ការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងផ្តល់ទម្ងន់ដល់ភស្តុតាងច្បាប់
ការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងផ្តល់ទម្ងន់ដល់ភស្តុតាងច្បាប់
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 13 ជំពូក។"
សេចក្តីផ្តើម ការផ្ទៀងផ្ទាត់សេចក្តីសម្រេចស្តីពីការถือសីលនៅថ្ងៃដែលគួរឱ្យសង្ស័យក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន និពន្ធដោយ៖ អល់-អល់ឡាម៉ះ ម៉ារអី ប៊ិន យូស៊ូហ្វ អាល់-ការមី អាល់-ម៉ាក់ឌីស៊ី អាល់-ហាន់បាលី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ១០៣៣ ហ.ស) សិក្សា ផ្ទៀងផ្ទាត់ និងអត្ថាធិប្បាយដោយ៖ បណ្ឌិត អាប់ឌុលការីម ប៊ិន សូនីតាន អាល់-អ៊ូម៉ារី ដោយព្រះនាមអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រណីបំផុត ការសរសើរទាំងឡាយគឺជារបស់អល់ឡោះ យើងសូមសរសើរទ្រង់ យើងសូមជំនួយពីទ្រង់ យើងសូមការអភ័យទោសពីទ្រង់ ហើយយើងសូមការណែនាំពីទ្រង់។ យើងសូមជ្រកកោននឹងអល់ឡោះពីអំពើអាក្រក់នៃខ្លួនយើង និងពីអំពើបាបនៃសកម្មភាពរបស់យើង។ អ្នកណាដែលអល់ឡោះបានណែនាំ នោះគ្មាននរណាម្នាក់អាចធ្វើឱ្យគេវង្វេងបានឡើយ ហើយអ្នកណាដែលទ្រង់ធ្វើឱ្យវង្វេង នោះគ្មាននរណាម្នាក់អាចណែនាំគេបានឡើយ។ ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងទៀតក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ ដោយគ្មានដៃគូសម្រាប់ទ្រង់ឡើយ ហើយខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា ព្យាការីរបស់យើង គឺមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ និងជារ៉សូលរបស់ទ្រង់។ សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់គាត់ ដល់គ្រួសាររបស់គាត់ ដល់សហការីរបស់គាត់ និងដល់អ្នកដែលដើរតាមគាត់ដោយសេចក្តីល្អរហូតដល់ថ្ងៃជំនុំជម្រះ ហើយសូមទ្រង់ប្រទានសន្តិភាពយ៉ាងច្រើនក្រៃលែង។ បន្ទាប់មក៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវលើវិទ្យាសាស្ត្រសាសនា គឺជាលក្ខណៈពិសេសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតមួយរបស់អ្នកស្វែងរកចំណេះដឹង ហើយក្នុងចំណោមវិទ្យាសាស្ត្រដ៏មានប្រយោជន៍ដែលអ្នកតាក់តែងច្បាប់ (អល់ឡោះ) បានជំរុញឱ្យរៀនសូត្រ និងស្វែងរកនោះ គឺវិទ្យាសាស្ត្រហ្វិកហ៍ (នីតិសាស្ត្រឥស្លាម)។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយវាមិនមែនជាការសមគួរសម្រាប់អ្នកជំនឿទាំងឡាយដែលត្រូវចេញទៅទាំងអស់គ្នានោះទេ។ ដូច្នេះ ហេតុអ្វីបានជាមិនមានក្រុមមួយចេញពីគ្រប់ក្រុម (នៃអ្នកជំនឿ) ដើម្បីសិក្សាឱ្យយល់ដឹងជ្រៅជ្រះក្នុងសាសនា ហើយដើម្បីព្រមានប្រជាជនរបស់ពួកគេនៅពេលដែលពួកគេត្រឡប់មកវិញ ដើម្បីឱ្យពួកគេមានការប្រុងប្រយ័ត្ន?﴾ (ស៊ូរ៉ះ អាត់-តៅបះ ៖ ១២២)។ ហើយរ៉សូល (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលអល់ឡោះចង់ប្រទានសេចក្តីល្អដល់គេ ទ្រង់នឹងធ្វើឱ្យគេយល់ដឹងជ្រៅជ្រះក្នុងសាសនា»។ នេះគឺជាសៀវភៅដ៏ល្អមួយស្តីពីហ្វិកហ៍ប្រៀបធៀប ដែលអ្នកនិពន្ធបានលើកឡើងអំពីបញ្ហាសំខាន់មួយនៃបញ្ហាហ្វិកហ៍ គឺបញ្ហា៖ «ការถือសីលនៅថ្ងៃដែលគួរឱ្យសង្ស័យក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន»។ នៅក្នុងសៀវភៅនេះ លោកបានបង្ហាញពីទស្សនៈរបស់អ៊ីម៉ាមទាំងបួន ដែលជាម្ចាស់នៃមហ្សហាបដ៏ល្បីល្បាញ ហើយលោកបានលើកយកភស្តុតាងរបស់ម្នាក់ៗមកបង្ហាញ និងពិភាក្សាដោយរបៀបសាមញ្ញ មានរបៀបរៀបរយ និងមិនស្មុគស្មាញ។ ខ្ញុំបានរកឃើញសៀវភៅនេះក្នុងអំឡុងពេលដែលខ្ញុំកំពុងអានបញ្ជីសៀវភៅដែលសរសេរដោយដៃ (Manuscripts) នៅបណ្ណាល័យមួយ ហើយបន្ទាប់មកខ្ញុំបានខិតខំប្រឹងប្រែងប្រមូលច្បាប់ចម្លងផ្សេងទៀតនៃសៀវភៅនេះ។ ខ្ញុំចង់ចូលរួមចំណែកតិចតួចក្នុងការបង្ហាញសៀវភៅបេតិកភណ្ឌឥស្លាមមួយចំនួន ដែលមានយ៉ាងច្រើននៅក្នុងបណ្ណាល័យសៀវភៅសរសេរដោយដៃជុំវិញពិភពលោក។ ដោយសង្ឃឹមថាអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងមានអំណាចនឹងធ្វើឱ្យការងារនេះរបស់ខ្ញុំមានភាពបរិសុទ្ធសម្រាប់ព្រះភក្ត្រដ៏ថ្លៃថ្លារបស់ទ្រង់ ព្រោះទ្រង់មានអំណាចលើគ្រប់សព្វ។ សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់ព្យាការីរបស់យើង គឺមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) និងដល់គ្រួសារព្រមទាំងសហការីរបស់គាត់ទាំងអស់គ្នា។ អ្នកផ្ទៀងផ្ទាត់
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مقدمة
សេចក្តីផ្តើមរបស់អ្នកនិពន្ធ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مقدمة المؤلف
សេចក្តីផ្តើមរបស់អ្នកនិពន្ធ ផ្នែកស្រាវជ្រាវ ដោយព្រះនាមនៃអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រណីបំផុត ដ៏មហាករុណាទិគុណ។ [ចំពោះទ្រង់គឺការជឿជាក់របស់ខ្ញុំ ហើយចំពោះទ្រង់គឺការផ្ញើជីវិតរបស់ខ្ញុំ]។ [ឱអល់ឡោះ] គ្មានពរជ័យណាមួយក្រៅពីពរជ័យរបស់ទ្រង់ឡើយ។ ឱព្រះអង្គដ៏មានពរជ័យទាំងឡាយ គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងក្រៅពីទ្រង់ឡើយ។ គ្មានជំនួយណាមួយក្រៅពីជំនួយរបស់ទ្រង់ឡើយ។ ការសរសើរតម្កើងទាំងឡាយគឺជារបស់អល់ឡោះ ម្ចាស់នៃសេចក្តីសប្បុរស និងការប្រោសប្រណី [ការអភ័យទោស និងការលើកលែងទោស] ក៏ដូចជាសេចក្តីសប្បុរស និងការផ្តល់ឱ្យ។ ទ្រង់បានកំណត់ចំនួនខែមានដប់ពីរខែតាំងពីបុរាណកាលមក ហើយទ្រង់បានកំណត់ខែដែលអស្ចារ្យបំផុត និងប្រសើរជាងគេបំផុតគឺខែរ៉ាម៉ាដន។ ទ្រង់បានតម្រូវឱ្យមានការសីម (តមអាហារ) ក្នុងខែនេះ និងបានកំណត់ឱ្យមានការធ្វើសឡាត (ការថ្វាយបង្គំ) នៅពេលយប់សម្រាប់អ្នកដែលមានជំនឿ។ ខ្ញុំសូមសរសើរតម្កើងទ្រង់ចំពោះអ្វីដែលទ្រង់បានប្រទានឱ្យនូវសេចក្តីសប្បុរស និងការយល់ដឹងដ៏ច្រើនលើសលប់ ហើយខ្ញុំសូមថ្លែងអំណរគុណចំពោះទ្រង់ ក្នុងនាមជាអ្នកទទួលស្គាល់នូវពរជ័យរបស់ទ្រង់ និងជាអ្នកដែលដួសយកពីសមុទ្រនៃសេចក្តីសប្បុរស និងរលកដ៏ហូរហៀររបស់ទ្រង់។ ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ គ្មានដៃគូសម្រាប់ទ្រង់ឡើយ ជាសក្ខីភាពមួយដែលពពកនៃសេចក្តីសង្ស័យត្រូវបានរលាយបាត់ ហើយព្រះចន្ទនៃសេចក្តីជឿជាក់បានរះឡើង។ ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា លោកម្ចាស់របស់យើង គឺមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ និងជារ៉សូល (អ្នកនាំសារ) របស់ទ្រង់ ជាអ្នកដែលប្រសើរជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមសកលលោកទាំងមូល។ សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខសាន្តដល់លោក ក៏ដូចជាដល់គ្រួសារ និងសហាបះ (មិត្តភក្តិ) របស់លោក ដែលក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលបាននិយាយថា៖ «ការដែលខ្ញុំសីមមួយថ្ងៃក្នុងខែស៊អាបាន គឺខ្ញុំស្រឡាញ់ជាងការដែលខ្ញុំមិនសីមមួយថ្ងៃក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន»។ សូមឱ្យពរជ័យ និងសេចក្តីសុខសាន្តដ៏ស្ថិតស្ថេរ និងជាប់លាប់ ដែលមិនមានការថយចុះឡើយ។ បន្ទាប់ពីនេះ៖ អ្នកដែលទាបតូចបំផុតក្នុងចំណោមមនុស្សលោក និងជាអ្នកដែលក្រីក្របំផុត គឺ ម៉ារអី ប៊ិន យូស៊ូហ្វ អាល់ម៉ាក់ឌីស៊ី អាល់ហាន់បាលី បាននិយាយថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ អ៊ីម៉ាំទាំងឡាយដែលជាអ្នកប្រាជ្ញមូជតាហ៊ីត (អ្នកបកស្រាយច្បាប់) និងជាអ្នកដឹកនាំដ៏ប្រសើរដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ បានមានទស្សនៈខុសៗគ្នាអំពីការសីមនៅថ្ងៃដែលសង្ស័យ (ថ្ងៃដែលមិនទាន់ដឹងច្បាស់ថាជាថ្ងៃចុងក្រោយនៃខែស៊អាបាន ឬជាថ្ងៃទីមួយនៃខែរ៉ាម៉ាដន) ទាំងក្នុងសម័យមុន និងសម័យក្រោយ ហើយពួកគេបានរាយការណ៍អំពីអាស៊ារ (រឿងរ៉ាវពីសម័យមុន) និងហាឌីសទាក់ទងនឹងរឿងនេះ។ ក្នុងចំណោមពួកគេ មានអ្នកដែលយល់ថាវាជាកាតព្វកិច្ចត្រូវសីមដើម្បីជាការប្រុងប្រយ័ត្ន។ មានអ្នកដែលយល់ថាវាជាការហាមឃាត់ (ហារ៉ាម)។ មានអ្នកដែលយល់ថាវាអនុញ្ញាតឱ្យសីម ប៉ុន្តែជាការមិនចូលចិត្ត (ម៉ាក់រូហ៍)។ និងមានអ្នកដែលយល់ថាវាអនុញ្ញាតដោយគ្មានការមិនចូលចិត្តអ្វីឡើយ។ មនុស្សម្នាតែងតែមានការភាន់ច្រឡំជារៀងរាល់ឆ្នាំអំពីបញ្ហាសីមនៅថ្ងៃដែលសង្ស័យនេះ ហើយពួកគេមានការងឿងឆ្ងល់ក្នុងចិត្តថា តើត្រូវសីមដោយរបៀបណា? ហើយត្រូវដើរតាម (តាក់លីដ) អ្នកណា? នៅពេលដែលខ្ញុំបានឃើញរឿងនេះ និងបានសង្កេតឃើញនូវអ្វីដែលកើតឡើង ខ្ញុំក៏មានបំណងចង់លើកយកមកបង្ហាញក្នុងបញ្ហានេះនូវមហ្សហាប (សាលាគំនិត) ទាំងបួនរបស់អ៊ីម៉ាំមូជតាហ៊ីត និងបង្ហាញពីភស្តុតាងរបស់ពួកគេក្នុងរឿងនេះ ដើម្បីជាការលើកទឹកចិត្តដល់អ្នកដែលដើរតាម ដោយប្រកាន់យកផ្លូវនៃភាពយុត្តិធម៌ និងជៀសវាងផ្លូវនៃភាពលម្អៀង។ ខ្ញុំបានដាក់ឈ្មោះសៀវភៅនេះថា៖ (ការសម្រេចចិត្តដ៏ត្រឹមត្រូវលើការសីមនៅថ្ងៃដែលសង្ស័យនៃខែរ៉ាម៉ាដន)។ ខ្ញុំសូមនិយាយដោយមានជំនួយពីអល់ឡោះ ហើយខ្ញុំសង្ឃឹមពីទ្រង់នូវការណែនាំទៅកាន់ផ្លូវដ៏ត្រង់បំផុត៖ សេចក្តីផ្តើម ចូរដឹងចុះ - សូមអល់ឡោះប្រទានជោគជ័យដល់អ្នក - ថា «ការសង្ស័យ» គឺជាស្ថានភាពដែលចំណេះដឹង និងភាពមិនច្បាស់លាស់មានកម្រិតស្មើគ្នា។ នេះកើតឡើងនៅពេលដែលព្រះចន្ទនៃខែរ៉ាម៉ាដនត្រូវបានបិទបាំងដោយពពក ឬធូលីនៅថ្ងៃទីម្ភៃប្រាំបួននៃខែស៊អាបាន ដូច្នេះទើបមានការសង្ស័យកើតឡើងនៅថ្ងៃទីសាមសិបថា តើវាជាថ្ងៃនៃខែស៊អាបាន ឬជាថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដន។ បញ្ហានេះមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន និងអ្នកជំនាន់ក្រោយ៖ ខ្លះបានសីមថ្ងៃដែលសង្ស័យនោះដោយចាត់ទុកថាជាខែរ៉ាម៉ាដនទាំងស្រុង មិនថាមេឃស្រឡះ ឬមានពពកឡើយ ដើម្បីជាការប្រុងប្រយ័ត្ន។ ខ្លះទៀតបានហាមឃាត់ការសីមនោះទាំងស្រុង ព្រោះខ្លាចជាការបន្ថែមថ្ងៃលើខែរ៉ាម៉ាដន។ ខ្លះទៀតបានបែងចែករវាងមេឃស្រឡះ និងមេឃមានពពក។ អ្នកដែលសីមដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន គឺពួកគេសីមដោយសារតែខ្លាចក្រែងមានអ្នកដទៃបានឃើញព្រះចន្ទ ហើយពួកគេត្រូវសង (កូដ) វិញនៅពេលក្រោយ។ ប្រសិនបើពួកគេដឹងថាគ្មាននរណាម្នាក់បានឃើញព្រះចន្ទទេ ពួកគេនឹងមិនសីមឡើយ។ ចំណែកក្រុមភាគច្រើនដែលហាមឃាត់ការសីមនេះ ពួកគេមិនបានគិតដល់លទ្ធភាពនៃការឃើញព្រះចន្ទនោះទេ ព្រោះការកំណត់ច្បាប់គឺអាស្រ័យលើការឃើញព្រះចន្ទជាក់ស្តែង មិនមែនអាស្រ័យលើលទ្ធភាពនៃការឃើញនោះទេ។ ពួកគេបានខ្វែងគំនិតគ្នាថា តើវាអនុញ្ញាតឱ្យសីម ឬមិនចូលចិត្ត ឬហាមឃាត់ ឬគួរឱ្យសរសើរ (ស៊ុនណាន់) ប្រសិនបើសីមដោយចេតនាមិនមែនជាខែរ៉ាម៉ាដន ប្រសិនបើវាមិនត្រូវនឹងទម្លាប់សីមធម្មតារបស់ពួកគេ? មានទស្សនៈចំនួនបួន៖ ខ្លះអនុញ្ញាត, ខ្លះលើកទឹកចិត្ត, ខ្លះមិនចូលចិត្ត, និងខ្លះហាមឃាត់ដោយសារការហាមប្រាមមិនឱ្យសីមមុនខែរ៉ាម៉ាដន និងដោយសារការខ្លាចមានការបន្ថែមថ្ងៃលើខែ។ ប្រសិនបើគេសីមដោយមិនមានចេតនាថាជាខែរ៉ាម៉ាដន ឬដោយចេតនាដែលមិនចូលចិត្ត តើវាគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ខែរ៉ាម៉ាដនដែរឬទេ ប្រសិនបើក្រោយមកដឹងថាវាជាថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដន? ឬមិនគ្រប់គ្រាន់ ហើយត្រូវសងវិញ? មានពីរទស្សនៈពីសំណាក់អ៊ីម៉ាំទាំងឡាយ។ ហើយប្រសិនបើមិនទាន់ដឹងថាមានការឃើញព្រះចន្ទរហូតដល់ពេលថ្ងៃ តើអាចកំណត់ចេតនាសីមនៅពេលថ្ងៃបានដែរឬទេ? មានពីរទស្សនៈពីសំណាក់អ៊ីម៉ាំទាំងឡាយ។ ហើយប្រសិនបើដឹងថាមានការឃើញព្រះចន្ទនៅកន្លែងផ្សេង តើចាំបាច់ត្រូវសងវិញដែរឬទេ? ឬមិនចាំបាច់ទាល់តែសោះ? ឬចាំបាច់ប្រសិនបើស្ថិតក្នុងចម្ងាយដែលមិនមែនជាការធ្វើដំណើរ? ឬប្រសិនបើការឃើញព្រះចន្ទស្ថិតក្នុងតំបន់តែមួយ? ហើយតើការឃើញព្រះចន្ទត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសក្ខីកម្មរបស់មនុស្សម្នាក់ ឬពីរនាក់? ឬតើចាំបាច់ត្រូវមានមនុស្សច្រើនក្នុងករណីមេឃស្រឡះ? ការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងអ៊ីម៉ាំទាំងឡាយក្នុងរឿងទាំងអស់នេះ ត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតនៅក្នុងសៀវភៅហ្វិកហ៍ (នីតិសាស្ត្រឥស្លាម) ហើយអ្វីដែលសំខាន់សម្រាប់យើងនៅទីនេះ គឺគ្រាន់តែជាការបង្ហាញអំពីបញ្ហានៃការសីមនៅថ្ងៃដែលសង្ស័យតែប៉ុណ្ណោះ។ (អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مقدمة المؤلف
