ការកែសម្រួលសីលធម៌នៃការដឹកនាំ
ការកែសម្រួលសីលធម៌នៃការដឹកនាំ
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 8 ជំពូក។"
ជំពូក៖ ការរៀបរាប់អំពីអំពើបំពាន (អាល់-បាហ្គី) អល់ឡោះ តាអាឡា បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿...បន្ទាប់មក ប្រសិនបើគេបំពានលើគាត់ ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះនឹងជួយគាំទ្រគាត់។﴾ ហើយរ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «គ្មានអ្វីដែលឆាប់ទទួលបានការដាក់ទណ្ឌកម្ម ដូចជាអំពើបំពាននោះឡើយ។» នៅក្នុងកំណត់ត្រាខ្លះបានលើកឡើងថា៖ «ប្រសិនបើភ្នំមួយបំពានលើភ្នំមួយទៀត អល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យវាបាក់រលាយសាបសូន្យ។» អាប៊ូ បាក្រិ៍ អាល់-ស៊ីឌីក (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មានរឿងបីយ៉ាង ប្រសិនបើវាស្ថិតនៅក្នុងខ្លួនអ្នក វានឹងត្រឡប់មកដាក់ទោសអ្នកវិញ៖ អំពើបំពាន, ការក្បត់សន្យា និងការប្រើល្បិចកល។» មានគេពោលថា៖ «អ្នកណាដែលដកដាវនៃអំពើបំពាន គេនឹងត្រូវស្លាប់ដោយសារដាវនោះ។» ហើយក៏មានគេពោលថា៖ «ផលវិបាកនៃអំពើបំពានគឺអាក្រក់បំផុត។» មានគេពោលថា៖ «ចូរប្រយ័ត្ននឹងទីបញ្ចប់នៃអំពើបំពាន។» អ្នកខ្លះបាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលដកដាវនៃអំពើបំពាន គេនឹងត្រូវគេកាប់ត្រឡប់មកលើក្បាលខ្លួនវិញ ហើយអ្នកណាដែលសាងគ្រឹះនៃអំពើអាក្រក់ គេនឹងសាងវាលើខ្លួនឯង។» --- ជំពូក៖ ការរៀបរាប់អំពីការអភ័យទោស និងការសរសើរចំពោះអ្នកដែលអនុវត្តវាក្នុងស្ថានភាពភាគច្រើន រួមទាំងការសងសឹក និងពេលវេលាដែលគួរប្រើប្រាស់វា ចូរដឹងថា ការអត់ធ្មត់គឺជាគុណធម៌ដ៏ប្រសើរនៅពេលដែលប្រើប្រាស់បានត្រឹមត្រូវ ហើយការអភ័យទោសគឺជាការល្អប្រសើរ ប្រសិនបើវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ចំពោះអ្នកដែលសមនឹងទទួលបាន។ អល់ឡោះ តាអាឡា បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿...ហើយការដែលអ្នករាល់គ្នាអភ័យទោសឱ្យគ្នា គឺជិតស្និទ្ធនឹងភាពកក់ក្តៅ (តាក់វ៉ា) ជាង។﴾ ហើយព្រះអង្គ (ដ៏មហិមា) បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿...និងអ្នកដែលទប់កំហឹង ហើយអភ័យទោសដល់មនុស្សលោក ហើយអល់ឡោះស្រឡាញ់អ្នកដែលធ្វើអំពើល្អ។﴾ ហើយអល់ឡោះ តាអាឡា បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿...ហើយនៅពេលដែលពួកគេខឹង ពួកគេក៏អភ័យទោសឱ្យ។﴾ មូអាវីយ៉ាហ៍ តែងតែនិយាយថា៖ «តើឱ្យខ្ញុំធ្វើដូចម្តេចបាន បើនៅលើផែនដីនេះមានភាពល្ងង់ខ្លៅដែលការអត់ធ្មត់របស់ខ្ញុំមិនអាចគ្របដណ្តប់បាន មានកំហុសដែលការអភ័យទោសរបស់ខ្ញុំមិនអាចគ្របដណ្តប់បាន និងមានតម្រូវការដែលសប្បុរសធម៌របស់ខ្ញុំមិនអាចបំពេញបាន?» មានបុរសម្នាក់បាននិយាយពាក្យអាក្រក់ដាក់មុខគាត់ គាត់ក៏ឆ្លើយតបថា៖ «ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារតែខ្ញុំមិនធ្លាប់លេបទឹកមាត់ណាដែលផ្អែមជាងទឹកមាត់នៃកំហឹងដែលខ្ញុំបានទប់ទុកដោយការអភ័យទោសនោះទេ ខ្ញុំប្រាកដជាបានស្រោចស្រពផែនដីនេះដោយឈាមរបស់អ្នកហើយ។ ចូរត្រឡប់ទៅគ្រួសាររបស់អ្នកវិញដោយសុវត្ថិភាពចុះ។» អាដាស៊ីរ បាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលដាក់ទោសចំពោះកំហុស គឺគេបានអនុវត្តយុត្តិធម៌ ហើយអ្នកណាដែលអភ័យទោសឱ្យ គឺគេបានធ្វើអំពើល្អដ៏ប្រសើរ។» ដូច្នេះ ចូរអ្នកអភ័យទោស ដើម្បីឱ្យអ្នកទទួលបានជ័យជម្នះពីអល់ឡោះ និងទទួលបានការជួយជ្រោមជ្រែងដ៏ល្អពីព្រះអង្គ។ នេះស្រដៀងនឹងពាក្យរបស់ អាប់ឌុល ហាមីដ អាល់-កាទីប ដែលថា៖ «ការសងសឹកគឺជាយុត្តិធម៌ ហើយការអភ័យទោសគឺជាគុណធម៌។» អាល់-ម៉ាមូន បានពិគ្រោះជាមួយ អាល់-ហាសាន់ ប៊ីន សាហ្ល៍ អំពីការប្រហារជីវិត អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ីន អាល់-ម៉ាហ៍ឌី។ គាត់បានឆ្លើយថា៖ «ឱ អមៀរុល មូមិនីន (មេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿ) អើយ! ប្រសិនបើអ្នកសម្លាប់គាត់ អ្នកនឹងមានអ្នកដទៃធ្វើដូចអ្នកដែរ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកអភ័យទោសឱ្យគាត់ គ្មាននរណាម្នាក់អាចធ្វើដូចអ្នកបានឡើយ។» ដូច្នេះ គាត់ក៏បានអភ័យទោសឱ្យគាត់។ ក្នុងចំណោមការសុំទោសដ៏ល្អរបស់ អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ីន អាល់-ម៉ាហ៍ឌី គឺពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «ប្រសិនបើកំហុសរបស់ខ្ញុំឈានដល់កម្រិតដែលត្រូវប្រហារជីវិត នោះការអត់ធ្មត់ និងគុណធម៌របស់ អមៀរុល មូមិនីន នឹងឈានដល់កម្រិតនៃការអភ័យទោសឱ្យខ្ញុំ។» គាត់បានតែងកំណាព្យថា៖ «ខ្ញុំបានប្រព្រឹត្តកំហុសដ៏ធំធេង... ហើយអ្នកគឺធំធេងជាងកំហុសនោះ។ ដូច្នេះ ចូរយកសិទ្ធិរបស់អ្នកជាមុនសិន... បន្ទាប់មកចូរអភ័យទោសដោយការអត់ធ្មត់របស់អ្នក។ ប្រសិនបើខ្ញុំមិនមែនជាមនុស្សថ្លៃថ្នូរក្នុងការប្រព្រឹត្តរបស់ខ្ញុំ... នោះសូមឱ្យអ្នកក្លាយជាមនុស្សថ្លៃថ្នូរចុះ។» ហើយគាត់ក៏បានពោលថា៖ «ខ្ញុំបានប្រព្រឹត្តកំហុសដ៏ធំធេង... ហើយអ្នកគឺជាអ្នកដែលសក្តិសមនឹងការអភ័យទោស។ ប្រសិនបើអ្នកអភ័យទោស នោះគឺជាសប្បុរសធម៌... ហើយប្រសិនបើអ្នកដាក់ទោស នោះគឺជាយុត្តិធម៌។» អាល់-ម៉ាមូន បាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើមិនមានអ្វីក្រៅពីពូជពង្សរបស់អ្នកដែលសក្តិសមនឹងការអភ័យទោសទេ នោះការសុំទោសដ៏ល្អរបស់អ្នកបានធ្វើឱ្យអ្នកទទួលបានអ្វីដែលអ្នកចង់បាន។ កំហុសដែលចាប់ផ្តើមដោយការភ្លាំងភ្លាត់ ហើយបញ្ចប់ដោយការតូបាត់ (ការប្រែចិត្ត) គឺពិតជាមិនគួរទទួលបានការដាក់ទោសឡើយ។» អាល់-ម៉ាមូន បាននិយាយទៅកាន់ អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ីន អាល់-ម៉ាហ៍ឌី ថា៖ «មនុស្សគ្រប់គ្នាបានណែនាំខ្ញុំឱ្យសម្លាប់អ្នក សូម្បីតែបងប្រុសរបស់ខ្ញុំ អាប៊ូ អ៊ីស្ហាក និងកូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ អាល់-អាប់បាស ក៏ដោយ។» គាត់បានឆ្លើយថា៖ «ឱ អមៀរុល មូមិនីន! ពួកគេណែនាំអ្នកតាមតម្រូវការនៃរដ្ឋអំណាច និងច្បាប់នយោបាយ ប៉ុន្តែ អមៀរុល មូមិនីន មិនព្រមទទួលបានជ័យជម្នះ ក្រៅពីរបៀបដែលអល់ឡោះធ្លាប់បានប្រទានឱ្យគាត់។» អាល់-ម៉ាមូន បាននិយាយថា៖ «កំហឹងរបស់ខ្ញុំបានរលត់ទៅដោយសារតែការសុំទោសរបស់អ្នក ហើយខ្ញុំបានអភ័យទោសឱ្យអ្នក។ អ្វីដែលអស្ចារ្យជាងការអភ័យទោសរបស់ខ្ញុំ គឺខ្ញុំមិនបានធ្វើឱ្យអ្នកអាម៉ាស់មុខដោយសារការអង្វររបស់អ្នកដទៃឡើយ។» បន្ទាប់មក អាល់-ម៉ាមូន បានស៊ូជូដ (ក្រាបថ្វាយបង្គំ) ជាយូរ រួចងើបក្បាលឡើងហើយនិយាយថា៖ «ឱ អ៊ីប្រាហ៊ីម! តើអ្នកដឹងទេថាហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំស៊ូជូដ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ប្រហែលជាដើម្បីអរគុណអល់ឡោះដែលបានឱ្យអ្នកឈ្នះសត្រូវរបស់អ្នក។» គាត់ឆ្លើយថា៖ «មិនមែនទេ ប៉ុន្តែដើម្បីអរគុណអល់ឡោះដែលបានបំផុសគំនិតខ្ញុំឱ្យអភ័យទោសដល់អ្នក។» អ៊ីប្រាហ៊ីម បានពោលកំណាព្យសរសើរថា៖ «អ្នកដែលបង្កើតគុណធម៌ បានប្រមូលវាទុក... នៅក្នុងខ្លួនរបស់ អ៊ីម៉ាម ទីប្រាំពីរ។ បេះដូងមនុស្សលោកពោរពេញដោយភាពកោតខ្លាចចំពោះគាត់... ហើយគាត់នៅតែការពារពួកគេដោយបេះដូងដ៏បន្ទាបខ្លួន។ អ្នកបានអភ័យទោសដល់អ្នកដែលមិនធ្លាប់ទទួលបានការអភ័យទោស... ហើយគ្មានអ្នកណាម្នាក់មកអង្វរជំនួសគាត់ឡើយ។ អ្នកបានអាណិតដល់ក្មេងៗដែលដូចជាកូនបក្សី... និងការស្រណោះរបស់ឪពុកដោយបេះដូងដ៏ក្តុកក្តួល។ អ្នកបានប្រគល់ជីវិតឱ្យខ្ញុំវិញបន្ទាប់ពីវាបានបាត់បង់... ដោយសប្បុរសធម៌របស់ស្តេចដ៏មានអំណាចនិងបន្ទាបខ្លួន។» អាល់-ម៉ាមូន បាននិយាយថា៖ «គ្មានការស្តីបន្ទោសដល់អ្នកទេ ខ្ញុំបានអភ័យទោសឱ្យអ្នក ហើយបានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងដីធ្លីរបស់អ្នកឱ្យវិញ។» អ៊ីប្រាហ៊ីម បានពោលកំណាព្យថា៖ «អ្នកបានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិខ្ញុំវិញដោយមិនកំណាញ់... ហើយមុនពេលប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិ អ្នកបានសង្គ្រោះជីវិតខ្ញុំ។ ខ្ញុំបានត្រឡប់មកវិញដោយសារអ្នក ហើយអ្នកបានប្រទានពរជ័យដល់ខ្ញុំ... ដែលជាការរស់ឡើងវិញពីសេចក្តីស្លាប់ និងភាពក្រីក្រ។ ប្រសិនបើខ្ញុំលះបង់ជីវិតដើម្បីទទួលបានការពេញចិត្តពីអ្នក... និងទ្រព្យសម្បត្តិរហូតដល់ខ្ញុំអស់ពីខ្លួន។ នោះវាមិនមែនជាអ្វីក្រៅពីរបស់ខ្ចីដែលត្រឡប់ទៅរកអ្នកវិញ... ប្រសិនបើអ្នកមិនបានឱ្យខ្ញុំខ្ចី ខ្ញុំក៏មិនស្តីបន្ទោសដែរ។ ប្រសិនបើខ្ញុំបដិសេធពរជ័យដែលអ្នកបានផ្តល់ឱ្យ... នោះខ្ញុំពិតជាមនុស្សដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមជាងអ្នកដែលសប្បុរសទៅទៀត។» អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ីន អាល់-ម៉ាហ៍ឌី បានប្រកាសខ្លួនជា អ៊ីម៉ាម ក្នុងសម័យ អាល់-ម៉ាមូន ហើយត្រូវបានគេស្បថស្បែគាំទ្រនៅទីក្រុងបាកដាដ។ គាត់បានស្ថិតក្នុងស្ថានភាពនោះមួយរយៈ រហូតដល់អ្នកគាំទ្ររបស់ អាល់-ម៉ាមូន បានចាប់ខ្លួនគាត់ ហើយ អាល់-ម៉ាមូន ក៏បានអភ័យទោសឱ្យគាត់ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។ អ៊ីប្រាហ៊ីម តែងតែនិយាយថា៖ «សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ អាល់-ម៉ាមូន មិនបានអភ័យទោសឱ្យខ្ញុំដោយសារតែទំនាក់ទំនងគ្រួសារទេ ប៉ុន្តែដោយសារតែឈ្មោះរបស់គាត់បានល្បីល្បាញក្នុងការអភ័យទោស រហូតដល់គាត់ត្រូវតែផ្តល់វាដល់ខ្ញុំ។» អាល់-ម៉ាមូន តែងតែនិយាយថា៖ «ការអភ័យទោសបានធ្វើឱ្យខ្ញុំរីករាយ រហូតដល់ខ្ញុំគិតថាខ្ញុំមិនទទួលបានផលបុណ្យពីវាទៀតផង។» ម៉ូអាមារ បាននិយាយថា៖ «អ្នកដែលសក្តិសមបំផុតនឹងការអភ័យទោស គឺអ្នកដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការដាក់ទោស។» អាល់-ម៉ាលីក ប៊ីន ម៉ារវ៉ាន់ បាននិយាយថា៖ «អ្នកដែលសក្តិសមបំផុតនឹងការធ្វើអំពើល្អ គឺអ្នកដែលអល់ឡោះបានធ្វើអំពើល្អដល់គាត់ ហើយអ្នកដែលសក្តិសមបំផុតនឹងការអភ័យទោស គឺអ្នកដែលអល់ឡោះបានបើកផ្លូវឱ្យគាត់មានអំណាច។» អ៊ីបនុល មុតតាហ្ស បាននិយាយថា៖ «ជ័យជម្នះគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយក្នុងការជាអ្នកអង្វរសម្រាប់អ្នកដែលមានកំហុសចំពោះអ្នកដែលអត់ធ្មត់។» ហើយគាត់ក៏បាននិយាយថា៖ «កុំធ្វើឱ្យមុខមាត់នៃការអភ័យទោសត្រូវខូចដោយសារការស្តីបន្ទោស។» អ្នកខ្លះបាននិយាយថា៖ «ការអភ័យទោសដល់អ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុស គឺជាកាតព្វកិច្ចនៃភាពថ្លៃថ្នូរ ហើយការទទួលយកការសុំទោស គឺជាគុណធម៌ដ៏ល្អបំផុត។» អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់បាននិយាយថា៖ «មិនមែនជាទម្លាប់របស់មនុស្សថ្លៃថ្នូរទេ ដែលប្រញាប់ប្រញាល់សងសឹក ហើយក៏មិនមែនជាលក្ខខណ្ឌនៃមនុស្សថ្លៃថ្នូរដែរ ដែលបំផ្លាញពរជ័យ។ កុំយកទោសចំពោះការភ្លាំងភ្លាត់ ហើយកុំស្អប់ខ្ពើមការអភ័យទោស។ ចូរអាណិតអ្នកដែលនៅក្រោមអ្នក នោះអ្នកដែលនៅខាងលើអ្នកនឹងអាណិតអ្នក។» អត្ថន័យនេះគឺជិតស្និទ្ធនឹងពាក្យរបស់ ព្យាការី ﷺ៖ «អ្នកដែលមានចិត្តមេត្តា នឹងទទួលបានមេត្តាពីព្រះដ៏មេត្តា។ ចូរមេត្តាដល់អ្នកដែលនៅលើផែនដី នោះអ្នកដែលនៅលើមេឃនឹងមេត្តាដល់អ្នក។» អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់បាននិយាយថា៖ «ការអភ័យទោសរបស់ស្តេច គឺជាការរក្សាអំណាចឱ្យបានយូរអង្វែង។»
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في ذكر البغي
ជំពូក៖ ចូរដឹងថា គ្មានមូលហេតុអ្វីក្រៅពីកម្លាំងនៃកំហឹងឡើយ ដែលនាំឱ្យមនុស្សប្រញាប់ប្រញាល់សងសឹក ប្រញាប់ដាក់ទណ្ឌកម្ម មិនព្រមអត់ឱន និងមិនមានបំណងចង់លើកលែងទោស។ ដូច្នេះ យើងនឹងលើកយកចំណុចខ្លីៗមួយចំនួនអំពីកំហឹងមកបង្ហាញ៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកខ្លាំងមិនមែនជាអ្នកដែលពូកែវាយតប់នោះទេ ប៉ុន្តែអ្នកខ្លាំងពិតប្រាកដ គឺអ្នកដែលគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងបាននៅពេលខឹង»។ ហើយទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលទប់កំហឹងបាន ខណៈដែលគេមានលទ្ធភាពនឹងបញ្ចេញវា អល់ឡោះនឹងបំពេញបេះដូងរបស់គេដោយសេចក្តីសុខសាន្ត និងជំនឿ»។ រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងឡាយខឹង ហើយគេកំពុងឈរ ចូរឱ្យគេអង្គុយចុះ បើនៅតែខឹងទៀត ចូរឱ្យគេដេកចុះ»។ រ៉សូល ﷺ ក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលអ្នកខឹង ចូរនៅស្ងៀម»។ ហើយមានបុរសម្នាក់បានសុំឱ្យលោកផ្តល់ដំបូន្មាន លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំខឹង»។ មានគេពោលថា៖ «កំហឹងគឺជាអ្នកបំផ្លាញបញ្ញា» ហើយមានគេពោលទៀតថា៖ «កំហឹងគឺជាកូនសោនៃអំពើអាក្រក់»។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានពោលថា៖ «កំហឹងបំផ្លាញជំនឿ ដូចដែលទឹកឃ្មុំជូរចត់បំផ្លាញទឹកឃ្មុំផ្អែម»។ មានគេពោលថា៖ «នៅពេលដែលកំហឹងចូលទៅក្នុងចិត្តរបស់មនុស្សដែលមានបញ្ញា និងមានសីលធម៌ វានឹងធ្វើឱ្យបាត់បង់បញ្ញា និងសីលធម៌នោះ ចុះទម្រាំតែមនុស្សដែលគ្មានទាំងបញ្ញា និងគ្មានទាំងសីលធម៌វិញ តើនឹងទៅជាយ៉ាងណា?»