វិធានទូលំទូលាយក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រទូហ៊ីត

សេចក្តីផ្តើម គោលការណ៍ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមស្តីពីការឯកភាពចំពោះអល់ឡោះ (តូហ៊ីត) និពន្ធដោយ៖ អាប់ប៊ូ អល់-អាប់បាស អាហ្មេដ ប៊ីន អាប់ឌុលហាលីម ប៊ីន តៃមីយ៉ះ អាល់ហារ៉ានី ដោយព្រះនាមអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រណីបំផុត ដ៏មហាសប្បុរសបំផុត។ ការសរសើរតម្កើងទាំងឡាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ ដែលជាម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងឡាយ។ ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងទៀតដែលគួរត្រូវបានគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ ដោយគ្មានដៃគូសម្រាប់ទ្រង់ឡើយ ហើយខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ និងជារ៉សូល (ព្យាការី) របស់ទ្រង់ សូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យ និងសេចក្តីសុខសាន្តដល់លោក។ បន្ទាប់មក៖ នេះគឺជាគោលការណ៍ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមស្តីពីការឯកភាពចំពោះអល់ឡោះ (តូហ៊ីត) និងការធ្វើឱ្យស្មោះត្រង់នូវមុខមាត់ និងសកម្មភាពទាំងឡាយចំពោះទ្រង់ ទាំងការគោរពសក្ការៈ និងការសុំជំនួយ។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកពោលថា៖ ឱអល់ឡោះ! ជាម្ចាស់នៃអំណាចទាំងឡាយ ទ្រង់ប្រទានអំណាចដល់អ្នកណាដែលទ្រង់ប្រាថ្នា ហើយទ្រង់ដកអំណាចចេញពីអ្នកណាដែលទ្រង់ប្រាថ្នា ទ្រង់លើកតម្កើងអ្នកណាដែលទ្រង់ប្រាថ្នា ហើយទ្រង់បន្ទាបអ្នកណាដែលទ្រង់ប្រាថ្នា﴾ [អាល់អ៊ឹមរ៉ន៖ ២៦]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលទៀតថា៖ ﴿ហើយរាល់ពរជ័យដែលអ្នកទាំងឡាយទទួលបាន គឺសុទ្ធតែមកពីអល់ឡោះ បន្ទាប់មកនៅពេលដែលទុក្ខវេទនាប៉ះពាល់ដល់អ្នកទាំងឡាយ គឺអ្នកទាំងឡាយស្រែកហៅរកទ្រង់តែមួយគត់﴾ [អាន់ណះល៖ ៥៣]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើអល់ឡោះធ្វើឱ្យទុក្ខវេទនាប៉ះពាល់ដល់អ្នក នោះគ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចដកវាចេញបានឡើយ ក្រៅពីទ្រង់ ហើយប្រសិនបើទ្រង់ធ្វើឱ្យសេចក្តីល្អប៉ះពាល់ដល់អ្នក នោះទ្រង់មានអំណាចលើគ្រប់សព្វសិទ្ធិទាំងអស់﴾ [អាល់អាន់អាំ៖ ១៧]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើអល់ឡោះធ្វើឱ្យទុក្ខវេទនាប៉ះពាល់ដល់អ្នក នោះគ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចដកវាចេញបានឡើយ ក្រៅពីទ្រង់ ហើយប្រសិនបើទ្រង់ចង់ផ្តល់សេចក្តីល្អដល់អ្នក នោះគ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចរារាំងនូវព្រះគុណរបស់ទ្រង់បានឡើយ﴾ [យូណុស៖ ១០៧]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿មានតែទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលយើងគោរពសក្ការៈ ហើយមានតែទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលយើងសុំជំនួយ﴾ [អាល់-ហ្វាទីហះ៖ ៥]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ដូច្នេះ ចូរអ្នកគោរពសក្ការៈទ្រង់ ហើយចូរអ្នកទុកចិត្តលើទ្រង់ចុះ﴾ [ហ៊ូដ៖ ១២៣]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿លើទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលខ្ញុំទុកចិត្ត ហើយឆ្ពោះទៅរកទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលខ្ញុំវិលត្រឡប់﴾ [ហ៊ូដ៖ ៨៨]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿អ្វីៗដែលមាននៅក្នុងមេឃ និងផែនដី សុទ្ធតែលើកតម្កើងអល់ឡោះ អំណាចជារបស់ទ្រង់ ការសរសើរតម្កើងជារបស់ទ្រង់ ហើយទ្រង់មានអំណាចលើគ្រប់សព្វសិទ្ធិទាំងអស់﴾ [អាល់តាហ្គាប៊ុន៖ ១]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ដូច្នេះ ចូរអ្នកដឹងថា គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងទៀតដែលគួរត្រូវបានគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ ហើយចូរអ្នកសុំការអភ័យទោសចំពោះបាបកម្មរបស់អ្នក និងចំពោះមូមិនប្រុស និងមូមិនស្រីទាំងឡាយ﴾ [មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)៖ ១៩]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកពោលថា៖ តើអ្នកទាំងឡាយបានឃើញទេនូវអ្វីដែលអ្នកទាំងឡាយអង្វរករក្រៅពីអល់ឡោះ? ប្រសិនបើអល់ឡោះចង់ឱ្យខ្ញុំជួបទុក្ខវេទនា តើពួកគេអាចដកទុក្ខវេទនារបស់ទ្រង់ចេញបានដែរឬទេ? ឬប្រសិនបើទ្រង់ចង់ផ្តល់សេចក្តីមេត្តាដល់ខ្ញុំ...﴾ [អាល់ហ្សូម៉ារ៖ ៣៨]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកពោលថា៖ ចូរអ្នកទាំងឡាយអង្វរករអ្នកទាំងឡាយដែលអ្នកទាំងឡាយបានអះអាងថាជាព្រះក្រៅពីអល់ឡោះចុះ ពួកគេមិនមានអំណាចសូម្បីតែទម្ងន់នៃគ្រាប់ធញ្ញជាតិមួយនៅក្នុងមេឃ ឬនៅក្នុងផែនដីឡើយ ហើយពួកគេក៏មិនមានចំណែកនៅក្នុងនោះដែរ ហើយក៏មិនមានអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេជាអ្នកជួយទ្រង់ដែរ។ ហើយការអង្វរករ (សហ្វាអា) មិនផ្តល់ប្រយោជន៍នៅចំពោះមុខទ្រង់ឡើយ លើកលែងតែអ្នកដែលទ្រង់បានអនុញ្ញាតឱ្យប៉ុណ្ណោះ﴾ [សាបា៖ ២២-២៣]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកពោលថា៖ ចូរអ្នកទាំងឡាយអង្វរករអ្នកទាំងឡាយដែលអ្នកទាំងឡាយបានអះអាងថាជាព្រះក្រៅពីទ្រង់ចុះ ពួកគេមិនមានអំណាចដកទុក្ខវេទនាចេញពីអ្នកទាំងឡាយ ឬផ្លាស់ប្តូរវាបានឡើយ។ អ្នកទាំងឡាយដែលពួកគេអង្វរករនោះ ពួកគេខ្លួនឯងក៏ស្វែងរកមធ្យោបាយដើម្បីចូលទៅជិតម្ចាស់របស់ពួកគេដែរថា តើអ្នកណានឹងមានភាពជិតស្និទ្ធជាងគេ ហើយពួកគេសង្ឃឹមលើសេចក្តីមេត្តារបស់ទ្រង់ និងខ្លាចរអាចំពោះការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់ទ្រង់ ពិតណាស់ការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់ម្ចាស់អ្នក គឺជារឿងដែលគួរឱ្យខ្លាចបំផុត﴾ [អាល់អ៊ីស្រា៖ ៥៦-៥៧]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយកុំអង្វរករព្រះជាម្ចាស់ផ្សេងទៀតរួមជាមួយអល់ឡោះឱ្យសោះ គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងទៀតដែលគួរត្រូវបានគោរពសក្ការៈក្រៅពីទ្រង់ឡើយ គ្រប់សព្វសិទ្ធិទាំងអស់នឹងត្រូវវិនាសសាបសូន្យ លើកលែងតែព្រះភក្ត្ររបស់ទ្រង់ប៉ុណ្ណោះ ការសម្រេចក្តីជារបស់ទ្រង់ ហើយឆ្ពោះទៅរកទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលអ្នកទាំងឡាយនឹងត្រូវវិលត្រឡប់វិញ﴾ [អាល់កូសសោះ៖ ៨៨]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយចូរអ្នកទុកចិត្តលើព្រះដ៏មានជីវិត ដែលមិនចេះស្លាប់ ហើយចូរអ្នកលើកតម្កើងដោយការសរសើរតម្កើងទ្រង់ចុះ ហើយទ្រង់ជ្រាបច្បាស់អំពីបាបកម្មរបស់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់។ ទ្រង់គឺជាអ្នកដែលបានបង្កើតមេឃ និងផែនដី និងអ្វីៗដែលនៅចន្លោះនោះក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយថ្ងៃ បន្ទាប់មកទ្រង់បានគង់លើបល្ល័ង្ក (អាល់អើរស៍) គឺព្រះដ៏មេត្តាប្រណីបំផុត ដូច្នេះចូរអ្នកសួរអ្នកដែលដឹងអំពីទ្រង់ចុះ﴾ [អាល់ហ្វូរក្វាន៖ ៥៨-៥៩]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពួកគេមិនត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យធ្វើអ្វីក្រៅពីគោរពសក្ការៈអល់ឡោះ ដោយស្មោះត្រង់ចំពោះទ្រង់ក្នុងសាសនាដោយភាពត្រឹមត្រូវ ហើយពួកគេត្រូវប្រតិបត្តិសឡាត និងបង់ហ្សាកាត់ ហើយនោះគឺជាសាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវ﴾ [អាល់បៃយីនះ៖ ៥]។ ឧទាហរណ៍នៃរឿងនេះនៅក្នុងគម្ពីរគួរអានមានច្រើនណាស់ ក៏ដូចជានៅក្នុងហាឌីស និងការឯកភាពគ្នារបស់ប្រជាជាតិឥស្លាម ជាពិសេសអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកដែលមានជំនឿមុតមាំ ព្រោះនេះគឺជាចំណុចស្នូលនៃសាសនា។ យើងនឹងពន្យល់រឿងនេះតាមរយៈចំណុចមួយចំនួន ដោយចាប់ផ្តើមពីសេចក្តីផ្តើមមួយ៖ សេចក្តីផ្តើម៖ តម្រូវការរបស់គ្រប់សព្វសិទ្ធិទៅលើអល់ឡោះ ពិតណាស់ បាវបម្រើ ឬគ្រប់សត្វលោកទាំងអស់ សូម្បីតែគ្រប់សព្វសិទ្ធិដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រៅពីអល់ឡោះ គឺសុទ្ធតែក្រីក្រ និងត្រូវការអល់ឡោះ ដើម្បីទទួលបាននូវអ្វីដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន និងដើម្បីការពារនូវអ្វីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ខ្លួន។ ប្រយោជន៍សម្រាប់សត្វលោក គឺស្ថិតក្នុងប្រភេទនៃសេចក្តីសុខ និងសេចក្តីរីករាយ ហើយគ្រោះថ្នាក់ គឺស្ថិតក្នុងប្រភេទនៃទុក្ខវេទនា និងការដាក់ទណ្ឌកម្ម។ ដូច្នេះ គេចាំបាច់ត្រូវមានរឿងពីរយ៉ាង៖ ១. គោលដៅដែលគេស្រឡាញ់ និងចង់បាន ដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ និងសេចក្តីរីករាយដល់គេ។ ២. អ្នកជួយដែលនាំទៅរកគោលដៅនោះ និងជួយការពារពីគ្រោះថ្នាក់។ រឿងទាំងបួននេះចាំបាច់សម្រាប់បាវបម្រើ៖ ១. រឿងដែលគេស្រឡាញ់ និងចង់ឱ្យមាន។ ២. រឿងដែលគេស្អប់ និងចង់ឱ្យវិនាស។ ៣. មធ្យោបាយដើម្បីទទួលបាននូវអ្វីដែលគេស្រឡាញ់។ ៤. មធ្យោបាយដើម្បីការពារពីអ្វីដែលគេស្អប់។ ចំណុចទីមួយ៖ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដែលគេស្រឡាញ់ឱ្យក្លាយជាគោលដៅ និងជាអ្នកដែលគេអង្វរករ ហើយទ្រង់គឺជាអ្នកជួយឱ្យសម្រេចគោលដៅ និងការពារពីគ្រោះថ្នាក់។ ទ្រង់គឺជាអ្នកដែលប្រមូលផ្តុំរឿងទាំងបួននេះ មិនមែនអ្នកដទៃឡើយ។ នេះគឺជាអត្ថន័យនៃអាយ៉ាត់៖ ﴿មានតែទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលយើងគោរពសក្ការៈ ហើយមានតែទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលយើងសុំជំនួយ﴾ [អាល់-ហ្វាទីហះ៖ ៥]។ ការគោរពសក្ការៈ (អ៊ិបាដះ) រួមបញ្ចូលនូវគោលដៅដែលគេចង់បាន ហើយអ្នកដែលគេសុំជំនួយ គឺជាអ្នកដែលគេពឹងផ្អែកដើម្បីសម្រេចគោលដៅនោះ។ ទីមួយ៖ មកពីអត្ថន័យនៃភាពជាព្រះ (អ៊ូលូហ៊ីយ៉ះ)។ ទីពីរ៖ មកពីអត្ថន័យនៃភាពជាម្ចាស់ (រ៉ូប៊ូបីយ៉ះ)។ អត្ថន័យនៃភាពជាព្រះ (អ៊ូលូហ៊ីយ៉ះ)៖ គឺអ្នកដែលគេគោរពសក្ការៈដោយក្តីស្រឡាញ់ ការវិលត្រឡប់ ការគោរព និងការឱ្យតម្លៃ។ ម្ចាស់ (រ៉ប)៖ គឺអ្នកដែលចិញ្ចឹមបីបាច់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់ ដោយផ្តល់នូវការបង្កើតដល់គេ បន្ទាប់មកណែនាំគេឱ្យស្គាល់គ្រប់ស្ថានភាពនៃជីវិត ទាំងការគោរពសក្ការៈ និងរឿងផ្សេងៗទៀត។ ចំណុចទីពីរ៖ អល់ឡោះបានបង្កើតសត្វលោកមកដើម្បីគោរពសក្ការៈទ្រង់ ដែលរួមបញ្ចូលនូវការស្គាល់ទ្រង់ ការវិលត្រឡប់ទៅរកទ្រង់ ការស្រឡាញ់ទ្រង់ និងការស្មោះត្រង់ចំពោះទ្រង់។ ដោយការរំលឹកដល់ទ្រង់ បេះដូងរបស់ពួកគេនឹងមានសេចក្តីសុខ ហើយដោយការបានឃើញទ្រង់នៅថ្ងៃបរលោក ភ្នែករបស់ពួកគេនឹងមានសេចក្តីរីករាយ។ គ្មានអ្វីដែលទ្រង់ផ្តល់ឱ្យនៅថ្ងៃបរលោក ដែលពួកគេស្រឡាញ់ជាងការបានឃើញទ្រង់ឡើយ ហើយគ្មានអ្វីដែលទ្រង់ផ្តល់ឱ្យក្នុងលោកិយនេះ ដែលអស្ចារ្យជាងការមានជំនឿលើទ្រង់ឡើយ។ តម្រូវការរបស់ពួកគេទៅលើការគោរពសក្ការៈទ្រង់ គឺដូចទៅនឹងតម្រូវការរបស់ពួកគេទៅលើការដែលទ្រង់បានបង្កើតពួកគេមក។ នេះគឺជាគោលដៅចុងក្រោយរបស់ពួកគេ ហើយបើគ្មានរឿងនេះទេ ពួកគេនឹងមិនមានសេចក្តីសុខ ឬជោគជ័យឡើយ។ ហេតុនេះហើយបានជាអល់ឡោះមិនអភ័យទោសចំពោះការធ្វើស៊ិរគ (ការដាក់ដៃគូជាមួយអល់ឡោះ) ហើយទ្រង់អភ័យទោសចំពោះអ្វីដែលក្រៅពីនោះសម្រាប់អ្នកណាដែលទ្រង់ប្រាថ្នា។ ហេតុនេះហើយបានជាពាក្យ "ឡាអ៊ីឡាហះ អ៊ីលឡាល់ឡោះ" (គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងទៀតក្រៅពីអល់ឡោះ) គឺជាអំពើល្អដ៏ប្រសើរបំផុត ហើយតូហ៊ីត គឺជាចំណុចកំពូលនៃសាសនា។ ចំពោះតូហ៊ីត រ៉ូប៊ូបីយ៉ះ (ការជឿថាអល់ឡោះជាម្ចាស់បង្កើត) ដែលសត្វលោកទទួលស្គាល់ វាមិនគ្រប់គ្រាន់តែមួយមុខនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាភស្តុតាងប្រឆាំងនឹងពួកគេ។ នេះគឺជាអត្ថន័យនៃអ្វីដែលត្រូវបានរៀបរាប់ថា៖ "ឱកូនចៅរបស់អាដាំអើយ! ខ្ញុំបានបង្កើតគ្រប់យ៉ាងសម្រាប់អ្នក ហើយខ្ញុំបានបង្កើតអ្នកសម្រាប់ខ្ញុំ ដូច្នេះដោយសិទ្ធិរបស់ខ្ញុំលើអ្នក ចូរអ្នកកុំរវល់នឹងអ្វីដែលខ្ញុំបង្កើតសម្រាប់អ្នក រហូតដល់ភ្លេចអ្វីដែលខ្ញុំបង្កើតអ្នកមកដើម្បីវា"។ ចូរដឹងថា នេះគឺជាសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះលើបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ គឺពួកគេត្រូវគោរពសក្ការៈទ្រង់ និងមិនធ្វើស៊ិរគជាមួយទ្រង់ឡើយ ដូចដែលមានក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ ដែលរ៉ាវីដោយ មូអាហ្ស៍ ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ "តើអ្នកដឹងទេថា តើសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះលើបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ជាអ្វី?" ខ្ញុំបានឆ្លើយថា៖ អល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ដឹងច្បាស់ជាង។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "សិទ្ធិរបស់អល់ឡោះលើបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ គឺពួកគេត្រូវគោរពសក្ការៈទ្រង់ និងមិនធ្វើស៊ិរគជាមួយទ្រង់ឡើយ។ តើអ្នកដឹងទេថា តើសិទ្ធិរបស់បាវបម្រើលើអល់ឡោះជាអ្វី ប្រសិនបើពួកគេធ្វើរឿងនោះ?" ខ្ញុំបានឆ្លើយថា៖ អល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ដឹងច្បាស់ជាង។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "សិទ្ធិរបស់ពួកគេគឺ ទ្រង់នឹងមិនដាក់ទណ្ឌកម្មពួកគេឡើយ"។ គ្មានអ្វីនៅក្នុងសកលលោកដែលបាវបម្រើអាចស្ងប់ចិត្ត និងមានសេចក្តីសុខដោយការតម្រង់ទៅរកវា ក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ។ អ្នកណាដែលគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះ ទោះបីជាគេស្រឡាញ់វាក៏ដោយ វានឹងក្លាយជាគ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំធេងសម្រាប់គេ។ ﴿ប្រសិនបើមានព្រះជាម្ចាស់ផ្សេងទៀតក្រៅពីអល់ឡោះនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី នោះវានឹងវិនាសសាបសូន្យទៅហើយ...﴾ [អាល់អាំប៊ីយ៉ះ៖ ២២]។ តម្រូវការរបស់បាវបម្រើទៅលើការគោរពសក្ការៈអល់ឡោះ៖ ចូរដឹងថា តម្រូវការរបស់បាវបម្រើទៅលើការគោរពសក្ការៈអល់ឡោះដោយមិនធ្វើស៊ិរគ គឺមិនមានអ្វីប្រៀបធៀបបានឡើយ។ វាប្រៀបបាននឹងតម្រូវការរបស់រាងកាយទៅលើអាហារ និងទឹក ប៉ុន្តែវាមានភាពខុសគ្នាជាច្រើន។ ពិតណាស់ ខ្លឹមសារនៃបាវបម្រើ គឺបេះដូង និងវិញ្ញាណរបស់គេ ហើយវានឹងមិនមានសេចក្តីសុខឡើយ ក្រៅពីការគោរពដល់ម្ចាស់របស់គេ គឺអល់ឡោះ។ វានឹងមិនស្ងប់

ជំពូក៖ ស្តីពីភាពចាំបាច់ដែលមនុស្សត្រូវពឹងផ្អែកលើការជ្រើសរើស និងការកំណត់របស់អល់ឡោះ សេចក្តីសង្ខេបនៃរឿងនេះគឺថា នៅពេលដែលអ្នកមិនដឹងពីផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួនឯង មិនមានសមត្ថភាពសម្រេចវា ហើយក៏មិនមានបំណងប្រាថ្នាត្រឹមត្រូវចំពោះវាដែរនោះ នោះអ្នកដទៃទៀតក៏រឹតតែមិនអាចដឹងពីផលប្រយោជន៍របស់អ្នក មិនអាចសម្រេចវាឱ្យអ្នក និងមិនអាចមានបំណងប្រាថ្នាត្រឹមត្រូវចំពោះអ្នកបានឡើយ។ ចំណែកឯអល់ឡោះ (ស៊ុបហានះហ៊ូ វ៉ាតាអាឡា) គឺជាព្រះអង្គដែលទ្រង់ជ្រាប ខណៈដែលអ្នកមិនជ្រាប ទ្រង់មានសមត្ថភាពសម្រេច ខណៈដែលអ្នកគ្មានសមត្ថភាព ហើយទ្រង់ប្រទានឱ្យអ្នកនូវសេចក្តីសប្បុរសដ៏មហិមារបស់ទ្រង់។ ដូចដែលមានក្នុងហាឌីសស្តីពីការធ្វើអ៊ីស្ទីខូរ៉ោះ (ការសុំការជ្រើសរើសពីអល់ឡោះ) ថា៖ «ឱអល់ឡោះ! ទូលបង្គំសូមឱ្យព្រះអង្គជ្រើសរើសឱ្យទូលបង្គំដោយសារចំណេះដឹងរបស់ព្រះអង្គ ហើយទូលបង្គំសូមឱ្យព្រះអង្គផ្តល់សមត្ថភាពដល់ទូលបង្គំដោយសារអំណាចរបស់ព្រះអង្គ ហើយទូលបង្គំសូមអង្វរព្រះអង្គនូវសេចក្តីសប្បុរសដ៏មហិមារបស់ព្រះអង្គ ព្រោះថាព្រះអង្គមានសមត្ថភាពសម្រេច ខណៈដែលទូលបង្គំគ្មានសមត្ថភាព ហើយព្រះអង្គជ្រាប ខណៈដែលទូលបង្គំមិនជ្រាប ហើយព្រះអង្គគឺជាអ្នកដែលជ្រាបច្បាស់អំពីអ្វីៗដែលកំបាំង»។

ជំពូក៖ ការពន្យល់សេចក្តីផ្តើមសម្រាប់អត្ថន័យនៃ «អ៊ីយ៉ាកា ណាក់ប៊ូឌូ វ៉ាអ៊ីយ៉ាកា ណាស្តាអីន» (មានតែព្រះអង្គទេដែលយើងគោរពសក្ការៈ ហើយមានតែព្រះអង្គទេដែលយើងសុំជំនួយ) នេះគឺជាសេចក្តីផ្តើមសម្រាប់អ្វីដែលនៅខាងមុខ។ មនុស្សគ្រប់រូបសុទ្ធតែមានសេចក្តីប្រាថ្នា មានការខិតខំ មានអារម្មណ៍ និងមានការចល័តទៅតាមឆន្ទៈ។ តាមពិតទៅ សត្វលោកដែលមានជីវិតទាំងអស់សុទ្ធតែមានលក្ខណៈបែបនេះ គឺមានចំណេះដឹង និងមានការប្រតិបត្តិទៅតាមឆន្ទៈរបស់ខ្លួន។ ឆន្ទៈ គឺសំដៅលើការចង់បាន និងការជ្រើសរើស។ ក្នុងការប្រតិបត្តិដែលកើតចេញពីឆន្ទៈ និងការជ្រើសរើស គឺចាំបាច់ត្រូវតែមានគោលដៅដែលគេចង់បាន។ ហើយគោលដៅនោះនឹងមិនអាចសម្រេចទៅបានឡើយ ប្រសិនបើគ្មានមូលហេតុ និងមធ្យោបាយសម្រាប់សម្រេចវា។ ប្រសិនបើវាសម្រេចដោយសារសកម្មភាពរបស់មនុស្ស នោះចាំបាច់ត្រូវតែមានសមត្ថភាព និងកម្លាំង។ ប្រសិនបើវាសម្រេចដោយសារកត្តាខាងក្រៅ នោះចាំបាច់ត្រូវតែមានអ្នកធ្វើផ្សេងក្រៅពីខ្លួន។ ហើយប្រសិនបើវាសម្រេចដោយសារទាំងខ្លួនឯង និងកត្តាខាងក្រៅ នោះចាំបាច់ត្រូវតែមានមូលហេតុ ដូចជាឧបករណ៍ ឬអ្វីៗផ្សេងទៀត។ ដូច្នេះ មនុស្សដែលមានជីវិតគ្រប់រូប ចាំបាច់ត្រូវតែមានឆន្ទៈ ហើយអ្នកដែលមានឆន្ទៈគ្រប់រូប ចាំបាច់ត្រូវតែមានជំនួយដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួន។ ដូច្នេះ មនុស្សត្រូវបានបង្កើតមកឱ្យមានសេចក្តីប្រាថ្នា និងចង់បានអ្វីមួយ ហើយគេក៏ស្វែងរកជំនួយពីអ្វីមួយ និងពឹងផ្អែកលើវាដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួន។ នេះជារឿងដែលចាំបាច់ និងជៀសមិនរួចសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប ដែលគេអាចដឹងបានដោយខ្លួនឯង។ ប៉ុន្តែ គោលដៅដែលគេចង់បាន និងអ្វីដែលគេសុំជំនួយនោះ មានពីរប្រភេទ៖ ប្រភេទខ្លះគេចង់បានដើម្បីអ្វីផ្សេងទៀត ហើយប្រភេទខ្លះទៀតគេចង់បានសម្រាប់ខ្លួនវាផ្ទាល់។ ចំណែកអ្វីដែលគេសុំជំនួយវិញ៖ មានខ្លះជាអ្វីដែលគេសុំជំនួយសម្រាប់ខ្លួនវាផ្ទាល់ ហើយខ្លះទៀតជាអ្វីដែលដើរតួជាឧបករណ៍ ឬជាមធ្យោបាយសម្រាប់ជំនួយនោះ។ គោលដៅដែលជាទីបំផុតដែលគេចង់បាន គឺអ្វីដែលអ្នកស្វែងរកត្រូវបន្ទាបខ្លួនឱ្យ និងស្រឡាញ់វា នោះគឺជាព្រះដែលត្រូវបានគេគោរពសក្ការៈ។ ចំណែកអ្វីដែលគេចង់បានដើម្បីអ្វីផ្សេងទៀត គឺវាគ្រាន់តែជាមធ្យោបាយមួយប៉ុណ្ណោះ។ ហើយអ្វីដែលគេសុំជំនួយដែលជាទីបំផុត ដែលមនុស្សពឹងផ្អែកលើវា ទុកចិត្តលើវា និងស្វែងរកកម្លាំងពីវា ដោយមិនមានអ្វីលើសពីនេះទៀតក្នុងន័យនៃការសុំជំនួយ នោះគឺខុសពីអ្វីដែលគ្រាន់តែជាឧបករណ៍ ឬមធ្យោបាយ ដូចជាសរីរាង្គសម្រាប់បេះដូង ទ្រព្យសម្បត្តិសម្រាប់ម្ចាស់ទ្រព្យ ឬឧបករណ៍សម្រាប់អ្នកផលិត។ នៅពេលមនុស្សពិចារណាលើស្ថានភាពរបស់ខ្លួន និងស្ថានភាពរបស់មនុស្សទាំងអស់ គេនឹងឃើញថាពួកគេមិនអាចជៀសផុតពីចំណុចពីរនេះឡើយ៖ មនុស្សម្នាក់ចាំបាច់ត្រូវមានអ្វីមួយដែលខ្លួនមានសេចក្តីស្ងប់ចិត្ត និងជាទីបំផុតនៃសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ខ្លួន នោះគឺជាព្រះរបស់គេ។ ហើយគេក៏ចាំបាច់ត្រូវមានអ្វីមួយដែលគេទុកចិត្ត និងពឹងផ្អែកលើវាដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួន នោះគឺជាអ្វីដែលគេសុំជំនួយ។ មិនថាវាជាអល់ឡោះ ឬជាអ្វីផ្សេងក្រៅពីព្រះអង្គឡើយ។ ប្រសិនបើវាជាការទូទៅ នោះគឺជាការបដិសេធជំនឿ (កូហ្វរ) ដូចជាអ្នកដែលគោរពអ្វីផ្សេងក្រៅពីអល់ឡោះទាំងស្រុង ហើយសុំជំនួយពីអ្វីផ្សេងក្រៅពីអល់ឡោះទាំងស្រុង ដូចជាអ្នកដែលគោរពព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលពួកគេសុំសេចក្តីត្រូវការពីវា ហើយងាកទៅរកវានៅពេលមានទុក្ខភ័យ។ វាអាចជាករណីពិសេសក្នុងចំណោមមូស្លីម