ជំពូកទីមួយ៖ ការបកស្រាយអំពីមតិរបស់មហាអ៊ីម៉ាមទាំងបួន ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហានេះ (បញ្ហា៖ ការកាន់សីលតមអាហារនៅថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យ មុនចូលខែរ៉ាម៉ាឌន)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الأول: في بيان مذاهب الأئمة الأربعة في هذه المسألة (مسألة: صوم يوم الشك من رمضان)
ជំពូកទីមួយ៖ ការពន្យល់អំពីមហ្សហាប (គោលជំហរ) នៃអ៊ីម៉ាំទាំងបួន ចំពោះបញ្ហានេះ (បញ្ហា៖ ការถือសីលថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យនៃខែរ៉ាម៉ាដន) (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខសាន្តដល់ពួកគេទាំងអស់គ្នា) បញ្ហានេះមានការខ្វែងគំនិតគ្នា និងការជជែកវែកញែកយ៉ាងច្រើនក្នុងចំណោមអ៊ីម៉ាំដែលជាអ្នកស្រាវជ្រាវ (មូជតាហ៊ីឌីន)៖ ចំពោះមហ្សហាបរបស់ក្រុមហាន់ណាហ្វី៖ ការถือសីលថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យ (ថ្ងៃដែលមិនច្បាស់ថាជាចុងខែស៊ែប៊ាន ឬដើមខែរ៉ាម៉ាដន) មានលក្ខណៈដូចខាងក្រោម៖ ១. ប្រសិនបើគាត់តាំងចិត្តถือសីលខែរ៉ាម៉ាដន៖ គឺជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក់រូហ៍)។ ប្រសិនបើក្រោយមកដឹងថាថ្ងៃនោះជាថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដនមែន នោះការถือសីលរបស់គាត់គឺប្រើការបាន។ ប៉ុន្តែបើដឹងថាជាថ្ងៃនៃខែស៊ែប៊ាន នោះវាចាត់ទុកជាការถือសីលដោយស្ម័គ្រចិត្ត (តតាវ៉ូ)។ ២. ប្រសិនបើគាត់តាំងចិត្តถือសីលសម្រាប់កាតព្វកិច្ចផ្សេង (ដូចជាសងសីល)៖ ក៏ជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមដែរ ប៉ុន្តែមានកម្រិតតិចជាងករណីទីមួយ។ ប្រសិនបើក្រោយមកដឹងថាជាថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដន នោះការถือសីលរបស់គាត់ប្រើការបាន។ ប៉ុន្តែបើដឹងថាជាថ្ងៃនៃខែស៊ែប៊ាន នោះមានមតិខ្លះថាវាជាការถือសីលដោយស្ម័គ្រចិត្ត ហើយមតិខ្លះទៀត (ដែលត្រឹមត្រូវជាង) ថាវាជាការសងសីលតាមដែលគាត់បានតាំងចិត្ត។ ៣. ប្រសិនបើគាត់តាំងចិត្តถือសីលដោយស្ម័គ្រចិត្ត៖ គឺមិនមែនជារឿងគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមទេ។ ប្រសិនបើក្រោយមកដឹងថាជាថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដន នោះវាចាត់ទុកជាការถือសីលខែរ៉ាម៉ាដន ព្រោះខែរ៉ាម៉ាដនជាពេលវេលាដែលមិនអាចទទួលយកការถือសីលផ្សេងបានឡើយ។ ៤. ប្រសិនបើគាត់មានចិត្តមិនដាច់ស្រេច៖ ដូចជាតាំងចិត្តថា "ប្រសិនបើថ្ងៃស្អែកជាខែរ៉ាម៉ាដន ខ្ញុំនឹងถือសីល ហើយបើជាខែស៊ែប៊ាន ខ្ញុំនឹងមិនถือសីលទេ" ក្នុងករណីនេះគាត់មិនចាត់ទុកថាជាអ្នកถือសីលឡើយ ព្រោះខ្វះការតាំងចិត្តដ៏មុតមាំ។ ៥. ប្រសិនបើគាត់មានចិត្តមិនដាច់ស្រេចលើលក្ខខណ្ឌនៃការតាំងចិត្ត៖ ដូចជាតាំងចិត្តថា "ប្រសិនបើថ្ងៃស្អែកជាខែរ៉ាម៉ាដន ខ្ញុំถือសីលសម្រាប់ខែរ៉ាម៉ាដន បើមិនមែនទេ ខ្ញុំถือសីលសម្រាប់កាតព្វកិច្ចផ្សេង" ករណីនេះគឺគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម។ ប្រសិនបើក្រោយមកដឹងថាជាថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដន នោះការถือសីលរបស់គាត់ប្រើការបាន។ ប៉ុន្តែបើដឹងថាជាថ្ងៃនៃខែស៊ែប៊ាន នោះវាមិនប្រើការសម្រាប់កាតព្វកិច្ចផ្សេងឡើយ ព្រោះការតាំងចិត្តមិនច្បាស់លាស់ ហើយវាចាត់ទុកជាការถือសីលដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ ចំពោះមហ្សហាបរបស់ក្រុមម៉ាលីគី៖ ការถือសីលថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យគឺអនុញ្ញាត ប្រសិនបើជាការถือសីលដោយស្ម័គ្រចិត្ត ឬជាទម្លាប់ដែលគាត់ធ្លាប់ធ្វើ។ វាជាកាតព្វកិច្ចប្រសិនបើជាការសងសីល ឬការបន់ស្រន់។ ហើយមានមតិមួយថាវាជាការហាមឃាត់ ប្រសិនបើគាត់ถือសីលដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន (ដើម្បីការពារកុំឱ្យខុស) ហើយក្នុងករណីទាំងអស់នេះ ប្រសិនបើថ្ងៃនោះជាថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដនមែន វាមិនប្រើការឡើយ។ ចំពោះមហ្សហាបរបស់ក្រុមស្ហាហ្វីអី៖ តាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (សហ៊ីហ៍) គឺការถือសីលថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យជាការហាមឃាត់ និងមិនប្រើការឡើយ ទោះបីជាគាត់តាំងចិត្តថាជាខែរ៉ាម៉ាដន ឬជាការถือសីលដោយស្ម័គ្រចិត្តក៏ដោយ។ នេះយោងតាមហាឌីសរបស់ អាំម៉ារ ប៊ីន យ៉ាស៊ីរ ដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "អ្នកណាដែលถือសីលថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យ គឺគាត់បានប្រព្រឹត្តល្មើសនឹង អប៊ុល កាស៊ីម (រ៉សូល ﷺ)"។ (រាយការណ៍ដោយ ទ្រីមីហ្ស៊ី និងអ្នកដទៃទៀត)។ ប្រសិនបើគាត់បន់ស្រន់ឱ្យถือសីលថ្ងៃនោះ វាមិនប្រើការឡើយ ព្រោះមានហាឌីសរបស់ មូស្លីម ថា៖ "មិនមានការបន់ស្រន់លើរឿងដែលជាការល្មើសនឹងអល់ឡោះឡើយ"។ ប៉ុន្តែការถือសីលនោះប្រើការបាន ប្រសិនបើជាការសងសីល ការលាងបាប (កាហ្វារ៉ាត) ឬការถือសីលដោយស្ម័គ្រចិត្តដែលត្រូវនឹងទម្លាប់របស់គាត់ យោងតាមហាឌីសក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ថា៖ "កុំនាំមុខខែរ៉ាម៉ាដនដោយការถือសីលមួយថ្ងៃ ឬពីរថ្ងៃ លើកលែងតែបុគ្គលដែលធ្លាប់ถือសីលជាទម្លាប់ នោះចូរគាត់ถือសីលចុះ"។ ការហាមឃាត់មិនមែនមានតែថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែតាមមហ្សហាបស្ហាហ្វីអី ការถือសីលដោយស្ម័គ្រចិត្តចាប់ពីពាក់កណ្តាលខែស៊ែប៊ានទៅគឺហាមឃាត់ យោងតាមហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយ អប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "នៅពេលដល់ពាក់កណ្តាលខែស៊ែប៊ាន ពួកអ្នកកុំถือសីលឡើយ"។ ចំពោះមហ្សហាបរបស់ក្រុមហាន់បាលី៖ ប្រសិនបើមានពពក ឬធូលីបាំងព្រះច័ន្ទនៅយប់ថ្ងៃទី ៣០ នៃខែស៊ែប៊ាន នោះចំពោះការถือសីលនៅថ្ងៃបន្ទាប់ មានការរាយការណ៍បីមតិពីអ៊ីម៉ាំ អាហ្មាត់។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الأول: في بيان مذاهب الأئمة الأربعة في هذه المسألة (مسألة: صوم يوم الشك من رمضان)
ជំពូកទីពីរ៖ ស្តីពីការដកស្រង់សម្តីរបស់ក្រុមសហាបះ (មិត្តភក្តិរបស់ព្យាការី) និងអ្វីដែលជាមូលហេតុនៃការប្រុងប្រយ័ត្ន?