។ សាហ៍ល ប៊ីន ហារូន បានពោលថា៖ «មានមនុស្សបីប្រភេទដែលចាត់ទុកថាជាមនុស្សឆ្កួត ទោះបីជាពួកគេមានបញ្ញាក៏ដោយ៖ មនុស្សដែលប្រចុះខ្លាំង មនុស្សដែលខឹងខ្លាំង និងមនុស្សដែលស្រវឹង»។ អ៊ីបនូ អាល់មុតតាហ្ស បានពោលថា៖ «កំហឹងធ្វើឱ្យបញ្ញាស្រអាប់ រហូតដល់ម្ចាស់របស់វាលែងមើលឃើញរូបភាពនៃអំពើល្អដើម្បីធ្វើតាម និងលែងមើលឃើញរូបភាពនៃអំពើអាក្រក់ដើម្បីជៀសវាង»។ គេបានពោលថា៖ «ដើមហេតុនៃកំហឹងគឺភាពឆ្កួត ហើយចុងក្រោយនៃវាគឺការស្តាយក្រោយ»។ គេបានពោលថា៖ «កុំឱ្យកំហឹងជំរុញឱ្យអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប ដើម្បីឱ្យអ្នកបានធូរស្បើយពីកំហឹង ប៉ុន្តែវាបែរជាធ្វើឱ្យសាសនារបស់អ្នកខូចខាតទៅវិញ»។ គេបានពោលថា៖ «កម្លាំងនៃភាពអត់ធ្មត់នៅពេលខឹង ប្រសើរជាងកម្លាំងនៃការសងសឹក»។ គេបានពោលថា៖ «ចូររក្សាភាពស្ងប់ស្ងាត់សម្រាប់ខ្លួនឯង នៅពេលដែលអ្នកខឹង»។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានពោលថា៖ «កំពូលនៃមារយាទល្អ គឺការកាត់ផ្តាច់កំហឹង»។ គេបានពោលថា៖ «អ្នកដែលឆ្លើយតបបានលឿនបំផុត គឺអ្នកដែលមិនចេះខឹង»។ អ្នកខ្លះទៀតបានពោលថា៖ «អ្នកណាដែលគ្រប់គ្រងកំហឹងរបស់ខ្លួនបាន និងទប់កំហឹងបាន នោះបញ្ញារបស់គេបានពេញលេញហើយ»។ អ្នកខ្លះបានពោលថា៖ «ការឃ្លាតឆ្ងាយពីកំហឹងរបស់អល់ឡោះ គឺការដែលបាវបម្រើមិនខឹង។ ព្រោះថាដើមហេតុនៃកំហឹងគឺមកពីភាពអំនួត ភាពក្រអឺតក្រទម និងការប្រកាន់ខ្លួន»។ អាប៊ូ ដារដា បានពោលថា៖ «អ្វីដែលនៅជិតបាវបម្រើបំផុត គឺកំហឹងរបស់អល់ឡោះ នៅពេលដែលគេខឹង»។ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានមើលទៅកាន់ ខាលីហ្វា រ៉ាស៊ីដ នៅពេលដែលលោកកំពុងខឹងខ្លាំងទៅលើបុរសម្នាក់ ហើយគាត់ខ្លាចក្រែងកំហឹងនោះធ្វើឱ្យលោកបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង ទើបគាត់និយាយថា៖ «ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកមានជំនឿអើយ! លោកខឹងដើម្បីអល់ឡោះ ដូច្នេះសូមកុំខឹងដោយសាររឿងដែលលោកមិនខឹងសម្រាប់ខ្លួនឯងឡើយ ក្រែងលោអល់ឡោះនឹងខឹងនឹងលោកវិញ»។ នៅក្នុងគម្ពីរខ្លះដែលអល់ឡោះបានបញ្ចុះមក មានសេចក្តីថា៖ «ឱកូនចៅរបស់អាដាមអើយ! ចូររំលឹកដល់យើងនៅពេលដែលអ្នកខឹង យើងនឹងរំលឹកដល់អ្នកនៅពេលដែលយើងខឹង»។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានពោលថា៖ «ការអត់ធ្មត់នៅពេលខឹង មានសុវត្ថិភាពជាងការបញ្ចេញកំហឹងដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ»។ គេបានពោលថា៖ «វាជារឿងចាំបាច់សម្រាប់មេដឹកនាំដែលប្រញាប់ប្រញាល់ ត្រូវតែប្រយ័ត្នពីភាពឆេវឆាវ កំហឹង និងភាពតក់ក្រហល់ ព្រោះមេដឹកនាំដែលខឹងខ្លាំង និងចូលចិត្តដាក់ទណ្ឌកម្មហួសហេតុ នឹងបំផ្លាញខ្លួនឯង អំណាចរបស់ខ្លួន និងប្រជារាស្ត្ររបស់ខ្លួន»។ អ័រដាស៊ីរ បានប្រគល់សៀវភៅបីក្បាលទៅឱ្យបុរសម្នាក់ដែលនៅក្បែរខ្លួនគាត់ ហើយនិយាយថា៖ «នៅពេលដែលអ្នកឃើញខ្ញុំខឹងខ្លាំងទៅលើនរណាម្នាក់ ចូរយកសៀវភៅទីមួយឱ្យខ្ញុំ បន្ទាប់មកទីពីរ ហើយទីបី»។ ថ្ងៃមួយគាត់ខឹងខ្លាំងទៅលើបុរសម្នាក់ បុរសនោះក៏យកសៀវភៅទីមួយឱ្យគាត់ ដែលមានសរសេរថា៖ «ចូរទប់ចិត្ត ព្រោះអ្នកមិនមែនជាព្រះទេ អ្នកគ្រាន់តែជាសាច់ឈាមដែលនឹងត្រូវរលាយសាបសូន្យ ហើយអ្នកនឹងត្រូវបំផ្លាញគ្នាទៅវិញទៅមក»។ បន្ទាប់មកគាត់យកសៀវភៅទីពីរឱ្យ ដែលមានសរសេរថា៖ «ចូរមេត្តាដល់បាវបម្រើរបស់អល់ឡោះ ដើម្បីឱ្យអ្នកទទួលបានសេចក្តីមេត្តានៅថ្ងៃបរលោក»។ បន្ទាប់មកគាត់យកសៀវភៅទីបីឱ្យ ដែលមានសរសេរថា៖ «ចូរប្រព្រឹត្តចំពោះមនុស្សដោយយុត្តិធម៌ ព្រោះគ្មានអ្វីក្រៅពីនេះដែលសមនឹងអ្នកឡើយ»។ មូអាវីយ៉ាហ៍ បានពោលថា៖ «តើខ្ញុំមានកំហឹងអ្វីទៅលើអ្នកដែលខ្ញុំមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន? ហើយតើខ្ញុំមានកំហឹងអ្វីទៅលើអ្នកដែលខ្ញុំអាចគ្រប់គ្រងបាន?»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل واعلم أنه ليس لسرعة الانتقام وتعجيل العقوبة والإعراض عن الصفح وقلة الرغبة في العفو سبب سوى قوة الغضب فلنذكر منه جملا موجزة
ជំពូកស្តីពីការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះអ្នកដែលការអត់ឱនធ្វើឱ្យពួកគេហ៊ានប្រព្រឹត្តបទល្មើស និងអំពើបាប អ្នកប្រាជ្ញផ្នែកវោហារសាស្ត្រមួយរូបបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំឱ្យការអត់ឱន និងការអត់ធ្មត់របស់អ្នក ក្លាយជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យគេហ៊ានបំពានលើអ្នក និងជាហេតុផលដែលគេហ៊ានធ្វើអំពើអាក្រក់ដាក់អ្នកឡើយ។ ព្រោះមនុស្សមានពីរប្រភេទ៖ មនុស្សដែលមានបញ្ញា ដែលគ្រាន់តែការស្តីបន្ទោស និងការដាស់តឿនក៏គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គេ ហើយមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ដែលទាមទារឱ្យមានការវាយដំ និងការដាក់វិន័យ»។ គេបានពោលថា៖ «ការអត់ឱន គឺការយោគយល់ចំពោះកំហុសដែលមិនបានកើតឡើងដោយចេតនា និងមិនតម្រូវឱ្យមានការដាក់ទណ្ឌកម្មតាមផ្លូវច្បាប់ (ហាន់)។ ចំណែកកំហុសដែលប្រព្រឹត្តដោយចេតនា និងតម្រូវឱ្យមានការដាក់ទណ្ឌកម្មតាមផ្លូវច្បាប់នោះ គឺជារឿងដែលគោលនយោបាយមិនអាចលើកលែងបាន ហើយច្បាប់សាសនាក៏មិនអនុញ្ញាតឱ្យព្រងើយកន្តើយដែរ»។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរលើកលែងទោសចំពោះអ្នកដែលមានកិត្តិយស (អ្នកដែលមិនធ្លាប់ប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់) ចំពោះកំហុសរបស់ពួកគេ លើកលែងតែក្នុងករណីដែលត្រូវអនុវត្តទណ្ឌកម្ម (ហាន់) ប៉ុណ្ណោះ»។ អាល់ម៉ាន់សួរ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលការអត់ធ្មត់ក្លាយជាការបំផ្លិចបំផ្លាញ ការដាក់ទណ្ឌកម្មគឺជាអព្ភូតហេតុ»។ មានគេពោលថា៖ «អ្នកណាដែលអត់ឱនឱ្យអ្នកដែលសមនឹងទទួលបានការដាក់ទណ្ឌកម្ម គឺប្រៀបដូចជាអ្នកដែលដាក់ទណ្ឌកម្មអ្នកដែលសមនឹងទទួលបានរង្វាន់»។ មានគេពោលទៀតថា៖ «ការអត់ឱនចំពោះមនុស្សអាក្រក់ នឹងធ្វើឱ្យគេកាន់តែអាក្រក់ ដូចដែលវាធ្វើឱ្យមនុស្សល្អកាន់តែប្រសើរឡើង»។ អាប៊ូ តយយីប អាល់មុតាន់ណាប៊ី បានពោលកំណាព្យថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកផ្តល់កិត្តិយសដល់មនុស្សថ្លៃថ្នូរ អ្នកនឹងគ្រប់គ្រងគេបាន តែបើអ្នកផ្តល់កិត្តិយសដល់មនុស្សថោកទាប គេនឹងកាន់តែបំពាន ការដាក់សេចក្តីមេត្តាខុសកន្លែង ដូចជាការប្រើដាវ វាបង្កគ្រោះថ្នាក់ ដូចជាការប្រើដាវខុសកន្លែង»។ លោកបានពោលទៀតថា៖ «នៅពេលគេនិយាយថា ចូរមានសេចក្តីមេត្តា គេក៏ឆ្លើយថា ការអត់ធ្មត់មានកន្លែងរបស់វា ចំណែកការប្រើសេចក្តីមេត្តាខុសកន្លែង គឺជាភាពល្ងង់ខ្លៅ»។ នេះជាពាក្យសម្តីរបស់ អាល់អាហ្នាហ្វ ប៊ីន កៃស៍ នៅពេលមានគេសួរគាត់ថា តើការអត់ធ្មត់នៅឯណា? គាត់ឆ្លើយថា៖ «នៅជាមួយអ្នកដែលមានសេចក្តីអៀនខ្មាស»។ អាមៀរុល មូមិនីន អាលី ប៊ីន អាប៊ី តាលីប (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ដាវ (ការដាក់ទណ្ឌកម្ម) គឺជាអ្វីដែលជួយកាត់បន្ថយចំនួនឃាតកម្ម និងជួយឱ្យមានកូនចៅច្រើន»។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា «ការសម្លាប់ (ការអនុវត្តកាសាស) គឺជាអ្វីដែលជួយកាត់បន្ថយការសម្លាប់» គឺស្របនឹងអត្ថន័យនៃព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿ហើយនៅក្នុងការអនុវត្តកាសាស (ការសងសឹកស្មើនឹងទោស) នោះ មានជីវិតសម្រាប់ពួកអ្នកដែលមានបញ្ញា﴾។ នៅពេលដែល អាន់ណាប៊ីហ្គហ៍ អាល់ជ៉ាឌី បានអានកំណាព្យជូន រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ថា៖ «គ្មានប្រយោជន៍អ្វីឡើយចំពោះការអត់ធ្មត់ ប្រសិនបើវាមិនមាន ការឆ្លើយតបដែលការពារភាពបរិសុទ្ធរបស់វាពីការកខ្វក់ ហើយគ្មានប្រយោជន៍អ្វីឡើយចំពោះភាពរឹងរូស ប្រសិនបើវាមិនមាន អ្នកអត់ធ្មត់ដែលដោះស្រាយបញ្ហាឱ្យបានត្រឹមត្រូវ»។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់គាត់ថា៖ «សូមឱ្យមាត់របស់អ្នកកុំចេះចាស់»។ អាន់នុអ៊្មាន ប៊ីន មុនហ្ស៊ីរ បានពោលថា៖ «ស្តេចទាំងឡាយអត់ឱនឱ្យកំហុសធំៗ ដោយសារតែសេចក្តីសប្បុរសរបស់ទ្រង់ ហើយទ្រង់ដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះកំហុសតូចតាច មិនមែនដោយសារតែភាពល្ងង់ខ្លៅនោះទេ ប៉ុន្តែដើម្បីឱ្យគេស្គាល់ពីសេចក្តីសប្បុរសរបស់ទ្រង់ និងដើម្បីឱ្យគេខ្លាចក្រែងចំពោះការដាក់ទណ្ឌកម្មដ៏តឹងរ៉ឹងរបស់ទ្រង់»។ អ្នកដទៃទៀតបានពោលថា៖ «កុំឱ្យការអត់ធ្មត់ដ៏យូររបស់ខ្ញុំធ្វើឱ្យអ្នកយល់ច្រឡំ ព្រោះខ្ញុំមិនមែនជាមនុស្សដែលអត់ធ្មត់ជារៀងរហូតនោះទេ»។ អ្នកដទៃទៀតបានពោលថា៖ «អ្នកទាំងឡាយបានបំពាន ហើយដំបងគឺជាការព្រមានសម្រាប់អ្នកដែលរឹងរូស ការកែតម្រូវទាសករដែលអន់ថយ គឺត្រូវប្រើវិធីអន់ថយដូចគ្នា»។ បាសារ បានពោលថា៖ «មនុស្សសេរីគេស្តីបន្ទោស ចំណែកទាសករគេប្រើដំបង...»។ អ៊ីប្នុ ដូរ៉ៃដ បានពោលថា៖ «ការស្តីបន្ទោសគឺជាការកែតម្រូវសម្រាប់មនុស្សសេរី ចំណែកទាសករ គ្មានអ្វីកែតម្រូវគេបានក្រៅពីដំបងឡើយ»។ ជំពូកស្តីពីការអត់ធ្មត់ និងការថ្កោលទោសចំពោះភាពប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងកិច្ចការដែលមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ និងមិនមានអ្វីត្រូវព្រួយបារម្ភប្រសិនបើពន្យារពេល។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ អាស៊ីជ អាបឌុល កៃស៍ ថា៖ «នៅក្នុងខ្លួនអ្នកមានគុណសម្បត្តិពីរយ៉ាងដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់៖ ការអត់ធ្មត់ និងភាពហ្មត់ចត់»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖ «ភាពហ្មត់ចត់ ការសន្សំសំចៃ និងការពិនិត្យពិច័យ គឺជាផ្នែកមួយក្នុងចំណោមផ្នែកទាំងម្ភៃប្រាំមួយនៃភាពជាព្យាការី»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖ «អ្នកណាដែលហ្មត់ចត់ គេនឹងទទួលបានជោគជ័យ ឬជិតទទួលបានជោគជ័យ ហើយអ្នកណាដែលប្រញាប់ប្រញាល់ គេនឹងខុស ឬជិតខុស»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ភាពហ្មត់ចត់គឺជាបន្ទាយនៃសុវត្ថិភាព ចំណែកភាពប្រញាប់ប្រញាល់គឺជាកូនសោនៃក្តីសោកស្តាយ»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលជិះលើភាពប្រញាប់ប្រញាល់ គេនឹងជួបនឹងការដួលរលំ»។ អាល់កូតាមី បានពោលថា៖ «អ្នកដែលហ្មត់ចត់ អាចសម្រេចបាននូវតម្រូវការខ្លះរបស់ខ្លួន ហើយអ្នកដែលប្រញាប់ប្រញាល់ តែងតែជួបនឹងការដួលរលំ»។ មានគេពោលថា៖ «ភាពហ្មត់ចត់ក្នុងកិច្ចការគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃភាពវៃឆ្លាត ចំណែកភាពប្រញាប់ប្រញាល់គឺជាប្រភពនៃភាពល្ងង់ខ្លៅ»។ មានគេពោលថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកមិនអាចសម្រេចកិច្ចការដោយភាពទន់ភ្លន់ និងការតស៊ូបានទេ តើអ្នកនឹងសម្រេចវាដោយវិធីណា?»។ មានគេពោលថា៖ «អ្នកណាដែលប្រើភាពទន់ភ្លន់ គេនឹងទទួលបានផលចំណេញ អ្នកណាដែលប្រើភាពរឹងរូស គេនឹងស្តាយក្រោយ ហើយអ្នកណាដែលប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងកិច្ចការ គេនឹងជួបនឹងគ្រោះថ្នាក់។ អ្នកប្រញាប់ប្រញាល់គឺជាអ្នកខុស ទោះបីជាគេមានអំណាចក៏ដោយ ហើយអ្នកហ្មត់ចត់គឺជាអ្នកត្រូវ ទោះបីជាគេត្រូវជួបការលំបាកក៏ដោយ»។ អ៊ីប្នុ អាល់មុតតាហ្ស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ភាពប្រញាប់ប្រញាល់ធានាឱ្យមានការដួលរលំក្នុងរាល់រឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ភាពរឹងរូសអាចកែតម្រូវបានដោយភាពទន់ភ្លន់»។ អ្នកដទៃទៀតបានពោលថា៖ «ដោយភាពហ្មត់ចត់ អ្នកនឹងសម្រេចគោលដៅ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في الانتقام ممن يجريه العفو على الاقتحام الجرائم والآثام
ជំពូក៖ ការពិចារណាដោយហ្មត់ចត់ និងការចាប់យកឱកាស ចូរដឹងថា ការពិចារណាដោយហ្មត់ចត់ (ភាពយឺតយ៉ាវដោយមានហេតុផល) គឺមានគោលបំណងដើម្បីស្វែងរកភាពច្បាស់លាស់ ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅ ការពិនិត្យមើលផលវិបាក និងការបើកផ្លូវឱ្យគំនិតបានពិចារណាលើជម្រើសនានា ដើម្បីរកមើលអ្វីដែលល្អបំផុត និងផ្លូវដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ ចំណែកឯការប្រញាប់ប្រញាល់ និងការធ្វើអ្វីៗដោយមិនបានត្រៀមខ្លួន គឺធ្វើឱ្យបាត់បង់នូវគុណសម្បត្តិទាំងនេះ។ គំនិតរបស់មនុស្សប្រៀបដូចជាផ្លេកបន្ទោរដែលឆាបឆេះយ៉ាងលឿន មិនមានភាពនឹងនរឡើយ។ ជួនកាលគំនិតមួយបានផុសឡើងក្នុងចិត្ត ហើយគេក៏ប្រញាប់ធ្វើតាមវាទាំងមិនទាន់បានពិនិត្យ ឬពិចារណាឱ្យច្បាស់លាស់ រួចហើយទើបដឹងនៅពេលក្រោយថា អ្វីដែលត្រឹមត្រូវគឺស្ថិតនៅជម្រើសមួយផ្សេងទៀត។ នៅពេលនោះ ការស្តាយក្រោយក៏មិនអាចជួយអ្វីបានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្វីដែលបានបង្ហាញច្បាស់នូវផ្លូវនៃភាពត្រឹមត្រូវ និងមានសុវត្ថិភាពពីផលវិបាកនៃអំពើអាក្រក់ នោះគួរតែត្រូវចាប់យកឱកាសភ្លាមៗនៅពេលដែលវាអាចធ្វើទៅបាន មុនពេលដែលឱកាសនោះបាត់បង់ទៅ។ អាស-សាហ្វាហ៍ បាននិយាយថា៖ «ការពិចារណាដោយហ្មត់ចត់គឺជារឿងល្អ លើកលែងតែនៅពេលដែលឱកាសមកដល់»។ អ្នកផ្សេងទៀតបាននិយាយថា៖ «ឱកាសទាំងឡាយតែងតែហោះកាត់ទៅដូចជាពពក»។ អ្នកខ្លះទៀតបាននិយាយថា៖ «ចូរទ្រាំទ្រនឹងការឈឺចាប់ពីសត្រូវរបស់អ្នក រហូតដល់អ្នករកឃើញឱកាស ហើយនៅពេលដែលអ្នករកឃើញវា ចូរចាប់យកវាឱ្យបានមុនពេលដែលវាហួសពេល ឬមុនពេលដែលវាសនាផ្លាស់ប្តូរ»។ កវីបានពោលថា៖ «ប្រសិនបើឱកាសមួយបានមកដល់ម្តងហើយ ចូរកុំបង្ហាញសកម្មភាពរបស់អ្នកក្រៅពីឱកាសនោះឡើយ ប្រសិនបើអ្នកមិនប្រញាប់ចូលតាមទ្វារនៃឱកាសនោះទេ សត្រូវរបស់អ្នកនឹងមកដល់តាមទ្វារនោះជំនួសអ្នក»។ និងកវីម្នាក់ទៀតបានពោលថា៖ «នៅពេលដែលខ្យល់បក់មក ចូរចាប់យកឱកាសនោះឱ្យបាន ព្រោះថាចុងបញ្ចប់នៃព្យុះគ្រប់យ៉ាងគឺភាពស្ងប់ស្ងាត់ កុំធ្វេសប្រហែសក្នុងការចាប់យកវាឱ្យទាន់ពេលវេលា ព្រោះអ្នកមិនដឹងទេថា ភាពស្ងប់ស្ងាត់នឹងមកដល់នៅពេលណា»។ អ៊ីបនុ រូមិន បានពោលថា៖ «ចំណុចខ្វះខាតនៃការពិចារណាដោយហ្មត់ចត់ ទោះបីវាជារឿងល្អក៏ដោយ គឺការដែលជីវិតមិនស្ថិតស្ថេរ ហើយមនុស្សមិនមែនជាថ្មដាឡើយ»។ គេបាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលចាប់យកឱកាសបានទាន់ពេល គេនឹងរួចផុតពីទុក្ខកង្វល់»។ គេក៏បាននិយាយដែរថា៖ «ប្រសិនបើជីវិតមិនមានសុវត្ថិភាពសូម្បីតែមួយពព្រិចភ្នែក ការពន្យារពេលអ្វីដែលអាចធ្វើទៅបាន គឺជារឿងល្ងង់ខ្លៅ»។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលរង់ចាំឱកាសដោយការពិនិត្យមើលហួសហេតុពេក ពេលវេលានឹងដកហូតឱកាសនោះពីគេ ព្រោះធម្មជាតិរបស់ពេលវេលាគឺការដកហូត និងការធ្វើឱ្យបាត់បង់»។ * ជំពូក៖ ការជ្រើសរើសសន្តិភាព និងការផ្សះផ្សា ជំនួសឱ្យសង្គ្រាម និងជម្លោះ ចូរដឹងថា សន្តិភាពគឺជាទ្វារនៃសុវត្ថិភាព និងជាមូលហេតុនៃភាពត្រឹមត្រូវ។ អាស-សាអាលីប៊ី បាននិយាយថា៖ «សន្តិភាព គឺជាសន្តិភាពនៃសុវត្ថិភាព»។ អ្នកផ្សេងទៀតបាននិយាយថា៖ «ចូរដាក់ដាវរបស់អ្នកចុះ នៅពេលដែលអណ្តាតរបស់អ្នកអាចដោះស្រាយជំនួសបាន ហើយចូរទាក់ទាញសត្រូវរបស់អ្នកដោយអំពើល្អរបស់អ្នក»។ គេបាននិយាយថា៖ «ការផ្តល់យោបល់ដ៏ល្អបំផុតគឺការណែនាំឱ្យមានការផ្សះផ្សា»។ អ្នកខ្លះទៀតបាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលធ្វើឱ្យសត្រូវក្លាយជាមិត្ត គេបានបង្កើនចំនួនមិត្តរបស់គេ ហើយអ្នកណាដែលធ្វើឱ្យមិត្តក្លាយជាសត្រូវ គេបានកាត់បន្ថយចំនួនមិត្តរបស់គេ»។ នៅក្នុងគម្ពីរហ្សាបួរ (Zabur) មានចែងថា៖ «អ្នកណាដែលមានសត្រូវច្រើន ចូររង់ចាំមើលការដួលរលំរបស់ខ្លួនចុះ»។ ព្យាការី ដាវូដ (អាល័យហ៊ីស-សាលាម) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំទិញសត្រូវម្នាក់ ដោយការលះបង់មិត្តភាពមួយពាន់»។ កវីបានពោលថា៖ «ការមានមិត្ត និងអ្នកស្គាល់គ្នាជាច្រើនមិនមែនជារឿងច្រើនពេកទេ ប៉ុន្តែសត្រូវតែម្នាក់ ក៏ចាត់ទុកថាច្រើនលើសលប់ដែរ»។ អ្នកខ្លះបាននិយាយថា៖ «កុំបើកទ្វារដែលអ្នកមិនអាចបិទបាន កុំបាញ់ព្រួញដែលអ្នកមិនអាចដកមកវិញបាន កុំបំផ្លាញរឿងអ្វីមួយដែលអ្នកមិនអាចកែសម្រួលបាន ហើយកុំបិទទ្វារដែលអ្នកមិនអាចបើកបាន»។ គេបាននិយាយថា៖ «កុំឱ្យផ្លូវឡើងដែលងាយស្រួលបោកបញ្ឆោតអ្នក ប្រសិនបើផ្លូវចុះនោះមានភាពលំបាក»។ គេក៏បាននិយាយដែរថា៖ «ចូរប្រុងប្រយ័ត្នឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ប៉ុន្តែគ្មានអ្នកការពារណាអាចការពារពីសេចក្តីស្លាប់បានឡើយ ហើយចូរទុកចិត្តលើអល់ឡោះឱ្យបានពេញលេញ ប៉ុន្តែគ្មានលេសណាសម្រាប់ភាពធ្វេសប្រហែសឡើយ»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «កាលីឡះ វ៉ា ទិម្នះ» (Kalila wa Dimna) បានចែងថា៖ «មានរឿងបួនយ៉ាងដែលគ្មាននរណាម្នាក់ហ៊ានប្រថុយធ្វើក្រៅពីមនុស្សល្ងង់ ហើយមានតិចតួចណាស់ដែលរួចផុតពីវា៖ ការប្រឈមមុខនឹងសត្រូវ ការជិះទូកកាត់សមុទ្រ ការសាកល្បងផឹកថ្នាំពុល និងការទុកចិត្តលើស្ត្រីក្នុងរឿងសម្ងាត់»។ នៅក្នុងនោះក៏បានបញ្ជាក់ថា៖ «រឿងតិចតួចនៃរឿងទាំងនេះ គឺជារឿងធំ៖ ភ្លើង ជម្លោះ និងជំងឺ»។ គេបាននិយាយថា៖ «គ្រប់យ៉ាងអាចចំណាយលុយកាក់ដើម្បីដោះស្រាយបាន លើកលែងតែសង្គ្រាម ព្រោះការចំណាយលើវាគឺការចំណាយដោយជីវិតមនុស្ស»។ កវីបានពោលថា៖ «តើមានភាពខុសគ្នាប៉ុណ្ណា រវាងក្រុមមនុស្សដែលចំណាយត្រឹមតែទ្រព្យសម្បត្តិ និងក្រុមមនុស្សដែលចំណាយជីវិតរបស់ពួកគេ»។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ដើម (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេ) តែងតែពេញចិត្តនឹងពាក្យរបស់ អាំរូ ប៊ិន ម៉ាឌីកា រីប ដែលថា៖ «សង្គ្រាមនៅពេលចាប់ផ្តើមដំបូង វាហាក់ដូចជាស្រស់ស្អាត វាខំប្រឹងតុបតែងខ្លួនដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ រហូតដល់ពេលដែលវាខ្លាំងក្លា និងឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ វាក៏ប្រែជាស្ត្រីចំណាស់ដែលគ្មានភាពទាក់ទាញ ជាស្ត្រីចាស់ដែលមានសក់ស្កូវ និងមានរូបរាងគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម»។ ហ្សូហៃរ៍ បានពោលថា៖ «អ្នកណាដែលបដិសេធចំពោះការផ្សះផ្សា និងសន្តិភាពមុនពេលសង្គ្រាម គេនឹងត្រូវបង្ខំឱ្យទទួលយកវា នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានធ្វើឱ្យគេហត់នឿយ»។ កវីបានពោលថា៖ «ចូរធ្វើសន្តិភាពនៅពេលដែលសង្គ្រាមអូសបន្លាយរវាងយើង ប្រសិនបើសង្គ្រាមមិនផ្តល់ជ័យជម្នះដល់អ្នកទេ ចូរជ្រើសរើសសន្តិភាពចុះ»។ ហ្សូហៃរ៍ បានពណ៌នាអំពីសង្គ្រាមថា៖ «សង្គ្រាមមិនមែនជាអ្វីដែលអ្នកមិនស្គាល់ ឬមិនធ្លាប់ជួបនោះទេ វាមិនមែនជារឿងដែលគ្រាន់តែនិយាយតៗគ្នាឡើយ នៅពេលដែលអ្នកបង្កវាឡើង វានឹងក្លាយជារឿងអាក្រក់ ហើយវានឹងឆាបឆេះកាន់តែខ្លាំងនៅពេលដែលអ្នកបញ្ឆេះវា វានឹងកិនអ្នកដូចជាថ្មម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ វាផ្តល់កំណើតដល់កូនចៅដែលអាក្រក់បំផុត ហើយវានឹងដកហូតអ្វីៗដែលអ្នកមាន លើសពីអ្វីដែលអ្នកទទួលបានពីការធ្វើពាណិជ្ជកម្មទៅទៀត»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل اعلم أن الأناة إنما قصدت للاستظهار والاستبصار
ជំពូក៖ អ្នកដែលជួបប្រទះនឹងសត្រូវ គួរតែប្រព្រឹត្តចំពោះគេដូចអ្វីដែលរដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមរដ្ឋមន្ត្រីនៃជនជាតិអាចំ (មិនមែនអារ៉ាប់) បានពោលថា៖ រដ្ឋមន្ត្រីនោះបាននិយាយថា៖ «អ្នកដឹកនាំគួរតែរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រជាមួយសត្រូវរបស់ខ្លួនលើចំណុចចំនួនបួន៖ ការប្រើពាក្យសម្តីទន់ភ្លន់, ការផ្តល់ផលប្រយោជន៍ (ការចំណាយ), ការប្រើល្បិចកល និងការប្រឈមមុខដោយត្រង់។ ឧបមាដូចជាការព្យាបាលដំបៅមួយ៖ ការព្យាបាលដំបូងគឺការសម្អាត, បើមិនបានផល ត្រូវប្រើវិធីធ្វើឱ្យទុំនិងបន្ទន់, បើនៅតែមិនបានផល ត្រូវប្រើថ្នាំបិទ, ហើយបើមិនបានផលទៀត ទើបប្រើវិធីចុងក្រោយគឺការដុត (កម្ដៅ) ដែលជាវិធីព្យាបាលចុងក្រោយបង្អស់»។ ភស្តុតាងដែលបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទន់ភ្លន់ចំពោះសត្រូវ គឺនៅពេលដែលគេរំពឹងថានឹងទទួលបានជោគជ័យ និងផលប្រយោជន៍ពីវា ហើយវាជាវិធីដែលជិតស្និទ្ធបំផុតក្នុងការប្តូរភាពស្អប់ខ្ពើមឱ្យទៅជាមិត្តភាព។ អល់ឡោះដ៏មហាកិត្តិយសបានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរអ្នកតបតដោយអ្វីដែលល្អប្រសើរជាង នោះអ្នកដែលធ្លាប់មានភាពស្អប់ខ្ពើមរវាងអ្នកនិងគេ នឹងក្លាយទៅជាមិត្តភក្តិដ៏ជិតស្និទ្ធ»។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន យីនដារ បាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកមិនអាចកាត់ដៃសត្រូវរបស់អ្នកបានទេ ចូរអ្នកថើបដៃនោះចុះ»។ ចំណែកភស្តុតាងដែលបង្ហាញថា ការផ្តល់ផលប្រយោជន៍អាចទាក់ទាញចិត្តឱ្យស្រឡាញ់ និងលុបបំបាត់ភាពស្អប់ខ្ពើម គឺអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពី សហ្វ្វាន់ ប៊ីន អ៊ូម៉ៃយ៉ា ដែលគាត់បាននិយាយថា៖ «គ្មាននរណាម្នាក់ដែលខ្ញុំស្អប់ជាង រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ នោះទេ។ ប៉ុន្តែលោកនៅតែបន្តផ្តល់ឱ្យខ្ញុំ រហូតដល់លោកក្លាយជាមនុស្សដែលខ្ញុំស្រឡាញ់ជាងគេបំផុត»។ មានរឿងរ៉ាវមួយទៀតដែលគេបានរាយការណ៍ថា៖ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ហ្ស៊ូបៃរ៍ មានដីមួយកន្លែងជាប់នឹងដីរបស់ មូអាវីយ៉ា ហើយគាត់បានដាក់ទាសករជនជាតិហ្ស៊ិនជី (ជនជាតិស្បែកខ្មៅ) ឱ្យធ្វើស្រែចម្ការនៅទីនោះ។ ស្រាប់តែទាសករទាំងនោះបានចូលទៅក្នុងដីរបស់ អ៊ីបនូហ្ស៊ូបៃរ៍។ គាត់ក៏បានសរសេរលិខិតទៅកាន់ មូអាវីយ៉ា ថា៖ «សូមជម្រាបមក មូអាវីយ៉ា! ចូរអ្នកហាមឃាត់ទាសកររបស់អ្នកកុំឱ្យចូលមកក្នុងដីរបស់ខ្ញុំ បើមិនដូច្នោះទេ នឹងមានរឿងរ៉ាវកើតឡើងរវាងខ្ញុំនិងអ្នក»។ នៅពេល មូអាវីយ៉ា បានអានលិខិតនោះ គាត់ក៏ហុចវាទៅឱ្យកូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ យ៉ាស៊ីដ។ នៅពេល យ៉ាស៊ីដ អានចប់ គាត់បាននិយាយទៅកាន់ឪពុកថា៖ «លោកឪពុក តើលោកយល់យ៉ាងណាដែរ?»