នីហាយ៉ាត អាល់-រ៉ុតបះ (ការត្រួតពិនិត្យសង្គមក្នុងឥស្លាម)

ជំពូកទី ៨០៖ ស្តីពីការប្រើប្រាស់តម្រង និងរនុកសម្រាប់រែងកំណាព្យ។

ជំពូកទី ៨១៖ ស្តីពីអ្នកជីកផ្នូរ

ជំពូកទី ៨០ ស្តីពីអ្នកធ្វើតម្រង និងអ្នកត្បាញសក់ ត្រូវតែមានអ្នកត្រួតពិនិត្យម្នាក់ដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ដើម្បីណែនាំពួកគេឱ្យលាងសម្អាតសក់ទាំងអស់ឱ្យបានស្អាតល្អមុននឹងយកទៅប្រើប្រាស់ ដើម្បីកុំឱ្យមានជាប់សក់សត្វងាប់ (ដែលមិនបានកាត់តាមធម៌)។ ពួកគេត្រូវហាមឃាត់មិនឱ្យយកសរសៃរុក្ខជាតិដែលជ្រលក់ពណ៌ក្រហម ឬខ្មៅ មកលាយជាមួយសក់ដើម្បីធ្វើតម្រងឡើយ ព្រោះវាជាការបោកប្រាស់។ ប្រសិនបើការជ្រលក់ពណ៌នោះធ្វើឱ្យពណ៌ជ្រាបចេញមកក្រៅ ពួកគេត្រូវហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើបែបនោះឡើយ លើកលែងតែជនជាតិយូដា ដែលពួកគេមិនត្រូវបានហាមឃាត់ឡើយ។ ពួកគេត្រូវស្បថថា នឹងមិនបង្ហាញតម្រងដែលធ្វើពីស្បែកសត្វងាប់ ហើយត្រូវលាងសម្អាតស្បែកទាំងនោះ និងធ្វើឱ្យវាស្អាតល្អមុននឹងកាត់វា ដើម្បីកុំឱ្យវាឆាប់ខូច ឬដាច់ ដែលនឹងបង្កការខូចខាតដល់អ្នកទិញ។ អ្នកណាដែលប្រឆាំងនឹងបទបញ្ជានេះ នឹងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្ម។ * ជំពូកទី ៨១ ស្តីពីអ្នកជីកផ្នូរ ត្រូវតែមានអ្នកត្រួតពិនិត្យម្នាក់ដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ដើម្បីហាមឃាត់ពួកគេមិនឱ្យរំលោភលើដីរបស់អ្នកដទៃ ដោយជីកផ្នូរដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់ដី ឬឆ្លៀតឱកាសពេលម្ចាស់ដីមិននៅ ដើម្បីជីកផ្នូរឱ្យអ្នកដទៃដោយហេតុផលណាមួយឡើយ។ ឬក្នុងករណីដីនោះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស្ត្រីដែលមិននៅផ្ទះ ហើយមិនដឹងរឿងនេះ ពួកគេក៏មិនត្រូវរំលោភលើដីនោះដើម្បីជីកផ្នូរដែរ។ ពួកគេត្រូវទទួលបានការណែនាំឱ្យជីកផ្នូរឱ្យមានជម្រៅស្មើនឹងកម្ពស់មនុស្សឈរ និងលើកដៃឡើង ដើម្បីកុំឱ្យសត្វឆ្កែមកកាយ និងកុំឱ្យធុំក្លិនសាកសព។ ពួកគេត្រូវទទួលបានការណែនាំមិនឱ្យកេងប្រវ័ញ្ចតម្លៃឈ្នួលពីប្រជាជន និងមិនត្រូវទាមទារពីអ្នកខ្សោយនូវអ្វីដែលពួកគេមិនអាចបង់បាន។ រាល់ពេលដែលពួកគេជីកផ្នូរ ហើយប្រទះឃើញឆ្អឹងមនុស្ស ពួកគេត្រូវយកដីលុបវាឱ្យជិត កុំទុកឱ្យវាបង្ហាញនៅចំពោះមុខអ្នកដទៃ។ ផ្នូរត្រូវតែមានរូងចំហៀង (លះដ៍) លើកលែងតែដីនោះទន់ ឬមានទឹកហូរចូល ទើបត្រូវជីកជាចង្អូរនៅកណ្តាលផ្នូរដើម្បីបញ្ចុះសព។ ត្រូវដាក់សាកសពចូលតាមផ្នែកក្បាល ហើយត្រូវយកក្រណាត់គ្របសាកសពនៅពេលដាក់ចូលក្នុងផ្នូរ។ នៅពេលដាក់ចូល ត្រូវពោលថា៖ «ប៊ីសមីលឡាហ៍ វ៉ាអាឡា មីលឡាតិ រ៉សូលីលឡាហ៍ សឡាល់ឡាហុ អាឡៃហ៊ី វ៉ាសាឡាម» (ដោយព្រះនាមអល់ឡោះ និងតាមគន្លងសាសនារបស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក)។ ត្រូវដាក់សាកសពឱ្យដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំ ដាក់ដុំឥដ្ឋនៅក្រោមខ្នើយក្បាល ឱ្យថ្ពាល់ប៉ះនឹងដី រួចយកឥដ្ឋមកបិទពីលើរូងចំហៀងនោះ ហើយយកដីលុប។ ផ្នូរត្រូវលើកឱ្យខ្ពស់ផុតពីដីប្រហែលមួយចំអាម ហើយត្រូវស្រោចទឹកពីលើ។ ការធ្វើឱ្យផ្ទៃផ្នូររាបស្មើគឺប្រសើរជាង។ * ជំពូកទី ៨២ ស្តីពីអ្នកចម្លងសៀវភៅ និងអ្នកបោកប្រាស់ ពួកគេត្រូវតែត្រូវបានហាមឃាត់ និងមិនត្រូវលើកលែងឱ្យឡើយ ហើយពួកគេត្រូវស្វែងរកការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពពីអល់ឡោះតាមរយៈមធ្យោបាយផ្សេងក្រៅពីមធ្យោបាយទាំងនេះ។