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثاني: في نقل أقوال الصحابة وما الموجب للاحتياط؟
ជំពូកទីពីរ៖ ការលើកយកនូវប្រសាសន៍របស់ក្រុមសហាបះ (មិត្តភក្តិរបស់ព្យាការី) និងអ្វីដែលជាមូលហេតុនៃការប្រុងប្រយ័ត្ន (ក្នុងការកំណត់ខែរ៉ាម៉ាដន)។ ចំពោះលោកអ៊ីម៉ាម អ៊ូម្មាន (អ៊ូម្មាន ប៊ីន ខ័តតប)៖ លោក អាប់ប៊ូ ហ្វស អ៊ីបន រ៉ូជអា អល់-អ៊ុកបារី បានរាយការណ៍ដោយខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ (សាន់ណាត) របស់លោកទៅកាន់លោក ម៉ាក់ហ៊ូល ថា៖ លោក អ៊ូម្មាន ប៊ីន ខ័តតប តែងតែถือសីល (សោម) ប្រសិនបើមេឃមានពពកនៅយប់នោះ (យប់មុនថ្ងៃកំណត់ខែ) ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះមិនមែនជាការប្រញាប់ប្រញាល់នោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការប្រុងប្រយ័ត្ន»។ ចំពោះលោក អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ូម្មាន៖ លោក ណាភិអ៍ បាននិយាយថា៖ លោក អាប់ឌុលឡោះ (អ៊ីបន អ៊ូម្មាន) នៅពេលដែលខែស៊ាំបាអានកន្លងផុតទៅម្ភៃប្រាំបួនថ្ងៃ លោកតែងតែបញ្ជូនអ្នកទៅមើលព្រះចន្ទ។ ប្រសិនបើគេឃើញព្រះចន្ទ នោះគឺជារឿងមួយ (គឺចាប់ផ្តើមសោម)។ ហើយប្រសិនបើគេមិនឃើញព្រះចន្ទ ហើយក៏គ្មានពពក ឬធូលីមកបាំងការមើលឃើញនោះ លោកនឹងមិនถือសោមឡើយ (នៅថ្ងៃបន្ទាប់)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានពពក ឬធូលីមកបាំងការមើលឃើញ លោកនឹងចាប់ផ្តើមถือសោម។ ចំពោះលោកអ៊ីម៉ាម អាលី៖ លោក រ៉ាប៊ីអ៍ បានរាយការណ៍ពីលោក អ៊ីម៉ាម សាភិអ៍ ថា៖ លោក អាលី ប៊ីន អាប់ប៊ី តាលីប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការដែលខ្ញុំถือសោមមួយថ្ងៃក្នុងខែស៊ាំបាអាន គឺខ្ញុំស្រឡាញ់ជាងការដែលខ្ញុំមិនถือសោមមួយថ្ងៃក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន»។ ចំពោះលោក អាន់ណាស ប៊ីន ម៉ាលីក៖ លោក អ៊ីស្មាអីល ប៊ីន អ៊ីប្រាហ៊ីម បាននិយាយថា៖ លោក យ៉ះយ៉ា ប៊ីន អាប់ប៊ី អ៊ីស្ហាក់ បានប្រាប់យើងថា៖ លោកបានឃើញព្រះចន្ទនៅពេលថ្ងៃត្រង់ ឬជិតពេលនោះ ដូច្នេះមនុស្សមួយចំនួនក៏បានឈប់ถือសោម (ដោយគិតថាដល់ថ្ងៃបុណ្យ)។ បន្ទាប់មកពួកយើងបានទៅជួបលោក អាន់ណាស ប៊ីន ម៉ាលីក ហើយបានប្រាប់លោកអំពីការឃើញព្រះចន្ទ និងការដែលមនុស្សមួយចំនួនបានឈប់ถือសោមនោះ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ថ្ងៃនេះសម្រាប់ខ្ញុំគឺគ្រប់សាមសិបមួយថ្ងៃហើយ។ នោះគឺដោយសារតែលោក ហុកម ប៊ីន អាយូព បានផ្ញើសារមកខ្ញុំមុនពេលដែលមនុស្សទូទៅถือសោមថា លោកនឹងถือសោមនៅថ្ងៃស្អែក ដូច្នេះខ្ញុំមិនចង់ប្រឆាំងនឹងលោកទេ ខ្ញុំក៏ถือសោម ហើយខ្ញុំនឹងបំពេញការถือសោមរបស់ខ្ញុំនៅថ្ងៃនេះរហូតដល់ពេលយប់»។ ចំពោះលោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ៖ លោកអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានរាយការណ៍ដោយខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍របស់លោកថា៖ លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការដែលខ្ញុំប្រញាប់ถือសោមខែរ៉ាម៉ាដនមុនមួយថ្ងៃ គឺខ្ញុំស្រឡាញ់ជាងការដែលខ្ញុំយឺតយ៉ាវ ព្រោះថាប្រសិនបើខ្ញុំប្រញាប់ ខ្ញុំនឹងមិនខកខាន (ការถือសោម) ឡើយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើខ្ញុំយឺតយ៉ាវ ខ្ញុំនឹងខកខានវា»។ ចំពោះលោក មូអាវីយ៉ះ៖ លោកអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានរាយការណ៍ដោយខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍របស់លោកថា៖ លោក មូអាវីយ៉ះ ប៊ីន អាប់ប៊ី ស៊ូហ្វៀន តែងតែមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការដែលខ្ញុំถือសោមមួយថ្ងៃក្នុងខែស៊ាំបាអាន គឺខ្ញុំស្រឡាញ់ជាងការដែលខ្ញុំមិនถือសោមមួយថ្ងៃក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន»។ ចំពោះលោក អាំរូ ប៊ីន អល់-អាស៖ លោកអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានរាយការណ៍ដោយខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍របស់លោកថា៖ លោក អាំរូ ប៊ីន អល់-អាស តែងតែถือសោមនៅថ្ងៃដែលគេសង្ស័យថាជាថ្ងៃចាប់ផ្តើមខែរ៉ាម៉ាដន។ ចំពោះលោកស្រី អាយ៉ិសះ៖ លោក សាអីត ប៊ីន ម៉ាន់សួរ បានរាយការណ៍ដោយខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍របស់លោក ពីអ្នកនាំសារដែលបានមកជួបលោកស្រី អាយ៉ិសះ នៅថ្ងៃដែលគេសង្ស័យថាជាថ្ងៃចាប់ផ្តើមខែរ៉ាម៉ាដនថា៖ លោកស្រី អាយ៉ិសះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការដែលខ្ញុំถือសោមមួយថ្ងៃក្នុងខែស៊ាំបាអាន គឺខ្ញុំស្រឡាញ់ជាងការដែលខ្ញុំមិនถือសោមមួយថ្ងៃក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន»។ ចំពោះលោកស្រី អាស្មា ប៊ីន អាប់ប៊ី បាក់រ៖ លោក សាអីត ប៊ីន ម៉ាន់សួរ បានរាយការណ៍ថា៖ លោក យ៉ាក់គូព ប៊ីន អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន់ បានប្រាប់យើងពីលោក ហ៊ីសាម ប៊ីន អ៊ូរក្វះ ពីលោកស្រី ហ្វាតិមះ ប៊ីន អល់-មុនហ្ស៊ីរ ថា៖ លោកស្រីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «រាល់ពេលដែលព្រះចន្ទខែរ៉ាម៉ាដនមិនត្រូវបានគេមើលឃើញ (ដោយសារពពក) លោកស្រី អាស្មា តែងតែถือសោមមុន ហើយលោកស្រីក៏បានបញ្ជាឱ្យពួកយើងถือសោមមុនដែរ»។ លោកអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានរាយការណ៍ថា៖ លោក រូហ៍ ប៊ីន អ៊ូបានះ បានប្រាប់យើង ពីលោក ហាំម៉ាត ប៊ីន សាឡាមះ ពីលោក ហ៊ីសាម ប៊ីន អ៊ូរក្វះ ពីលោកស្រី ហ្វាតិមះ ពីលោកស្រី អាស្មា ថា៖ លោកស្រីតែងតែถือសោមនៅថ្ងៃដែលគេសង្ស័យថាជាថ្ងៃចាប់ផ្តើមខែរ៉ាម៉ាដន។ ហើយភស្តុតាងនានាពីហាឌីសនឹងត្រូវលើកយកមកបង្ហាញនៅពេលក្រោយ។ ដូច្នេះ សូមអ្នកពិចារណា - សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់អ្នក - ចំពោះរបាយការណ៍ទាំងនេះ ដែលមានកម្រិតជិតដល់កម្រិតនៃការរាយការណ៍តៗគ្នាជាច្រើន (តាវ៉ាធួរ)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثاني: في نقل أقوال الصحابة وما الموجب للاحتياط؟
ជំពូកទីបី៖ ស្តីពីភស្តុតាងរបស់ក្រុមហាន់បាលី ទាំងផ្នែកអត្ថបទគម្ពីរ និងអត្ថន័យ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثالث: في أدلة الحنابلة نقلا ومعنى
ជំពូកទីបី៖ អំពីភស្តុតាងរបស់ក្រុមហាន់បាលី (Hanabilah) ទាំងផ្នែកអត្ថបទ និងអត្ថន័យ ចូរដឹងចុះ—សូមអល់ឡោះបានប្រទានពរដល់អ្នក—ថា អល់ឡោះ ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពួកគេសួរអ្នកអំពីខែថ្មី (ហ៊ីឡាល់)។ ចូរអ្នកប្រាប់ពួកគេថា៖ វាគឺជាពេលវេលាកំណត់សម្រាប់មនុស្សលោក និងសម្រាប់ការធ្វើហជ្ជ...﴾។ នៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត បានកត់ត្រាថា នៅពេលដែលព្យាការី ﷺ បានធ្វើហជ្ជក្នុង «ហជ្ជលាគ្នា» (ហជ្ជតុលវ៉ាដាអ៍) នោះពេលវេលាបានវិលត្រឡប់មកដូចដើមវិញ។ ដូចដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងសុន្ទរកថារបស់ទ្រង់ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ពេលវេលាបានវិលត្រឡប់មកដូចសភាពដើមវិញ នៅថ្ងៃដែលអល់ឡោះបានបង្កើតមេឃ និងផែនដី។ មួយឆ្នាំមានដប់ពីរខែ ក្នុងនោះមានបួនខែដែលជាខែហាមឃាត់ (ខែហារ៉ាម)៖ ខែបីជាប់គ្នាគឺ ខែហ្ស៊ុលក្អីដះ (Dhu អាល់-Qi'dah), ខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ (Dhu អាល់-Hijjah), និងខែមុហ័របាំ (Muharram) ហើយនិងខែរ៉ាចាប់ (Rajab)...» (ហាឌីស)។ ហើយអល់ឡោះ ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត បានបញ្ចុះកូរ៉ាន់ថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ ចំនួនខែនៅឯអល់ឡោះគឺមានដប់ពីរខែ នៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលទ្រង់បានបង្កើតមេឃ និងផែនដី។ ក្នុងនោះមានបួនខែជាខែហាមឃាត់ នោះគឺជាសាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវ...﴾។ ដូច្នេះ ទ្រង់បានប្រាប់ថា នេះគឺជាសាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវ មិនមែនជាអ្វីដែលក្រៅពីនេះឡើយ។ តាមរយៈនេះ បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ការកំណត់ពេលវេលាគឺអាស្រ័យទៅលើខែថ្មី (ហ៊ីឡាល់) មិនមែនអាស្រ័យទៅលើការរាប់លេខ ឬការគណនាឡើយ។ អ្នកប្រាជ្ញដ៏ឆ្នើម និងជាអ្នកតាក់តែងច្បាប់ (មូជតាហ៊ីដ) តាក់គីយូឌីន អ៊ីបនូ តៃមីយ៉ះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មានក្រុមមួយដែលអះអាងថាខ្លួនជាក្រុមស៊ីអះ (Shi'ah) ដូចជាក្រុមអ៊ីស្មាអីលីយ៉ះ និងក្រុមដទៃទៀត បាននិយាយថាគេប្រើប្រាស់ការគណនា (លេខ) ជំនួសឱ្យការមើលខែថ្មី។ ដើមកំណើតនៃការបង្កើតថ្មី (ប៊ីដអះ) នេះគឺចេញមកពីទីក្រុងគូហ្វះ (Kufah)៖ ក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលពឹងផ្អែកលើតារាងមួយ ដែលពួកគេអះអាងថា ហ្សាហ្វ័រ អះ-ស្វាឌីក បានប្រគល់ឱ្យពួកគេ។ នេះគឺជាការកុហកដែលប្រឌិតឡើងលើ ហ្សាហ្វ័រ ហើយអ្នកដែលប្រឌិតវាគឺ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន មូអាវីយ៉ះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់តាមរយៈការរាយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវពី ហ្សាហ្វ័រ និងមេដឹកនាំទូទៅនៃគ្រួសារព្យាការី (អះលុលបៃត៍) ថាពួកគេប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអ្វីដែលក្រុមមូស្លីមភាគច្រើនប្រកាន់យក។ ក្នុងចំណោមពួកគេ (អ្នកដែលប្រើការគណនា) មានអ្នកដែលពឹងផ្អែកលើការកំណត់ថា៖ ថ្ងៃទីបួននៃខែរ៉ាចាប់ គឺជាខែរ៉ាម៉ាដន ឬថ្ងៃទីប្រាំនៃខែរ៉ាម៉ាដនកន្លងមក ឬខែរ៉ាម៉ាដនបច្ចុប្បន្ន។ ហើយក្នុងចំណោមពួកគេ មានអ្នកដែលរាយការណ៍ហាឌីសមួយពីព្យាការី ﷺ ដែលមិនត្រូវបានគេស្គាល់នៅក្នុងសៀវភៅឥស្លាមណាមួយឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់រាយការណ៍ដែរថា៖ «ថ្ងៃដែលអ្នកถือសីល (រ៉ាម៉ាដន) គឺជាថ្ងៃដែលអ្នកធ្វើពិធីកាប់សត្វ (ថ្ងៃហ៊ីជ្ជះ)»។ ភាគច្រើននៃពួកគេតម្រូវឱ្យខែរ៉ាម៉ាដនត្រូវតែមានសាមសិបថ្ងៃពេញ ហើយហាមឃាត់មិនឱ្យមានម្ភៃប្រាំបួនថ្ងៃឡើយ។ លោក សៃឃុល អ៊ីស្លាម តាក់គីយូឌីន អ៊ីបនូ តៃមីយ៉ះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមមូស្លីមឡើយថា ប្រសិនបើការចាប់ផ្តើមនៃច្បាប់គឺផ្អែកលើខែថ្មី នោះខែទាំងអស់ត្រូវតែរាប់តាមខែថ្មី។ ឧទាហរណ៍៖ ការถือសីលសង (កាហ្វារ៉ោះ) ក្នុងខែមុហ័របាំ, ឬប្រសិនបើប្រពន្ធម្នាក់បាត់បង់ស្វាមីក្នុងខែមុហ័របាំ, ឬការស្បថមិនរួមដំណេកជាមួយប្រពន្ធ (អ៊ីឡាអ៍) ក្នុងខែមុហ័របាំ, ឬការលក់ដូរក្នុងខែថ្មីសម្រាប់រយៈពេលពីរឬបីខែ។ នោះខែទាំងអស់ត្រូវរាប់តាមខែថ្មី ទោះបីជាខែខ្លះឬទាំងអស់មានម្ភៃប្រាំបួនថ្ងៃក៏ដោយ។ ប្រសិនបើការចាប់ផ្តើមនៃច្បាប់កើតឡើងនៅពាក់កណ្តាលខែ នោះមានទស្សនៈខ្លះថាខែទាំងអស់ត្រូវរាប់តាមចំនួនថ្ងៃ (សាមសិប) ហើយទស្សនៈខ្លះទៀតថា ខែដែលនៅសល់ត្រូវរាប់តាមខែថ្មី។ ទស្សនៈទាំងពីរនេះគឺជាការរាយការណ៍ពី អ៊ីម៉ាំ អាហ្ម័ដ ហើយទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវជាងគេគឺទស្សនៈទីពីរ ដែលជាអ្វីដែលមូស្លីមបានអនុវត្តតាំងពីសម័យមុនរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ប្រសិនបើខែដំបូងពេញ គឺមានសាមសិបថ្ងៃ ហើយប្រសិនបើខែមិនពេញ គឺមានម្ភៃប្រាំបួនថ្ងៃ។ នៅពេលដែលរឿងនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់ហើយ ចូរដឹងចុះថា ខែអាចមានការកើនឡើង (សាមសិប) និងការថយចុះ (ម្ភៃប្រាំបួន)។ អាប់ឌុលឡោះ កូនប្រុសរបស់ អ៊ីម៉ាំ អាហ្ម័ដ បានរាយការណ៍ថា៖ ឪពុករបស់ខ្ញុំបានប្រាប់យើងថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ហ្សាហ្វ័រ បានប្រាប់យើងថា ស៊ូអ៊ិប បានរាយការណ៍ពី អាល់អាស្វ័ដ ប៊ីន កៃស៍ ថាគាត់បានឮ សៃអីដ ប៊ីន អាំរូ ប៊ីន សៃអីដ និយាយថាគាត់បានឮ អ៊ីបនូ អ៊ូម្ម័រ រាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ យើងគឺជាប្រជាជាតិដែលមិនចេះសរសេរ និងមិនចេះគណនា ខែគឺបែបនេះ បែបនេះ និងបែបនេះ» (ហើយលោកបានបត់មេដៃនៅពេលទីបី ដែលមានន័យថាខែមានសាមសិបថ្ងៃពេញ)។ ហើយ អ៊ីម៉ាំ អាហ្ម័ដ បាននិយាយថា៖ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ បានប្រាប់យើង ពី ស៊ូហ្វៀន និង អ៊ីស្ហាក គឺអាល់អាហ្សរ៉ក់ បានប្រាប់យើងពី ស៊ូហ្វៀន ពី អាល់អាស្វ័ដ ប៊ីន កៃស៍ ពី សៃអីដ ប៊ីន អាំរូ ពី អ៊ីបនូ អ៊ូម្ម័រ ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ យើងគឺជាប្រជាជាតិដែលមិនចេះសរសេរ និងមិនចេះគណនា ខែគឺបែបនេះ បែបនេះ និងបែបនេះ» រហូតដល់លោកបញ្ជាក់ថាម្ភៃប្រាំបួនថ្ងៃ។ អ៊ីស្ហាក បាននិយាយថា៖ លោកបានបត់ដៃបីដង ហើយលាក់មេដៃនៅពេលទីបី។ ហើយ ប៊ូខូរី បានរាយការណ៍ពី អាដាំ ពី ស៊ូអ៊ិប ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ យើងគឺជាប្រជាជាតិដែលមិនចេះសរសេរ និងមិនចេះគណនា...»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثالث: في أدلة الحنابلة نقلا ومعنى
ជំពូកទីបួន៖ ស្តីពីភស្តុតាងរបស់អ្នកដែលយល់ថា ការកាន់សីល (សោម) នៅថ្ងៃសង្ស័យ (យ៉ៅមុល-ស្សាក់) មិនមែនជាកាតព្វកិច្ច និងអ្នកដែលយល់ថាវាជាអំពើហាមឃាត់ ព្រមទាំងចម្លើយតបចំពោះរឿងនេះ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الرابع: في أدلة القائلين بعدم وجوب صوم يوم الشك والقائلين بحرمته والأجوبة عن ذلك
ជំពូកទីបួន៖ ស្តីពីភស្តុតាងរបស់អ្នកដែលយល់ថា ការถือសីលនៅថ្ងៃសង្ស័យ (យោមអ៊ូស្សាក់) មិនមែនជាកាតព្វកិច្ច និងអ្នកដែលយល់ថាវាជាអំពើហាមឃាត់ ព្រមទាំងការបកស្រាយឆ្លើយតបចំពោះរឿងនេះ។ សូមជ្រាបថា - សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នក - អ្នកដែលយល់ថាការถือសីលនៅថ្ងៃសង្ស័យមិនមែនជាកាតព្វកិច្ច និងអ្នកដែលយល់ថាវាជាអំពើហាមឃាត់នោះ គឺពួកគេលើកឡើងផ្អែកទៅលើហាឌីសដែលបានរាយការណ៍មកក្នុងរឿងនេះ។ ទោះបីជាអាចមានការបកស្រាយឆ្លើយតបចំពោះហាឌីសទាំងនោះក៏ដោយ [ហើយពួកយើងនឹងលើកយកហាឌីសទាំងនោះមកបង្ហាញ រួចនឹងលើកយកការបកស្រាយឆ្លើយតបមកបង្ហាញផងដែរ]។ អាប់ឌុលឡោះ កូនប្រុសរបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បាននិយាយថា៖ ឪពុករបស់ខ្ញុំបានប្រាប់ខ្ញុំថា៖ រ៉ូហ៍ បានប្រាប់ពួកយើងថា៖ ហ្សាការីយ៉ា ប៊ីន អ៊ីស្ហាក់ បានប្រាប់ពួកយើងថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាប់ប៊ូ ហ្ស៊ូបៃរ៍ និយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ ចាប៊ីរ៍ ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ និយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលអ្នកទាំងឡាយឃើញខែ (ហ៊ីឡាល់) ចូរអ្នកទាំងឡាយถือសីលចុះ ហើយនៅពេលដែលអ្នកទាំងឡាយឃើញវា (ខែថ្មី) ចូរអ្នកទាំងឡាយឈប់ถือសីលចុះ។ ប្រសិនបើមានពពកបាំងអ្នកទាំងឡាយ (មើលមិនឃើញខែ) ចូរអ្នកទាំងឡាយរាប់ឱ្យគ្រប់សាមសិបថ្ងៃ»។ មូស្លីម ប៊ីន អាល់ហាចាច បាននិយាយថា៖ អារ៉ប៊ី ប៊ីន មូស្លីម បានប្រាប់ពួកយើង ពី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ហ្ស៊ីយ៉ាត ពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយถือសីលដោយសារការឃើញខែ ហើយចូរអ្នកទាំងឡាយឈប់ถือសីលដោយសារការឃើញខែ។ ប្រសិនបើមានពពកបាំងអ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយរាប់ចំនួនថ្ងៃឱ្យគ្រប់»។ សាលីហ៍ កូនប្រុសរបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បាននិយាយថា៖ ឪពុករបស់ខ្ញុំបានប្រាប់ខ្ញុំថា៖ អ៊ីស្មាអ៊ីល ប៊ីន អុលឡៃយ៉ាហ៍ បានប្រាប់ពួកយើង ពី អាយូព អាល់សាក់ទីយ៉ានី ពី ណាភិអ៍ ពី អ៊ីបនូ អ៊ូម្មារ៍ បាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយถือសីលដោយសារការឃើញខែ ហើយចូរអ្នកទាំងឡាយឈប់ถือសីលដោយសារការឃើញខែ។ ប្រសិនបើមានពពកបាំងអ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយរាប់ឱ្យគ្រប់សាមសិបថ្ងៃ»។ អាប់ប៊ូ ណូអៃម៍ អាល់ហាហ្វីហ្ស បាននិយាយថា៖ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ហ្សាអ្វហ្វារ៍ បានប្រាប់ពួកយើងថា៖ យូណុស ប៊ីន ហ៊ីប៊ីប បានប្រាប់ពួកយើងថា៖ អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានប្រាប់ពួកយើងថា៖ អ៊ីមរ៉ន អាល់កាត់តាន បានប្រាប់ពួកយើង ពី កាតាដាហ៍ ពី ហាសាន់ ពី អាប់ប៊ូ បាក់រ៉ោះ បាននិយាយថា៖ ណាប៊ី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយถือសីលដោយសារការឃើញខែ ហើយចូរអ្នកទាំងឡាយឈប់ถือសីលដោយសារការឃើញខែ។ ប្រសិនបើមានពពកបាំងអ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយរាប់ចំនួនថ្ងៃឱ្យគ្រប់សាមសិបថ្ងៃ»។ ការបកស្រាយឆ្លើយតប៖ ហាឌីសទាំងនេះត្រូវបានបកស្រាយថា សំដៅទៅលើការរាប់ឱ្យគ្រប់ចំនួនថ្ងៃ (នៅចុងខែ) ព្រោះវាជាអត្ថន័យដែលជិតបំផុតក្នុងចំណោមអ្វីដែលបានលើកឡើង។ ភស្តុតាងបញ្ជាក់រឿងនេះគឺ អ្វីដែល អាប់ឌុលឡោះ កូនប្រុសរបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បាននិយាយថា៖ ឪពុករបស់ខ្ញុំបានប្រាប់ខ្ញុំថា៖ អាប់ឌុលអាឡា បានប្រាប់ពួកយើង ពី ម៉ាំម៉ារ៍ ពី ហ្ស៊ូហរី ពី អាប់ប៊ូ សាឡាម៉ាហ៍ ពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ បាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលអ្នកទាំងឡាយឃើញខែ ចូរអ្នកទាំងឡាយถือសីលចុះ ហើយនៅពេលដែលអ្នកទាំងឡាយឃើញវា ចូរអ្នកទាំងឡាយឈប់ถือសីលចុះ។ ប្រសិនបើមានពពកបាំងអ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយถือសីលសាមសិបថ្ងៃ»។ ដែលមូស្លីមបានកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) របស់គាត់។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
أدلة القائلين بعدم وجوب صوم يوم الشك والقائلين بحرمته والأجوبة عن ذلك
ជំពូក៖ ស្តីពីភស្តុតាងច្បាស់លាស់អំពីការហាមឃាត់ការถือសីលនៅថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យ (យ៉ៅមុល-ស្ហាក់) ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញនៃមហ្សហាប់ស្ហាហ្វីអី បានលើកយកភស្តុតាងដូចខាងក្រោម៖ លោក អដ-ដារ៉ូកូតនី បានរាយការណ៍ថា៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាំរ បានប្រាប់យើងថា៖ អាហ្មាត់ ប៊ីន អាល់-ខូលីល បានប្រាប់យើងថា៖ អាល់-វ៉ាគីឌី បានប្រាប់យើងថា៖ ដាវូដ ប៊ីន ខូលីដ និង មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន មូស្លីម បានរាយការណ៍ពី អាល់-ម៉ាក់បូរី ពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ បាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានហាមឃាត់ការถือសីលចំនួន ៦ ថ្ងៃគឺ៖ ថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យថាជាខែរ៉ាម៉ាដន, ថ្ងៃបុណ្យហ្វីតរ៍ (Eid អាល់-Fitr), ថ្ងៃបុណ្យអដហា (Eid អាល់-Adha) និងថ្ងៃតាស៊ីរីក។ (លោក អាល់-បាហ្សារ ក៏បានកត់ត្រាទុកដែរ)។ លោក អត-ទិរមីហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ អាប់ប៊ូ សាអ៊ីដ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន សាអ៊ីដ អាល់-អាស្ហាច បានប្រាប់យើងថា៖ អាប់ប៊ូ ខូលីដ អាល់-អាហ្មារ បានរាយការណ៍ពី អាំរ ប៊ីន កៃស៍ ពី អាប់ប៊ូ អ៊ីស្ហាក ពី ស៊ីឡះ ប៊ីន ហ្សូហ្វារ បាននិយាយថា៖ យើងនៅជាមួយ អាំម៉ារ ប៊ីន យ៉ាស៊ីរ ស្រាប់តែគេយកសាច់ចៀមអាំងមកជូន។ គាត់បាននិយាយថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាពិសាទៅ»។ អ្នកខ្លះបានដកខ្លួនចេញដោយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំកំពុងถือសីល»។ អាំម៉ារ បាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលถือសីលនៅថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យ គឺពិតជាបានប្រឆាំងនឹង អាប់ប៊ូ កូស៊ីម (ព្យាការី) ﷺ ហើយ»។ លោក អាល់-ខតីប បានរាយការណ៍ពីក្រុមមនុស្សមួយចំនួនថា ពួកគេបានហាមឃាត់ការถือសីលនៅថ្ងៃមន្ទិលសង្ស័យ ក្នុងនោះមាន អាំម៉ារ, ហូហ្សៃហ្វះ និង អ៊ីបនូ អាប់បាស។ ពី អ៊ីបនូ អាប់បាស បាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលถือសីលនៅថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យ គឺពិតជាបានប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ហើយ»។ ចម្លើយតបទៅនឹងភស្តុតាងដែលអ្នកប្រកាន់យកការហាមឃាត់ការถือសីលនេះ៖ ចំពោះហាឌីសទីមួយ៖ អ្នករាយការណ៍គឺ អាល់-វ៉ាគីឌី។ លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល បាននិយាយថា៖ «អាល់-វ៉ាគីឌី គឺជាអ្នកកុហក»។ លោក អាល់-ប៊ូខូរី បាននិយាយថា៖ «ហាឌីសរបស់គាត់ត្រូវគេបោះបង់ចោល»។ លោក អាប់ប៊ូ ហាត៊ីម អារ-រ៉ាហ្ស៊ី និង អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលរ៉ាម៉ាន់ អាន់-ណាសាអ៊ី បានបញ្ជាក់ថា៖ «គាត់តែងតែបង្កើតហាឌីស»។ ចំពោះហាឌីសទីពីរ និងអ្វីដែលលោក អាល់-ខតីប បានរាយការណ៍ មានចម្លើយពីរ៖ ១. របាយការណ៍ពី អាំម៉ារ និង អ៊ីបនូ អាប់បាស គឺជា «ម៉ាវកូហ្វ» (ពាក្យសម្តីរបស់សហាបះ) ដូច្នេះវាមិនអាចយកមកប្រឆាំងនឹងហាឌីស «ម៉ារហ្វូអ៍» (ពាក្យសម្តីរបស់ព្យាការី) បានទេ។ ២. វាត្រូវបានបកស្រាយថា សំដៅទៅលើការសង្ស័យក្នុងករណីមេឃស្រឡះ (មិនឃើញខែ)។ លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានពន្យល់ពីពាក្យថា «មន្ទិលសង្ស័យ» ថា៖ «គឺនៅពេលដែលមានមនុស្សតែម្នាក់មកធ្វើសាក្សីឃើញខែ ហើយចៅក្រមបដិសេធសាក្សីនោះ ឬនៅពេលដែលមេឃស្រឡះល្អ ប៉ុន្តែប្រជាជនមិនខ្នះខ្នែងស្វែងរកខែ»។ លោក អ៊ីបនូ អាល់-ហ្សៅហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ «រាល់អ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ស្តីពីការហាមឃាត់ការถือសីលនៅថ្ងៃមន្ទិលសង្ស័យ គឺត្រូវបកស្រាយតាមន័យនេះ។ យើងមិនហៅថ្ងៃដែលមេឃមានពពកថាជាថ្ងៃមន្ទិលសង្ស័យនោះទេ។ អ្នកណាដែលហៅវាថាជាថ្ងៃមន្ទិលសង្ស័យ គឺគ្រាន់តែជាការកំណត់និយមន័យប៉ុណ្ណោះ»។ ចំពោះហាឌីសដែលហាមឃាត់ការถือសីលបន្ទាប់ពីពាក់កណ្តាលខែស្ហាក់បាន៖ អ្នករាយការណ៍គឺ អាល់-អាឡា ប៊ីន អាប់ឌុលរ៉ាម៉ាន់ ទោះបីគាត់ជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្តក៏ដោយ ប៉ុន្តែលោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បាននិយាយថា៖ «វាជាហាឌីសដែលមិនត្រូវបានរក្សាទុក (មិនត្រឹមត្រូវ)»។ ឬវាអាចបកស្រាយបានថា ជាការហាមឃាត់មិនឱ្យមានការសន្មតថាជាការគួរឱ្យសរសើរ (Mustahabb) ដូចនឹងហាឌីសដែលថា៖ «កុំឱ្យអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាถือសីលមុនខែរ៉ាម៉ាដនមួយថ្ងៃ ឬពីរថ្ងៃ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل: في الأدلة الصريحة بحرمة صوم يوم الشك
ប្រភពឯកសារ និងឯកសារយោង បញ្ជីប្រភពឯកសារ និងឯកសារយោង ទី១៖ សៀវភៅតាហ្វស៊ីរ (ការពន្យល់អត្ថន័យគម្ពីរគួរអាន) លេខរៀងទូទៅ លេខរៀងពិសេស ១ ១. អាល់-ហ្សាមិអ៍ លីអះកាមិ អាល់-គួរអាន (ការប្រមូលផ្តុំបទបញ្ញត្តិនៃគម្ពីរគួរអាន)។ និពន្ធដោយ៖ អាប់ប៊ី អាប់ឌុលឡោះ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាហ្មាត់ អាល់-គួរតុប៊ី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៦៧១ ហ.ស)។ បោះពុម្ពលើកទី២ ឆ្នាំ ១៣៧៧ ហ.ស។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល គុតុប អាល់-មិស្រីយ៉ះ។ ២ ២. ហ្វាត់ហ៊ុល កូឌីរ (ការបើកបង្ហាញនូវអំណាចដ៏មហិមារបស់អល់ឡោះ)។ និពន្ធដោយ៖ អល់-អល់ឡាម៉ះ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាលី អាល់-ស្ហូកានី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ១២៥០ ហ.ស)។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល ម៉ាអ្វិរ៉ហ្វះ។ បេរូត។ ទី២៖ សៀវភៅហាឌីស ការពន្យល់ និងវិទ្យាសាស្ត្រពាក់ព័ន្ធ ៣ ១. អ៊ីរវ៉ាអុល គោលីល (ការស្រាវជ្រាវប្រភពហាឌីសក្នុងសៀវភៅ មីណារុស សាប៊ីល)។ និពន្ធដោយ៖ ស៊ិក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ណាស៊ីរុឌីន អាល់-អាល់បានី។ បោះពុម្ពលើកទី១ ឆ្នាំ ១៣៩៩ ហ.ស។ អាល់-ម៉ាក់តាប៉ះ អាល់-អ៊ីស្លាមីយ៉ះ បេរូត។ ៤ ២. អាល់-អាស្រ៉ារុល ម៉័រហ្វូអះ (អាថ៌កំបាំងដែលត្រូវបានលើកឡើង)។ និពន្ធដោយ៖ អាលី អាល់-ការី អាល់-ម៉ាក់គី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ១០១៤ ហ.ស)។ បោះពុម្ពលើកទី១។ ៥ ៣. តាក់លីកុ តាក់លីក (ការវិភាគលើសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី)។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាចារ អាល់-អាស្កាលានី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៨៥២ ហ.ស)។ សម្រាំងដោយ៖ សាអ៊ីដ អាល់-កូហ្សាហ្វី។ បោះពុម្ពលើកទី១ ឆ្នាំ ១៤០៥ ហ.ស។ អាល់-ម៉ាក់តាប៉ះ អាល់-អ៊ីស្លាមីយ៉ះ។ ៦ ៤. អាត់-តាល់ខីស អាល់-ហាប៊ីរ (ការសង្ខេបចំណេះដឹងក្នុងការស្រាវជ្រាវហាឌីសរបស់ អារ៉ាហ្វិអ៍)។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អ៊ីបនូ ហាចារ (ដូចខាងលើ)។ កែសម្រួលដោយ៖ អាប់ឌុលឡោះ ហាស្ហឹម អាល់-យ៉ាម៉ានី។ រោងពុម្ពអារ៉ាប់ ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ ៧ ៥. តាន់គីហុល តាក់ហ៊ីក (ការចម្រាញ់ការស្រាវជ្រាវលើហាឌីស)។ និពន្ធដោយ៖ សាំស៊ុឌីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាហ្មាត់ ប៊ីន អាប់ឌុលហាឌី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៧៤៤ ហ.ស)។ សៀវភៅដៃ (មានច្បាប់ចម្លងនៅសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីស្លាម លេខ ១៤៨/ហ្វ)។ ៨ ៦. តាហ្ស៊ីប ស៊ូណាន់ (ការកែសម្រួលសៀវភៅ ស៊ូណាន់)។ និពន្ធដោយ៖ អល់-អល់ឡាម៉ះ អាប់ប៊ី អាប់ឌុលឡោះ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ប៊ី បាក់រ (ល្បីល្បាញក្នុងនាម អ៊ីបនូ កៃយីម អាល់-ហ្សូហ្ស៊ីយ៉ះ) (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៧៥១ ហ.ស)។ បោះពុម្ពភ្ជាប់ជាមួយសៀវភៅ មូខតាស័រ ស៊ូណាន់ អាប់ប៊ី ដាវូដ។ ៩ ៧. អាត់-ឌូរ៉ូរុល មុនតាស៊ីរ៉ះ (គុជខ្យងដែលរាយប៉ាយក្នុងហាឌីសល្បីៗ)។ និពន្ធដោយ៖ ហ្សាឡាលុឌីន អាប់ឌុលរ៉ូហ្វម៉ាន អាល់-ស៊ូយូទី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៩១១ ហ.ស)។ បោះពុម្ពលើកទី១ ឆ្នាំ ១៣៨០ ហ.ស។ ម៉ាក់តាប៉ះ អាល់-ហាល៉ាប៊ី នៅទីក្រុងគែរ។ ១០ ៨. ស៊ូណាន់ អ៊ីបនូ ម៉ាហ์ចះ។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាប់ប៊ី អាប់ឌុលឡោះ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន យ៉ាហ្ស៊ីដ អាល់-កូហ្ស្វីនី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ២៧៥ ហ.ស)។ សម្រាំងដោយ៖ សាស្ត្រាចារ្យ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ហ្វូអាដ អាប់ឌុលបាក៊ី។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល អ៊ីហ៊ីយ៉ា អាល់-តុរ៉ូស អាល់-អារ៉ាប៊ី បេរូត ឆ្នាំ ១៣៩៥ ហ.ស។ ១១ ៩. ស៊ូណាន់ អាប់ប៊ី ដាវូដ។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាប់ប៊ី ដាវូដ ស៊ូឡៃម៉ាន ប៊ីន អាល់-អាស្អាស អាល់-សាចាស្តានី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ២៧៥ ហ.ស)។ បោះពុម្ពលើកទី១ ឆ្នាំ ១៣៨៩ ហ.ស។ កំណត់សម្គាល់ដោយ៖ អ៊ីហ្សាត អាល់-ដាអាស។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល ហៈឌីស នៅទីក្រុងដាម៉ាស។ ១២ ១០. ស៊ូណាន់ អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាប់ប៊ី អ៊ីសា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អ៊ីសា អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ២៧៩ ហ.ស)។ សម្រាំងដោយ៖ អាប់ឌុលវ៉ាហាប អាប់ឌុលឡាទីហ្វ។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល ហ្វិក បេរូត ឆ្នាំ ១៤០០ ហ.ស។ ១៣ ១១. ស៊ូណាន់ អាល់-ដារ៉ូកូតុនី។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាលី ប៊ីន អូម៉ារ អាល់-ដារ៉ូកូតុនី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៣៨៥ ហ.ស)។ រោងពុម្ព អាល់-អាន់សារី ប្រទេសឥណ្ឌា ឆ្នាំ ១៣១០ ហ.ស។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល ម៉ាហាស៊ីន នៅទីក្រុងគែរ។ ១៤ ១២. ស៊ូណាន់ អាល់-ដារីមី។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាប់ប៊ី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាប់ឌុលរ៉ូហ្វម៉ាន អាល់-ដារីមី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ២៥៥ ហ.ស)។ សម្រាំងដោយ៖ អាប់ឌុលឡោះ ហាស្ហឹម អាល់-យ៉ាម៉ានី។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ហៈឌីស អាកាដាមី ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ ១៥ ១៣. អាល់-ស៊ូណាន់ អាល់-គូប្រា។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាប់ប៊ី បាក់រ អាហ្មាត់ ប៊ីន អាល់-ហូសៃន អាល់-បៃហាក់គី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៤៥៨ ហ.ស)។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល ហ្វិក ឆ្នាំ ១៣៥៤ ហ.ស។ ១៦ ១៤. ស៊ូណាន់ អាន់-ណាសាអ៊ី។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាប់ប៊ី អាប់ឌុលរ៉ូហ្វម៉ាន អាហ្មាត់ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ អាន់-ណាសាអ៊ី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៣០៣ ហ.ស)។ បោះពុម្ពលើកទី១ ឆ្នាំ ១៣៤៨ ហ.ស។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល អ៊ីហ៊ីយ៉ា អាល់-តុរ៉ូស អាល់-អារ៉ាប៊ី បេរូត។ ១៧ ១៥. ស៊ីរ៉ហ៍ អាល់-ស៊ូណាន់ (ការពន្យល់ស៊ូណាន់)។ និពន្ធដោយ៖ អាប់ប៊ី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អាល់-ហូសៃន ប៊ីន ម៉ាស៊ូដ អាល់-បាហ្កាវី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៥១៦ ហ.ស)។ សម្រាំងដោយ៖ ស៊ូអៃប៍ អាល់-អាល់ណាវូត និង មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ហ្សូហៃរ អាល់-ស្ហាវីស។ បោះពុម្ពលើកទី១ ឆ្នាំ ១៣៩០ ហ.ស។ ១៨ ១៦. ស៊ីរ៉ហ៍ សហ៊ីហ៍ មូស្លីម។ និពន្ធដោយ៖ អល់-អល់ឡាម៉ះ អាប់ប៊ី ហ្សាការីយ៉ា យ៉ះយ៉ា ប៊ីន ស៊ីរ៉ហ្វុឌីន អាល់-ណាវ៉ាវី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៦៧៦ ហ.ស)។ អ្នកបោះពុម្ព៖ រោងពុម្ព និងបណ្ណាល័យ អាល់-មិស្រីយ៉ះ។ ១៩ ១៧. សហ៊ីហ៍ អ៊ីបនូ ខូហ្សៃមះ។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាប់ប៊ី បាក់រ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អ៊ីស្ហាក អ៊ីបនូ ខូហ្សៃមះ (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៣១១ ហ.ស)។ សម្រាំងដោយ៖ បណ្ឌិត មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) មូស្តាហ្វា អាល់-អាហ្សាមី។ បោះពុម្ពលើកទី២ ឆ្នាំ ១៤០១ ហ.ស។ ២០ ១៨. សហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី។ និពន្ធដោយ៖ អ៊ីមាំ អាល់-ហាហ្វីស មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អ៊ីស្មៃល អាល់-ប៊ូខូរី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ២៥៦ ហ.ស)។ បោះពុម្ពឡើងវិញដោយប្រព័ន្ធ អូហ្វសិត ឆ្នាំ ១៩៧៨ គ.ស ភ្ជាប់ជាមួយកំណត់សម្គាល់ អាល់-ស៊ីនឌី។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល ម៉ាអ្វិរ៉ហ្វះ បេរូត។ ២១ ១៩. សហ៊ីហ៍ មូស្លីម។ និពន្ធដោយ៖ អ៊ីមាំ អាល់-ហាហ្វីស មូស្លីម ប៊ីន អាល់-ហាចាច អាល់-គួរស្ហៃរី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ២៦១ ហ.ស)។ សម្រាំងដោយ៖ សាស្ត្រាចារ្យ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ហ្វូអាដ អាប់ឌុលបាក៊ី។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល អ៊ីហ៊ីយ៉ា អាល់-តុរ៉ូស អាល់-អារ៉ាប៊ី បេរូត។ ២២ ២០. ហ្វាត់ហ៊ុល បារី (ការពន្យល់សហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី)។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អ៊ីបនូ ហាចារ (ដូចខាងលើ)។ សម្រាំងដោយ៖ ស៊ិក អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន បាហ្ស៍។ បោះពុម្ពឆ្នាំ ១៣៨០ ហ.ស។ អ្នកបោះពុម្ព៖ នាយកដ្ឋានស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ការចេញហ្វត្វា ការផ្សព្វផ្សាយ និងការណែនាំ នៃព្រះរាជាណាចក្រអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ ២៣ ២១. អាល់-ហ្វាត់ហ៊ុរ រ៉បបានី (ការរៀបចំសៀវភៅ មូស្តាន់ របស់អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល់)។ និពន្ធដោយ៖ អាហ្មាត់ អាប់ឌុលរ៉ូហ្វម៉ាន អាល់-បានណា។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល ស៊ីហាប នៅទីក្រុងគែរ។ ២៤ ២២. កាស៊ីហ្វុល ខូហ្វា (ការបើកបង្ហាញនូវអ្វីដែលល្បីល្បាញក្នុងចំណោមហាឌីសដែលមហាជននិយាយ)។ និពន្ធដោយ៖ អ៊ីស្មៃល ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អាល់-អាជ្លូនី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ១១៦២ ហ.ស)។ អ្នកបោះពុម្ព៖ មូអេសាសះ អាល់-រីសាលះ បេរូត ឆ្នាំ ១៤០៣ ហ.ស។ ២៥ ២៣. ម៉ាចម៉ាអុល ហ្សាវ៉ាអ៊ីដ (ការប្រមូលផ្តុំនូវអត្ថប្រយោជន៍បន្ថែម)។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស នូរុឌីន អាលី អ៊ីបនូ អាប់ប៊ី បាក់រ អាល់-ហៃស្ហាមី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៨០៧ ហ.ស)។ បោះពុម្ពលើកទី៣ ឆ្នាំ ១៤០២ ហ.ស។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល គីតាប អាល់-អារ៉ាប៊ី បេរូត។ ២៦ ២៤. មូខតាស័រ ស៊ូណាន់ អាប់ប៊ី ដាវូដ។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស ហ្សាក៊ីយុឌីន អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ប៊ីន អាប់ឌុលកូវី អាល់-មុនហ្ស៊ីរី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៦៥៦ ហ.ស)។ សម្រាំងដោយ៖ អាហ្មាត់ ស្ហាកៀរ និង មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ហាមីដ អាល់-ហ្វិកគី។ បោះពុម្ពដោយរោងពុម្ព អាន់សារុស ស៊ូណាន់ អាល់-មូហាំម៉ាឌីយ៉ះ នៅទីក្រុងគែរ ឆ្នាំ ១៣៦៧ ហ.ស។ ២៧ ២៥. អាល់-មុស្តាដ្រក់ (ការបន្ថែមលើសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរ)។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាប់ប៊ី អាប់ឌុលឡោះ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ អាល់-ហាកឹម អាល់-នីសាពូរី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៤០៥ ហ.ស)។ អ្នកបោះពុម្ព៖ ដារុល ហ្វិក បេរូត ឆ្នាំ ១៣៩៨ ហ.ស។ ២៨ ២៦. មូស្តាន់ អាហ្មាត់។ និពន្ធដោយ៖ អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ហាន់បាល់ អាល់-ស្ហៃបានី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ២៤១ ហ.ស)។ បោះពុម្ពលើកទី៤ ឆ្នាំ ១៤០៣ ហ.ស។ អ្នកបោះពុម្ព៖ អាល់-ម៉ាក់តាប៉ះ អាល់-អ៊ីស្លាមីយ៉ះ បេរូត។ ២៩ ២៧. មូស្តាន់ អាល់-បាហ្សារ។ និពន្ធដោយ៖ អាល់-ហាហ្វីស អាហ្មាត់ ប៊ីន អាំរ ប៊ីន អាប់ឌុលខ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مصادر ومراجع