។ យ៉ាស៊ីដ ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំយល់ថា លោកឪពុកគួរតែបញ្ជូនកងទ័ពទៅឱ្យគាត់ ដែលក្បាលកងទ័ពនៅឯលោកឪពុក ហើយកន្ទុយកងទ័ពនៅឯគាត់ ដើម្បីឱ្យពួកគេនាំក្បាលរបស់ អ៊ីបនូហ្ស៊ូបៃរ៍ មកជូនលោកឪពុក»។ មូអាវីយ៉ា បាននិយាយថា៖ «តើមិនមានអ្វីដែលល្អជាងនេះទេឬកូន? ចូរយកទឹកខ្មៅនិងក្រដាសមកឱ្យឪពុក»។ បន្ទាប់មកគាត់បានសរសេរទៅកាន់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ហ្ស៊ូបៃរ៍ ថា៖ «ខ្ញុំបានអានលិខិតរបស់កូនប្រុសអ្នកដែលជាអ្នកគាំទ្រ (ហាវ៉ារី) របស់ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ ហើយអ្វីដែលធ្វើឱ្យគាត់មិនសប្បាយចិត្ត ក៏ធ្វើឱ្យខ្ញុំមិនសប្បាយចិត្តដែរ។ សម្រាប់ខ្ញុំ លោកិយនេះទាំងមូលគឺគ្មានតម្លៃអ្វីឡើយ បើធៀបនឹងការពេញចិត្តរបស់គាត់។ ខ្ញុំបានចុះហត្ថលេខាប្រគល់ដីនោះ និងទាសករទាំងពីរនាក់នោះឱ្យទៅគាត់រួចហើយ ដោយមានអាលី ជាសាក្សី។ ដូច្នេះ សូមឱ្យគាត់បញ្ចូលដីនោះ និងទាសករទាំងនោះទៅក្នុងកម្មសិទ្ធិរបស់គាត់ចុះ។ សូមសន្តិភាពមានចំពោះអ្នក»។ នៅពេល អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ហ្ស៊ូបៃរ៍ បានអានលិខិតរបស់ មូអាវីយ៉ា គាត់ក៏បានសរសេរតបទៅវិញថា៖ «ខ្ញុំបានអានលិខិតរបស់ អមៀរុលមូមិនីន (មេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿ) សូមអល់ឡោះពង្រីកអាយុជីវិតរបស់គាត់ និងកុំឱ្យគាត់បាត់បង់នូវការសម្រេចចិត្តដ៏ឈ្លាសវៃ ដែលធ្វើឱ្យគាត់ទទួលបានតំណែងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងចំណោមពួកគួរ៉ៃស៍នេះឡើយ។ សូមសន្តិភាពមានចំពោះអ្នក»។ នៅពេល មូអាវីយ៉ា បានអានលិខិតរបស់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ហ្ស៊ូបៃរ៍ គាត់ក៏បានហុចវាទៅឱ្យកូនប្រុសរបស់គាត់ យ៉ាស៊ីដ។ នៅពេល យ៉ាស៊ីដ អានចប់ មុខរបស់គាត់ក៏ស្រស់ថ្លាឡើង ហើយ មូអាវីយ៉ា បាននិយាយថា៖ «កូនអើយ! ប្រសិនបើកូនជួបប្រទះនឹងជំងឺបែបនេះ ចូរព្យាបាលវាដោយថ្នាំបែបនេះចុះ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل وينبغي لمن ابتلي بعدو أن يكون معه كما قال بعض وزراء العجم
ជំពូក៖ ចំពោះសត្រូវដែលមិនអាចកែប្រែចិត្តគំនិតបានដោយការផ្តល់ផលប្រយោជន៍ ឬដោយភាពទន់ភ្លន់នោះ ចាំបាច់ត្រូវតែប្រញាប់ប្រញាល់ប្រើល្បិចកលដ៏ច្បាស់លាស់ ដើម្បីកម្ទេចឫសគល់ និងកម្ចាត់វាឱ្យអស់ពីដួង។ មានគេពោលថា ការប្រើល្បិចកលមានប្រសិទ្ធភាពជាងការប្រើកម្លាំងកាយ ហើយគេក៏បានពោលទៀតថា ល្បិចកលមានប្រសិទ្ធភាពជាងការជួយសង្គ្រោះ។ លោក អ៊ីបនូ អាល់មុអ៍តាហ្ស បានពោលថា៖ «សត្រូវដែលខ្សោយបំផុតក្នុងល្បិចកល គឺសត្រូវដែលបង្ហាញភាពជាសត្រូវរបស់ខ្លួនយ៉ាងចំហ»។ កវីម្នាក់បានពោលថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំមិនអាចបាញ់សត្វដោយផ្ទាល់បានទេ នោះខ្ញុំនឹងលាក់អន្ទាក់នៅក្រោមដីសម្រាប់វា»។ សរុបមក មិនគួរប្រញាប់ប្រញាល់ចូលក្នុងសង្គ្រាម ឬបង្ហាញភាពជាសត្រូវដោយចំហឡើយ ដរាបណានៅមានសង្ឃឹមក្នុងការសម្រេចគោលដៅ និងទទួលបានជោគជ័យដោយវិធីសាស្ត្រផ្សេងដែលមិនមែនជាសង្គ្រាម។ លោក អាប់ប៊ូ តយយីប បានពោលថា៖ «សង្គ្រាមគឺជាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃល្បិចកល»។ ដូច្នេះហើយ ទើបចាំបាច់ត្រូវដោះស្រាយបញ្ហានេះមុនពេលដែលគ្រោះថ្នាក់របស់វាចាក់ឫសជ្រៅ និងមុនពេលដែលផ្លូវរបស់វាកាន់តែទូលំទូលាយ។ គ្រប់កិច្ចការទាំងអស់ ប្រសិនបើមិនព្យាបាលមុនពេលដែលវាធ្ងន់ធ្ងរ និងមិនរៀបចំផែនការមុនពេលដែលវាលុកលុយខ្លាំងនោះ អ្នកព្យាបាលនឹងអស់លទ្ធភាព ហើយការកែតម្រូវវានឹងក្លាយជារឿងលំបាក។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានពោលថា៖ «ចូរពិនិត្យមើលសត្រូវរបស់អ្នក មុនពេលដែលអំណាចរបស់គេរីកធំ ដៃជើងរបស់គេកាន់តែវែង ភាពអង់អាចរបស់គេកាន់តែខ្លាំង និងមុនពេលដែលការដោះស្រាយជាមួយគេក្លាយជារឿងលំបាក»។ ក្នុងចំណោមសុភាសិតអារ៉ាប់មានពាក្យថា៖ «វិធីព្យាបាលការបែកបាក់ គឺត្រូវដោះស្រាយវាឱ្យបានទាន់ពេល»។ នៅពេលនោះហើយ ទើបត្រូវស្វែងរកជំនួយដោយការចូលទៅក្នុងសមរភូមិ និងប្រឈមមុខនឹងសត្រូវដោយចំហ។ កវីម្នាក់បានពោលថា៖ «នៅពេលដែលគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីចុងលំពែងនោះ អ្នកដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបង្ខំ គ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីត្រូវប្រើវាឡើយ»។ កវីម្នាក់ទៀតបានពោលថា៖ «ខ្ញុំមិនប្រាថ្នាចង់បានអំពើអាក្រក់ឡើយ ហើយអំពើអាក្រក់ក៏មិនមករកខ្ញុំដែរ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលខ្ញុំត្រូវបង្ខំឱ្យប្រឈមនឹងអំពើអាក្រក់ ខ្ញុំនឹងចូលទៅតតាំង»។ នេះគឺស្របនឹងព្រះបន្ទូលរបស់ព្យាការី (ស.ល.វ) ដែលមានន័យថា៖ «កុំប្រាថ្នាចង់ជួបសត្រូវឡើយ ហើយប្រសិនបើអ្នកជួបពួកគេ ចូរអត់ធ្មត់ចុះ»។ កវីម្នាក់បានពោលថា៖ «សូមអល់ឡោះជាសាក្សីថា ខ្ញុំមិនដែលចង់ចូលទៅក្នុងសមរភូមិឡើយ ប៉ុន្តែខ្ញុំត្រូវតែចូលទៅទទួលរងកម្ដៅនៃសង្គ្រាមនោះ»។ កវីម្នាក់ទៀតបានពោលថា៖ «សង្គ្រាមនឹងធ្វើឱ្យអ្នកដែលមិនចង់ចូលរួមត្រូវជាប់ពាក់ព័ន្ធ ដូចជាសត្វដែលសុខភាពល្អ ត្រូវឆ្លងជំងឺពីសត្វដែលឈឺដូច្នោះដែរ»។ លោក អាប់ប៊ូ តយយីប បានពោលថា៖ «កុំប្រឈមមុខនឹងអ្នកដែលក្លាហានជាងអ្នក ដែលអ្នកបានស្គាល់ច្បាស់ លើកលែងតែនៅពេលដែលល្បិចកលទាំងឡាយអស់ផ្លូវដើរ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل ف أما كان العدو مما لا يرجى انصلاحه بالبذل واللين فيجب أن يسارع بالكيد المبين إلى جسم مادته واستئصال شأفته
ជំពូក៖ ចាំបាច់ត្រូវប្រើប្រាស់ភាពម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងការរៀបចំកិច្ចការ និងត្រូវពិចារណាលើផលវិបាកក្នុងគ្រប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់។ អ្នកណាដែលពិចារណាលើផលវិបាក អ្នកនោះនឹងរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់ ហើយអ្នកណាដែលពន្យារពេលក្នុងការរៀបចំកិច្ចការ អ្នកនោះនឹងជួបប្រទះនូវការបំផ្លិចបំផ្លាញមុនគេ។ មានគេពោលថា៖ អ្នកណាដែលពិចារណាដោយការត្រិះរិះ អ្នកនោះនឹងទទួលបានជោគជ័យ អ្នកណាដែលពិចារណាលើផលវិបាក អ្នកនោះនឹងមានសុវត្ថិភាព ហើយអ្នកណាដែលលង់ខ្លួនក្នុងភាពខ្ជិលច្រអូស អ្នកនោះនឹងទទួលបានតែសេចក្តីប្រាថ្នា (ដែលមិនអាចសម្រេចបាន) ហើយអ្នកណាដែលបោះបង់ចោលភាពម៉ឺងម៉ាត់ អ្នកនោះនឹងជួយដល់សត្រូវរបស់ខ្លួន។ លោក អ៊ីបនូ ដូរ៉ៃដ៍ បានពោលថា៖ «អ្នកណាដែលខ្ជះខ្ជាយភាពម៉ឺងម៉ាត់ គេនឹងប្រមូលទុកនូវសេចក្តីស្តាយក្រោយសម្រាប់ខ្លួនឯង ដែលវាឈឺចាប់ជាងការរលាកដោយភ្លើងឆេះ»។ អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ទៀតបានពោលថា៖ «ភាពម៉ឺងម៉ាត់ ប្រសិនបើអ្នកធ្វើឱ្យវាបាត់បង់ ចូរត្រៀមខ្លួនទទួលយកនូវភាពវិនាសអន្តរាយដែលនឹងមកដល់ក្នុងពេលឆាប់ៗ»។ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ភាពម៉ឺងម៉ាត់ គឺការមានការប្រុងប្រយ័ត្ន (ចំពោះអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង)»។ មានគេសួរ មូអាវីយ៉ាហ៍ ថា៖ តើភាពម៉ឺងម៉ាត់របស់អ្នកឈានដល់កម្រិតណា? លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនទុកចិត្តនរណាម្នាក់ឡើយ»។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានពោលថា៖ ការប្រុងប្រយ័ត្នពីមនុស្សគ្រប់រូបគឺជាភាពម៉ឺងម៉ាត់ ហើយការមិនងាយជឿទុកចិត្តលើមនុស្ស គឺជាផ្លូវដែលមានសុវត្ថិភាពជាង។ តាហ៊ីរ បិន ហុលហូសៃន បានសរសេរកំណាព្យផ្ញើទៅកាន់ អ៊ីប្រាហ៊ីម បិន អាល់ម៉ាហ៍ឌី ថា៖ «ការដែលអ្នកប្រថុយចូលទៅក្នុងគ្រោះថ្នាក់ទាំងដែលមិនទាន់ឃើញឱកាស គឺជាភាពល្ងង់ខ្លៅ ហើយការសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកក្នុងការប្រថុយប្រថាន គឺជាការបោកបញ្ឆោត។ លោកិយនេះគឺជារឿងតូចតាច ដែលអ្នកខុសឆ្គងអាចទទួលបានចំណែកដូចអ្នកត្រូវដែរ ហើយអ្នកដែលចាញ់បោកគេ គឺពិតជាចាញ់បោកមែន។ ប្រសិនបើអ្នកទទួលបានជោគជ័យដោយភាពធ្វេសប្រហែស ឬរួចផុតពីវា ពួកគេនឹងនិយាយថា៖ នេះគឺជាមនុស្សល្ងង់ដែលត្រូវបានជួយដោយវាសនា។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកបរាជ័យដោយសារភាពម៉ឺងម៉ាត់ ឬត្រូវវិនាសដោយសារវា អ្នកនឹងទទួលបានការយោគយល់ពីអ្នកដែលមានបញ្ញា»។ អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ទៀតបានពោលក្នុងអត្ថន័យដូចគ្នានេះថា៖ «ក្នុងគ្រប់កាលៈទេសៈ ចូរយកភាពម៉ឺងម៉ាត់ធ្វើជាឧបករណ៍ សម្រាប់អ្វីដែលអ្នកចង់បាន និងជាជំនួយក្នុងជីវិត។ ប្រសិនបើអ្នកទទួលបានអ្វីមួយ អ្នកនឹងទទួលបានវាដោយការតាំងចិត្តដ៏មុតមាំ ហើយប្រសិនបើវាសនាមិនអំណោយផលដល់អ្នក នោះអ្នកក៏មានលេសដ៏សមរម្យ»។ អត្ថន័យនេះដកស្រង់ចេញពីពាក្យសម្តីរបស់អ្នកប្រាជ្ញមួយរូបដែលថា៖ ចូរប្រើប្រាស់ភាពម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងកិច្ចការនានា ហើយអ្វីដែលអល់ឡោះបានកំណត់មកលើអ្នក វាមិនមែនជាកំហុសរបស់អ្នកឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកទទួលបានជោគជ័យ អ្នកនឹងទទួលបានការសរសើរ ហើយប្រសិនបើអ្នកខាតបង់ អ្នកនឹងមានលេសសម្រាប់ដោះសារ។ អ្នកខ្លះទៀតបានពោលថា៖ ចូររំលឹកពីសេចក្តីស្តាយក្រោយនៃការធ្វេសប្រហែស នោះអ្នកនឹងមានអារម្មណ៍ថាភាពម៉ឺងម៉ាត់ជាអ្វីដែលផ្អែមល្ហែម។ ផ្នែកមួយនៃភាពម៉ឺងម៉ាត់ គឺការមិនមើលងាយសត្រូវ ទោះបីជាសត្រូវនោះមើលទៅហាក់ដូចជាទន់ខ្សោយក៏ដោយ ហើយកុំមើលស្រាលគេទោះបីជាគេនៅតូចក៏ដោយ ព្រោះនោះគឺជាសញ្ញានៃការបរាជ័យ ហើយវាក៏ជាការបោះបង់ចោលភាពម៉ឺងម៉ាត់ និងជាការធ្វើឱ្យចុះខ្សោយនូវការតាំងចិត្ត។ អ៊ីបនូ ណាបាតាហ៍ បានពោលថា៖ «កុំមើលងាយសត្រូវដែលវាយប្រហារអ្នក ទោះបីជាដៃរបស់គេហាក់ដូចជាខ្លីក៏ដោយ។ ព្រោះថាដាវអាចកាត់ក្បាលបាន ខណៈដែលអ្វីៗផ្សេងទៀតមិនអាចធ្វើបាន»។ មានគេសួរ អាល់មុហាល់ឡាប ថា៖ តើនរណាជាមនុស្សដែលមានភាពម៉ឺងម៉ាត់បំផុត? លោកឆ្លើយថា៖ «គឺអ្នកដែលធ្វើឱ្យគេគិតថាខ្លួនជាមនុស្សកំសាក ដោយសារតែភាពប្រុងប្រយ័ត្នជ្រុលរបស់គាត់»។ ក្នុងពេលធ្វើសង្គ្រាមជាមួយក្រុម អាល់អាហ្សារីកាហ៍ លោកតែងតែដាក់កងយាមក្នុងពេលមានសន្តិភាព ដូចដែលលោកដាក់ក្នុងពេលមានសង្គ្រាមដែរ។ លោកតែងតែបញ្ជូនចារកម្មទៅតាមទីក្រុងនានា ដូចដែលលោកបញ្ជូនទៅក្នុងវាលខ្សាច់។ លោកតែងតែបញ្ជាឱ្យបក្ខពួករបស់លោកមានការប្រុងប្រយ័ត្ន និងព្រមានពួកគេពីការវាយប្រហារនៅពេលយប់ ទោះបីជាសត្រូវនៅឆ្ងាយពីពួកគេក៏ដោយ។ លោកតែងតែនិយាយថា៖ «ចូរពិចារណាថា តើពួកគេកំពុងរៀបគម្រោងលើអ្នក ដូចដែលអ្នកកំពុងរៀបគម្រោងលើពួកគេដែរឬទេ? ហើយកុំនិយាយថា នេះជាបក្ខពួករបស់យើង ឬមិនមែនជាសត្រូវរបស់យើងឡើយ ព្រោះមនុស្សគ្រប់គ្នាគឺសុទ្ធតែមានការភ័យខ្លាច និងព្រួយបារម្ភ ហើយភាពចាំបាច់ (នៃសង្គ្រាម) តែងតែបើកផ្លូវឱ្យមានល្បិចកលជានិច្ច»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل ويجب أن يستعمل الحزم في تدبيره ويلاحظ العواقب في جميع أموره فمن نظر في العواقب سلم من المعاطب ومن أخر تدبيره تقدم تدميره
ជំពូក គួរឱ្យដឹងថា ក្នុងកាលៈទេសៈនៃការធ្វើសង្គ្រាម និងការប្រយុទ្ធ ត្រូវប្រព្រឹត្តដូចអ្វីដែល អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន សាលីហ៍ បានពោលក្នុងឱវាទរបស់លោកទៅកាន់មេទ័ពម្នាក់ ដែលដឹកនាំកងទ័ពទៅកាន់ទឹកដីរ៉ូម (ប៊ីហ្សង់ទីន) ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកគឺជាអ្នកជំនួញរបស់អល់ឡោះសម្រាប់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់ ដូច្នេះចូរធ្វើខ្លួនឱ្យដូចជាអ្នកជំនួញដ៏ឆ្លាតវៃ។ ប្រសិនបើអ្នកឃើញផលចំណេញដែលមិនមានការសង្ស័យ ចូរអ្នកធ្វើការជួញដូរចុះ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនដូច្នោះទេ ចូររក្សាមូលធនដើមឱ្យបាន។ កុំទាន់ប្រញាប់ប្រញាល់ចង់បានជ័យជំនះ (ទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាម) រហូតទាល់តែអ្នកធានាបាននូវសុវត្ថិភាព។ ហើយក្នុងការប្រើល្បិចកលលើសត្រូវ ចូរអ្នកមានការប្រុងប្រយ័ត្នឱ្យខ្លាំងជាងការដែលអ្នកខ្លាចសត្រូវប្រើល្បិចកលមកលើអ្នក»។ ជនជាតិពែរ្សកាលបើបញ្ជូនមេទ័ពទៅដឹកនាំកងទ័ព ពួកគេតែងតែនិយាយថា៖ «ចូររក្សាអ្វីដែលគេបានប្រគល់ឱ្យអ្នក ហើយចូរឆក់យកឱកាសឱ្យបាន ព្រោះឱកាសវាមានលក្ខណៈឆាប់រហ័ស។ ចូរអ្នករឹងមាំនៅពេលចាប់ផ្តើមការងារ កុំរឹងមាំនៅពេលជិតចប់។ ចូរប្រយ័ត្នពីអ្នកសម្របសម្រួលដែលមានអំណាចគួរឱ្យខ្លាច ហើយចូរប្រយ័ត្នពីភាពខ្ជិលច្រអូស ព្រោះវាជាមធ្យោបាយដែលនាំទៅរកភាពបរាជ័យ។ ចូរអ្នកអត់ធ្មត់ ព្រោះភាពអត់ធ្មត់គឺជាមូលហេតុនៃជ័យជំនះ ហើយកុំទាន់ប្រញាប់ប្រញាល់ចូលទៅក្នុងរឿងដែលមិនទាន់ដឹងច្បាស់លាស់ រហូតទាល់តែអ្នកដឹងពីសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន»។ កូទ្រី ប៊ីន អាល់ហ្វូជអាហ៍ បាននិយាយនៅពេលដែលគេរំឭកដល់ឈ្មោះ អាល់មូហាល់ឡាប់ ប៊ីន អាប់ប៊ី ស៊ូហ្វរ៉ូហ៍ ទៅកាន់សហការីរបស់លោកថា៖ «គាត់គឺជាមនុស្សដែលអ្នកបានស្គាល់ហើយ។ ប្រសិនបើអ្នកចាប់កាន់ចុងអាវរបស់គាត់ គាត់នឹងចាប់កាន់ចុងម្ខាងទៀត។ គាត់នឹងទាញប្រសិនបើអ្នកលែងដៃ ហើយគាត់នឹងលែងដៃប្រសិនបើអ្នកទាញ។ គាត់នឹងមិនចាប់ផ្តើមវាយប្រហារអ្នកមុនឡើយ លុះត្រាតែគាត់រកឃើញឱកាសទើបគាត់ឆក់យកវា។ គាត់គឺជាសត្វតោដែលក្លាហាន និងជាសត្វកញ្ជ្រោងដែលចេះគេចវេះ»។ លោកបាននិយាយម្តងទៀតថា៖ «ប្រសិនបើ អាល់មូហាល់ឡាប់ មកដល់ អ្នកកុំទាន់ប្រញាប់វាយប្រហារគាត់រហូតទាល់តែគាត់វាយប្រហារអ្នកសិន។ គាត់នឹងដណ្តើមយកពីអ្នក ប៉ុន្តែគាត់នឹងមិនឱ្យអ្វីមកអ្នកវិញឡើយ គាត់គឺជាគ្រោះមហន្តរាយដែលមិនអាចជៀសផុត និងជាអ្វីដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមជានិច្ច»។ ក្រុមខាវ៉ារីជ (Khawarij) តែងតែហៅគាត់ថាជា «អ្នកមន្តអាគម» ព្រោះថាពួកគេតែងតែរៀបចំផែនការ ប៉ុន្តែបែរជាឃើញថាគាត់បានត្រៀមខ្លួនការពាររួចជាស្រេចពីពួកគេ។ ហើយនៅពេលដែលពួកគេរៀបចំផែនការសម្រាប់ខ្លួនឯង ពួកគេបែរជាឃើញថាគាត់បានដឹងមុន និងបានរៀបចំទប់ទល់រួចទៅហើយ។ អាល់ហាចាច បានសួរអ្នកនាំសារម្នាក់ដែលត្រឡប់មកពីជួប អាល់មូហាល់ឡាប់ ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមជាមួយក្រុមអាហ្សារីកូហ៍ អំពី អាល់មូហាល់ឡាប់ និងកងទ័ពដែលនៅជាមួយគាត់។ អ្នកនាំសារនោះឆ្លើយថា៖ «គាត់ដឹកនាំពួកគេដោយរបៀបរបបនៃព្រះមហាក្សត្រ ហើយគាត់ប្រយុទ្ធជាមួយពួកគេដោយរបៀបរបបនៃអ្នកចម្បាំងដ៏ក្លាហាន»។ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ខាលីដ ប៊ីន អាល់វ៉ាលីដ បាននិយាយទៅកាន់ មូអាវីយ៉ាហ៍ ថា៖ «អ្នកតែងតែរុលទៅមុខខ្លាំងពេក រហូតខ្ញុំឃើញថាអ្នកកំពុងតែយកខ្លួនទៅប្រថុយនឹងការស្លាប់ ហើយអ្នកក៏ថយក្រោយខ្លាំងពេក រហូតខ្ញុំឃើញថាអ្នកហាក់ដូចជាចង់រត់ចោលសមរភូមិ»។ មូអាវីយ៉ាហ៍ បានឆ្លើយថា៖ «សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ខ្ញុំមិនរុលទៅមុខដើម្បីឱ្យគេសម្លាប់ ហើយក៏មិនថយក្រោយដើម្បីរត់ចោលសមរភូមិដែរ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំរុលទៅមុខនៅពេលដែលការរុលទៅមុខនោះមានផលចំណេញ ហើយខ្ញុំថយក្រោយនៅពេលដែលការថយក្រោយនោះជាការប្រុងប្រយ័ត្ន»។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបាននិយាយថា៖ «ចូររៀបចំផែនការឱ្យព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ និងខ្យល់បក់ ឱ្យនៅខាងអ្នក កុំឱ្យនៅខាងសត្រូវ»។ មានគេនិយាយថា៖ «ការរុលទៅមុខគឺជាការលុបលាងភាពអាម៉ាស់ និងជាការដណ្តើមយកសិទ្ធិមកវិញ។ អ្នកក្លាហានតែងតែត្រូវបានការពារ ចំណែកអ្នកកំសាកតែងតែត្រូវគេបោះបង់ចោល»។ ក្នុងចំណោមសុភាសិតអារ៉ាប់មានពាក្យថា៖ «អ្នកកំសាកនោះ សេចក្តីស្លាប់របស់គេគឺនៅពីលើក្បាលរបស់គេ។ ដំបងរបស់អ្នកកំសាកគឺវែង (តែងតែរកលេស)។ អ្នកជំរុញទឹកចិត្តម្នាក់ ប្រសើរជាងអ្នកចម្បាំងមួយពាន់នាក់។ ការដាក់កងល្បាតឱ្យបានល្អ គឺជាការកាត់បន្ថយការសង្ស័យ។ កុំធ្វេសប្រហែសពីការដាក់អន្ទាក់ប្រសិនបើអ្នកកំពុងបោះជំរុំ ហើយកុំធ្វេសប្រហែសពីការជីកគូទឹកប្រសិនបើអ្នកកំពុងស្នាក់នៅ។ ប្រសិនបើអ្នកជួបនឹងឧបសគ្គ ចូរអ្នកមានភាពរឹងមាំ។ ការដកថយមុនពេលបរាជ័យ គឺជាការបរាជ័យមួយ។ សង្គ្រាមមានការឈ្នះចាញ់ឆ្លាស់គ្នា ហើយកំហុសឆ្គងក្នុងសង្គ្រាមមិនអាចកែតម្រូវបានឡើយ»។ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សង្គ្រាមគឺជាល្បិចកល»។ ក្នុងចំណោមសុភាសិតអារ៉ាប់៖ «ប្រសិនបើអ្នកមានប្រៀប ចូរប្រើល្បិច។ ការចរចាត្រូវធ្វើមុនការប្រយុទ្ធ»។ «ការប្រថុយប្រថានគឺជាកូនសោនៃភាពអភ័ព្វ។ កុំបិទផ្លូវសត្រូវរបស់អ្នកនៅពេលដែលពួកគេកំពុងរត់គេច»។ «អ្នករត់គេចមិនចាំបាច់ខ្វល់ពីអ្នកដទៃឡើយ។ យប់គឺជាខែលរបស់អ្នករត់គេច»។ «ការរត់គេចនៅពេលសមស្រប គឺជាជ័យជំនះ»។ អ្នកខ្លះនិយាយថា៖ «ការរត់គេចនៅពេលមានការភ័យខ្លាច គឺជាគន្លងរបស់ព្យាការីទាំងឡាយ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលរៀបរាប់ពី ម៉ូសា (មូសា) ថា៖ «ដូច្នេះ ខ្ញុំបានរត់គេចពីអ្នក នៅពេលដែលខ្ញុំភ័យខ្លាចអ្នក»។ ក្នុងចំណោមសុភាសិតអារ៉ាប់៖ «ការរត់គេចដោយមានការរៀបចំ គឺឆ្លាតវៃជាង»។ ក្នុងចំណោមសុភាសិតទូទៅ៖ «រត់គេចទៅចុះ អល់ឡោះនឹងអាម៉ាស់មុខគេ គឺប្រសើរជាងការស្លាប់»។ ក្នុងចំណោមពាក្យពេចន៍ដ៏មានអត្ថន័យបំផុតដែលគេនិយាយដើម្បីសុំទោសចំពោះការរត់គេច គឺសម្តីរបស់ អាល់ហារីស ប៊ីន ហ៊ីសាម ដែលថា៖ «អល់ឡោះដឹងថា ខ្ញុំមិនបានបោះបង់ការប្រយុទ្ធជាមួយពួកគេឡើយ រហូតទាល់តែពួកគេឡើងជិះសេះរបស់ខ្ញុំដោយភាពក្លាហាន ខ្ញុំដឹងថា ប្រសិនបើខ្ញុំប្រយុទ្ធតែម្នាក់ឯង ខ្ញុំនឹងស្លាប់ ហើយសត្រូវរបស់ខ្ញុំក៏មិនយំសោកចំពោះការស្លាប់របស់ខ្ញុំដែរ ដូច្នេះ ខ្ញុំបានដកខ្លួនចេញពីពួកគេ ខណៈដែលចិត្តរបស់ខ្ញុំនៅតែចង់ប្រយុទ្ធ ដោយសង្ឃឹមថា នឹងមានថ្ងៃណាមួយដែលខ្ញុំអាចសងសឹកបាន»។ ជំពូកស្តីពីការថ្កោលទោសចំពោះការបិទបាំង (ការមិនជួបប្រជាជន) ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលត្រូវបានតែងតាំងឱ្យកាន់កិច្ចការរបស់ប្រជាជន ហើយគេបែរជាបិទបាំងខ្លួនមិនជួបពួកគេ អល់ឡោះនឹងបិទបាំងខ្លួនពីតម្រូវការ ភាពខ្វះខាត និងភាពក្រីក្ររបស់គេ»។ នៅពេលដែល មូអាវីយ៉ាហ៍ ត្រូវបានគេប្រាប់ពីហាឌីសនេះ លោកក៏បានតែងតាំងមនុស្សម្នាក់ឱ្យដោះស្រាយតម្រូវការរបស់ប្រជាជន។ យើងសូមបញ្ជាក់ថា៖ ការមិនបិទបាំងខ្លួន មិនមែនមានន័យថាអ្នកដឹកនាំត្រូវតែបង្ហាញខ្លួននៅតាមផ្លូវសាធារណៈជានិច្ច ឬចុះទៅដោះស្រាយរាល់កិច្ចការរបស់ប្រជាជនដោយផ្ទាល់គ្រប់ពេលវេលានោះទេ។ ប៉ុន្តែមានន័យថា កុំបិទបាំងខ្លួនពីការជួបជុំជាមួយអ្នកប្រាជ្ញ អ្នកមានកិត្តិយស និងអ្នកដែលមានគុណធម៌។ ត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកគោរពសាសនាចូលជួបនៅពេលពួកគេសុំ ដើម្បីផ្តល់ដំបូន្មានដែលនាំមកនូវភាពល្អប្រសើរដល់រូបគេ និងដល់មូស្លីមទាំងអស់។ ត្រូវស្តាប់ពួកគេដោយផ្ទាល់ និងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេនិយាយដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់រដ្ឋមន្ត្រី ឬអ្នកយាមទ្វារឡើយ។ ព្រោះថាអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកមានកិត្តិយស ជួនកាលពួកគេមិនចង់ដាក់បញ្ហាទៅកាន់អ្នកដែលមានឋានៈទាបជាងខ្លួនឡើយ។ អ្នកដឹកនាំគួរតែជ្រើសរើសអ្នកយាមទ្វារដែលស្មោះត្រង់ មានបញ្ញា មានសុជីវធម៌ និងចេះដឹងពីឋានៈរបស់មនុស្ស ដើម្បីឱ្យពួកគេអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សចូលជួបតាមឋានៈ និងតម្រូវការរបស់ពួកគេ។ អាប់ឌុលម៉ាលីក ប៊ីន ម៉ារវ៉ាន់ បាននិយាយទៅកាន់ប្អូនប្រុសរបស់គាត់គឺ អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីស ប៊ីន ម៉ារវ៉ាន់ នៅពេលបញ្ជូនគាត់ទៅកាន់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបថា៖ «ចូរស្គាល់អ្នកយាមទ្វាររបស់អ្នក លេខាធិការរបស់អ្នក និងអ្នកដែលអង្គុយជិតអ្នកឱ្យច្បាស់ ព្រោះអ្នកដែលនៅឆ្ងាយពីអ្នក នឹងដឹងពីអ្នកតាមរយៈលេខាធិការរបស់អ្នក ហើយអ្នកដែលចង់ស្គាល់អ្នក នឹងស្គាល់អ្នកតាមរយៈអ្នកយាមទ្វាររបស់អ្នក ហើយអ្នកដែលចេញពីអ្នក នឹងប្រាប់ពីអ្នកតាមរយៈអ្នកដែលអង្គុយជិតអ្នក»។ ផ្នែកទីពីរនៃសៀវភៅ៖ រឿងរ៉ាវអំពីខាលីហ្វា រដ្ឋមន្ត្រី និងមេទ័ព មានការរាយការណ៍ថា មូអាវីយ៉ាហ៍ តែងតែអង្គុយជួបប្រជាជនប្រាំដងក្នុងមួយថ្ងៃ។ នៅពេលគាត់អធិស្ឋានសឡាតហ្វាចរ (ពេលព្រឹកព្រលឹម) រួច គាត់នឹងអង្គុយស្តាប់រឿងរ៉ាវ និងដោះស្រាយតម្រូវការរបស់អ្នកដែលមកជួប។ បន្ទាប់មកគាត់នឹងអានគម្ពីរគួរអាន។ បន្ទាប់មកគាត់នឹងចូលទៅក្នុងផ្ទះរបស់គាត់ ដើម្បីបញ្ជា និងហាមឃាត់ ហើយអធិស្ឋានសឡាតបួនរ៉ាកាត។ បន្ទាប់មកគាត់នឹងអង្គុយក្នុងកន្លែងជួបជុំរបស់គាត់ ដើម្បីជួបជាមួយមនុស្សជិតស្និទ្ធបំផុត។ បន្ទាប់មកគាត់នឹងទទួលទានអាហារបន្តិចបន្តួច។ បន្ទាប់មកគាត់នឹងបញ្ជាឱ្យគេយកកៅអីរបស់គាត់ទៅដាក់ក្នុងវិហារ (ម៉ាស៊ីត) ដើម្បីជួបអ្នកដំណើរ អ្នកស្រុកជនបទ ស្ត្រីមេម៉ាយ កុមារ និងដោះស្រាយតម្រូវការរបស់ពួកគេដោយមិនមានការធុញទ្រាន់ឡើយ។ បន្ទាប់មកគាត់នឹងចូលទៅក្នុងផ្ទះរបស់គាត់ ដើម្បីជួបជាមួយអ្នកមានកិត្តិយស និងអ្នកប្រាជ្ញ ដើម្បីដោះស្រាយតម្រូវការរបស់ពួកគេ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل