមនុស្សពេញវ័យ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه السابع عشر
ទិដ្ឋភាពទី ១៨៖ ការដុះរោមក្រាស់លើកេរ្តិ៍ខ្មាស (إنبات العانة) ជាសញ្ញានៃការពេញវ័យ ទិដ្ឋភាពទី ១៨ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញមានទស្សនៈខុសគ្នាលើការដុះរោមក្រាស់រឹងលើកេរ្តិ៍ខ្មាស (الإنبات) ថាតើវាជាសញ្ញានៃការពេញវ័យដែរឬទេ៖ - អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ហាណីហ្វះ មិនចាត់ទុកវាជាសញ្ញានៃការពេញវ័យឡើយ។ - អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក ចាត់ទុកវាជាសញ្ញានៃការពេញវ័យទាំងចំពោះមូស្លីម និងមិនមែនមូស្លីម នៅពេលដែលអាយុមានភាពស្រពិចស្រពិល។ - អ៊ីម៉ាម អាល់-សាហ្វ៊ីអ៊ី និងហានពាលី ចាត់ទុកវាជាសញ្ញាដាច់ខាតចំពោះកងទ័ពសត្រូវដែលមិនមែនជាមូស្លីម (កាហ្វៀរក្នុងសង្គ្រាម) ដើម្បីកំណត់ថាតើត្រូវចាត់ទុកជាកុមារ ឬជាមនុស្សពេញវ័យ។ ភស្តុតាងដ៏រឹងមាំគឺហាឌីសរបស់ អាទីយយ៉ាស់ អាល់-គួរ៉ាហ្ស៊ី (Atiyyah អាល់-Qurazi ﵁) ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ពូជអំបូរពានូគួរ៉ាយហ្សះ (Banu Qurayza) ថា៖ «គេបានពិនិត្យមើលពួកយើង អ្នកណាដែលដុះរោមក្រាស់ ត្រូវចាត់ទុកជាអ្នកចូលរួមចម្បាំង ហើយអ្នកដែលមិនទាន់ដុះរោមក្រាស់ ត្រូវបានចាត់ទុកជាកុមារ។ ខ្ញុំស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលមិនទាន់ដុះរោមក្រាស់ ដូច្នេះគេក៏បានដោះលែងខ្ញុំ» (កត់ត្រាដោយ អាប៊ូ ដាវូដ, Tirmidhi, Nasa'i និង Ibn Majah ហើយ Tirmidhi បានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីស Hasan Sahih)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الثامن عشر
ទិដ្ឋភាពទី ១៩៖ គតិបណ្ឌិតដ៏ទេវភាពក្នុងការកំណត់កាតព្វកិច្ចច្បាប់ត្រឹមអាយុ ១៥ ឆ្នាំ ទិដ្ឋភាពទី ១៩ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ គតិបណ្ឌិតដ៏មហិមារបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់ក្នុងការភ្ជាប់កាតព្វកិច្ចច្បាប់ (التكليف) នៅត្រឹមអាយុ ១៥ ឆ្នាំ គឺដោយសារតែ៖ ១. នៅអាយុនេះ មនុស្សឈានដល់វ័យពេញកម្លាំងកាយ ចំណង់តណ្ហានិងការចង់រៀបការចាប់ផ្តើមពុះកញ្ជ្រោលខ្លាំង។ បើគ្មានចំណងនៃតាក់វ៉ា (ការកោតខ្លាចអល់ឡោះ) និងការព្រមានពីទោសទណ្ឌនៃច្បាប់សាសនាទេ នោះមនុស្សប្រាកដជាពិបាកទប់ចិត្ត ហើយងាយនឹងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងអំពើបាបកម្ម និងគ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំធេង។ ២. ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ បញ្ញាស្មារតីរបស់គេក៏បានវិវឌ្ឍពេញលេញល្មមអាចស្វែងយល់យ៉ាងច្បាស់លាស់ពីបទបញ្ជា និងការហាមឃាត់របស់ព្រះអាទិករ។ ខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍ទាំងបីនៃហាឌីសនេះ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីសសរទ្រទ្រង់ទាំងបីយ៉ាងប្រណីត៖ - «រហូតដល់គេធំ» (حتى يكبر)៖ សំដៅលើកម្លាំងរាងកាយរឹងមាំដែលអាចទ្រទ្រង់កាតព្វកិច្ច និងការទទួលខុសត្រូវ។ - «រហូតដល់គេមានបញ្ញា» (حتى يعقل)៖ សំដៅលើការចេះគិតពិចារណាដឹងខុសត្រូវ និងការយល់ពីពាក្យបង្គាប់បញ្ជារបស់សាសនា។ - «រហូតដល់គេយល់សប្តិ» (حتى يحتلم)៖ សំដៅលើការបើកចំហនៃចំណង់ផ្លូវភេទ ដែលតម្រូវឲ្យមានខ្សែបង្ហៀរនៃច្បាប់សាសនាមកទប់ស្កាត់ការពារកុំឲ្យធ្លាក់ក្នុងជ្រោះមហន្តរាយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه التاسع عشر
ទិដ្ឋភាពទី ២០៖ ទំនាក់ទំនងរវាងការបញ្ចេញទឹកកាម ការពេញវ័យ និងកាតព្វកិច្ចងូតទឹកសម្អាតកាយ (ឃូស៊ុល) ទិដ្ឋភាពទី ២០ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ គ្មានការសង្ស័យឡើយថា នៅពេលដែលក្មេងប្រុសបានបញ្ចេញទឹកកាម (យល់សប្តិ) នោះគេបានឈានដល់ការពេញវ័យ ហើយភាពជាកុមារភាពត្រូវបានបញ្ចប់ភ្លាម។ ការបញ្ចេញទឹកកាម គឺជាហេតុដែលតម្រូវឲ្យមានការងូតទឹកសម្អាតកាយ (غسل) ហើយការពេញវ័យគឺជាលក្ខខណ្ឌនៃការទទួលខុសត្រូវច្បាប់។ អ្នកប្រាជ្ញបានវិភាគតាមក្បួនអូស៊ូលថា៖ ការបញ្ចេញទឹកកាម មិនមែនជាបុព្វហេតុផ្ទាល់តែមួយគត់ដែលបង្កើតការពេញវ័យនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «សញ្ញាជាក់ស្តែង និងភស្តុតាងបង្ហាញ» (دليل وأمارة) ថាបុគ្គលនោះបានឈានដល់ «វ័យរៀបការ» (إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ) ដូចដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរគួរអាន។ ដូច្នេះ ការពេញវ័យ និងកាតព្វកិច្ចងូតទឹកឃូស៊ុល កើតឡើងដំណាលគ្នាដោយគ្មានភាពផ្ទុយគ្នាក្នុងក្បួនច្បាប់ឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الوجه الموفي عشرين