ជំពូកទី ៨៣៖ ស្តីពីអ្នកដែលសរសេរសារនៅលើផ្លូវ លើក្រដាសតូចៗ និងលើក្រាំង (រមូរ)។

ដោយសារវាជាការកុហក ជាការមិនអាចទៅរួច និងជាអំពើហាមឃាត់ (ហារ៉ាម) ដូច្នេះគេមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេអង្គុយជួបជុំគ្នានៅតាមដងផ្លូវ ឬតាមទីសាធារណៈឡើយ។ មិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេម្នាក់ៗមានភាពឯកោនៅក្នុងផ្ទះ ឬនៅក្នុងច្រករបៀងផ្ទះរបស់ពួកគេឡើយ ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេអាចប្រឌិតរឿងមិនពិត កុំឱ្យពួកគេកុហកស្ត្រី ឬបុរសដែលខ្វះចំណេះដឹងដោយប្រើរឿងអាគមអូមអាម ការទស្សន៍ទាយ ឬប្រើប្រាស់សៀវភៅស្នេហ៍ ឬសៀវភៅស្អប់ខ្ពើម។ ពួកគេមិនត្រូវបោកបញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយការប្រើដីខ្សាច់ ការប្រើទឹកក្នុងពែង ឬការប្រើទឹកខ្មៅលាបលើមេដៃឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវប្រើប្រាស់ក្មេងៗដែលគ្មានការយល់ដឹងដើម្បីបោកបញ្ឆោតអ្នកដទៃ ឬអ្វីៗដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានេះឡើយ។ អ្នកណាដែលប្រព្រឹត្តអំពើទាំងនេះចំពោះអ្នកដទៃ គឺបានប្រព្រឹត្តអំពើឥតប្រយោជន៍ និងខុសឆ្គង ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវតែមានការដាក់ទណ្ឌកម្មអប់រំដល់ពួកគេ ព្រោះនេះគឺជាការកុហក និងការបោកបញ្ឆោត។ * ជំពូកទី ៨៣ ស្តីពីអ្នកសរសេរសំបុត្រនៅតាមដងផ្លូវ និងអ្នកសរសេរលិខិតផ្សេងៗ ចាំបាច់ត្រូវតែមានអ្នកត្រួតពិនិត្យ (អរីហ្វ) ម្នាក់សម្រាប់ពួកគេ ហើយត្រូវបញ្ជាឱ្យអ្នកត្រួតពិនិត្យនោះណែនាំពួកគេកុំឱ្យសរសេរលិខិតដែលជេរប្រមាថ បរិហារកេរ្តិ៍ ឬមួលបង្កាច់អ្នកណាម្នាក់ឡើយ ទោះបីជាគេផ្តល់ប្រាក់កម្រៃឱ្យច្រើន ឬមានផលប្រយោជន៍ធំធេងយ៉ាងណាក៏ដោយ។ ពួកគេមិនត្រូវធ្វើអ្វីក្រៅពីការសរសេរសំបុត្រទូទៅ ការសុំក្តីមេត្តា ការសួរសុខទុក្ខ និងការសរសេររាយការណ៍ជូនអាជ្ញាធរដោយស្មោះត្រង់នោះទេ។ ពួកគេត្រូវស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះដ៏មហិមាថា នឹងមិនធ្វើអ្វីក្រៅពីទម្លាប់នៃការសរសេរលិខិតធម្មតា ដូចជាការសួរសុខទុក្ខ និងការរៀបរាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នានាឡើយ។ ប្រសិនបើការងារប្រព្រឹត្តទៅតាមរបៀបនេះ នោះអ្នកសរសេរនឹងមិនមានកំហុស ឬត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មអ្វីឡើយ ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលប្រឆាំងនឹងការណែនាំនេះ ត្រូវតែទទួលការដាក់ទណ្ឌកម្មអប់រំ។ * ជំពូកទី ៨៤ ស្តីពីអ្នកសរសេរលិខិតកិច្ចសន្យា (កិតាប៊ុល ស៊ូរូត) ចាំបាច់ត្រូវតែមានអ្នកត្រួតពិនិត្យម្នាក់សម្រាប់ពួកគេ ដែលជាអ្នកមានចំណេះដឹង មានគុណធម៌ ចេះវេយ្យាករណ៍ ចេះហ្វិកហ៍ហ៍ (នីតិសាស្ត្រឥស្លាម) ចេះភាសា និងចេះសិល្បៈនៃការនិយាយ។ អ្នកសរសេរលិខិតកិច្ចសន្យាត្រូវតែជាអ្នកចេះអានគម្ពីរ ចេះហ្វិកហ៍ហ៍ មានចំណេះដឹងទូលំទូលាយអំពីការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមមហាអ៊ីម៉ាំទាំងឡាយ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេទាំងអស់គ្នា) ហើយត្រូវតែជាអ្នកចេះគណិតវិទ្យាផងដែរ។ ប្រសិនបើគាត់ខ្វះចំណេះដឹងផ្នែកណាមួយក្នុងចំណោមផ្នែកទាំងនេះ នោះសមត្ថភាពរបស់គាត់នឹងថយចុះទៅតាមកម្រិតនៃចំណេះដឹងដែលគាត់ខ្វះខាតនោះ។

ជំពូកទី ៨៥៖ ស្តីពីតំណាងនៅតាមតុលាការ និងការបោកបញ្ឆោតរបស់ពួកគេ។

ជំពូកទី ៨៦៖ អំពីបំពង់បង្ហូរទឹកលើដំបូល និងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានរបស់វា។

ប្រសិនបើគាត់មានចំណេះដឹងផ្នែកសិល្បៈ និងវិទ្យាសាស្ត្រ នោះគាត់ស័ក្តិសមជាអ្នកសរសេរលិខិតស្នាម និងកិច្ចសន្យាផ្សេងៗ ដែលអ្នកដទៃអាចពឹងពាក់ និងសុំយោបល់បាន ជាពិសេសប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកមានសីលធម៌ល្អ និងមានភាពថ្លៃថ្នូរ។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ * ជំពូកទី ៨៥៖ ស្តីពីភ្នាក់ងារនៅតាមតុលាការ និងការបោកបញ្ឆោតរបស់ពួកគេ ចាំបាច់ត្រូវតែមានអ្នកត្រួតពិនិត្យលើភ្នាក់ងារទាំងនោះ ហើយភ្នាក់ងារដែលធ្វើការនៅតាមតុលាការត្រូវតែជាមនុស្សស្មោះត្រង់ មិនមែនជាអ្នកក្បត់ ឬជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបឡើយ។ ជួនកាល ពួកគេខ្លះអាចនឹងលាក់បាំងភស្តុតាងសម្រាប់កូនក្តីរបស់ខ្លួន ដោយសារតែការទទួលសំណូក។ ភ្នាក់ងារមិនត្រូវធ្វើការបែកបាក់រវាងប្តីប្រពន្ធឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវបង្រៀនអ្នកដែលសារភាពកំហុសឱ្យត្រឡប់មកបដិសេធវិញដែរ។ អ្នកណាដែលត្រូវបានគេរកឃើញថាបានប្រព្រឹត្តបែបនេះ ឬផ្នែកណាមួយនៃអំពើនេះ ត្រូវតែទទួលការដាក់ទណ្ឌកម្ម ត្រូវប្រកាសជាសាធារណៈ និងត្រូវដកចេញពីតំណែង។ ប្រសិនបើក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលចូលចិត្តនិយាយដើមគេ ឬមានអាកប្បកិរិយាមិនសមរម្យ នោះចៅក្រមមិនត្រូវបញ្ជូនគាត់ទៅនាំស្ត្រីមកតុលាការឡើយ។ ហើយចាំបាច់លើក្រុមភ្នាក់ងារទាំងនោះ ប្រសិនបើពួកគេមានការសង្ស័យលើរឿងអ្វីមួយ ត្រូវតែត្រឡប់ទៅសុំយោបល់ពីអ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងឱ្យទទួលខុសត្រូវលើកិច្ចការនេះ។ * ជំពូកទី ៨៦៖ ស្តីពីបំពង់បង្ហូរទឹក និងផលប៉ះពាល់របស់វា ចូរដឹងចុះ សូមអល់ឡោះជួយសម្រួលដល់អ្នកថា ម្ចាស់អចលនទ្រព្យខ្លះបានធ្វើបំពង់បង្ហូរទឹក ដែលពួកគេបង្ហូរទឹកប្រើប្រាស់ចេញមកក្រៅជាប្រចាំ ហើយពួកគេជីករណ្តៅនៅក្រោមបំពង់នោះដើម្បីប្រមូលទឹកទាំងនោះ។ ពួកគេមិនមានសិទ្ធិធ្វើបែបនេះនៅលើផ្លូវសាធារណៈរបស់មូស្លីមឡើយ លើកលែងតែក្នុងពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ប្រសិនបើអ្នករងគ្រោះដោយសារភ្លៀង...﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់នីសា ១០២)។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគ្មានភ្លៀងទេ ពួកគេមិនត្រូវបង្កការរំខានដល់អ្នកដំណើរតាមផ្លូវឡើយ ព្រោះរណ្តៅទាំងនោះអាចធ្វើឱ្យមនុស្សខ្វាក់ មនុស្សដែលមិនប្រយ័ត្ន ឬអ្នកដំណើរដែលឆ្លងកាត់នៅពេលយប់ធ្លាក់ចូល ដែលវាជាអំពើបាបដ៏ធំ និងបង្កគ្រោះថ្នាក់។ ជួនកាលទឹកទាំងនោះអាចខ្ទាតត្រូវសម្លៀកបំពាក់អ្នកដទៃដែលធ្វើឱ្យវាប្រឡាក់ (មិនស្អាតតាមក្បួនសាសនា) ដូច្នេះត្រូវតែហាមឃាត់សកម្មភាពនេះ ដើម្បីកុំឱ្យមានផលវិបាកកើតឡើង។ * ជំពូកទី ៨៧៖ ស្តីពីការថែរក្សាវិហារ និងមហាវិហារ (ម៉ាស៊ីត) ត្រូវបញ្ជាឱ្យអ្នកថែរក្សាវិហារធ្វើការសម្អាតមហាវិហារ និងវិហារនានាជារៀងរាល់ថ្ងៃទាំងពេលព្រឹក និងពេលល្ងាច ត្រូវលើកកម្រាលព្រំ និងបោសសម្អាតរៀងរាល់ថ្ងៃសុក្រ ត្រូវលាងសម្អាតចង្កៀងរៀងរាល់ពីរដងក្នុងមួយខែ និងត្រូវបំភ្លឺចង្កៀងរាល់យប់សម្រាប់សឡាតម៉ាក្រិប អ៊ីសា និងស៊ូប៊ុហ៍។ ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើភាពស្អាតស្អំនៃបរិវេណវិហារ។ អ្នកត្រួតពិនិត្យ (មូហតាស៊ីប) ត្រូវតែតាមដានការបំភ្លឺចង្កៀងដោយផ្ទាល់ ប្រសិនបើឃើញមានការខ្វះខាត ត្រូវចាត់តាំងអ្នកត្រួតពិនិត្យលើការចាក់ប្រេងចង្កៀង។ ត្រូវណែនាំដល់អ៊ីមាំ និងអ្នកអាហ្សានស្ម័គ្រចិត្តឱ្យមកចូលរួមនៅមហាវិហារធំជារៀងរាល់ថ្ងៃសុក្រ ដើម្បីធ្វើការអាហ្សានសម្រាប់សឡាតថ្ងៃសុក្រ ព្រោះការមានសំឡេងច្រើន និងការរួបរួមនៃចេតនា គឺជាកម្លាំងនៃសាសនា និងជាការធ្វើឱ្យចិត្តរបស់ពួកមូស្រ៊ីគីន (អ្នកដែលដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) ខ្សោយ។ ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ថែរក្សាវិហារទាំងអស់ដូចដែលបានរៀបរាប់អំពីមហាវិហារដែរ។ ត្រូវបញ្ជាឱ្យពួកគេបិទទ្វារវិហារក្រោយពេលសឡាតនីមួយៗចប់ ដើម្បីការពារពីក្មេងៗ និងអ្នកវិកលចរិត ដូចដែលព្យាការី (ស.ល.វ) បានបញ្ជា។ ដូចគ្នានេះដែរ ត្រូវហាមឃាត់ការបរិភោគអាហារ ការដេក ការធ្វើការងារសិប្បកម្ម ការលក់ដូរ ការស្រែករករបស់ដែលបាត់ ឬការអង្គុយជជែកលេងក្នុងវិហារ ព្រោះសាសនាបានបញ្ជាឱ្យរក្សាវិហារឱ្យស្អាតស្អំពីសកម្មភាពទាំងនេះ។ ត្រូវណែនាំដល់អ្នកជិតខាងវិហារឱ្យឧស្សាហ៍មកសឡាតជាក្រុម (ជះម៉ាអា) នៅពេលឮសំឡេងអាហ្សាន ដើម្បីបង្ហាញពីសញ្ញានៃសាសនា និងលើកកម្ពស់ពិធីកម្មរបស់មូស្លីម ជាពិសេសក្នុងសម័យកាលនេះ ដែលមានការបង្កើតថ្មី (ប៊ីដអា) ច្រើន និងមានការខ្វែងគំនិតគ្នាច្រើន។ ដូច្នេះ មូស្លីមគ្រប់រូបត្រូវតែបង្ហាញពីពិធីកម្មនៃសាសនាឥស្លាម ដើម្បីពង្រឹងជំនឿរបស់មហាជន។ អ្នកដែលអាហ្សាននៅលើប៉ម (មីណារ៉េត) ត្រូវតែជាមនុស្សសុចរិត ទុកចិត្តបាន និងយល់ដឹងពីពេលវេលាសឡាត ព្រោះព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកអាហ្សានគឺជាអ្នកដែលទុកចិត្តបាន ហើយអ៊ីមាំគឺជាអ្នកធានា ដូច្នេះសូមអល់ឡោះមេត្តាដល់អ៊ីមាំ និងអភ័យទោសដល់អ្នកអាហ្សាន»។ អ្នកត្រួតពិនិត្យត្រូវធ្វើតេស្តពួកគេអំពីចំណេះដឹងលើពេលវេលា អ្នកណាដែលមិនយល់ដឹង ត្រូវហាមឃាត់មិនឱ្យអាហ្សានរហូតដល់គាត់ចេះ។ ព្រោះប្រសិនបើគាត់អាហ្សានខុសពេល មហាជននឹងឮហើយសឡាតមុនពេលកំណត់ ដែលធ្វើឱ្យសឡាតរបស់ពួកគេមិនត្រឹមត្រូវ ហើយគាត់នឹងក្លាយជាអ្នកទទួលខុសត្រូវក្នុងការធ្វើឱ្យសឡាតរបស់មនុស្សខូចខាត។ ដូច្នេះ គាត់ត្រូវតែចេះពេលវេលា និងអានជំពូកស្តីពីការអាហ្សាន និងអ៊ីកូម៉ោះក្នុងក្បួនហ្វិកហ៍ហ៍។ គួរឱ្យសរសើរប្រសិនបើអ្នកអាហ្សានមានសំឡេងពីរោះ និងច្បាស់លាស់ ហើយអ្នកត្រួតពិនិត្យត្រូវហាមឃាត់គាត់ពីការច្រៀងក្នុងពេលអាហ្សាន (ការអូសសម្លេងហួសហេតុ)។ ត្រូវបញ្ជាឱ្យគាត់បន្ទាបភ្នែកចុះនៅពេលឡើងលើប៉ម ដើម្បីកុំឱ្យមើលចូលទៅក្នុងផ្ទះអ្នកដទៃ។ គ្មាននរណាម្នាក់ក្រៅពីអ្នកអាហ្សានត្រូវឡើងលើប៉មក្នុងពេលសឡាតឡើយ។ អ្នកអាហ្សានត្រូវកំណត់ពេលវេលាសឡាតនៅពេលថ្ងៃដោយប្រើឧបករណ៍វាស់វែង (ដូចជាព្រះអាទិត្យ ឬឧបករណ៍កំណត់ពេលវេលា) ហើយប្រសិនបើគ្មានឧបករណ៍ទេ ត្រូវកំណត់ពេលវេលាឱ្យបានច្បាស់លាស់បំផុត។ គាត់ក៏ត្រូវតែជាអ្នកយល់ដឹងអំពីទីតាំងនៃព្រះចន្ទ និងរូបរាងនៃផ្កាយ ដើម្បីដឹងពីពេលវេលាសឡាត និងពេលវេលានៃយប់ និងថ្ងៃ ដែលមាន ២៨ ទីតាំង (ម៉ានហ្ស៊ីល) ដែលមានឈ្មោះថា៖ អ័ស្សារ៉ូតាន...។