ដូចជាអ្នកដែលលង់ស្រឡាញ់ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬស្រឡាញ់បុគ្គលណាម្នាក់ ឬស្រឡាញ់អំណាច រហូតដល់ក្លាយជាទាសករនៃអ្វីទាំងនោះ ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «វិនាសហើយទាសករនៃប្រាក់ឌីរហាំ! វិនាសហើយទាសករនៃប្រាក់ឌីណារ! វិនាសហើយទាសករនៃសម្លៀកបំពាក់! ប្រសិនបើគេឱ្យ គេពេញចិត្ត ហើយបើគេមិនឱ្យ គេខឹង! គេវិនាសហើយគេធ្លាក់ចុះ ហើយប្រសិនបើគេត្រូវបន្លាជួប គេមិនអាចដកវាចេញបានឡើយ»។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកដែលទុកចិត្តខ្លាំងលើឋានៈ និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន រហូតដល់គេយល់ថា មេដឹកនាំដែលគេបម្រើ ឬអ្នកបម្រើដែលនៅក្រោមបង្គាប់ ឬមិត្តភក្តិ ឬទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ គឺជាអ្នកដែលនាំមកនូវផលប្រយោជន៍ ឬការពារគ្រោះថ្នាក់។ ដូច្នេះ គេពឹងផ្អែកលើវា ហើយសុំជំនួយពីវា ហើយអ្វីដែលគេសុំជំនួយនោះ ក៏ក្លាយជាអ្វីដែលគេអង្វរករ និងសុំជំនួយ។ ការគោរពសក្ការៈតែងតែទាមទារឱ្យមានការសុំជំនួយ។ អ្នកណាដែលបេះដូងពឹងផ្អែកលើអ្វីមួយសម្រាប់ជីវភាព ការជួយជ្រោមជ្រែង ផលប្រយោជន៍ និងគ្រោះថ្នាក់ នោះគេនឹងបន្ទាបខ្លួនឱ្យវា គោរពតាមវា និងស្រឡាញ់វា ទោះបីជាគេមិនស្រឡាញ់វាដោយសារតែខ្លួនវាផ្ទាល់ក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែជួនកាលស្ថានភាពនេះអាចគ្របដណ្តប់រហូតដល់គេស្រឡាញ់វាដោយសារតែខ្លួនវាផ្ទាល់ ហើយភ្លេចគោលដៅដើមរបស់ខ្លួន ដូចដែលកើតឡើងចំពោះមនុស្សជាច្រើនដែលស្រឡាញ់ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬស្រឡាញ់អ្នកដែលផ្តល់ឱ្យគេនូវកិត្តិយស និងអំណាច។ ចំណែកអ្នកដែលបេះដូងស្រឡាញ់ ចង់បាន និងមានគោលដៅលើអ្វីមួយ គេប្រហែលជាមិនសុំជំនួយ ឬពឹងផ្អែកលើវាឡើយ លុះត្រាតែគេមានអារម្មណ៍ថាវាមានសមត្ថភាពក្នុងការសម្រេចគោលដៅរបស់គេ។ ប្រសិនបើគេមានអារម្មណ៍ថាវាមានសមត្ថភាព គេនឹងសុំជំនួយពីវា បើមិនដូច្នោះទេ គេនឹងមិនសុំឡើយ។ ដូច្នេះ ប្រភេទទាំងនោះមានបី៖ ខ្លះជាទីស្រឡាញ់តែមិនមែនជាទីសុំជំនួយ, ខ្លះជាទីសុំជំនួយតែមិនមែនជាទីស្រឡាញ់, និងខ្លះទៀតគឺមានទាំងពីរយ៉ាង។ នៅពេលដែលគេដឹងថា មនុស្សម្នាក់ក្នុងគ្រប់ពេលវេលា និងគ្រប់ស្ថានភាព ចាំបាច់ត្រូវមានគោលដៅដែលគេចង់បាន (នោះគឺជាព្រះរបស់គេ) និងមានគោលដៅដែលគេសុំជំនួយ (នោះគឺជាអ្វីដែលគេពឹងផ្អែកក្នុងពេលសុំជំនួយ និងគោរពសក្ការៈ) នោះនឹងឃើញច្បាស់ថា បន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿អ៊ីយ៉ាកា ណាក់ប៊ូឌូ វ៉ាអ៊ីយ៉ាកា ណាស្តាអីន﴾ (មានតែព្រះអង្គទេដែលយើងគោរពសក្ការៈ ហើយមានតែព្រះអង្គទេដែលយើងសុំជំនួយ) គឺជាពាក្យដែលគ្របដណ្តប់គ្រប់ជ្រុងជ្រោយទាំងដើមទាំងចុង គ្មានអ្វីក្រៅពីនេះឡើយ។ ដូច្នេះ ប្រភេទទាំងនោះមានបួន៖ ១. អ្នកដែលគោរពអ្វីផ្សេងក្រៅពីអល់ឡោះ ហើយសុំជំនួយពីអ្វីផ្សេងក្រៅពីអល់ឡោះ (ទោះបីជាគេជាមូស្លីមក៏ដោយ ព្រោះការធ្វើស៊ិរគ (ការដាក់ភាគី) ក្នុងសហគមន៍នេះ គឺលាក់កំបាំងជាងការដើររបស់ស្រមោចទៅទៀត)។ ២. អ្នកដែលគោរពអល់ឡោះ ប៉ុន្តែសុំជំនួយពីអ្វីផ្សេងក្រៅពីព្រះអង្គ ដូចជាអ្នកគោរពសាសនាជាច្រើន ដែលពួកគេមានគោលដៅគោរពតាមអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ព្រះអង្គ ប៉ុន្តែបេះដូងរបស់ពួកគេបែរជាបន្ទាបខ្លួនឱ្យអ្នកដែលពួកគេយល់ថាអាចជួយពួកគេបាន ដូចជាស្តេច អ្នកមាន ឬអ្នកប្រាជ្ញជាដើម។ ៣. អ្នកដែលសុំជំនួយពីអល់ឡោះ ប៉ុន្តែបែរជាគោរពអ្វីផ្សេងក្រៅពីព្រះអង្គ ដូចជាអ្នកដែលមានសមត្ថភាព ឬមានអំណាចខាងក្នុង ឬខាងក្រៅ ដែលពួកគេសុំជំនួយពីអល់ឡោះ និងពឹងផ្អែកលើព្រះអង្គ ប៉ុន្តែគោលដៅរបស់ពួកគេមិនមែនជាអ្វីដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ព្រះអង្គបានបញ្ជាឡើយ។ ៤. អ្នកដែលមិនគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះ ហើយមិនសុំជំនួយក្រៅពីព្រះអង្គ។ ប្រភេទទាំងបួននេះត្រូវបានលើកឡើងនៅពេលក្រោយទៀត ប៉ុន្តែជួនកាលវាអាស្រ័យលើការគោរពសក្ការៈ និងការសុំជំនួយ ហើយជួនកាលវាអាស្រ័យលើអ្វីដែលគេសុំជំនួយ។ នៅទីនេះ វាអាស្រ័យលើព្រះដែលគេគោរព និងអ្វីដែលគេសុំជំនួយ ដើម្បីបញ្ជាក់ថា មនុស្សគ្រប់រូបចាំបាច់ត្រូវមានព្រះដែលគេគោរព និងសុំជំនួយ។

ជំពូកស្តីពីស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ ជំពូក៖ ចំពោះហាឌីសដែលទាក់ទងនឹងស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ (ការបើកគម្ពីរ) គឺមានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវនៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ (អស្សហ៊ីហ៍) ពីព្យាការី ﷺ ដែលលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ យើងបានបែងចែកការសឡាត (ការអានហ្វាតិហះ) រវាងយើង និងបាវបម្រើរបស់យើងជាពីរផ្នែក។ ផ្នែកមួយសម្រាប់យើង និងផ្នែកមួយទៀតសម្រាប់បាវបម្រើរបស់យើង ហើយបាវបម្រើរបស់យើងនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលគាត់បានសុំ។ នៅពេលដែលបាវបម្រើពោលថា៖ ﴿الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ﴾ (ការសរសើរតម្កើងទាំងឡាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ ជាម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងឡាយ) អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ បាវបម្រើរបស់យើងបានសរសើរយើង។ នៅពេលដែលគាត់ពោលថា៖ ﴿الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ﴾ (ទ្រង់ជាអ្នកមេត្តាប្រណីបំផុត អ្នកអាណិតស្រឡាញ់បំផុត) អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ បាវបម្រើរបស់យើងបានលើកតម្កើងយើង។ នៅពេលដែលគាត់ពោលថា៖ ﴿مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ﴾ (ជាម្ចាស់នៃថ្ងៃជំនុំជម្រះ) អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ បាវបម្រើរបស់យើងបានគោរពកោតខ្លាចយើង។ នៅពេលដែលគាត់ពោលថា៖ ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾ (ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដែលយើងគោរពសក្ការៈ ហើយចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដែលយើងសុំជំនួយ) អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ នេះគឺជាអាយ៉ាត់រវាងយើង និងបាវបម្រើរបស់យើង ហើយបាវបម្រើរបស់យើងនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលគាត់បានសុំ។ នៅពេលដែលគាត់ពោលថា៖ ﴿اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾ (សូមទ្រង់ណែនាំយើងឱ្យដើរលើផ្លូវដ៏ត្រង់ ផ្លូវនៃអ្នកដែលទ្រង់បានប្រទានពរជ័យដល់ពួកគេ មិនមែនជាផ្លូវនៃអ្នកដែលទ្រង់ខឹងសម្បារ និងមិនមែនជាផ្លូវនៃអ្នកដែលវង្វេងឡើយ) អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ ទាំងនេះគឺសម្រាប់បាវបម្រើរបស់យើង ហើយបាវបម្រើរបស់យើងនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលគាត់បានសុំ»។ ហើយមានការបញ្ជាក់នៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់មូស្លីម ពីអ៊ីបនូ អាប់បាស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខណៈពេលដែលជីព្រីល (ទេវតា) កំពុងអង្គុយនៅក្បែរព្យាការី ﷺ លោកបានឮសំឡេងមួយពីលើលោក ទើបលោកងើយក្បាលឡើង ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះគឺជាទ្វារមួយនៃស្ថានសួគ៌ដែលត្រូវបានបើកនៅថ្ងៃនេះ ដែលវាមិនដែលត្រូវបានបើកពីមុនមកឡើយក្រៅពីថ្ងៃនេះ។ បន្ទាប់មកមានទេវតាមួយអង្គចុះមកពីទ្វារនោះ ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះគឺជាទេវតាមួយអង្គដែលចុះមកផែនដី ដែលមិនដែលចុះមកពីមុនមកឡើយក្រៅពីថ្ងៃនេះ។ ទេវតានោះបានផ្តល់សឡាម ហើយនិយាយថា៖ ចូរទទួលដំណឹងដ៏រីករាយអំពីពន្លឺពីរដែលអ្នកត្រូវបានប្រទានឱ្យ ដែលមិនមានព្យាការីណាម្នាក់មុនអ្នកទទួលបានវាឡើយ គឺ៖ ស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ និងអាយ៉ាត់ចុងក្រោយនៃស៊ូរ៉ាតុលបាករ៉ោះ។ អ្នកនឹងមិនអានអក្សរណាមួយពីវាឡើយ លើកលែងតែអ្នកនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលអ្នកបានសុំ»។ ហើយនៅក្នុងហាឌីសខ្លះបានបញ្ជាក់ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ ត្រូវបានប្រទានមកពីឃ្លាំងសម្បត្តិមួយនៅក្រោមបល្ល័ង្ករបស់អល់ឡោះ»។