ជំពូកទី ៨៨៖ ស្តីពីការអានគម្ពីរគួរអាននៅចំពោះមុខអ្នកដែលជិតស្លាប់ (ឬអ្នកដែលទើបនឹងស្លាប់)។

អាល់បូទីន (អាល់-Butain), អាល់ស៊ូរ៉ាយ៉ា (អាល់-Thurayya), អាល់ដាបារ៉ាន (អាល់-Dabaran), អាល់ហាន់អា (អាល់-Han'ah), អាល់ហ្ស៊ីរ៉ា (អាល់-Dhirā'), អាល់ណាសរ៉ា (អាល់-Nathrah), អាល់តារ៉ហ្វ (អាល់-Tarf), អាល់ចាបហ្វា (អាល់-Jabha), អាល់ខារ៉ាតាន (អាល់-Kharatan), អាល់ស៊ូហ្វា (អាល់-Sarfa), អាល់អាវ៉ា (អាល់-'Awwa), អាល់ស៊ីម៉ាក (អាល់-Simak), អាល់ហ្គាហ្វារ (អាល់-Ghafr), អាល់ហ្សាបាណាន (អាល់-Zabanan), អាល់អ៊ីគ្លីល (អាល់-Iklil), អាល់កាល់ប៍ (អាល់-Qalb), អាល់ស៊ូឡា (អាល់-Shaula), អាល់ណាហាអ៊ីម (អាល់-Na'aim), អាល់បាល់ដា (អាល់-Balda), សាអដុហ្សាហ្សាប៊ីហ៍ (Sa'd អាល់-Dhabih), សាអដុប៊ុល (Sa'd Bula'), សាអដុសស៊ូអ៊ូដ (Sa'd អាល់-Su'ud), សាអដុលអាខ់ប៊ីយ៉ា (Sa'd អាល់-Akhbiya), អាល់ហ្វារ៉ូហ្គុលមូកូដដាម (អាល់-Fargh អាល់-Muqaddam), អាល់ហ្វារ៉ូហ្គុលមូអាខ់ខារ (អាល់-Fargh អាល់-Mu'akhkhar), និងប៊ូទូនុលហូត (Butun អាល់-Hut)។ ទាំងនេះគឺជាចំនួននៃដំណាក់កាលទាំងឡាយរបស់ព្រះចន្ទ។ ព្រះអាទិត្យរះនៅក្នុងដំណាក់កាលនីមួយៗនៃដំណាក់កាលទាំងនេះមានរយៈពេលដប់បីថ្ងៃ បន្ទាប់មកវាក៏ផ្លាស់ទៅកាន់ដំណាក់កាលបន្ទាប់។ ការពន្យល់អំពីវាមានភាពវែងអន្លាយ ដូច្នេះអ្នកណាដែលចង់ដឹងអំពីវា គួរតែអានសៀវភៅ «អាល់អាន់វ៉ា» (អាល់-Anwa') របស់អ៊ីប៊ុន កូទីបា (Ibn Qutaiba)។ អ្នកអានអាហ្សាន (Mu'adhdhin) ចាំបាច់ត្រូវតែដឹងពីរឿងនេះ ដើម្បីឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការកំណត់ពេលវេលានៃការរះនៃហ្វាចារ (Fajr)។ វាជាការអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកអានអាហ្សានទទួលយកប្រាក់ឈ្នួលសម្រាប់ការអានអាហ្សានសម្រាប់សឡាតទាំងប្រាំពេល ប៉ុន្តែចំពោះតួនាទីជាអ៊ីម៉ាម (អ៊ីម៉ាម) វិញ ពួកគេត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យទទួលយកប្រាក់ឈ្នួលនោះទេ ព្រោះវាជាការហាមឃាត់ (ហារ៉ាម)។ ប្រសិនបើមានគេផ្តល់ឱ្យអ៊ីម៉ាមដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌកំណត់ទុកជាមុន នោះគាត់អាចទទួលយកបានក្នុងនាមជាអំណោយ ការជួយឧបត្ថម្ភ ការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនង ឬការធ្វើអំពើល្អ។ * ជំពូកទីប៉ែតសិបប្រាំបី ស្តីពីការអានគម្ពីរគួរអាននៅចំពោះមុខអ្នកស្លាប់ គួរតែមានអ្នកទទួលខុសត្រូវម្នាក់ត្រួតពិនិត្យលើពួកគេ ហើយបញ្ជាឱ្យអ្នកដែលចេះអានគម្ពីរគួរអាន ធ្វើការអានដោយត្រឹមត្រូវ (តារទីល) ដូចដែលអល់ឡោះបានបញ្ជា។ ត្រូវហាមឃាត់ពួកគេពីការអានគម្ពីរគួរអានដោយប្រើសំនៀងច្រៀង ឬប្រើសំនៀងដែលរៀបចំឡើងដូចជាអ្នកចម្រៀងច្រៀងកំណាព្យ ព្រោះថាច្បាប់ឥស្លាមបានហាមឃាត់រឿងនេះ។ ពួកគេមិនត្រូវទៅចូលរួមពិធីបុណ្យសពដោយគ្មានការអញ្ជើញពីអាណាព្យាបាលរបស់អ្នកស្លាប់ឡើយ។ ប្រសិនបើពួកគេទទួលបានអ្វីមួយដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌកំណត់ទុកជាមុនក្នុងនាមជាទាន (សដាកោះ) នោះពួកគេអាចទទួលយកបាន ប៉ុន្តែការកំណត់លក្ខខណ្ឌទុកជាមុនគឺមិនអនុញ្ញាតឡើយ ហើយអ្នកត្រួតពិនិត្យ (Muhtasib) ត្រូវតែពិនិត្យមើលរឿងនេះ។ * ជំពូកទីប៉ែតសិបប្រាំបួន ស្តីពីអ្នកលាងសម្អាតសព ចូរដឹងថា សូមអល់ឡោះមេត្តាអ្នកថា មិនគួរឱ្យនរណាម្នាក់លាងសម្អាតសពឡើយ ក្រៅពីអ្នកដែលមានភាពទុកចិត្ត និងស្មោះត្រង់ ដែលបានសិក្សាសៀវភៅស្តីពីពិធីបុណ្យសពនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រហ្វិកហ៍ហ៍ (Fiqh) និងយល់ដឹងពីបទបញ្ញត្តិរបស់វា។ អ្នកត្រួតពិនិត្យ (Muhtasib) ត្រូវសាកសួរគាត់អំពីចំណេះដឹងនេះ។ លក្ខណៈរបស់គាត់គឺត្រូវបិទបាំងសពកំឡុងពេលលាងសម្អាតកុំឱ្យអ្នកដទៃមើលឃើញ ហើយអ្នកលាងសម្អាតមិនត្រូវមើលអ្វីក្រៅពីអ្វីដែលចាំបាច់ត្រូវមើលឡើយ។ អ្វីដែលល្អបំផុតគឺត្រូវលាងសម្អាតសពដោយមានស្លៀកពាក់អាវ (កាមីស) ហើយប្រើទឹកធម្មតា (មិនមែនទឹកដែលដាំឱ្យក្តៅ) នៅពេលចាប់ផ្តើម លើកលែងតែក្នុងករណីចាំបាច់ត្រូវប្រើទឹកក្តៅ។ គាត់ត្រូវទទួលបន្ទុកក្នុងការលាងសម្អាត និងសម្អាតកាកសំណល់ចេញពីសព។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ប៉ះពាល់ផ្នែកអូរ៉ាត (ផ្នែកដែលត្រូវបិទបាំង) របស់សពឡើយ ហើយគួរតែប្រើក្រណាត់សម្រាប់ប៉ះពាល់រាងកាយសព ហើយគាត់ត្រូវធ្វើវូឌូ (វូឌូ) ឱ្យសពដូចជាការធ្វើវូឌូសម្រាប់សឡាតដែរ។

ជំពូកទី ៩០៖ ស្តីពីការឃ្លាំមើល និងការតាមដាន (អល់-មូរ៉ាស៊ីដ និង អល់-មូរ៉ាក៊ីប)

រួចលាងក្បាលដោយទឹក និងស្លឹកស៊ិដរ (ស្លឹកពុទ្រា) រួចសិតសក់ លាងចំហៀងខាងស្តាំ រួចខាងឆ្វេង បន្ទាប់មកចាក់ទឹកលើរាងកាយទាំងមូល។ ត្រូវធ្វើបែបនេះចំនួនបីដង ដោយត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ប្រើដៃត្រដុសលើពោះក្នុងរាល់ពេលលាង។ ប្រសិនបើចាំបាច់ត្រូវបន្ថែមចំនួនដង នោះត្រូវធ្វើឱ្យបានចំនួនសេស ហើយនៅក្នុងការលាងលើកចុងក្រោយ ត្រូវដាក់កាហ្វូរ (ការបូរ) ចូល។ ត្រូវកាត់ក្រចក កាត់ពុកមាត់ និងកោរសក់នៅតំបន់សម្ងាត់។ គោលបំណងនៃរឿងនេះគឺការតាំងចិត្ត (នីយ៉ាត) និងការងូតទឹកសម្អាត។ បន្ទាប់មកត្រូវយកសំពត់មកគ្របសព។ ប្រសិនបើមានអ្វីចេញមកក្រៅបន្ទាប់ពីការងូតទឹក ត្រូវងូតទឹកឡើងវិញ។ មានមតិខ្លះថា គ្រាន់តែធ្វើវូឌូ (លាងសម្អាតតាមក្បួន) ក៏បាន ហើយខ្លះទៀតថា គ្រាន់តែលាងសម្អាតកន្លែងដែលប្រឡាក់នោះក៏គ្រប់គ្រាន់។ ចំពោះអ្នកដែលមិនអាចងូតទឹកបាន ត្រូវធ្វើតៃយាំមុំ (ការប្រើដីសម្អាត)។ អ្នកណាដែលយល់ច្បាស់ពីអ្វីដែលបានរៀបរាប់មកនេះ ត្រូវអនុវត្តតាម ហើយអ្នកណាដែលមិនទាន់ដឹង ត្រូវសាកសួរដើម្បីរៀនសូត្រ។ * ជំពូកទីប្រាំបួនសិប ស្តីពីការយាមកាម និងការឃ្លាំមើល គួរតែមានការណែនាំទៅកាន់អ្នកទទួលខុសត្រូវលើការយាមកាមនៅតាមមាត់សមុទ្រ និងអ្នកយាមសមុទ្រ ដោយបង្គាប់ឱ្យពួកគេធ្វើការតហ្លីល (ការថ្លែងថា ឡាអ៊ីឡាហៈអ៊ីលឡុលឡោះ) ការតាក់ប៊ីរ (ការថ្លែងថា អល់ឡោះហ៊ូអាក់បារ) និងការដុតភ្លើងនៅរាល់យប់ថ្ងៃសុក្រ ដើម្បីឱ្យដឹងថាពួកគេមានការប្រុងប្រយ័ត្ន និងត្រៀមខ្លួនជានិច្ច។ ប្រសិនបើពួកគេឃើញដំណឹង ឬមានអ្វីលេចឡើង ត្រូវតែពិនិត្យមើលឱ្យច្បាស់ ហើយកុំធ្វេសប្រហែសក្នុងការតាមដានទោះជាពេលថ្ងៃ ឬពេលយប់។ ត្រូវតាមដានការងាររបស់ពួកគេ និងពិនិត្យមើលការស្នាក់នៅរបស់ពួកគេនៅតាមកន្លែងយាមកាម។ ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់ធ្វេសប្រហែស ត្រូវជំនួសដោយអ្នកផ្សេង។ អ្វីដែលត្រឹមត្រូវគឺត្រូវស្នើសុំក្រុមមនុស្សដែលមានសីលធម៌ល្អ ក៏ដូចជាអ្នកដែលកំណត់ពេលវេលា និងអ្នកផ្សេងទៀតដែលស្រដៀងគ្នា ឱ្យរំលឹកដល់ប្រជាជននៅតាមទីផ្សារដោយការអំពាវនាវ ការតហ្លីល ការតាក់ប៊ីរ និងការសូត្រសឡាវ៉ាតជូនចំពោះព្យាការី ﷺ និងជូនចំពោះមេដឹកនាំ (អ៊ិមាម) ព្រមទាំងហាមឃាត់ប្រជាជនពីអ្វីដែលអល់ឡោះបានហាមឃាត់ ដូចជាការកេងប្រវ័ញ្ច និងអយុត្តិធម៌ យោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿វីលុន លីលមុតថហ្វីហ្វីន...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់មុតថហ្វីហ្វីន៖ ១-៤]។ ការព្រមាននេះអាចនឹងនាំឱ្យពួកគេបញ្ឈប់ការប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់។ ពួកគេក៏គួរតែជំរុញឱ្យមានការផ្សព្វផ្សាយដំណឹងអំពីអ្នកជំងឺ និងអ្នកដែលខ្សោយកម្លាំងដែលនៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេ ដើម្បីឱ្យពួកគេទៅសួរសុខទុក្ខគ្នាទៅវិញទៅមក ព្រោះវាមានផលបុណ្យដ៏ល្អប្រសើរ។ ខ្ញុំធ្លាប់បានជួបចាស់ទុំដែលមានសីលធម៌ល្អ ដែលតែងតែសួរគ្រូពេទ្យអំពីអ្នកជំងឺ និងអ្នកខ្សោយកម្លាំង រួចគ្រូពេទ្យក៏ប្រាប់ពីទីកន្លែងរបស់ពួកគេ ហើយពួកគាត់ក៏ទៅសួរសុខទុក្ខ និយាយលួងលោម និងយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះពួកគេដោយការផ្តល់កម្លាំងចិត្ត អំណោយ ភេសជ្ជៈ ផ្លែឈើ និងរបស់ផ្សេងៗទៀត។ * ជំពូកទីកៅសិបមួយ ស្តីពីអ្នកចម្អិនអាហារក្នុងពិធីជប់លៀង គួរតែមានការណែនាំទៅកាន់ពួកគេ និងហាមឃាត់ពួកគេមិនឱ្យបុរសចូលទៅក្នុងកន្លែងដែលស្ត្រីជួបជុំគ្នាឡើយ។ មិនត្រូវឱ្យពួកគេលើកម្ហូបទៅជូនបុរស ឬលើកម្ហូបចេញពីមុខពួកគេឡើយ លើកលែងតែជាស្រីបម្រើ ឬស្ត្រីដែលជាអ្នកបម្រើប៉ុណ្ណោះ។ បុរសមិនត្រូវជួបជុំជាមួយស្ត្រី ហើយមិនត្រូវឱ្យពួកគេសម្លឹងមើលមុខស្ត្រីឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យមានរឿងបែបនេះកើតឡើងដែរ។ ត្រូវឱ្យអ្នកចម្អិនអាហារស្បថថា ពួកគេនឹងមិនកាត់បន្ថយតម្លៃនៃអ្វីដែលម្ចាស់កម្មវិធីចង់ចំណាយក្នុងពិធីជប់លៀងនោះឡើយ។

ជំពូកទី ៩២៖ ស្តីពីការស្វែងយល់អំពីជញ្ជីង (មូហ្សាន)

ជំពូកទី ៩៣៖ ការស្វែងយល់អំពីខ្នាតរង្វាស់នៃបរិមាណ (ខ្នាតវាស់ចំណុះ)

ពួកអ្នកក្រីក្រតែងតែរំឭកដល់វា ហើយប្រហែលជាវាជាមូលហេតុនៃការបដិសេធរបស់ពួកគេ និងការធ្លាក់ចុះនៃកិត្តិយសរបស់ពួកគេ ដូច្នេះពួកគេត្រូវបានហាមឃាត់ពីការធ្វើបែបនោះ ហើយរឿងនេះត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់។ * ជំពូកទីកៅសិបពីរ ស្តីពីការស្គាល់ជញ្ជីង ចូរដឹងចុះ សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នកថា ការស្គាល់ជញ្ជីងដែលត្រឹមត្រូវ គឺជញ្ជីងដែលមានផ្នែកទាំងពីរស្មើគ្នា ក្បាលជញ្ជីងទាំងពីរមានតុល្យភាព ហើយរន្ធសម្រាប់ព្យួរខ្សែស្ថិតនៅចំកណ្តាលដងជញ្ជីង ក្នុងកម្រិតមួយភាគបីនៃកម្រាស់របស់វា។ ដូច្នេះ នៅក្រោមម្ជុលព្យួរមានមួយភាគបី ហើយនៅផ្នែកខាងលើមានពីរភាគបី។ ភាពលំអៀងនៃជញ្ជីងនេះអាចដឹងបានតាមរយៈការដែលម្ជុលជញ្ជីងងាកចេញពីចំកណ្តាលនៃកន្លែងព្យួរ ហើយក្បាលជញ្ជីងនឹងចុះទាបយ៉ាងលឿនដោយសារតែទម្ងន់តិចតួចបំផុត។ ចំណែកឯជញ្ជីងប្រភេទ "វ៉ាហ៊ីន ដាម៉ាសគី" (Wahīn Dimashqiyyah) វិញ រន្ធសម្រាប់ព្យួរខ្សែរបស់វាត្រូវបានដាក់ខុសពីអ្វីដែលយើងបានរៀបរាប់ខាងលើ ហើយភាពលំអៀងរបស់វាអាចដឹងបានតាមរយៈការដែលម្ជុលជញ្ជីងងាកចូលទៅក្នុងកន្លែងព្យួរ ដោយមិនចាំបាច់ឱ្យក្បាលជញ្ជីងចុះទាបឡើយ។ រន្ធព្យួរខ្សែអាចមានរាងការ៉េ រាងត្រីកោណ ឬរាងមូល ហើយប្រភេទដែលល្អបំផុតគឺរាងត្រីកោណ ព្រោះវាបង្ហាញភាពលំអៀងបានលឿនជាងប្រភេទដទៃទៀត។ * ជំពូកទីកៅសិបបី ស្តីពីការស្គាល់រង្វាស់ ចូរដឹងចុះ សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នកថា រង្វាស់ដែលត្រឹមត្រូវ គឺរង្វាស់ដែលមានផ្នែកខាងលើ និងផ្នែកខាងក្រោមស្មើគ្នានៅក្នុងភាពបើកចំហ និងទំហំរបស់វា ដោយមិនមានការរួមតូច ឬកោងឡើយ ហើយមិនត្រូវឱ្យផ្នែកខ្លះចូលក្នុង ឬផ្នែកខ្លះចេញក្រៅនោះទេ។ វាគួរតែត្រូវបានតោងជាប់ដោយដែកគោល ដើម្បីកុំឱ្យវាឡើងខ្ពស់ដែលធ្វើឱ្យលើស ឬចុះទាបដែលធ្វើឱ្យខ្វះ។ អ្វីដែលល្អបំផុតសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការវាស់វែងរង្វាស់ គឺគ្រាប់ធញ្ញជាតិតូចៗដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា ដូចជាគ្រាប់ជីរ (Coriander) គ្រាប់ mustard គ្រាប់ psyllium គ្រាប់ clover គ្រាប់ល្ង និងអ្វីៗដែលស្រដៀងនឹងនេះ។ ភាពត្រឹមត្រូវនៃរង្វាស់ "វៃបះ" (Waybah) គឺស្មើនឹងដប់ប្រាំមួយ "កាដះ" (Qadah) យោងទៅតាមអ្វីដែលកំណត់ដោយសិទ្ធិ និងការគណនា។ * ជំពូកទីកៅសិបបួន ស្តីពីការស្គាល់ទម្ងន់មាស និងជញ្ជីងប្រាក់ ចូរដឹងចុះ សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នកថា មិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមមនុស្សឡើយថា មួយ "មីសកាល" (Mithqal) គឺស្មើនឹងមួយ "ឌីរហាំ" (Dirham) ជាមួយពីរ "ដានីក" (Daniq) កន្លះ ហើយវាគឺ...

ម្ភៃបួនការ៉ាត់ ស្មើនឹងប៉ែតសិបប្រាំគ្រាប់ (ហាប់បះ) ហើយមួយឌីរហាំ ស្មើនឹងហុកសិបគ្រាប់។ ឯការកំណត់ក្នុងករណីភាគច្រើនគឺផ្អែកលើទម្ងន់ដែលទទួលបានពីស្ថាប័នរដ្ឋដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ និងអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនប្រើប្រាស់ក្នុងការជួញដូរ។ ការវាស់វែងដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺការប្រើប្រាស់ជញ្ជីងតូចៗដែលមានភាពសុក្រឹត និងជញ្ជីងធំៗដែលមានភាពសុក្រឹតដូចគ្នា។ * ជំពូកទីកៅសិបប្រាំ ស្តីពីការស្វែងយល់អំពីទម្ងន់រ៉ត (Ratls) និងកនតារ (Qintars) ចូរដឹងចុះ សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នកថា ដោយសាររឿងទាំងនេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការជួញដូរ និងជាអ្វីដែលគេប្រើសម្រាប់កំណត់តម្លៃទំនិញ ដូច្នេះអ្នកត្រួតពិនិត្យទីផ្សារ (មូហតាស៊ីប) ចាំបាច់ត្រូវតែយល់ដឹង និងផ្ទៀងផ្ទាត់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដើម្បីឱ្យការជួញដូរប្រព្រឹត្តទៅដោយគ្មានការកេងប្រវ័ញ្ច និងស្របតាមគោលការណ៍សាសនា។ ប្រជាជននៅតាមបណ្តាប្រទេស និងតំបន់នីមួយៗ បានកំណត់ទម្ងន់រ៉តខុសៗគ្នាទាំងការលើស និងការខ្វះ។ ខ្ញុំនឹងរៀបរាប់នូវអ្វីដែលអ្នកត្រួតពិនិត្យទីផ្សារមិនអាចខ្វះបាន ដើម្បីឱ្យគាត់ដឹងពីភាពខុសគ្នានៃតម្លៃ។ ចំពោះទម្ងន់កនតារ ដែលអល់ឡោះបានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរដ៏ថ្លៃថ្លារបស់ទ្រង់នោះ លោក មូអាហ្ស ប៊ីន ចាបាល (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ វាស្មើនឹងមួយពាន់ពីររយអូគីយ៉ា (Ouqiyah)។ ចំណែកលោក អាប់ប៊ូ សៃអីដ អាល់ឃូឌ្រី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ វាស្មើនឹងស្បែកគោមួយដែលពេញទៅដោយមាស។ កនតារដែលគេស្គាល់ជាទូទៅគឺស្មើនឹងមួយរយរ៉ត ហើយមួយរ៉តស្មើនឹងមួយរយសែសិបបួនឌីរហាំ ដែលស្មើនឹងដប់ពីរអូគីយ៉ា ដោយមួយអូគីយ៉ាស្មើនឹងដប់ពីរឌីរហាំ។ នេះគឺជារ៉តរបស់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបដែលគេប្រើប្រាស់។ ចំណែករ៉តរបស់ទីក្រុងដាម៉ាស (Damascus) គឺស្មើនឹងប្រាំមួយរយឌីរហាំ ហើយមួយអូគីយ៉ាស្មើនឹងហាសិបឌីរហាំ។ រ៉តរបស់ទីក្រុងហ៊ីមស៍ (Homs) ស្មើនឹងប្រាំពីររយចិតសិបប្រាំបួនឌីរហាំ ហើយមួយអូគីយ៉ាស្មើនឹងហុកសិបប្រាំពីរឌីរហាំ មួយគ្រាប់ និងមួយភាគបីនៃគ្រាប់។ រ៉តរបស់ទីក្រុងហាម៉ា (Hama) ស្មើនឹងប្រាំមួយរយហុកសិបឌីរហាំ ហើយមួយអូគីយ៉ាស្មើនឹងហាសិបប្រាំឌីរហាំ។ រ៉តរបស់ទីក្រុងម៉ាអារ៉ា (Ma'arra) គឺដូចគ្នានឹងរ៉តរបស់ទីក្រុងហ៊ីមស៍។ រ៉តរបស់ទីក្រុងស៊ីរ៉ាស (Shiraz) ស្មើនឹងប្រាំមួយរយប៉ែតសិបបួនឌីរហាំ ហើយមួយអូគីយ៉ាស្មើនឹងហាសិបប្រាំពីរឌីរហាំ។ រ៉តរបស់ទីក្រុងបាកដាដ (Baghdad) ស្មើនឹងមួយរយសាមសិបឌីរហាំ ហើយមួយអូគីយ៉ាស្មើនឹងដប់មួយឌីរហាំដកមួយដានីក (Danik)។ ចំណែកមួយម៉ាន់ (Mann) ស្មើនឹងពីររយហុកសិបឌីរហាំ។ យើងបានឃើញអ្នកលក់គ្រឿងទេស និងឱសថការីទាំងអស់ប្រើប្រាស់ទម្ងន់ដប់ឌីរហាំជំនួសឱ្យមួយអូគីយ៉ា ដែលនេះគឺជាការកេងប្រវ័ញ្ច និងការមិនស្មោះត្រង់។ ដូច្នេះ យើងបានតម្រូវឱ្យពួកគេប្រើប្រាស់មួយអូគីយ៉ាស្មើនឹងដប់ឌីរហាំ កន្លះ និងមួយភាគបី ហើយយើងបានធ្វើឱ្យវាខុសពីទម្ងន់ដប់ឌីរហាំធម្មតា ដោយកំណត់វាជាគំរូសម្រាប់អ្នកវាស់វែង ដើម្បីឱ្យពួកគេប្រើប្រាស់វាជាស្តង់ដារ។ ចំណែករ៉តលីទី (Ratl Layti) ស្មើនឹងពីររយឌីរហាំ ហើយមួយអូគីយ៉ាស្មើនឹងដប់ប្រាំមួយឌីរហាំ កន្លះ មួយភាគប្រាំបី មួយគ្រាប់ និងមួយភាគបីនៃគ្រាប់។ ចំណែករ៉តចារ៉ូវី (Ratl Jarwi) ស្មើនឹងបីរយឌីរហាំ ហើយមួយអូគីយ៉ាស្មើនឹងម្ភៃប្រាំឌីរហាំ។ ចំពោះទម្ងន់កនតារ គួរតែត្រូវបានត្រួតពិនិត្យឱ្យបានល្អ។ ខ្លះមានឆ្លាក់អក្សរអារ៉ាប់នៅលើផ្ទៃមុខ ដើម្បីឱ្យអ្នកគ្រប់គ្នាអាចអានបាន។ ខ្លះទៀតមានឆ្លាក់អក្សរអារ៉ាប់នៅម្ខាង និងអក្សរកូបទី (Coptic) នៅម្ខាងទៀត។ គួរតែឆ្លាក់ទម្ងន់ជាអក្សរអារ៉ាប់នៅក្រោមអណ្តាតជញ្ជីង (Qabban) និងឆ្លាក់ទម្ងន់នៅលើដុំទម្ងន់ (Rummanah) ដើម្បីឱ្យកាន់តែច្បាស់លាស់។ ព្រោះថាប្រសិនបើដុំទម្ងន់នីមួយៗខ្វះមួយរ៉ត នោះអ្នកទិញនឹងខាតបង់ដប់រ៉ត។ ដូច្នេះ អ្នកត្រួតពិនិត្យទីផ្សារត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នរឿងនេះឱ្យបានខ្ពស់បំផុត។ អ្នកត្រួតពិនិត្យទីផ្សារត្រូវតែពិនិត្យជញ្ជីង (Qabban) ជាប្រចាំដោយប្រើឧបករណ៍វាស់វែង ព្រោះជញ្ជីងងាយនឹងខូចខាត ឬស្រកទម្ងន់ ជាពិសេសនៅពេលអ្នកថ្លឹងផ្អៀងជញ្ជីងដើម្បីកាត់បន្ថយទម្ងន់ដោយគ្មានអ្នកជួយលើកទម្ងន់ចេញ។ ជញ្ជីងរ៉ូម៉ាំងមានភាពត្រឹមត្រូវជាងជញ្ជីងកូបទី។ អ្នកត្រួតពិនិត្យទីផ្សារគួរតែធ្វើតេស្ត និងសាកល្បងជញ្ជីងទាំងនោះជាញឹកញាប់ ព្រោះវាអាចនឹងកោងដោយសារការថ្លឹងទម្ងន់ធ្ងន់ៗ ដែលនាំឱ្យខូចខាតដូចដែលយើងបានរៀបរាប់ខាងលើ។

ជំពូកទី ៩៦៖ ស្តីពីការស្វែងយល់អំពីកម្រិត ឬចំណែក (អាល់-អាក់សាត)

ជំពូកទី ៩៧៖ ស្តីពីអ្នកផលិតប្រេងអូលីវ និងការក្លែងបន្លំរបស់ពួកគេ។

ជំពូកទី៩៦៖ ការស្វែងយល់អំពីខ្នាតរង្វាស់ «កូសត៍» (Qist) ចូរដឹងថា សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នក ខ្នាតរង្វាស់ «កូសត៍» ប្រភេទ «ជារ៉ាវី» (Jarwi) ដែលគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅមានទម្ងន់ស្មើនឹង ៤ រ៉ត (Ratls) កន្លះ។ ចំណែកអ្នកលក់ដូរក្នុងផ្សារវិញ ពួកគេកំណត់យកខ្នាត «កូសត៍» មួយស្មើនឹង «គូស» (Kuz) ចំនួន ៨ ក្នុងប្រតិបត្តិការទិញលក់របស់ពួកគេ ហើយ «គូស» មួយគឺស្មើនឹងមួយភាគប្រាំបីនៃ «កូសត៍»។ ចំពោះ «ម៉ាត់រ៍» (Matr) នៃទឹកឃ្មុំដែលគេប្រើសម្រាប់ថ្លឹងថ្លែងនៅពេលព្រមព្រៀងដឹកជញ្ជូន និងនៅពេលទូទាត់ប្រាក់ គឺស្មើនឹង «កូសត៍» ចំនួន ៥។ ចំណែក «កូសត៍» ប្រភេទ «លីទី» (Liti) វិញ ត្រូវតែមានទម្ងន់ស្មើនឹងមួយភាគបីនៃ «ជារ៉ាវី» ហើយក៏ត្រូវស្មើនឹងទម្ងន់មួយរ៉តផងដែរ ដែលសរុបទៅគឺស្មើនឹង ៣ រ៉តនៃ «ជារ៉ាវី»។ ដូច្នេះ អ្នកលក់ទឹកដោះគោ ឬអ្នកដទៃទៀតដែលកំណត់យក «កូសត៍» ស្មើនឹង ៣ រ៉ត ទៅនឹងមួយភាគបីនោះ គឺពួកគេបានក្បត់ និងកាត់បន្ថយទម្ងន់។ ហេតុនេះ មន្ត្រីត្រួតពិនិត្យទីផ្សារ (មូហ៍តាស៊ីប) ត្រូវណែនាំពួកគេកុំឱ្យធ្វើបែបនេះ ហើយត្រូវកំណត់ខ្នាតរង្វាស់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ពួកគេអនុវត្តតាម។ អ្នកណាដែលប្រឆាំងនឹងបទបញ្ជានេះ ត្រូវទទួលការដាក់ទណ្ឌកម្ម និងត្រូវប្រកាសជាសាធារណៈ។ គ្រប់ខ្នាតរង្វាស់ «កូសត៍» និង «ម៉ាត់រ៍» ទាំងអស់ ត្រូវតែមានការថ្លឹងថ្លែងត្រឹមត្រូវ និងបោះត្រាដោយសញ្ញាសម្គាល់សំណរ ហើយត្រូវមានការត្រួតពិនិត្យជាប្រចាំ។ * ជំពូកទី៩៧៖ អំពីរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង និងការក្លែងបន្លំ ត្រូវតែមានអ្នកត្រួតពិនិត្យម្នាក់ដែលយល់ដឹងច្បាស់ និងមានទំនុកចិត្តលើការងាររបស់ពួកគេ ដើម្បីតាមដានសកម្មភាពទាំងនោះ។ ត្រូវហាមឃាត់ពួកគេមិនឱ្យចម្រាញ់ប្រេងពីគ្រាប់ពូជដើមហ្វ្លាក់ (Flax) ដោយមិនបានលីងជាមុនឡើយ ព្រោះថាប្រសិនបើលីង នោះក្លិនប្រេងនឹងចេញមកច្បាស់ ប៉ុន្តែបើចម្រាញ់ដោយមិនលីង នោះក្លិននឹងបាត់បង់ ហើយពួកគេនឹងយកទៅលាយជាមួយប្រេងផ្អែមដើម្បីក្លែងបន្លំ។ ប្រេងដែលចម្រាញ់ចេញពីគ្រាប់ផ្កាខាត់ណា (Safflower) អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះប្រសិនបើពួកគេបរិភោគវា ព្រោះវាធ្វើឱ្យសក់របស់ពួកគេជ្រុះ។ អ្នកដែលគ្មានសីលធម៌តែងតែលាយប្រេងនេះចូលទៅក្នុងប្រេងដែលមានគុណភាពល្អ និងប្រេងល្ង។ ដូច្នេះ ត្រូវតែមានការត្រួតពិនិត្យដោយផ្ទាល់ និងយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហានេះ។ ត្រូវណែនាំអ្នកដឹកជញ្ជូនកុំឱ្យលក់ប្រេងទៅឱ្យជនបរទេស មុនពេលដែលបានបំពេញតម្រូវការក្នុងទីផ្សារឱ្យគ្រប់គ្រាន់ និងបានដាក់តាំងបង្ហាញឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាច្រើនលើកច្រើនសាក่อน។ អ្នកដឹកជញ្ជូនមិនត្រូវធ្វើជាអ្នកកណ្តាល (ឈ្មួញកណ្តាល) ឡើយ ហើយអ្នកដឹកជញ្ជូនត្រូវតែជាមនុស្សម្នាក់ផ្សេងពីអ្នកកណ្តាល។ * ជំពូកទី៩៨៖ អំពីចំបើង និងអ្នកលក់ចំបើង ត្រូវតែមានអ្នកត្រួតពិនិត្យម្នាក់ដែលយល់ដឹងច្បាស់អំពីការងាររបស់ពួកគេ ហើយត្រូវហាមឃាត់ពួកគេមិនឱ្យលាយចំបើងស្រូវសាលីជាមួយចំបើងឆៃថាវ ចំបើងសណ្តែកបារាំង ចំបើងស្មៅអាល់ហ្វាល់ហ្វា (Alfalfa) ឬចំបើងដែលសើមនៅបាតកន្ត្រកឡើយ។

ជំពូកទី ៩៩៖ ស្តីពីការផ្តល់ទានជាកាត (Qirat) និងកាតពីរ (Qiratain)