ជំពូកស្តីពីស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ (អាល់-Fatihah) អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ ដែលជាមាតានៃគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន ជាខគម្ពីរទាំងប្រាំពីរដែលត្រូវបានអានដដែលៗ និងជាគម្ពីរដ៏មហិមាថា៖ ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾ «ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ ដែលយើងគោរពសក្ការៈ ហើយចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ ដែលយើងសុំជំនួយ» (ស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ៖ ៥)។ ស៊ូរ៉ានេះគឺជាមាតានៃគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន ជាការចាប់ផ្តើមនៃគម្ពីរ ជាខគម្ពីរទាំងប្រាំពីរដែលត្រូវបានអានដដែលៗ ជាគម្ពីរដ៏មហិមា ជាឱសថព្យាបាល ជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវអានក្នុងសឡាត (ការអធិដ្ឋាន) ដែលមិនអាចខ្វះបាន ហើយវាក៏ជាស៊ូរ៉ាដែលគ្រប់គ្រាន់ ដែលអាចជំនួសស៊ូរ៉ាដទៃទៀតបាន ប៉ុន្តែស៊ូរ៉ាដទៃទៀតមិនអាចជំនួសវាបានឡើយ។ សឡាតគឺជាកិច្ចការដ៏ប្រសើរបំផុត ដែលផ្សំឡើងដោយពាក្យសម្តីដ៏ល្អ និងការប្រតិបត្តិដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ពាក្យសម្តីដ៏ល្អបំផុត និងជាកាតព្វកិច្ចបំផុតក្នុងសឡាតគឺការអានគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន ហើយការប្រតិបត្តិដ៏ល្អបំផុត និងជាកាតព្វកិច្ចបំផុតគឺការស៊ូជូដ (ការក្រាបថ្វាយបង្គំ)។ ដូចដែលបានបង្ហាញនៅក្នុងស៊ូរ៉ាដំបូងដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកលើរ៉សូល (ព្យាការី) របស់ទ្រង់ ដោយចាប់ផ្តើមដោយព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ﴾ «ចូរអានដោយព្រះនាមនៃម្ចាស់របស់ម្ចាស់អ្នក ដែលបានបង្កើត» (ស៊ូរ៉ាតុលអាឡាក់៖ ១) និងបញ្ចប់ដោយព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ﴾ «ហើយចូរអ្នកស៊ូជូដ និងខិតជិតទៅរកទ្រង់» (ស៊ូរ៉ាតុលអាឡាក់៖ ១៩)។ ដូច្នេះ សឡាតត្រូវបានកំណត់ដោយការចាប់ផ្តើមដោយការអាន និងបញ្ចប់ដោយការស៊ូជូដ។ ហេតុនេះហើយបានជាអល់ឡោះដ៏មហិមាបានមានបន្ទូលអំពីសឡាតក្នុងពេលភ័យខ្លាច (សឡាតុលខៅហ្វ) ថា៖ ﴿فَإِذَا سَجَدُواْ فَلْيَكُونُواْ مِن وَرَآئِكُمْ﴾ «នៅពេលដែលពួកគេបានស៊ូជូដរួចហើយ ចូរពួកគេមកនៅពីក្រោយអ្នក» (ស៊ូរ៉ាតុននីសា៖ ១០២)។ អត្ថន័យនៃស៊ូជូដនៅទីនេះគឺ រ៉ក់អាត (វគ្គនៃការអធិដ្ឋាន) ដែលពួកគេធ្វើដោយខ្លួនឯង បន្ទាប់ពីបែកចេញពីអ៊ីម៉ាំ។ ចំណែកអ្វីដែលធ្វើមុនការអាន ដូចជាការតាក់ប៊ីរ (ការលើកដៃនិងពោលថា អល់ឡោះហ៊ូអាក់បារ) ការអានដូអាអ៊ីសតិហ្វិតាហ៍ និងការសុំការការពារពីស្ៃតន គឺជារបាំងហាមឃាត់ (តាក់រីម) សម្រាប់សឡាត និងជាការត្រៀមលក្ខណៈសម្រាប់អ្វីដែលនឹងកើតឡើងបន្ទាប់។ អ្វីដែលធ្វើបន្ទាប់ពីការស៊ូជូដ ដូចជាការអង្គុយ ការអានតាសាហ៍ហុត (ការថ្លែងសេចក្តីគោរពចំពោះអល់ឡោះ) ការផ្តល់សន្តិភាពដល់បាវបម្រើដ៏សុចរិតរបស់អល់ឡោះ និងការផ្តល់សន្តិភាពដល់អ្នកដែលនៅជុំវិញ គឺជារបាំងដោះលែង (តាហ្លីល) ពីសឡាត។ ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គន្លឹះនៃសឡាតគឺការសម្អាតកាយ (តូហូរ), ការហាមឃាត់របស់វាគឺការតាក់ប៊ីរ, និងការដោះលែងរបស់វាគឺការផ្តល់សន្តិភាព (តាស្លីម)»។ ដោយសារតែបញ្ហានេះ ទើបមានការជជែកវែកញែកក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញថា តើអ្វីដែលប្រសើរជាងរវាងការធ្វើរ៉ូកូអ៍ និងស៊ូជូដឱ្យបានច្រើន ឬការឈរអានឱ្យបានយូរ? មានបីមតិក្នុងរឿងនេះពីលោកអាហ៍ម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត។ មតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺទាំងពីរនេះមានតម្លៃស្មើគ្នា។ ការឈរអានមាននូវការរំឭកដល់អល់ឡោះ (អាហ្ស៊ីក) ដ៏ប្រសើរ ហើយការស៊ូជូដគឺជាការប្រតិបត្តិដ៏ប្រសើរ ដូច្នេះវាមានតុល្យភាព។ ហេតុនេះហើយបានជាសឡាតរបស់ព្យាការី ﷺ មានតុល្យភាព ដោយទ្រង់ធ្វើរាល់កាយវិការឱ្យមានរយៈពេលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ប្រសិនបើទ្រង់ឈរអានយូរ ដូចដែលទ្រង់ធ្លាប់ធ្វើក្នុងពេលយប់ ឬក្នុងសឡាតកូស៊ូហ្វ (សឡាតពេលមានសូរ្យគ្រាស) ទ្រង់ក៏ធ្វើរ៉ូកូអ៍ និងស៊ូជូដយូរដែរ។ ហើយប្រសិនបើទ្រង់ធ្វើសឡាតខ្លី ទ្រង់ក៏ធ្វើរ៉ូកូអ៍ និងស៊ូជូដខ្លីតាមនោះដែរ។ មាតានៃគម្ពីរ (ស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ) ក្រៅពីជាការអានដែលជាកាតព្វកិច្ច វាក៏ជាស៊ូរ៉ាដែលប្រសើរបំផុតនៅក្នុងគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវថា៖ «មិនដែលមានស៊ូរ៉ាណាមួយត្រូវបានបញ្ចុះមកក្នុងគម្ពីរតូរ៉ាត, អ៊ីនជីល, ហ្សាប៊ូរ ឬគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន ដែលដូចនឹងស៊ូរ៉ានេះឡើយ។ វាគឺជាខគម្ពីរទាំងប្រាំពីរដែលត្រូវបានអានដដែលៗ និងជាគម្ពីរដ៏មហិមាដែលត្រូវបានប្រទានដល់ខ្ញុំ»។ គុណធម៌របស់ស៊ូរ៉ានេះមានច្រើនលើសលប់។ មានការរាយការណ៍ពីលោក ហាសាន់ អាល់បាសរី ដែលរាយការណ៍ដោយ អ៊ីប៊ុន ម៉ាហ៍ជះ និងអ្នកដទៃទៀតថា អល់ឡោះបានបញ្ចុះគម្ពីរចំនួនមួយរយបួនក្បាល។ ទ្រង់បានប្រមូលចំណេះដឹងនៃគម្ពីរទាំងនោះមកក្នុងគម្ពីរទាំងបួន (តូរ៉ាត, អ៊ីនជីល, ហ្សាប៊ូរ, គម្ពីរគួរអាន)។ ហើយទ្រង់បានប្រមូលចំណេះដឹងនៃគម្ពីរទាំងបួនមកក្នុងគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន។ ហើយទ្រង់បានប្រមូលចំណេះដឹងនៃគម្ពីរគម្ពីរគួរអានមកក្នុងផ្នែកមួយនៃគម្ពីរ (អាល់មូហ្វាសសល់)។ ហើយទ្រង់បានប្រមូលចំណេះដឹងនៃផ្នែកនោះមកក្នុងមាតានៃគម្ពីរ (ស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ)។ ហើយទ្រង់បានប្រមូលចំណេះដឹងនៃស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះមកក្នុងពាក្យពីរម៉ាត់ដ៏ទូលំទូលាយនេះគឺ៖ ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾។ ពិតណាស់ ចំណេះដឹងនៃគម្ពីរទាំងឡាយដែលត្រូវបានបញ្ចុះពីស្ថានសួគ៌ គឺបានប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងពាក្យពីរម៉ាត់នេះ។ ហេតុនេះហើយបានជាមានបញ្ជាក់ក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវថា៖ «អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់មានបន្ទូលថា៖ ខ្ញុំបានបែងចែកសឡាតរវាងខ្ញុំ និងបាវបម្រើរបស់ខ្ញុំជាពីរផ្នែក។ ពាក់កណ្តាលសម្រាប់ខ្ញុំ និងពាក់កណ្តាលសម្រាប់បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំ ហើយបាវបម្រើរបស់ខ្ញុំនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលគាត់បានសុំ។ នៅពេលគាត់និយាយថា៖ ﴿الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ﴾ អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំបានសរសើរខ្ញុំ។ នៅពេលគាត់និយាយថា៖ ﴿الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ﴾ អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំបានលើកតម្កើងខ្ញុំ។ នៅពេលគាត់និយាយថា៖ ﴿مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ﴾ អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំបានគោរពខ្ញុំ (ក្នុងរាយការណ៍មួយទៀត៖ បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំបានប្រគល់កិច្ចការមកលើខ្ញុំ)។ នៅពេលគាត់និយាយថា៖ ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾ ទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ នេះគឺជាខគម្ពីររវាងខ្ញុំ និងបាវបម្រើរបស់ខ្ញុំជាពីរផ្នែក ហើយបាវបម្រើរបស់ខ្ញុំនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលគាត់បានសុំ។ នៅពេលគាត់និយាយថា៖ ﴿اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾ ទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ទាំងនេះគឺសម្រាប់បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំ ហើយបាវបម្រើរបស់ខ្ញុំនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលគាត់បានសុំ»។ ដូច្នេះ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយអត្ថបទនេះថា ស៊ូរ៉ានេះត្រូវបានបែងចែករវាងអល់ឡោះ និងបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ ហើយពាក្យទាំងពីរនេះគឺជាចំណុចបែងចែកនៃស៊ូរ៉ា។ ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ﴾ ជាមួយនឹងអ្វីដែលនៅមុនវា គឺសម្រាប់អល់ឡោះ។ ហើយ ﴿وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾ ជាមួយនឹងអ្វីដែលនៅបន្ទាប់វា គឺសម្រាប់បាវបម្រើ ហើយគាត់នឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលគាត់បានសុំ។ ហេតុនេះហើយបានជាអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន (សាលហ្វ) បាននិយាយថា៖ ពាក់កណ្តាលនៃស៊ូរ៉ានេះគឺជាការសរសើរ និងពាក់កណ្តាលទៀតគឺជាការសុំ។ ហើយទាំងការគោរពសក្ការៈ (អ៊ីបាដះ) និងការសុំជំនួយ (អ៊ីសតិអានះ) សុទ្ធតែជាការដូអា (ការអង្វរករ)។ នៅពេលដែលអល់ឡោះបានតម្រូវឱ្យយើងអង្វរករទ្រង់ដោយពាក្យទាំងពីរនេះក្នុងរាល់សឡាត នោះមានន័យថា ទ្រង់បានតម្រូវឱ្យយើងគោរពសក្ការៈទ្រង់ និងសុំជំនួយពីទ្រង់។ ព្រោះការតម្រូវឱ្យពោលពាក្យដែលជាការទទួលស្គាល់ ការសារភាព ការអង្វរករ និងការសុំ គឺជាន័យនៃការតម្រូវឱ្យអនុវត្តតាមអត្ថន័យនៃពាក្យនោះ មិនមែនគ្រាន់តែជាពាក្យដែលគ្មានន័យនោះទេ។ ការតម្រូវឱ្យអនុវត្តតាមន័យនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ជាងការតម្រូវឱ្យគោរពសក្ការៈ និងសុំជំនួយតែមាត់ទទេទៅទៀត។ ព្រោះការគោរពសក្ការៈអាចកើតឡើងដោយចិត្ត ឬដោយចិត្តនិងកាយ។ ប៉ុន្តែអល់ឡោះបានតម្រូវឱ្យមានការអង្វរករ និងការនិយាយទៅកាន់ទ្រង់ ដើម្បីឱ្យកាតព្វកិច្ចនេះមានភាពពេញលេញទាំងរូបភាព និងអត្ថន័យ ដោយចិត្ត និងដោយរាងកាយទាំងមូល។ អល់ឡោះបានប្រមូលផ្តុំគោលការណ៍ទាំងពីរនេះ (ការគោរពសក្ការៈ និងការសុំជំនួយ) ទាំងក្នុងទម្រង់ជាកាតព្វកិច្ច និងមិនមែនកាតព្វកិច្ច នៅកន្លែងជាច្រើន ដូចជាព្រះបន្ទូលនៅចុងស៊ូរ៉ាតូហូតថា៖ ﴿فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ﴾ «ដូច្នេះ ចូរអ្នកគោរពសក្ការៈទ្រង់ ហើយចូរអ្នកពឹងផ្អែកលើទ្រង់» (ស៊ូរ៉ាតូហូត៖ ១២៣)។ និងពាក្យរបស់បាវបម្រើដ៏សុចរិត គឺលោក ស៊ូអៃប៍ ថា៖ ﴿وَمَا تَوْفِيقِي إِلاَّ بِاللهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ﴾ «ហើយការសម្រេចជោគជ័យរបស់ខ្ញុំ គឺអាស្រ័យលើអល់ឡោះតែមួយគត់ ខ្ញុំពឹងផ្អែកលើទ្រង់ ហើយខ្ញុំវិលត្រឡប់ទៅរកទ្រង់» (ស៊ូរ៉ាតូហូត៖ ៨៨)។ គោលការណ៍ទាំងពីរនេះ គឺជាអ្វីដែលព្យាការី ﷺ ផ្តោតសំខាន់ក្នុងរាល់ការគោរពសក្ការៈ ការរំឭកដល់អល់ឡោះ និងការអង្វរកររបស់ទ្រង់។ ដូច្នេះ មនុស្សម្នាក់ក្នុងកាតព្វកិច្ចទាំងពីរនេះ មិនអាចគេចផុតពីស្ថានភាពបួនយ៉ាងនោះទេ៖ គឺការអនុវត្តទាំងពីរ, ការអនុវត្តតែការគោរពសក្ការៈ, ការអនុវត្តតែការសុំជំនួយ, ឬការបោះបង់ចោលទាំងពីរ។ មានក្រុមមនុស្សមួយដែលផ្តោតខ្លាំងលើការគោរពសក្ការៈអល់ឡោះ ការប្រតិបត្តិតាមបញ្ជា និងការហាមឃាត់ ប៉ុន្តែខ្វះខាតក្នុងផ្នែកនៃការសុំជំនួយ និងការពឹងផ្អែកលើអល់ឡោះ។ ពួកគេច្រើនតែមានភាពទន់ខ្សោយ ឬហួសប្រមាណ ហើយច្រើនតែចាញ់សត្រូវខាងក្នុង ឬសត្រូវខាងក្រៅ។ មានក្រុមមនុស្សមួយទៀតដែលផ្តោតខ្លាំងលើការសុំជំនួយ និងការទុកចិត្តលើអល់ឡោះ ការបង្ហាញភាពក្រីក្រ និងភាពខ្វះខាតចំពោះមុខទ្រង់ ប៉ុន្តែខ្វះខាតក្នុងផ្នែកនៃការគោរពសក្ការៈ និងការធ្វើឱ្យសាសនាមានភាពបរិសុទ្ធសម្រាប់អល់ឡោះតែមួយគត់។ ពួកគេច្រើនតែមិនបានប្រតិបត្តិតាមច្បាប់របស់អល់ឡោះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ក្រុមទីបី គឺអ្នកដែលបោះបង់ចោលទាំងការគោរពសក្ការៈ និងការសុំជំនួយពីអល់ឡោះ។ ពួកគេមានពីរក្រុម៖ អ្នកដែលលង់លក់ក្នុងលោកិយ និងអ្នកដែលកាន់សាសនាខុសឆ្គង ដែលគោរពសក្ការៈអ្នកដទៃក្រៅពីអល់ឡោះ និងសុំជំនួយពីអ្នកដទៃក្រៅពីអល់ឡោះ ដោយផ្អែកលើការស្មាន និងចំណង់របស់ពួកគេ។ ចូរដឹងថា ចាំបាច់ត្រូវតែបែងចែកឱ្យដាច់រវាងអ្នកដែលបោះបង់ចោលការគោរពសក្ការៈ និងការសុំជំនួយពីអល់ឡោះ ជាមួយនឹងអ្នកដែលគោរពសក្ការៈអ្នកដទៃ និងសុំជំនួយពីអ្នកដទៃក្រៅពីអល់ឡោះ។

ជំពូក [ស្ដីពីអត្ថន័យនៃពាក្យថា អាល់-ហាំឌុ លីលឡាហិ រ៉បិលអាឡាមីន] អល់ឡោះ ដ៏មហាឧត្តម បានមានបន្ទូលនៅដើមស៊ូរ៉ាត់ថា៖ ﴿الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِين﴾ [អាល់ហ្វាតិហះ៖ ២] (ការសរសើរតម្កើងទាំងឡាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ ដែលជាម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងឡាយ)។ ព្រះអង្គបានចាប់ផ្ដើមដោយព្រះនាមទាំងពីរនេះគឺ៖ «អល់ឡោះ» និង «រ៉ប»។ «អល់ឡោះ» គឺជាព្រះដែលត្រូវបានគោរពសក្ការៈ ដូច្នេះព្រះនាមនេះគឺស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការគោរពសក្ការៈ។ ហេតុនេះហើយបានជាគេពោលថា៖ «អល់ឡោះហ៊ូ អាក់បារ» (អល់ឡោះមហិមាបំផុត), «អាល់-ហាំឌុ លីលឡាហិ» (ការសរសើរតម្កើងទាំងឡាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ), «ស៊ុបហានាល់ឡោះ» (មហាវិសុទ្ធិសម្រាប់អល់ឡោះ), «ឡា អ៊ីឡាហះ អ៊ីលឡាល់ឡោះ» (គ្មានព្រះណាផ្សេងទៀតដែលគួរត្រូវបានគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ)។ «រ៉ប» គឺជាអ្នកចិញ្ចឹមបីបាច់ អ្នកបង្កើត អ្នកប្រទានអាហារ អ្នកជួយសង្គ្រោះ និងអ្នកដឹកនាំផ្លូវ។ ព្រះនាមនេះគឺស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការសុំជំនួយ និងការអង្វរករ។ ហេតុនេះហើយបានជាគេពោលថា៖ ﴿رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ﴾ [នូហ៍៖ ២៨] (ឱម្ចាស់នៃទូលបង្គំ សូមទ្រង់មេត្តាអភ័យទោសដល់ទូលបង្គំ និងឪពុកម្តាយរបស់ទូលបង្គំផង), ﴿قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمْتُ أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ﴾ [អាល់អាក់រ៉ហ្វ៖ ២៣] (អ្នកទាំងពីរបានពោលថា៖ ឱម្ចាស់នៃពួកយើង! ពួកយើងបានធ្វើបាបខ្លួនឯង ប្រសិនបើទ្រង់មិនអភ័យទោស និងមេត្តាដល់ពួកយើងទេ នោះពួកយើងនឹងក្លាយជាអ្នកដែលខាតបង់ជាពិតប្រាកដ), ﴿رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي﴾ [អាល់កូសោះ៖ ១៦] (ឱម្ចាស់នៃទូលបង្គំ! ទូលបង្គំបានធ្វើបាបខ្លួនឯង ដូច្នេះសូមទ្រង់អភ័យទោសដល់ទូលបង្គំផង), ﴿رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا﴾ [អាល់អ៊ិមរ៉ន៖ ១៤៧] (ឱម្ចាស់នៃពួកយើង! សូមទ្រង់អភ័យទោសដល់ពួកយើងនូវបាបកម្ម និងការហួសប្រមាណក្នុងកិច្ចការរបស់ពួកយើង), ﴿رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا﴾ [អាល់បាក់កូរ៉ោះ៖ ២៨៦] (ឱម្ចាស់នៃពួកយើង! សូមកុំដាក់ទោសពួកយើង ប្រសិនបើពួកយើងភ្លេច ឬធ្វើខុស)។ ដូច្នេះ ការសុំជំនួយ និងការអង្វរករដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតជាទូទៅ គឺប្រើតាមរយៈព្រះនាម «រ៉ប»។ ព្រះនាមទីមួយ (អល់ឡោះ) រួមបញ្ចូលនូវគោលដៅរបស់បាវបម្រើ ជោគវាសនា និងទីបញ្ចប់របស់គេ ក៏ដូចជាអ្វីដែលគេត្រូវបានបង្កើតមកដើម្បីវា និងអ្វីដែលមានភាពល្អប្រសើរ និងភាពពេញលេញសម្រាប់គេ ដែលនោះគឺការគោរពសក្ការៈចំពោះអល់ឡោះ។ ចំណែកព្រះនាមទីពីរ (រ៉ប) រួមបញ្ចូលនូវការបង្កើតបាវបម្រើ និងការចាប់ផ្តើមរបស់គេ ដែលនោះគឺការដែលព្រះអង្គចិញ្ចឹមបីបាច់ និងគ្រប់គ្រងលើគេ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះនាមទីពីរត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងព្រះនាមទីមួយ ដូចដែលលក្ខណៈនៃភាពជាម្ចាស់ (រ៉ូប៊ូបីយ៉ះ) ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងភាពជាព្រះ (អ៊ីឡាហ៊ីយ៉ះ) ហើយភាពជាម្ចាស់ក៏ទាមទារឱ្យមានភាពជាព្រះផងដែរ។ ចំណែកព្រះនាម «អ័ររ៉ហ៍ម៉ាន់» (អ្នកមានមេត្តាធម៌បំផុត) គឺរួមបញ្ចូលនូវភាពពេញលេញនៃទំនាក់ទំនងទាំងពីរនេះ ហើយតាមរយៈការពិពណ៌នាអំពីស្ថានភាពទាំងពីរនេះនៅក្នុងព្រះនាមនេះ ទើបភាពជោគជ័យរបស់បាវបម្រើត្រូវបានបំពេញទាំងក្នុងលោកិយ និងបរលោក។ ហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គដ៏មហាឧត្តមមានបន្ទូលថា៖ ﴿وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمَنِ قُلْ هُوَ رَبِّي لا إِلَهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ﴾ [រ៉អដ៍៖ ៣០] (ហើយពួកគេបដិសេធចំពោះអ័ររ៉ហ៍ម៉ាន់ (អល់ឡោះ)។ ចូរអ្នក (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) ពោលចុះថា៖ ទ្រង់គឺជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ គ្មានព្រះណាផ្សេងទៀតដែលគួរត្រូវបានគោរពសក្ការៈក្រៅពីទ្រង់ឡើយ លើទ្រង់នេះហើយដែលខ្ញុំទុកចិត្ត)។ នៅទីនេះ ព្រះអង្គបានរំលឹកដល់ព្រះនាមទាំងបីគឺ៖ «អ័ររ៉ហ៍ម៉ាន់», «រ៉បប៊ី» និង «អាល់អ៊ីឡាហ៍» ហើយព្រះអង្គបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ مَتَابِ﴾ (លើទ្រង់នេះហើយដែលខ្ញុំទុកចិត្ត ហើយឆ្ពោះទៅរកទ្រង់នេះហើយដែលខ្ញុំត្រឡប់ទៅវិញ)។ ដូចដែលព្រះអង្គបានរំលឹកព្រះនាមទាំងបីនៅក្នុងស៊ូរ៉ាត់អាល់ហ្វាតិហះ (អ៊ុំមុលគម្ពីរគួរអាន) ប៉ុន្តែនៅទីនោះព្រះអង្គបានចាប់ផ្តើមដោយព្រះនាម «អល់ឡោះ»។ ហេតុនេះហើយបានជាក្នុងស៊ូរ៉ាត់នោះ ព្រះអង្គបានចាប់ផ្តើមដោយ ﴿إيَّاكّ نّعًبٍد﴾ (មានតែទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលពួកយើងគោរពសក្ការៈ) ដោយលើកយកព្រះនាម និងអ្វីដែលទាក់ទងនឹងការគោរពសក្ការៈមកមុន ពីព្រោះស៊ូរ៉ាត់នោះគឺជាគន្លឹះនៃគម្ពីរ និងជាមាតានៃគម្ពីរគួរអាន ដូច្នេះព្រះអង្គបានលើកយកគោលបំណងដែលជាមូលហេតុចុងក្រោយមកមុន ព្រោះវាជាមូលហេតុនៃសកម្មភាពសម្រាប់មូលហេតុចុងក្រោយ។ ខ្ញុំបានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតអំពីអត្ថន័យនេះនៅតាមកន្លែងផ្សេងៗ គឺនៅដើមសៀវភៅ «ត័ហ្វស៊ីរ» និងក្នុងសៀវភៅ «ក្វាអ៊ីដុល ម៉ាហាបបះ វ៉ាល់អ៊ីរ៉ូដះ»។

ជំពូក៖ ការទទួលស្គាល់របស់មនុស្សចំពោះតៅហ៊ីត រ៉ូប៊ូបីយ៉ះ (ឯកភាពនៃអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់អល់ឡោះ) គឺកើតមានមុន និងមានច្រើនជាងការទទួលស្គាល់ចំពោះតៅហ៊ីត អ៊ូឡូហ៊ីយ៉ះ (ឯកភាពនៃការគោរពសក្ការៈចំពោះអល់ឡោះ) ជំពូក ដោយសារតែការដឹងរបស់មនុស្សអំពីសេចក្តីត្រូវការ និងភាពក្រីក្ររបស់ពួកគេចំពោះម្ចាស់គ្រប់គ្រង (រ៉ាប់) កើតមានមុនការដឹងរបស់ពួកគេអំពីសេចក្តីត្រូវការ និងភាពក្រីក្រចំពោះព្រះដែលត្រូវគោរពសក្ការៈ (អ៊ីឡាហ៍) ហើយដោយសារតែគោលបំណងរបស់ពួកគេក្នុងការដោះស្រាយសេចក្តីត្រូវការភ្លាមៗនៅចំពោះមុខ គឺមានមុនសេចក្តីត្រូវការនៅថ្ងៃបរលោក ទើបការទទួលស្គាល់របស់ពួកគេចំពោះអល់ឡោះតាមរយៈគុណលក្ខណៈជាម្ចាស់គ្រប់គ្រង (រ៉ូប៊ូបីយ៉ះ) គឺកើតមានមុនការទទួលស្គាល់របស់ពួកគេចំពោះទ្រង់តាមរយៈគុណលក្ខណៈជាព្រះដែលត្រូវគោរពសក្ការៈ (អ៊ូឡូហ៊ីយ៉ះ)។ ហេតុនេះហើយបានជាការអង្វរករ ការសុំជំនួយ និងការផ្ញើជីវិតលើទ្រង់ (តាវ៉ាក់កុល) ក្នុងចំណោមពួកគេ មានច្រើនជាងការគោរពសក្ការៈ និងការវិលត្រឡប់ទៅរកទ្រង់។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបបណ្តារ៉សូលត្រូវបានបញ្ជូនមកដើម្បីអំពាវនាវពួកគេឱ្យគោរពសក្ការៈចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូ ដែលជាគោលបំណងដ៏សំខាន់ដែលតម្រូវឱ្យមានការទទួលស្គាល់ចំពោះតៅហ៊ីត រ៉ូប៊ូបីយ៉ះ។ អល់ឡោះបានប្រាប់អំពីពួកគេថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើអ្នកសួរពួកគេថា តើនរណាជាអ្នកបង្កើតពួកគេ? ពួកគេនឹងឆ្លើយថា៖ អល់ឡោះ﴾ [ស៊ូរ៉ះ អហ្ស៊ុខរុហ្វ៖ ៨៧]។ ហើយថា នៅពេលដែលពួកគេជួបទុក្ខលំបាក អ្វីៗដែលពួកគេធ្លាប់អង្វរករក្រៅពីទ្រង់នឹងបាត់បង់ទៅ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយនៅពេលដែលរលកសមុទ្រគ្របដណ្តប់ពួកគេដូចជាម្លប់ដ៏ធំ ពួកគេបានអង្វរករអល់ឡោះដោយស្មោះត្រង់ចំពោះសាសនារបស់ទ្រង់﴾ [ស៊ូរ៉ះ លុកម៉ាន់៖ ៣២]។ ដូច្នេះ ទ្រង់បានប្រាប់ថា ពួកគេទទួលស្គាល់អំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ ហើយពួកគេមានភាពស្មោះត្រង់ចំពោះសាសនារបស់ទ្រង់នៅពេលដែលពួកគេជួបទុក្ខលំបាក តាមរយៈការអង្វរករ និងការសុំជំនួយពីទ្រង់ ប៉ុន្តែបន្ទាប់មកពួកគេក៏បែរខ្នងដាក់ការគោរពសក្ការៈចំពោះទ្រង់វិញ នៅពេលដែលពួកគេទទួលបាននូវអ្វីដែលពួកគេចង់បាន។ អ្នកប្រាជ្ញផ្នែកទ្រឹស្ដី (មូកាល់លីម) ជាច្រើន បានពង្រឹងតែគោលការណ៍ឯកភាព (តៅហ៊ីត) តាមទិដ្ឋភាពនៃរ៉ូប៊ូបីយ៉ះប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯបណ្តារ៉សូលវិញ គឺពួកគេបានអំពាវនាវឱ្យមានតៅហ៊ីតតាមទិដ្ឋភាពនៃអ៊ូឡូហ៊ីយ៉ះ។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកប្រតិបត្តិសាសនា (ស៊ូហ្វី) និងអ្នកដែលមានបទពិសោធន៍ខាងផ្លូវចិត្តជាច្រើន ក៏មានការតម្រង់ទៅរកអល់ឡោះតាមទិដ្ឋភាពនៃរ៉ូប៊ូបីយ៉ះដែរ ដោយសារតែអ្វីដែលទ្រង់ផ្តល់ឱ្យពួកគេក្នុងចិត្តនូវស្ថានភាពដែលពួកគេអាចប្រើប្រាស់បាន។ ពួកគេទាំងនេះមានលក្ខណៈដូចទៅនឹងស្តេចទាំងឡាយ ហើយអល់ឡោះបានតិះដៀលក្រុមមនុស្សប្រភេទនេះយ៉ាងច្រើននៅក្នុងគម្ពីរគួរអាន។ ដូច្នេះ ចូរពិចារណាឱ្យបានច្បាស់ ព្រោះថាវាជារឿងដែលនឹងធ្វើឱ្យលាតត្រដាងនូវស្ថានភាពរបស់ក្រុមមនុស្សដែលនិយាយអំពីសច្ចធម៌ និងប្រតិបត្តិទៅតាមនោះ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ ពួកគេស្ថិតនៅក្នុងប្រភេទនៃសច្ចធម៌ខាងធម្មជាតិ និងការកំណត់ទុកជាមុន (រ៉ូប៊ូបីយ៉ះ) មិនមែននៅក្នុងសច្ចធម៌ខាងសាសនា និងច្បាប់ (អ៊ូឡូហ៊ីយ៉ះ) នោះទេ។ ខ្ញុំបាននិយាយអំពីអត្ថន័យនេះនៅតាមកន្លែងជាច្រើន ហើយវាគឺជាគោលការណ៍ដ៏ធំធេងមួយដែលត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់។ អល់ឡោះដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់បំផុត។

ជំពូក៖ មនុស្ស និងគ្រប់សត្វលោកទាំងអស់គឺជាបាវបម្រើរបស់អល់ឡោះ ការពិតគឺថា មនុស្សជាតិ និងគ្រប់សត្វលោកទាំងអស់ សុទ្ធតែជាបាវបម្រើរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ពួកគេសុទ្ធតែត្រូវការទ្រង់ ពួកគេជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទ្រង់ ហើយទ្រង់គឺជាម្ចាស់របស់ពួកគេ ជាអ្នកគ្រប់គ្រង ជាព្រះដែលគួរគោរពសក្ការៈ គ្មានព្រះណាផ្សេងក្រៅពីទ្រង់ឡើយ។ ដូច្នេះ សត្វលោកមិនមានអ្វីជារបស់ខ្លួនឯងឡើយ សូម្បីតែខ្លួនប្រាណ លក្ខណៈសម្បត្តិ សកម្មភាព ឬអ្វីដែលពួកគេទទួលបានផលប្រយោជន៍ ឬអ្វីដែលពួកគេសមនឹងទទួលបាន សុទ្ធតែជាការបង្កើតរបស់អល់ឡោះ។ អល់ឡោះ (ស៊ុបហានះហ៊ូ វ៉ាតាអាឡា) គឺជាម្ចាស់នៃអ្វីៗទាំងអស់ ជាអ្នកគ្រប់គ្រង ជាអ្នកបង្កើត ជាអ្នកកំណត់រូបរាង និងជាអ្នកផ្តល់ជីវិត។ នៅពេលយើងនិយាយថា៖ «មនុស្សមិនមានអ្វីជារបស់ខ្លួនឯងក្រៅពីភាពគ្មាន (អត្ថិភាព)» នោះភាពគ្មាននេះមិនមែនជារបស់អ្វីមួយដែលត្រូវការអ្នកបង្កើតនោះទេ ព្រោះភាពគ្មានមិនមែនជារបស់អ្វីឡើយ។ ការបន្តមានអត្ថិភាពរបស់វា គឺអាស្រ័យទៅលើការមិនមានសកម្មភាពរបស់អ្នកបង្កើត មិនមែនមានន័យថាការមិនមានអ្នកបង្កើតជាអ្នកបង្ខំឱ្យវាមាននោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការមិនមានផលវិបាក អាចត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងការមិនមានមូលហេតុ ហើយរវាងរឿងទាំងពីរនេះមានភាពខុសគ្នា។ នោះគឺថា ផលដែលកើតមានឡើង គឺត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកបង្កើត ប៉ុន្តែអ្វីដែលមិនមាន (ភាពគ្មាន) មិនមែនត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការមិនមានអ្នកបង្កើតនោះទេ។ នេះគឺជាអត្ថន័យនៃពាក្យសម្តីរបស់មូស្លីមដែលថា៖ «អ្វីដែលអល់ឡោះបានកំណត់ឱ្យកើតឡើង វានឹងកើតឡើង ហើយអ្វីដែលទ្រង់មិនបានកំណត់ឱ្យកើតឡើង វានឹងមិនកើតឡើងឡើយ»។ ព្រោះថាឆន្ទៈរបស់ទ្រង់គឺជាកត្តាតែមួយគត់ដែលកំណត់ឱ្យកើតឡើង គ្មានអ្វីផ្សេងទៀតឡើយ។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលឆន្ទៈរបស់ទ្រង់មិនមាន នោះអ្វីៗក៏មិនកើតឡើងដែរ។ គ្មានអ្វីមួយកើតឡើងឡើយ ប្រសិនបើគ្មានឆន្ទៈរបស់ទ្រង់។ គ្មានអ្វីកើតឡើងដោយគ្មានឆន្ទៈរបស់ទ្រង់ជាដាច់ខាត។ ដូច្នេះ យើងមិនមានមូលហេតុអ្វីដែលកំណត់ឱ្យអ្វីមួយកើតឡើងឡើយ រហូតទាល់តែឆន្ទៈរបស់ទ្រង់មិនមែនជាឧបសគ្គដល់ការកើតឡើងនោះ។ ផ្ទុយទៅវិញ ឆន្ទៈរបស់ទ្រង់គឺជាមូលហេតុដ៏ពេញលេញ។ នៅពេលដែលមានឆន្ទៈរបស់ទ្រង់ គឺគ្មានឧបសគ្គអ្វីឡើយ ហើយនៅពេលដែលគ្មានឆន្ទៈរបស់ទ្រង់ គឺគ្មានមូលហេតុអ្វីឡើយ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿អ្វីដែលអល់ឡោះបើកទ្វារនៃសេចក្តីមេត្តាប្រោសប្រណីដល់មនុស្សលោក នោះគ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចឃាត់ឃាំងវាបានឡើយ ហើយអ្វីដែលទ្រង់ឃាត់ឃាំង នោះគ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចបញ្ជូនវាបានឡើយ បន្ទាប់ពីទ្រង់﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ ហ្វាតៀរ៖ ២]។ និងមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើអល់ឡោះធ្វើឱ្យអ្នកជួបប្រទះនឹងទុក្ខវេទនា នោះគ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចដកវាចេញបានឡើយ ក្រៅពីទ្រង់ ហើយប្រសិនបើទ្រង់ចង់ផ្តល់សេចក្តីល្អដល់អ្នក នោះគ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចរារាំងសេចក្តីសប្បុរសរបស់ទ្រង់បានឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ យូណុស៖ ៧]។ និងមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកនិយាយចុះ៖ តើអ្នកឃើញទេនូវអ្វីដែលអ្នកអង្វរករក្រៅពីអល់ឡោះ? ប្រសិនបើអល់ឡោះចង់ឱ្យខ្ញុំជួបប្រទះនឹងទុក្ខវេទនា តើពួកគេអាចដកទុក្ខវេទនារបស់ទ្រង់បានដែរឬទេ? ឬប្រសិនបើទ្រង់ចង់ផ្តល់សេចក្តីមេត្តាដល់ខ្ញុំ តើពួកគេអាចឃាត់ឃាំងសេចក្តីមេត្តារបស់ទ្រង់បានដែរឬទេ? ចូរអ្នកនិយាយចុះ៖ អល់ឡោះគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ខ្ញុំហើយ លើទ្រង់នេះហើយដែលអ្នកទុកចិត្តទាំងឡាយត្រូវតែទុកចិត្ត﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អ៊ីហ្សូម៉ារ៖ ៣៨]។ មនុស្សមិនមានសេចក្តីល្អអ្វីជារបស់ខ្លួនឯងឡើយ៖ នៅពេលដែលដឹងថា បាវបម្រើម្នាក់មិនមានសេចក្តីល្អអ្វីជារបស់ខ្លួនឯងឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ រាល់ពរជ័យដែលយើងមានគឺមកពីអល់ឡោះ ហើយនៅពេលដែលយើងជួបទុក្ខវេទនា យើងត្រូវអង្វរករទៅកាន់ទ្រង់ ហើយសេចក្តីល្អទាំងអស់គឺស្ថិតនៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ទ្រង់។ ដូចដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿អ្វីដែលកើតឡើងចំពោះអ្នកពីសេចក្តីល្អ គឺមកពីអល់ឡោះ ហើយអ្វីដែលកើតឡើងចំពោះអ្នកពីសេចក្តីអាក្រក់ គឺមកពីខ្លួនអ្នកផ្ទាល់﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាន់នីសា៖ ៧៩]។ ហើយព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានបន្ទូលនៅក្នុងដូអាសៃយីឌុលអ៊ីស្តិហ្វារ (ដូអាសុំទោសដ៏ប្រសើរ) ដែលមានក្នុងគម្ពីរ សាហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី ថា៖ «ឱអល់ឡោះ ទ្រង់គឺជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ គ្មានព្រះណាផ្សេងក្រៅពីទ្រង់ឡើយ ទ្រង់បានបង្កើតខ្ញុំ ហើយខ្ញុំគឺជាបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ ខ្ញុំនឹងរក្សាសេចក្តីសន្យា និងកិច្ចសន្យារបស់ទ្រង់តាមដែលខ្ញុំអាចធ្វើបាន ខ្ញុំសូមជ្រកកោននឹងទ្រង់ពីអំពើអាក្រក់ដែលខ្ញុំបានប្រព្រឹត្ត ខ្ញុំសូមទទួលស្គាល់នូវពរជ័យរបស់ទ្រង់មកលើខ្ញុំ ហើយខ្ញុំសូមទទួលស្គាល់នូវអំពើបាបរបស់ខ្ញុំ ដូច្នេះសូមទ្រង់មេត្តាអភ័យទោសឱ្យខ្ញុំ ព្រោះគ្មានអ្នកណាអាចអភ័យទោសបាបកម្មបានឡើយក្រៅពីទ្រង់»។ អំពើអាក្រក់មិនត្រូវបានសន្មតទៅលើអល់ឡោះឡើយ៖ អំពើអាក្រក់អាចជារបស់ដែលមានអត្ថិភាព ឬមិនមានអត្ថិភាព។ អ្វីដែលមិនមានអត្ថិភាព មិនថាជាការមិនមានខ្លួនប្រាណ ឬការមិនមានលក្ខណៈសម្បត្តិពេញលេញ ឬការមិនមានសកម្មភាពល្អ ដូចជាការមិនមានជីវិត ចំណេះដឹង ការស្តាប់ ការមើលឃើញ ការនិយាយ ការគិត ឬការមិនមានអំពើល្អគ្រប់ប្រភេទ ដូចជាការស្គាល់អល់ឡោះ ការស្រឡាញ់ទ្រង់ ការគោរពសក្ការៈទ្រង់ ការទុកចិត្តលើទ្រង់ ការវិលត្រឡប់ទៅរកទ្រង់ ការសង្ឃឹម និងការកោតខ្លាចទ្រង់ ការអនុវត្តតាមបញ្ជារបស់ទ្រង់ និងការជៀសវាងពីការហាមឃាត់របស់ទ្រង់ និងរឿងល្អៗផ្សេងទៀតទាំងក្នុងចិត្តនិងក្រៅចិត្ត។ រឿងទាំងអស់នេះគឺជាសេចក្តីល្អ ហើយការមិនមានរឿងទាំងនេះគឺជាអំពើអាក្រក់។ ប៉ុន្តែការមិនមាននេះ មិនមែនជារបស់អ្វីឡើយ ទើបមិនអាចសន្មតថាអល់ឡោះជាអ្នកបង្កើតវាបាន។ វាគ្រាន់តែជាលក្ខខណ្ឌនៃខ្លួនប្រាណរបស់មនុស្សប៉ុណ្ណោះ។ សរុបមក អំពើអាក្រក់ និងអំពើបាបដែលមិនមានអត្ថិភាព មិនមែនជាអ្វីដែលអល់ឡោះបង្កើតនោះទេ ព្រោះអល់ឡោះគឺជាអ្នកបង្កើតគ្រប់យ៉ាង។ អំពើអាក្រក់ទាំងនេះត្រូវបានសន្មតទៅលើបាវបម្រើ ដោយសារតែការខ្វះខាតមូលហេតុពីពួកគេ ឬដោយសារតែមានឧបសគ្គ។ ដូច្នេះហើយ ទើបសាសនារបស់យើងបង្រៀនថា៖ «សេចក្តីល្អគឺស្ថិតនៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ទ្រង់ ហើយអំពើអាក្រក់មិនត្រូវបានសន្មតទៅលើទ្រង់ឡើយ»។

ជំពូក៖ មនុស្ស និងគ្រប់សត្វលោកទាំងអស់ សុទ្ធតែត្រូវការអល់ឡោះ នៅពេលដែលវាច្បាស់ថា មនុស្ស និងគ្រប់សត្វលោកទាំងអស់ សុទ្ធតែត្រូវការអល់ឡោះ ហើយពឹងផ្អែកលើទ្រង់ មិនមែនត្រូវការអ្នកដទៃក្រៅពីទ្រង់ឡើយ នោះគឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចរស់នៅដោយឯករាជ្យដោយគ្មានអល់ឡោះបានឡើយ។ ព្រោះថា បើគេពឹងផ្អែកលើអ្នកដទៃ អ្នកដទៃនោះក៏ត្រូវការអល់ឡោះដូចគ្នាដែរ។ មានប្រសាសន៍ដែលគេបានដកស្រង់ពី អាប់ប៊ូ យ៉ាហ្ស៊ីដ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) ថា៖ «ការដែលសត្វលោកសុំជំនួយពីសត្វលោកដូចគ្នា ប្រៀបដូចជាអ្នកលង់ទឹកសុំជំនួយពីអ្នកដែលកំពុងលង់ទឹកដូចគ្នាដែរ»។ ហើយពីលោក ស៊ៃឃ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ អាល់-គួរ៉ាស៊ី វិញ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការដែលសត្វលោកសុំជំនួយពីសត្វលោកដូចគ្នា ប្រៀបដូចជាអ្នកជាប់គុកសុំជំនួយពីអ្នកជាប់គុកដូចគ្នាដែរ»។ នេះគ្រាន់តែជាការប្រៀបធៀបប៉ុណ្ណោះ បើមិនដូច្នោះទេ វាប្រៀបបាននឹងការដែលភាពគ្មានអ្វីសោះ (អត្ថិភាព) សុំជំនួយពីភាពគ្មានអ្វីសោះដែរ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើអល់ឡោះមិនបានបង្កើតកម្លាំង និងសមត្ថភាពនៅក្នុងខ្លួនអ្នកដែលគេសុំជំនួយនោះទេ នោះគេក៏គ្មានអ្វីនៅក្នុងខ្លួនគេដែរ។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿តើមាននរណាអាចជួយអង្វរករនៅចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ទ្រង់បាន បើគ្មានការអនុញ្ញាតពីទ្រង់?﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-បាកូរ៉ោះ៖ ២៥៥)។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពួកគេមិនជួយអង្វរករដល់អ្នកណាឡើយ លើកលែងតែអ្នកដែលទ្រង់ពេញចិត្តប៉ុណ្ណោះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អាំប៊ីយ៉ា៖ ២៨)។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពួកគេមិនអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់នរណាម្នាក់បានឡើយ លើកលែងតែដោយការអនុញ្ញាតពីអល់ឡោះប៉ុណ្ណោះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-បាកូរ៉ោះ៖ ១០២)។ ពាក្យថា «អាប់ឌូ» (បាវបម្រើ) មានន័យពីរយ៉ាង៖ ទីមួយ៖ មានន័យថាជាអ្នកបម្រើដោយបង្ខំ ដូចដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿គ្រប់គ្នាដែលនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី សុទ្ធតែមកកាន់ព្រះមេត្តាធិរាជក្នុងនាមជាបាវបម្រើ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ ម៉ារយ៉ាម៖ ៩៣)។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយអ្នកដែលនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី សុទ្ធតែចុះចូលចំពោះទ្រង់ទាំងដោយស្ម័គ្រចិត្ត និងដោយបង្ខំ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អ៊ឹមរ៉ន៖ ៨៣)។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ទ្រង់ជាអ្នកបង្កើតមេឃ និងផែនដី... គ្រប់យ៉ាងសុទ្ធតែចុះចូលចំពោះទ្រង់﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-បាកូរ៉ោះ៖ ១១៦-១១៧)។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយអ្នកដែលនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី សុទ្ធតែស៊ូជូដ (ក្រាបថ្វាយបង្គំ) ចំពោះអល់ឡោះទាំងដោយស្ម័គ្រចិត្ត និងដោយបង្ខំ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អារ៉ាត់៖ ១៥)។ ទីពីរ៖ មានន័យថាជាអ្នកបម្រើដោយស្ម័គ្រចិត្ត គឺអ្នកដែលគោរពសក្ការៈចំពោះទ្រង់ និងសុំជំនួយពីទ្រង់។ នេះគឺជាអ្វីដែលបានលើកឡើងនៅក្នុងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ហើយបាវបម្រើរបស់ព្រះមេត្តាធិរាជ គឺអ្នកដែលដើរលើផែនដីដោយភាពសុភាពរាបសារ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហ្វូរក្វាន៖ ៦៣)។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ប្រភពទឹកមួយដែលបាវបម្រើរបស់អល់ឡោះផឹក ហើយពួកគេធ្វើឱ្យវាហូរចេញមកយ៉ាងបរិបូរណ៍﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អ៊ីនសាន៖ ៦)។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំ អ្នកគ្មានអំណាចអ្វីលើពួកគេឡើយ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហ៊ីជរ៖ ៤២)។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿លើកលែងតែបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសប៉ុណ្ណោះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហ៊ីជរ៖ ៤០)។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ឱបាវបម្រើរបស់ខ្ញុំទាំងឡាយ! ថ្ងៃនេះគ្មានការភ័យខ្លាចចំពោះអ្នករាល់គ្នាឡើយ ហើយអ្នករាល់គ្នាក៏មិនត្រូវសោកសៅដែរ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អហ្ស៊ូឃរុហ្វ៖ ៦៨)។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ហើយចូររំលឹកដល់បាវបម្រើរបស់យើង គឺអ៊ីប្រូហ៊ីម អ៊ីស្ហាក និងយ៉ាកូប﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ សដ៖ ៤៥)។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ទ្រង់បានបញ្ជូនវ៉ាហ៊ី (វិវរណៈ) ទៅកាន់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់នូវអ្វីដែលទ្រង់បានបញ្ជូន﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់-ណាចម៖ ១០)។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿គាត់គឺជាបាវបម្រើដ៏ល្អបំផុត ពិតប្រាកដណាស់គាត់ជាអ្នកត្រឡប់ទៅរកអល់ឡោះជានិច្ច﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ សដ៖ ៣០)។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿មហាអស្ចារ្យណាស់ទ្រង់ដែលបាននាំបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ធ្វើដំណើរនៅពេលយប់﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អ៊ីស្រា៖ ១)។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ហើយនៅពេលដែលបាវបម្រើរបស់អល់ឡោះបានក្រោកឈរឡើងដើម្បីអង្វរករទ្រង់﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ជិន៖ ១៩)។ ភាពជាបាវបម្រើប្រភេទទីពីរនេះ មនុស្សអាចនឹងដាច់ដោចខ្លះក្នុងពេលខ្លះ។ ចំណែកប្រភេទទីមួយវិញ គឺជាលក្ខណៈចាំបាច់ដែលមិនអាចខ្វះបាន ប្រសិនបើមានន័យថាជាការកំណត់នៃវាសនា និងការចាត់ចែងរបស់ព្រះអ្នកបង្កើតមកលើរូបគេ។ ព្រោះថា ភាពក្រីក្រ (ការត្រូវការ) និងភាពជាបាវបម្រើរបស់សត្វលោក គឺជាលក្ខណៈធម្មជាតិរបស់គេ ដែលគេមិនអាចមានអត្ថិភាពបានឡើយបើគ្មានវា។ ការត្រូវការគឺជារឿងចាំបាច់សម្រាប់គ្រប់សត្វលោកដែលត្រូវបានបង្កើត។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបពួកគេជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះអ្នកបង្កើតពួកគេ ព្រោះពួកគេមិនអាចរស់នៅបានឡើយបើគ្មានទ្រង់។ មនុស្សខុសគ្នាតែត្រង់ការដឹង និងការយល់ឃើញពីភាពក្រីក្រ និងការត្រូវការនេះប៉ុណ្ណោះ ខណៈដែលចិត្តខ្លះបានភ្លេចភ្លាំងដោយសារតែការចុះចូល និងការគោរពតាមអ្នកដែលខ្លួនត្រូវការ ដែលនោះគឺម្ចាស់ និងព្រះរបស់អ្នក។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿តើពួកគេស្វែងរកសាសនាផ្សេងពីសាសនារបស់អល់ឡោះឬ? ខណៈដែលអ្នកដែលនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី សុទ្ធតែចុះចូលចំពោះទ្រង់ទាំងដោយស្ម័គ្រចិត្ត និងដោយបង្ខំ ហើយពួកគេនឹងត្រូវត្រឡប់ទៅរកទ្រង់វិញ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អ៊ឹមរ៉ន៖ ៨៣)។ អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ដើម (សាលហ្វ) ភាគច្រើនយល់ស្របថា ការចុះចូលក្នុងអត្ថន័យនេះ គឺការចុះចូលដោយភាពបន្ទាបខ្លួន និងភាពអាម៉ាស់ចំពោះទ្រង់ មិនមែនគ្រាន់តែជាការចាត់ចែងរបស់ព្រះម្ចាស់មកលើពួកគេប៉ុណ្ណោះទេ ដូចដែលបានលើកឡើងក្នុងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ហើយអ្នកដែលនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី សុទ្ធតែស៊ូជូដចំពោះអល់ឡោះទាំងដោយស្ម័គ្រចិត្ត និងដោយបង្ខំ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អារ៉ាត់៖ ១៥)។ ភាពបន្ទាបខ្លួន និងភាពអាម៉ាស់នេះ ក៏ជាលក្ខណៈចាំបាច់សម្រាប់បាវបម្រើគ្រប់រូបដែលមិនអាចខ្វះបាន ទោះបីជាពេលខ្លះគេអាចនឹងមានការព្រងើយកន្តើយចំពោះម្ចាស់របស់គេ ឬមានការអួតអាងក៏ដោយ ប៉ុន្តែនៅពេលពិនិត្យឱ្យស៊ីជម្រៅ គេចាំបាច់ត្រូវតែមានភាពបន្ទាបខ្លួន និងភាពអាម៉ាស់ចំពោះទ្រង់។ ចំណេះដឹង និងការប្រតិបត្តិនេះ គឺជាធម្មជាតិដែលចាំបាច់។ ព្រលឹងមនុស្សដឹងពីភាពក្រីក្ររបស់ខ្លួនចំពោះព្រះអ្នកបង្កើត ហើយវាបន្ទាបខ្លួនចំពោះអ្នកដែលខ្លួនត្រូវការ។ ចំណែកភាពមានបានរបស់អល់ឡោះ គឺជាលក្ខណៈ «អសម័ដ» (ភាពឯករាជ្យ និងជាទីពឹង) ដែលទ្រង់មានតែមួយគត់។ ព្រោះថា ﴿អ្នកដែលនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី សុទ្ធតែសុំទ្រង់﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អារ-រ៉ហ៍ម៉ាន៖ ២៩)។ នេះគឺជាការមើលឃើញពីភាពជាម្ចាស់របស់អល់ឡោះ តាមរយៈការសុំជំនួយ ការទុកចិត្ត ការអង្វរករ និងការសុំសេចក្តីត្រូវការ។ ប៉ុន្តែរឿងនេះមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ពួកគេឡើយ រហូតទាល់តែពួកគេដឹងពីអ្វីដែលល្អសម្រាប់ពួកគេទាំងផ្នែកចំណេះដឹង និងការប្រតិបត្តិ។ នោះគឺការគោរពសក្ការៈចំពោះទ្រង់ និងការត្រឡប់ទៅរកទ្រង់វិញ។ ព្រោះថា មនុស្សត្រូវបានបង្កើតមកដើម្បីគោរពសក្ការៈចំពោះម្ចាស់របស់គេ។ ដូច្នេះ សេចក្តីសុខ ភាពល្អឥតខ្ចោះ សេចក្តីរីករាយ និងសេចក្តីត្រេកអររបស់គេ គឺស្ថិតនៅលើការគោរពសក្ការៈចំពោះម្ចាស់របស់គេ និងការត្រឡប់ទៅរកទ្រង់។ នេះគឺជាកម្រិតមួយដែលលើសពីការសុំសេចក្តីត្រូវការ និងភាពក្រីក្រទៅទៀត។ ព្រោះថា គ្រប់សត្វលោកទាំងអស់កើតឡើងដោយសារឆន្ទៈរបស់ទ្រង់ ស្ថិតនៅដោយសារអំណាច និងព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ ពួកគេសុទ្ធតែត្រូវការទ្រង់ និងក្រីក្រចំពោះទ្រង់។ ពួកគេសុទ្ធតែចុះចូលចំពោះទ្រង់ទាំងដោយស្ម័គ្រចិត្ត និងដោយបង្ខំ។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលបាវបម្រើម្នាក់មើលឃើញរឿងនេះ ហើយចុះចូលចំពោះទ្រង់ នោះគេបានជំនឿលើភាពជាម្ចាស់របស់ទ្រង់ ហើយគេបានឃើញពីភាពត្រូវការ និងភាពក្រីក្ររបស់គេចំពោះទ្រង់។ គេក៏ក្លាយជាអ្នកសុំជំនួយពីទ្រង់ ទុកចិត្តលើទ្រង់ និងពឹងផ្អែកលើទ្រង់ មិនថាតាមរយៈស្ថានភាព ឬតាមរយៈពាក្យសម្តីឡើយ ខុសពីអ្នកដែលអួតអាងចំពោះទ្រង់ និងព្រងើយកន្តើយនឹងការសុំជំនួយពីទ្រង់។ ប្រភេទនៃការសុំជំនួយរបស់បាវបម្រើចំពោះម្ចាស់របស់គេ៖ អ្នកដែលសុំជំនួយពីទ្រង់ និងអង្វរករទ្រង់ គឺមានពីរប្រភេទ៖ គឺសុំអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ជាឱ្យធ្វើ ឬសុំអ្វីដែលត្រូវបានហាមឃាត់ ឬសុំអ្វីដែលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ។ ប្រភេទទីមួយ គឺជាស្ថានភាពរបស់អ្នកជំនឿដែលមានសុភមង្គល ដែលស្ថានភាពរបស់ពួកគេគឺ៖ ﴿មានតែទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលយើងគោរពសក្ការៈ ហើយមានតែទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលយើងសុំជំនួយ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហ្វាតេហ៍៖ ៥)។ ប្រភេទទីពីរ គឺជាស្ថានភាពរបស់អ្នកមិនជំនឿ និងអ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាប ដែលក្នុងខ្លួនពួកគេមានជំនឿលើអល់ឡោះ ទោះបីជាពួកគេជាអ្នកមិនជំនឿក៏ដោយ ដូចដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយភាគច្រើននៃពួកគេមិនជំនឿលើអល់ឡោះឡើយ លើកលែងតែពួកគេជាអ្នកធ្វើស៊ិរិក (ដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) ប៉ុណ្ណោះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ យូស៊ូហ្វ៖ ១០៦)។ ពួកគេជំនឿលើភាពជាម្ចាស់របស់អល់ឡោះ ប៉ុន្តែធ្វើស៊ិរិកក្នុងការគោរពសក្ការៈចំពោះទ្រង់។ ដូចដែលព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ ហូសៃន អាល់-ឃូហ្សៃអ៊ី ថា៖ «ឱ ហូសៃន! តើអ្នកគោរពសក្ការៈព្រះប៉ុន្មានអង្គ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ប្រាំពីរអង្គ៖ ប្រាំមួយអង្គនៅលើផែនដី និងមួយអង្គនៅលើមេឃ»។ លោកសួរថា៖ «តើមួយណាដែលអ្នកអង្វរករនៅពេលអ្នកមានសេចក្តីត្រូវការ និងការភ័យខ្លាច?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «គឺព្រះដែលនៅលើមេឃ»។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរចូលសាសនាឥស្លាមចុះ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំបង្រៀនអ្នកនូវពាក្យមួយដែលអល់ឡោះនឹងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់អ្នក»។ គាត់ក៏បានចូលសាសនាឥស្លាម ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរនិយាយថា៖ ឱអល់ឡោះ! សូមទ្រង់ប្រទានការណែនាំដល់ខ្ញុំ និងការពារខ្ញុំពីអំពើអាក្រក់នៃខ្លួនខ្ញុំ» (រាយការណ៍ដោយ អាប់ម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត)។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបអល់ឡោះ (សូមឱ្យទ្រង់ត្រូវបានលើកតម្កើង) មានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយនៅពេលដែលបាវបម្រើរបស់ខ្ញុំសួរអ្នកអំពីខ្ញុំ នោះពិតប្រាកដណាស់ ខ្ញុំនៅជិត ខ្ញុំឆ្លើយតបនឹងការអង្វរកររបស់អ្នកដែលអង្វរករនៅពេលដែលគេអង្វរករខ្ញុំ។ ដូច្នេះ ចូរពួកគេឆ្លើយតបនឹងខ្ញុំ ហើយចូរពួកគេជំនឿលើខ្ញុំ ដើម្បីឱ្យពួកគេទទួលបានការណែនាំ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-បាកូរ៉ោះ៖ ១៨៦)។ ទ្រង់បានជូនដំណឹងថា ទ្រង់នៅជិតបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ ឆ្លើយតបនឹងការអង្វរកររបស់អ្នកដែលអង្វរករទ្រង់។ នេះគឺជាការជូនដំណឹងអំពីភាពជាម្ចាស់របស់ទ្រង់ចំពោះពួកគេ ការផ្តល់ឱ្យនូវអ្វីដែលពួកគេសុំ និងការឆ្លើយតបនឹងការអង្វរកររបស់ពួកគេ។ ព្រោះថា នៅពេលពួកគេអង្វរករទ្រង់ នោះពួកគេបានជំនឿលើភាពជាម្ចាស់របស់ទ្រង់ហើយ ទោះបីជាពួកគេជាអ្នកមិនជំនឿក្នុងទិដ្ឋភាពផ្សេងទៀត ឬជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបក៏ដោយ។ អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយនៅពេលដែលគ្រោះថ្នាក់ប៉ះពាល់អ្នករាល់គ្នានៅក្នុងសមុទ្រ អ្នកដែលអ្នករាល់គ្នាអង្វរករក្រៅពីទ្រង់ ក៏បាត់បង់ទៅអស់។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលទ្រង់ជួយសង្គ្រោះអ្នករាល់គ្នាឱ្យមកដល់គោក អ្នករាល់គ្នាក៏បែរខ្នងដាក់ទ្រង់ ហើយមនុស្សគឺជាអ្នកដែលមិនដឹងគុណយ៉ាងខ្លាំង﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អ៊ីស្រា៖ ៦៧)។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយនៅពេលដែលគ្រោះថ្នាក់ប៉ះពាល់មនុស្សម្នាក់ គេអង្វរករយើងទាំងគេដេក ទាំងគេអង្គុយ ឬទាំងគេឈរ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលយើងដកគ្រោះថ្នាក់នោះចេញពីគេ គេក៏ដើរហួសទៅ ហាក់ដូចជាគេមិនដែលអង្វរករយើងចំពោះគ្រោះថ្នាក់ដែលបានប៉ះពាល់គេឡើយ...﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ យូណុស៖ ១២)។ ហើយមានឧទាហរណ៍ជាច្រើនទៀតនៅក្នុងគម្ពីរគួរអាន។ បន្ទាប់មក ទ្រង់បានបញ្ជាពួកគេពីរយ៉ាង៖ ﴿ដូច្នេះ ចូរពួកគេឆ្លើយតបនឹងខ្ញុំ ហើយចូរពួកគេជំនឿលើខ្ញុំ ដើម្បីឱ្យពួកគេទទួលបានការណែនាំ﴾។ ទីមួយគឺ ការគោរពតាមទ្រង់ក្នុងអ្វីដែលទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យធ្វើ ទាំងការគោរពសក្ការៈ និងការសុំជំនួយ។ ទីពីរគឺ ការជំនឿលើភាពជាម្ចាស់ និងភាពជាព្រះរបស់ទ្រង់ ហើយថាទ្រង់គឺជាម្ចាស់ និងព្រះរបស់ពួកគេ។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបមានគេនិយាយថា៖ ការឆ្លើយ

ជំពូក៖ ភាពក្រីក្រ (ភាពត្រូវការ) របស់បាវបម្រើចំពោះអល់ឡោះ ក្នុងអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ និងអ្វីដែលជាគោលបំណងរបស់គេ ដូចដែលបាវបម្រើ (មនុស្ស) តែងតែត្រូវការអល់ឡោះជានិច្ច ក្នុងការជួយជ្រោមជ្រែង ការឆ្លើយតបចំពោះការអង្វរករ ការផ្តល់នូវអ្វីដែលខ្លួនចង់បាន និងការបំពេញសេចក្តីត្រូវការរបស់ខ្លួននោះ គេក៏ត្រូវការអល់ឡោះផងដែរ ដើម្បីឱ្យដឹងថាអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន និងអ្វីដែលជាគោលបំណងដែលខ្លួនគួរស្វែងរក។ នេះគឺជាបញ្ហាដែលទាក់ទងនឹងការបញ្ជា ការហាមឃាត់ និងច្បាប់សាសនា (សារីអះ)។ ប្រសិនបើការចង់បានរបស់គេត្រូវបានបំពេញ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាផលប្រយោជន៍សម្រាប់គេទេនោះ វាអាចក្លាយជាទោសដល់គេវិញ ទោះបីជាក្នុងពេលនោះគេទទួលបានភាពរីករាយ ឬផលប្រយោជន៍ខ្លះក៏ដោយ។ ដូច្នេះ ការពិចារណាត្រូវតែផ្អែកលើផលប្រយោជន៍សុទ្ធសាធ ឬផលប្រយោជន៍ដែលលើសលប់។ អល់ឡោះបានបង្រៀនរឿងនេះដល់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់ តាមរយៈរ៉សូល និងគម្ពីរនានា។ ពួកគេ (រ៉សូល) បានបង្រៀនមនុស្សជាតិ បានបន្សុទ្ធពួកគេ បានបញ្ជាពួកគេឱ្យធ្វើអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ពួកគេ និងបានហាមឃាត់ពួកគេពីអ្វីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ពួកគេ។ ពួកគេបានពន្យល់ថា អ្វីដែលមនុស្សស្វែងរក អ្វីដែលជាគោលបំណង និងអ្វីដែលពួកគេគោរពសក្ការៈ ត្រូវតែជាអល់ឡោះតែមួយគត់ ដោយគ្មានដៃគូសម្រាប់ទ្រង់ ដូចដែលទ្រង់ជាម្ចាស់ និងជាអ្នកបង្កើតពួកគេ។ ហើយប្រសិនបើពួកគេបោះបង់ចោលការគោរពសក្ការៈចំពោះទ្រង់ ឬយកអ្វីផ្សេងមកធ្វើជាដៃគូជាមួយទ្រង់ ពួកគេនឹងជួបនឹងការខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងវង្វេងផ្លូវយ៉ាងឆ្ងាយ។ ទោះបីជាពួកគេមានកម្លាំង ចំណេះដឹង តំណែង ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬអ្វីផ្សេងទៀតក៏ដោយ ប្រសិនបើពួកគេមិនបានពឹងផ្អែកលើអល់ឡោះ និងមិនបានទទួលស្គាល់ភាពជាម្ចាស់របស់ទ្រង់ទេនោះ អ្វីៗទាំងនោះនឹងក្លាយជាទោសដល់ពួកគេ ហើយពួកគេនឹងទទួលបាននូវទីបញ្ចប់ដ៏អាក្រក់បំផុត។ នេះគឺជាអ្វីដែលទាក់ទងនឹងបញ្ញត្តិនៃសាសនា និងបំណងប្រាថ្នាដែលស្របតាមសាសនា ដូចដែលវាទាក់ទងនឹងបញ្ញត្តិនៃការបង្កើត (កូនី) និងបំណងប្រាថ្នាដែលកើតឡើងតាមការកំណត់របស់អល់ឡោះ។ អល់ឡោះដ៏មហាឧត្តុង្គឧត្តម បានផ្តល់ភាពមេត្តាដល់អ្នកជំនឿដោយការជួយជ្រោមជ្រែង និងការណែនាំ។ ទ្រង់បានបង្ហាញផ្លូវត្រូវដល់ពួកគេតាមរយៈការបញ្ជូនរ៉សូល និងការទម្លាក់គម្ពីរ ហើយទ្រង់បានជួយពួកគេឱ្យអនុវត្តតាមផ្លូវនោះទាំងចំណេះដឹង និងការប្រតិបត្តិ។ ដូចដែលទ្រង់បានផ្តល់ភាពមេត្តាដល់ពួកគេ និងសត្វលោកទាំងមូល ដោយការបង្កើតពួកគេ ផ្តល់ជីវភាព និងសុខភាពដល់ពួកគេ។ ទ្រង់បានផ្តល់ភាពមេត្តាដល់សត្វលោកភាគច្រើន ដោយការធ្វើឱ្យពួកគេស្គាល់ថា ទ្រង់ជាម្ចាស់របស់ពួកគេ និងថាពួកគេត្រូវការទ្រង់ ហើយទ្រង់បានផ្តល់នូវអ្វីដែលពួកគេចង់បាន និងឆ្លើយតបការអង្វររបស់ពួកគេ។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកដែលនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី សុទ្ធតែសុំទ្រង់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ទ្រង់ស្ថិតក្នុងកិច្ចការដ៏មមាញឹក» (ស៊ូរ៉ាត់ អរ-រ៉ះម៉ាន់៖ ២៩)។ ដូច្នេះ អ្នកនៅក្នុងមេឃ និងផែនដីទាំងអស់ សុទ្ធតែសុំទ្រង់។ ចំណាត់ថ្នាក់នៃមនុស្សមានបួនក្រុម៖ ១. ក្រុមដែលមិនគោរពសក្ការៈទ្រង់ និងមិនសុំជំនួយពីទ្រង់ ទោះបីជាទ្រង់បានបង្កើត ផ្តល់ជីវភាព និងសុខភាពដល់ពួកគេក៏ដោយ។ ២. ក្រុមដែលសុំជំនួយពីទ្រង់ ហើយទ្រង់ក៏ជួយពួកគេ ប៉ុន្តែពួកគេមិនគោរពសក្ការៈទ្រង់ឡើយ។ ៣. ក្រុមដែលស្វែងរកការគោរពសក្ការៈ និងការប្រតិបត្តិតាមទ្រង់ ប៉ុន្តែពួកគេមិនបានសុំជំនួយពីទ្រង់ ហើយក៏មិនបានពឹងផ្អែកលើទ្រង់ដែរ។ ៤. ក្រុមទីបួន៖ គឺអ្នកដែលគោរពសក្ការៈទ្រង់ និងសុំជំនួយពីទ្រង់ ហើយទ្រង់ក៏បានជួយពួកគេក្នុងការគោរពសក្ការៈ និងការប្រតិបត្តិតាមទ្រង់។ ពួកគេទាំងនេះហើយគឺជាអ្នកដែលជំនឿ និងធ្វើអំពើល្អ។ អល់ឡោះដ៏មហាឧត្តុង្គឧត្តម បានបញ្ជាក់ពីអ្វីដែលទ្រង់បានផ្តល់ឱ្យជាពិសេសដល់អ្នកជំនឿ នៅក្នុងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ «អល់ឡោះបានធ្វើឱ្យជំនឿក្លាយជាទីស្រឡាញ់ដល់អ្នករាល់គ្នា ហើយទ្រង់បានធ្វើឱ្យវាក្លាយជាភាពស្រស់ស្អាតនៅក្នុងចិត្តរបស់អ្នករាល់គ្នា ហើយទ្រង់បានធ្វើឱ្យអ្នករាល់គ្នាស្អប់ខ្ពើមការមិនជំនឿ ការប្រព្រឹត្តអំពើបាប និងការរឹងរូស។ ពួកគេទាំងនោះហើយគឺជាអ្នកដែលស្ថិតនៅលើផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហូជូរ៉ាត៖ ៧)។ [ចប់ផ្នែកមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃតូហ៊ីត ហើយការសរសើរទាំងឡាយគឺជារបស់អល់ឡោះ ជាម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងមូល]