អាថ៌កំបាំងដែលបានលាក់ទុកក្នុងចំណេះដឹងឥស្លាម

«ហើយក្នុងចំណោមនោះ៖ អ្វីដែលលោកបានសរសេរនៅពេលដែលខ្ញុំបានបញ្ចេញស្នាដៃដំបូងក្នុងដំណាក់កាលចាប់ផ្ដើមស្វែងរកចំណេះដឹង៖ ខ្ញុំបានពិនិត្យមើលការចងក្រងដ៏ល្អឯកនេះ ហើយខ្ញុំបានដឹងពីការប្រោសប្រណីរបស់អល់ឡោះចំពោះបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ ដែលទ្រង់បានធ្វើឱ្យអ្នកជំនាន់ក្រោយដើរតាមអ្នកជំនាន់មុន។ ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារតែការលើកសរសើរហួសហេតុដែលលោកបានផ្ដល់ឱ្យខ្ញុំនោះទេ គឺគ្មានអ្វីអាចរារាំងខ្ញុំពីការកោតសរសើរចំពោះលោកបានឡើយ។ យើងសូមអង្វរករចំពោះអល់ឡោះ សូមឱ្យទ្រង់ជួយលោកឱ្យសម្រេចបាននូវគោលដៅ រហូតដល់អ្នកជំនាន់មុនត្រូវមានការងឿងឆ្ងល់ចំពោះសមត្ថភាពរបស់អ្នកជំនាន់ក្រោយ។» ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក (៣/១១៤៦) ខណៈពេលដែលលោកកំពុងរៀបរាប់ពីសិស្សរបស់លោក -ដោយលោកបានរាប់បញ្ចូលទាំងខ្លួនលោកផ្ទាល់ផងដែរថា៖ «គាត់បាននៅក្បែរលោក (ស៊ៃឃ៍) យ៉ាងជិតស្និទ្ធបំផុតនៅចុងក្រោយនេះ រហូតដល់គាត់បានទទួលយកចំណេះដឹងពីលោក ដែលគ្មានអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកដែលនៅទីនោះអាចទទួលបានដូចគាត់ឡើយ។ ស៊ៃឃ៍បានយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះគាត់យ៉ាងពេញទំហឹង -ដោយការសរសើរដល់អល់ឡោះ- រហូតដល់លោកបញ្ជូនអ្នកនាំសារទៅប្រាប់គាត់ពីពេលវេលាដែលលោកចេញពីផ្ទះ ដើម្បីឱ្យគាត់មកអានសៀវភៅជូនលោកស្ដាប់។ គាត់បានស្ដាប់ផ្ទាល់ពីមាត់របស់លោកនូវរឿងរ៉ាវជាច្រើន ហើយបានទទួលយកស្នាដៃនិពន្ធភាគច្រើនរបស់លោក ព្រមទាំងទទួលបានការអនុញ្ញាតពីលោកឱ្យធ្វើការបង្រៀនទៀតផង...»។ លោក សាខាវី មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធបំផុតជាមួយគ្រូរបស់លោកគឺ ហាភីហ្ស អ៊ីប៊ុន ហាចារ រហូតដល់សិស្សម្នាក់របស់លោកបានលើកសរសើរលោកដោយហៅឈ្មោះលោកថា «អ៊ីប៊ុន ហាចារ» (១)។ ដូចគ្នានេះដែរ យើងស្ទើរតែមិនឃើញស្នាដៃនិពន្ធណាមួយរបស់លោក សាខាវី មិនថាជាសៀវភៅតូច ឬធំនោះទេ ដែលមិនមានការដកស្រង់នូវការកែសម្រួល និងការស្រាវជ្រាវរបស់គ្រូលោកគឺ ហាភីហ្ស អ៊ីប៊ុន ហាចារ នោះឡើយ ដែលនេះបង្ហាញឱ្យឃើញពីការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងរបស់លោកចំពោះស្នាដៃទាំងនោះ និងការចងចាំយ៉ាងច្បាស់លាស់នូវអ្វីដែលមាននៅក្នុងនោះ។ • ការលើកសរសើរ និងការកោតសរសើរចំពោះលោក៖ លោក ស៊ូកានី បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់បាឌរុ អាល់តូឡេអ៍» (២/១៨៥) ថា៖ «... សរុបមក លោកគឺជាមេដឹកនាំដ៏អស្ចារ្យម្នាក់ រហូតដល់សិស្សរបស់លោកគឺ ចារុលឡោះ អ៊ីប៊ុន ហ្វាហ៍ដ បាននិយាយថា៖ សូមស្បថដោយអល់ឡោះដ៏មហិមា ខ្ញុំមិនដែលឃើញអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសជំនាន់ក្រោយណាម្នាក់ដូចគាត់ឡើយ។ រឿងនេះអ្នកណាដែលបានអានស្នាដៃរបស់គាត់ ឬបានជួបគាត់ផ្ទាល់ សុទ្ធតែដឹងទាំងអស់។ គាត់គឺជាអ្នកជំនាញក្នុងវិស័យរបស់គាត់ ហើយមានភាពយុត្តិធម៌ក្នុងការសរសេរជីវប្រវត្តិ។ សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ជីតារបស់ខ្ញុំ ដែលបានមានប្រសាសន៍ក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់គាត់ថា៖»

លោកបានលេចធ្លោដោយឡែកនៅក្នុងវិស័យជំនាញរបស់លោក ហើយកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោកបានល្បីល្បាញពាសពេញពិភពលោក។ លោកបាននិពន្ធស្នាដៃជាច្រើនទាំងក្នុងវិស័យជំនាញរបស់លោក និងវិស័យដទៃទៀត ដែលស្នាដៃទាំងនោះបានផ្សព្វផ្សាយទៅគ្រប់ទិសទីទាំងទិសខាងកើត និងខាងលិច ទាំងនៅតំបន់សាម (Sham) និងយេមែន (Yemen)។ ខ្ញុំមិនស្គាល់នរណាម្នាក់នៅពេលនេះ ដែលមានចំណេះដឹងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រហាឌីស (ហាឌីស) ស្មើនឹងលោកឡើយ ហើយក៏គ្មានអ្នកណាដែលមានស្នាដៃច្រើន និងល្អប្រសើរជាងលោកដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត បណ្ដាអ្នកប្រាជ្ញមកពីគ្រប់ទិសទី ទាំងគ្រូៗ សិស្សគណ និងមិត្តភក្តិ សុទ្ធតែបានរៀនសូត្រពីលោក។ លោកមានជំនាញយ៉ាងជ្រៅជ្រះក្នុងការស្គាល់ឈ្មោះបុគ្គល (Asma' អាល់-Rijal) ស្ថានភាពរបស់អ្នករាយការណ៍ហាឌីស (Rawi) ក៏ដូចជាការវាយតម្លៃលើភាពគួរឱ្យទុកចិត្ត ឬភាពខ្សោយរបស់អ្នករាយការណ៍ (អាល់-Jarh wa អាល់-Ta'dil) ហើយលោកគឺជាអ្នកដែលគេចង្អុលបង្ហាញក្នុងវិស័យនេះ។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានពោលថា៖ «បន្ទាប់ពីអាល់ហាហ្វីស (អាល់-Hafiz) អាប់ឌុលហ្សាហាប៊ី (អាល់-Dhahabi) មក មិនទាន់មានអ្នកណាម្នាក់ដើរតាមគន្លងនេះដូចលោកឡើយ ហើយបន្ទាប់ពីលោកទទួលមរណភាពទៅ វិទ្យាសាស្ត្រហាឌីសក៏បានសាបសូន្យទៅតាមនោះដែរ មនុស្សម្នាបានសោកស្ដាយចំពោះការបាត់បង់លោក ហើយក៏គ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចជំនួសតំណែងលោកបានឡើយ»។ យើងមិនត្រូវភ្លេចបញ្ជាក់ថា សាក់ខាវី (អាល់-Sakhawi) រ៉ាហ៊ីមហុលឡោះ (Rahimahullah) តែងតែយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការកត់ត្រាពាក្យសរសើររបស់មនុស្សម្នាចំពោះរូបលោក មិនថាជាគ្រូរបស់លោក សិស្សរបស់លោក ឬសូម្បីតែមនុស្សទូទៅដែលលោកបានជួប។ លោកថែមទាំងបាននិពន្ធសៀវភៅមួយក្បាលដោយឡែកដែលមានចំណងជើងថា៖ «អ្នកដែលបានសរសើរលោកពីសំណាក់អ្នកប្រាជ្ញ និងមិត្តភក្តិ...»។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកបានបង្កើតជំពូកមួយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-ដូអ៊ុល ឡាមីអ៍» (អាល់-Daw' អាល់-Lami') សម្រាប់អ្នកដែលបានសរសើរលោក បន្ថែមពីលើការលើកឡើងនូវពាក្យសម្ដីរបស់ពួកគេម្នាក់ៗនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-ដូអ៊ុល ឡាមីអ៍» ឬ «អាល់-តុហ្វាហ៍ អាល់ឡតីហ្វាហ៍» (អាល់-Tuhfah អាល់-Latifah) ឬយ៉ាងហោចណាស់ក៏បានបញ្ជាក់ថា លោកធ្លាប់ធ្វើបែបនោះ។ វាហាក់ដូចជាមូលហេតុនៃភាពយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងនេះ គឺដោយសារតែការប្រកួតប្រជែងរវាងសាក់ខាវី និងអ្នកប្រាជ្ញសហសម័យមួយចំនួន ជាពិសេសគឺអាល់ហាហ្វីស អាល់-ស៊ូយូទី (អាល់-Suyuti) ដែលនឹងរៀបរាប់នៅពេលក្រោយ។ • ស្នាដៃរបស់លោក៖ អាល់ហាហ្វីស សាំស៊ូឌីន អាល់-សាក់ខាវី (៨៣១-៩០២ ហ.ស) គឺជាអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ដែលបាននិពន្ធស្នាដៃយ៉ាងច្រើនក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រឥស្លាមជាច្រើន ជាពិសេសគឺវិទ្យាសាស្ត្រហាឌីស និងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ស្នាដៃដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅមានចំនួនតិចតួចនៅឡើយ ហើយស្នាដៃរបស់លោកមានលក្ខណៈពិសេសត្រង់ភាពត្រឹមត្រូវ និងគុណភាពខ្ពស់ រហូតទទួលបានការសរសើរពីអ្នកប្រាជ្ញដែលមានភាពយុត្តិធម៌។ អាល់-អៃដារូស៊ី (អាល់-Aidarusi) បានពោលក្នុងសៀវភៅ «តារីខុល នូរី សាෆិរ» (Tarikh អាល់-Nur អាល់-Safir) ទំព័រ ២០ ថា៖ «ស្នាដៃរបស់លោកគឺជាទីបញ្ចប់នៃសក្ខីភាពបញ្ជាក់ពីភាពខ្ពង់ខ្ពស់ និងកិត្តិយសរបស់លោក»។ ហើយនៅទំព័រ ២១ លោកបានពោលថា៖ «អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើននៃមហ្សហាប (Mazhab) បានសរសើរស្នាដៃរបស់លោក... ហើយអ្នកប្រាជ្ញធំៗបានសរសេរដោយដៃរបស់ពួកគេផ្ទាល់លើស្នាដៃខ្លះរបស់លោក រហូតដល់អ្នកខ្លះពោលថា៖ ប្រសិនបើស្នាដៃមិនមានលក្ខណៈបែបនេះទេ នោះវាមិនមែនជាស្នាដៃឡើយ»។ អ៊ីបនុល អ៊ីម៉ាដ (Ibn អាល់-Imad) បានពោលក្នុងសៀវភៅ «សហ្សារ៉ាតុហ្សាហាប» (Shadharat អាល់-Dhahab) ៨/១៦ ថា៖ «លោកបាននិពន្ធសៀវភៅជាច្រើនដែលជាទីបញ្ចប់នៃភាពល្អឥតខ្ចោះ ដោយសារភាពខ្ពង់ខ្ពស់ និងភាពច្បាស់លាស់នៃភាសារបស់លោក»។ សិស្សរបស់លោកគឺ ចារុលឡោះ អ៊ីបនុលហ្វាហ៍ដ (Jar អល់ឡោះ Ibn Fahd) បានពោលក្នុងសៀវភៅ «អាល់-បាឌ្រុល តូឡេអ៍» (អាល់-Badr អាល់-Tali') ២/១៨៥-១៨៦ ថា៖ «...សូមស្បថនឹងអល់ឡោះដ៏មហិមា ខ្ញុំមិនដែលឃើញអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសជំនាន់ក្រោយណាម្នាក់ដូចលោកឡើយ ហើយរឿងនេះអ្នកណាដែលបានអានស្នាដៃរបស់លោក ឬបានជួបលោកផ្ទាល់នឹងដឹងច្បាស់។ លោកគឺជាអ្នកជំនាញក្នុងវិស័យរបស់លោក មានភាពយុត្តិធម៌ក្នុងការសរសេរជីវប្រវត្តិ...»។ អាល់-ឡាក់ណាវី (អាល់-Laknawi) បានពោលក្នុងសៀវភៅ «អាល់-តាក់លីកាតុល សាន់នីយ៉ាហ៍» (អាល់-Ta'liqat អាល់-Saniyyah) ទំព័រ ៣៨ ថា៖ «ខ្ញុំបានអានស្នាដៃរបស់លោក...» ហើយលោកបានរៀបរាប់ពីស្នាដៃទាំងនោះខ្លះៗ រួចពោលថា៖ «ស្នាដៃទាំងអស់សុទ្ធតែមានតម្លៃខ្លាំងណាស់ និងពោរពេញដោយអត្ថប្រយោជន៍ដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «សាបាតុល បាឡាវី» (Thabat អាល់-Balawi) ទំព័រ ៣៧៥ បានបញ្ជាក់ថា សាក់ខាវី បានប្រាប់ពីខ្លួនលោកថា៖ «លោកមានស្នាដៃចំនួន ១៦០»។ អាល់-អាសាឌី (អាល់-Asadi) បានលើកឡើងក្នុងសៀវភៅ «ហ្សៃលុ តាបាកាតិ ស៊ីហ្វៃយ៉ាហ៍» (Dhayl Tabaqat អាល់-Shafi'iyyah) ថា ស្នាដៃរបស់សាក់ខាវីមានចំនួនដល់ទៅ ២០០ នៅពេលនោះ។ ក្រៅពីនេះ អាល់-កាតានី (អាល់-Kattani) បានដកស្រង់ក្នុងសៀវភៅ «ហ្វិហ្រិសុល ហ្វាហារីស» (Fihris អាល់-Faharis) ២/៩៨៩ ថា ស្នាដៃរបស់លោក «មានលើសពី ៤០០ ក្បាល ដូចដែលលោកបានរៀបរាប់លម្អិតនៅក្នុងការអនុញ្ញាត (Ijazah) ជាច្រើនរបស់លោក»។

បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានរកឃើញឃ្លានេះ ដែលលោក អាល់-លាក់ណាវី (អាល់-Laknawi) បានដកស្រង់ចេញពីលោក អ៊ីបន រូសបាហាន (Ibn Ruzbahan) នៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ើរហ៍ សាម៉ាអិល អត្តីរមីហ្ស៊ី» (Sharh Shamail អាល់-Tirmidhi) ដោយអត្ថបទដើមរបស់លោកមានន័យថា៖ «គាត់មានស្នាដៃនិពន្ធជាងបួនរយភាគ ដូចដែលគេបានរៀបរាប់ប្រាប់ខ្ញុំ ហើយគាត់បានរៀបរាប់លម្អិតអំពីស្នាដៃទាំងនោះជាច្រើននៅក្នុងលិខិតអនុញ្ញាត (Ijaza) របស់គាត់»។ នេះគឺជាស្នាដៃដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយ៖ ១. អាល់-អ៊ីបតិហាជ ប៊ីអ័សការី អាល់មូសាភិរ អាល់ហាជ៖ បោះពុម្ពពីរលើក លើកទីមួយ៖ ដោយ រីដ្វាន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) រីដ្វាន ពីសំណាក់ ដារុល គីតាប អាល់អារ៉ាប៊ី។ លើកទីពីរ៖ ដោយ អាលី រីដា ពីសំណាក់ ម៉ាក់តាបាត លីណា នៅប្រទេសអេហ្ស៊ីប។ ២. អាល់-អ៊ីតិហ្សា ប៊ីលជៈវ៉ាប អាន់ ម៉ាសាអិល បាអ្ឌី អាល់វ៉ូអ៉ាឌ៖ បោះពុម្ពដោយ អាំរូ អាលី អូម៉ារ ពីសំណាក់ ដារ សាឡាហ្វីយ៉ា នៅប្រទេសឥណ្ឌា ក្រោមចំណងជើងថា៖ «អាល់-អ៊ីកូហ្ស»! ដែលនេះជាកំហុស។ ៣. អាល់-អជូវ៉ាត អាល់អ៊ុលយ៉ា អានី អាល់អេស៊ីឡាតិ អាល់ឌីមយ៉ាទីយ៉ា៖ បោះពុម្ពពីរលើក លើកទីមួយ៖ ដោយ មីស្ហអល់ អាល់ជូបារីន ពីសំណាក់ ដារ អ៊ីបន ហ្សាម។ លើកទីពីរ៖ ដោយខ្ញុំផ្ទាល់ ពីសំណាក់ ដារ ហ្គោរ៉ាស់។ ៤. អាល់-អជូវ៉ាត អាល់ម៉ារឌីយ៉ា ហ្វីម៉ា ស៊ូអិល អាន់ហូ មីន អាល់អេស៊ីឡាតិ អាល់ហាឌីស៊ីយ៉ា៖ បោះពុម្ពដោយ អាលី រីដា ក្រោមចំណងជើងថា «អាល់-ហ្វាតាវ៉ា អាល់ហាឌីស៊ីយ៉ា» ពីសំណាក់ ដារ អាល់ម៉ាមូន។ ហើយក៏បានបោះពុម្ពក្រោមចំណងជើងថា៖ «អាល់-អជូវ៉ាត អាល់ម៉ារឌីយ៉ា ហ្វីម៉ា ស៊ូអិល អះសាក់ខាវី អាន់ហូ មីន អាល់អះហាឌីស៊ី អាល់ណាបាវីយ៉ា» ពីសំណាក់ ដារ អាល់រ៉ាយ៉ា ដោយលោកបណ្ឌិត មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីស្ហាក ចំនួនបីភាគ។ បងប្រុសរបស់យើងគឺ ស៊ៃខ៍ សូឡាហ៍ អាល់ហ្សាយ៉ានី និងអ្នកដទៃទៀត បានបញ្ចប់ការងាររៀបចំសៀវភៅនេះ ហើយវានឹងចេញផ្សាយក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ -ប្រសិនបើអល់ឡោះមានបំណង-។ ៥. អ៊ីស្តិជ្លាប អ៊ីរទីកាអិល ហ្គោរ៉ហ្វ ប៊ីហុប អាក់រ៉ូប៊ីអាយ អាល់រ៉សូល ﷺ ហ្សាវី អាល់សារ៉ាហ្វ៖ បោះពុម្ពដោយ ស៊ៃខ៍ ខាលីដ បាប៊ីទីន ពីសំណាក់ ដារ អាល់បាសាអិរ ចំនួនពីរភាគ។ ៦. អាល់-អ៊ីអ្លាន ប៊ីតតៅប៊ីខ លីមែន ហ្សាំម៉ា អះលិ អាល់តារីខ៖ បោះពុម្ពដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ រ៉ូសថេនថល (Rosenthal) និងបកប្រែដោយបណ្ឌិត សាលីហ៍ អាល់អាលី ពីសំណាក់ មូអះសាស្សាត អាល់រ៉ិសាឡា។ បោះពុម្ពនៅទីក្រុងគែរ ពីសំណាក់ ម៉ាក់តាបាត ទីជារីយ៉ា នៅទីក្រុងដាម៉ាស ពីសំណាក់ ម៉ាតបាអាត អាល់តារ៉ូគី និងនៅទីក្រុងបាកដាដ ពីសំណាក់ ម៉ាតបាអាត អាល់អានី។ វាត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងសៀវភៅ៖ «អិលមូ អាល់តារីខ អ៊ីនដាល់ មូស្លីមីន» និងពីសំណាក់ ម៉ាក់តាបាត អាល់សាអី ដោយ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អូស្មង់ អាល់ឃូស្ហ។ ៧. អាល់-អ៊ីនទីហូឌ ហ្វី ខតមី ស៊ីហ្វា លី អាយ៉ាឌ៖ បោះពុម្ពដោយ អាប់ឌុលឡាទីហ្វ អាល់ជៃឡានី ពីសំណាក់ ដារ អាល់បាសាអិរ។ ៨. ប៊ូហ្គីយ៉ាត អាល់រ៉ាហ្គីប អាល់មូតាម៉ាន់នី ហ្វី ខតមី ស៊ូណាន់នី អាល់ណាសាអី រីវ៉ាយ៉ាត អ៊ីបនី អាល់ស៊ុននី៖ បោះពុម្ពដោយ អាប់ប៊ូ អាល់ហ្វាឌល អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ីន ហ្សាការីយ៉ា ពីសំណាក់ ដារ អាល់គីតាប អាល់ម៉ិស្រ៊ី និងដោយ អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពីសំណាក់ ម៉ាក់តាបាត អាល់អូបីខាន។ ៩. ប៊ូហ្គីយ៉ាត អាល់អូឡាម៉ា អ័ររ៉ូវ៉ាត៖ វាគឺជាឧបសម្ព័ន្ធនៃសៀវភៅចៅក្រមអេហ្ស៊ីប បោះពុម្ពដោយ ជូដា ហ៊ីឡាល់ និង មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ម៉ះមូដ ស៊ូបហ៍ ពីសំណាក់ ដារ អាល់ម៉ិស្រ៊ីយ៉ា លីតតាក់លីហ្វ វ៉ាតតារជូម៉ា។ ១០. អាល់-ប៊ុលដានីយ៉ាត អាល់អ៊ុលយ៉ា៖ បោះពុម្ពផ្សាយដោយ ហ៊ូសាម អាល់កាត់តាន ពីសំណាក់ ដារ អាល់អាតតៅ ក្រោមចំណងជើងថា «អាល់-ប៊ុលដានីយ៉ាត»។ ១១. អាល់-តិប៊រ អាល់ម៉ាសប៊ូក ហ្វី អាល់ហ្សៃលិ អឡា តារីខិ អាល់ម៉ាក់រីហ្ស៊ី៖ ស៊ូឡូក (Suluk) ត្រូវបានបោះពុម្ពមួយភាគដោយ ឆាល ហ្គីយ៉ារដូ ប៊ីក ពីសំណាក់ ម៉ាតបាអាត ប៊ូឡាក បន្ទាប់មកបោះពុម្ពមួយភាគទៀតដែលមានឆ្នាំ (៨៤៥-៨៥៧ ហ.ស) ពីសំណាក់ ម៉ាក់តាបាត អាល់គុលលីយ៉ាត អាល់អាហ្សហារីយ៉ា។ ១២. តាក់រីរុ អាល់ជៈវ៉ាប អាន ដរ៉បិ អាល់ដាវ៉ាប៖ បោះពុម្ពផ្សាយដោយខ្ញុំផ្ទាល់ ក្នុងទស្សនាវដ្តី «អាល់ហ៊ីកម៉ា» លេខ ៤ (ទំព័រ ២១៥-២៥៧) ហើយក៏បានបោះពុម្ពដោយ ហ៉ាឌី អាល់ម៉ារី ពីសំណាក់ ដារ អ៊ីបន ហ្សាម និងមុននោះពីសំណាក់គ្រឹះស្ថានដដែល ដោយ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ខៃរូ រ៉ាម៉ាដាន។ ១៣. តាក់រីរុ អាល់ម៉ាកុល ហ្វី អាល់កាឡាមិ អឡា ហាឌីស៖ «គុលលូ អាំរិន ហ្ស៊ី បាល...»៖ ត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-អជូវ៉ាត អាល់ម៉ារឌីយ៉ា» (១/១៨៩-២០៣ - បោះពុម្ពដោយ ដារ រ៉ាយ៉ា)។ ១៤. តាក់រីរុ អាល់ម៉ាកុល វ៉ាល់បាយ៉ាន ហ្វី អាល់កាឡាមិ អឡាល់ មីហ្សាន៖ បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី «អាល់ប៊ូហូស អាល់អ៊ីស្លាមីយ៉ា» ចេញផ្សាយដោយការិយាល័យគ្រប់គ្រងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងការចេញហ្វាតាវ៉ា (រីយ៉ាឌូ) លេខ ៥៦ ដោយបណ្ឌិត បាឌ័រ អាល់អាម៉ាស។ ១៥. តុហ្វាត អាល់អះបាប វ៉ាប៊ូហ្គីយ៉ាត អាល់តុលឡាប ហ្វី អាល់ឃីតតាតិ វ៉ាល់ម៉ាហ្សារ៉ាត វ៉ាល់ប៊ីកាអិល ម៉ូបារ៉ាកាត៖ បោះពុម្ពនៅ ម៉ាតបាអាត អាល់អាហ្សហារីយ៉ា នៅផ្នែកខាងក្រោមនៃភាគទី ៤ នៃសៀវភៅរបស់ អាល់ម៉ាក់ការី៖ «ណាហ្វហ៍ អាល់ទីប» បន្ទាប់មកបោះពុម្ពដោយឡែកដោយ ហាសាន់ កាស៊ីម និង ម៉ះមូដ រ៉ាប៊ី ដោយដាក់ឈ្មោះថាជាស្នាដៃរបស់ អាប់ប៊ូ អាល់ហាសាន់ នូរុឌីន អាលី ប៊ីន អាហ្មាត់ អាល់អះសាក់ខាវី ពីសំណាក់ ម៉ាក់តាបាត អាល់គុលលីយ៉ាត អាល់អាហ្សហារីយ៉ា និងបោះពុម្ពពីសំណាក់វិទ្យាស្ថានប្រវត្តិសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រអារ៉ាប់-អ៊ីស្លាម នៅទីក្រុងហ្វ្រែងហ្វើត ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ ១៦. អាត់តុហ្វាត អាល់ឡទីហ្វា ហ្វី តារីខិ អាល់ម៉ាឌីណា អាល់សារីហ្វា៖ បោះពុម្ពដោយ ស៊ៃខ៍ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ហាមីដ អាល់ហ្វាគី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) ពីសំណាក់ ម៉ាតបាអាត អាល់ស៊ុនណា អាល់មូហាំម៉ាឌីយ៉ា បន្ទាប់មកត្រូវបានបោះពុម្ពឡើងវិញច្រើនដង។ ១៧. តាក់រីជុ អះហាឌីសិ អាល់អាឌីលីន លី អាប់ប៊ី ណូអៃម៖ បោះពុម្ពដោយខ្ញុំផ្ទាល់ ពីសំណាក់ ដារ អាំម៉ារ (ហ្ស៊កដានី) និង ដារ អាល់បាសាអិរ អាល់អ៊ីស្លាមីយ៉ា បន្ទាប់មកនៅផ្នែកខាងក្រោមនៃសៀវភៅ «ហ្វាឌីឡាត អាល់អាឌីលីន» របស់ អាប់ប៊ី ណូអៃម ដោយខ្ញុំផ្ទាល់ ពីសំណាក់ ដារ អាល់វ៉ាតាន់ (រីយ៉ាឌូ)។ ១៨. តាក់រីជុ អ័របាអី អាល់ស៊ូហ្វីយ៉ា លី ស៊ុលឡាមី៖ បោះពុម្ពដោយ ស៊ៃខ៍ អាលី ប៊ីន ហាសាន់ ប៊ីន អាប់ឌុលហាមីដ ពីសំណាក់ អាល់ម៉ាក់តាបាត អាល់អ៊ីស្លាមីយ៉ា និង ដារ អាំម៉ារ (ហ្ស៊កដានី)។ ១៩. តាក់រីហ្សុ គីតាប៖ «អាល់ហះដាអិក អាល់ហ្គោវ៉ាលី ហ្វី កូបា វ៉ាល់អាវ៉ាលី»៖ បោះពុម្ពផ្សាយដោយ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អាល់អាឡាវី និងដាក់នៅចុងបញ្ចប់នៃសៀវភៅដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។ ២០. តាក់មិឡាតូ ដូមិ អាល់មូស្ន៉ាត អាល់មូអាតាលី អ៊ីឡា អ៊ីតហាហ្វិ អាល់ម៉ាហារ៉ា ហ្វី អាត់រ៉ូហ្វិ អាល់អ័ស្រ៉ា៖ វាស្ថិតនៅក្នុងសៀវភៅ «អ៊ីតហាហ្វុ អាល់ម៉ាហារ៉ា» បោះពុម្ពដោយក្រុមការងារ ពីសំណាក់ក្រសួងកិច្ចការអ៊ីស្លាម វ៉ាកហ្វ៍ ការផ្សព្វផ្សាយ និងការណែនាំ ដោយសហការជាមួយសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីស្លាម។ ២១. អាត់តៅឌីហ៍ អាល់អាប់ហ៍រ លី តាហ្សគីរ៉ាតិ អ៊ីបនី អាល់មុលគីន ហ្វី អិលមិ អាល់អះសារ៖ បោះពុម្ពនៅប្រទេសអេហ្ស៊ីបកាលពីមុន ហើយត្រូវបានបោះពុម្ពឡើងវិញដោយ ហ៊ូសេន អាល់ជៈមាល ពីសំណាក់ ដារ អាល់តាក់វ៉ា (ទីក្រុងគែរ) បន្ទាប់មកពីសំណាក់ ម៉ាក់តាបាត អាត់តារប៊ីយ៉ា អាល់អ៊ីស្លាមីយ៉ា បន្ទាប់មកដោយ អាប់ឌុលឡាហ៍ អាល់ប៊ូខារី ពីសំណាក់ ម៉ាក់តាបាត អ័ដ្វាអុស សាឡាហ្វ និងបោះពុម្ពជាមួយសៀវភៅ «នុហ្សាត អាល់ណាហ្សារ» របស់ អ៊ីបន ហាចារ ពីសំណាក់ ដារ អាល់អាសារ។ ២២. អាល់ជៈវ៉ាបូ អល់ឡោះ អ៊ីនដាប៉ាត អាន៖ «ឡា តាគូន ហុលវ៉ាន់ ហ្វាតូស្តារ៉ាត»៖ បោះពុម្ពដោយខ្ញុំផ្ទាល់ ពីសំណាក់ ដារ អាត់តូហ៊ីត (រីយ៉ាឌូ)។ ២៣. ជៈវ៉ាប អាន តាហ្សវីរិ អាល់យ៉ាហ៊ូឌ កានីសាត បៃតិ អាល់ម៉ាកឌីស៖ បោះពុម្ពដោយខ្ញុំផ្ទាល់ ក្នុងទស្សនាវដ្តី «អាល់អាស្ហាលា» (លេខ ២០ ឆ្នាំទី ៥) ហើយវាស្ថិតនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-អជូវ៉ាត អាល់ម៉ារឌីយ៉ា» (៣/១០១៥-១០៣២)។ ២៤. ជៈវ៉ាប ហ្វី អាល់ជាំអិ បៃនៈ ហាឌីសៃនី ហូម៉ា៖ ដូអូអូហ៊ូ ﷺ លី អាន់ណាស ប៊ីន ម៉ាលីក ប៊ីកាសរ៉ាតិ អាល់ម៉ាលិ វ៉ាល់វ៉ូឡាដ, វ៉ាហាឌីសិ ដូអូអិហ៊ី ﷺ ប៊ីហ្សាលីកា អឡា មែន ឡាំ យូអ៊ឹម៊ីន ប៊ីហ៊ី វ៉ាយូស័ដឌីកូហ៊ូ៖ បោះពុម្ពជាឧបសម្ព័ន្ធនៃសៀវភៅនេះ ដោយផ្អែកលើសាត្រាស្លឹករឹតដើមរបស់ម្ចាស់ស្នាដៃ។ ២៥. អាល់ជៈវ៉ាហ៊ីរុ អាល់ម៉ាចមូអះ៖ បោះពុម្ពដោយ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ខៃរូ រ៉ាម៉ាដាន ពីសំណាក់ ដារ អ៊ីបន ហ្សាម ក្រោមចំណងជើងថា៖ «អាល់ជៈវ៉ាហ៊ីរុ អាល់ម៉ាចមូអះ វ៉ាន់ណាវ៉ាឌិ អាល់ម៉ាសមូអះ»។ ២៦. អាល់ជៈវ៉ាហ៊ីរុ វ៉ាដឌូរ៉ារុ ហ្វី តារជៈមាតិ ស៊ៃខិ អាល់អ៊ីស្លាម អ៊ីបនី ហាចារ៖ បោះពុម្ពមួយផ្នែកតូចដោយ សាលីហ៍ អាល់អាលី ក្នុងសៀវភៅ «អិលមូ អាល់តារីខ អ៊ីនដាល់ មូស្លីមីន» នៅទីក្រុងបាកដាដ បន្ទាប់មកបោះពុម្ពមួយភាគរហូតដល់ចប់ (ជំពូកទី ៣) ដោយ

អ្វីដែលបានកើតឡើងរវាងលោក និងសហសម័យរបស់លោក គឺអាល់-ស៊ូយូទី៖ រវាងអ្នកនិពន្ធគឺលោក អាល់-ហាភីហ្ស អាល់-សាខាវីី នៅម្ខាង និងលោក អាល់-ប៊ូកាអី, ចាឡាលូឌីន អាល់-ស៊ូយូទី និងអាល់-ឌីមី នៅម្ខាងទៀត បានកើតមាននូវអ្វីដែលតែងតែកើតឡើងរវាងអ្នកប្រាជ្ញក្នុងសម័យកាលតែមួយ។ រហូតដល់មានការល្បីល្បាញថា លោក អាល់-ស៊ូយូទី បាននិយាយអំពីលោក (អាល់-សាខាវី) ដោយប្រើកំណាព្យថា៖ «ចូរប្រាប់ទៅកាន់ អាល់-សាខាវី ចុះថា ប្រសិនបើអ្នកជួបនឹងគ្រោះកាចណាមួយ... នោះចំណេះដឹងរបស់ខ្ញុំប្រៀបដូចជាសមុទ្រដែលមានរលកបោកបក់យ៉ាងខ្លាំង។ ហើយលោក អាល់-ហាភីហ្ស អាល់-ឌីមី គឺជាដំណក់ទឹកភ្លៀងពីពពក ដូច្នេះចូរអ្នកដួសយកទឹកពីសមុទ្រ ឬបឺតជញ្ជក់យកទឹកពីដំណក់ភ្លៀងនោះចុះ។» លោក អាល់-ស៊ូយូទី បានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅ «ណាសម៍ អាល់-អ៊ិកយ៉ាន» (ទំព័រ ១៥២) ក្នុងពេលដែលលោកសរសេរជីវប្រវត្តិរបស់ អាល់-សាខាវី ថា៖ «គាត់បានស្ដាប់ការបង្រៀនជាច្រើនពីអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកហាស៊ីសនៅអេហ្ស៊ីប ស៊ីរី និងហ៊ីចាហ្ស៍។ គាត់បានចម្រាញ់ និងចងក្រងស្នាដៃសម្រាប់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ ប៉ុន្តែគាត់មានកំហុសឆ្គងផ្នែកភាសាជាច្រើន ហើយគាត់ខ្វះខាតចំណេះដឹងផ្នែកផ្សេងៗ គឺគាត់មិនចេះអ្វីសោះក្រៅពីវិទ្យាសាស្ត្រហាស៊ីស។ បន្ទាប់មក គាត់បានងាកទៅចាប់អារម្មណ៍លើប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយបានចំណាយពេលពេញមួយជីវិតរបស់គាត់លើរឿងនេះ រហូតដល់លង់ខ្លួនក្នុងនោះ ហើយគាត់បានប្រើវាដើម្បីរិះគន់កិត្តិយសរបស់មនុស្សម្នា...»។ លោក អាល់-ស៊ូយូទី បាននិពន្ធសៀវភៅជាច្រើនដើម្បីឆ្លើយតប និងរិះគន់លោក អាល់-សាខាវី ក្នុងនោះមានសៀវភៅ «អាល់-កាវី ហ្វី តារីខិ អាល់-សាខាវី» ដែលត្រូវបានបោះពុម្ពរួមជាមួយសៀវភៅ «ម៉ាកាម៉ាត» របស់គាត់ និងសៀវភៅ «អាល់-កៅលុល មុជម៉ាល់ ហ្វី រ៉ដឌី អាឡាល់ មូហ៍មាល»។ ចំណែកលោក អាល់-ហាភីហ្ស អាល់-សាខាវី ក៏បានសរសេរជីវប្រវត្តិរបស់ អាល់-ស៊ូយូទី នៅក្នុងសៀវភៅ «អាដ-ឌូអ៊ុល ល៉ាមីអ៍» ដោយរិះគន់គាត់យ៉ាងខ្លាំងក្លា ថែមទាំងចោទប្រកាន់គាត់ថាបានលួចចម្លងស្នាដៃ និងពណ៌នាថាគាត់ជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ និងមានចិត្តលំអៀង។ លោកបានបញ្ចប់ជីវប្រវត្តិរបស់គាត់ដោយពាក្យថា៖ «មហាអស្ចារ្យចំពោះអល់ឡោះ អ្នកដែលប្រទានបញ្ញាស្មារតី!»។ លើសពីនេះ លោកក៏មានស្នាដៃ «អ៊ិនតិកដូ មូដដាអី អាល់-អ៊ីជទីហាត» ដែលក្នុងនោះលោកបានរិះគន់ការដែល អាល់-ស៊ូយូទី អះអាងថាខ្លួនជាអ្នកកែទម្រង់ (មុជជ្ដ៊ីដ) នៃសតវត្សរ៍ទីដប់។ ជម្លោះនេះនៅតែបន្តរហូតដល់ក្រោយពេលដែលលោក អាល់-ហាភីហ្ស អាល់-សាខាវី បានទទួលមរណភាព ដោយមានសិស្សរបស់គាត់ម្នាក់ឈ្មោះ អាហ្មេដ បិន អាល់-ហ៊ូសៃន បាននិពន្ធសៀវភៅពីរដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹង អាល់-ស៊ូយូទី និងការពារគ្រូរបស់គាត់។ សរុបសេចក្តីមក ការរិះគន់គ្នាទៅវិញទៅមករវាងអ្នកប្រាជ្ញក្នុងសម័យកាលតែមួយ គឺជារឿងដែលមិនអាចទទួលយកបានតាមគោលការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រ «ជើរហ៍ វ៉ា តាអ៍ឌីល» (ការរិះគន់ និងការវាយតម្លៃអ្នករាយការណ៍ហាស៊ីស) ជាពិសេសនៅពេលដែលមានការប្រកួតប្រជែងគ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក អាល់-ហាភីហ្ស អាល់-សាខាវី ត្រូវបានគេមើលឃើញថា មានភាពគោរពតាមគោលការណ៍ និងមានភាពគោរពតាមគោលបំណងជាង ដោយសារតែការរិះគន់របស់គាត់មានកម្រិតតិចជាងការរិះគន់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែល អាល់-ស៊ូយូទី បានប្រើប្រាស់មកលើគាត់។

បានបកប្រែអត្ថបទខាងលើជាភាសាខ្មែរដូចតទៅ៖ លោក អައް-ស៊ូកានី បានថ្លែងការពារចំពោះសកម្មភាពរបស់លោក អައް-សាខាវី នៅក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់គាត់ដែលមានចំណងជើងថា «អដ-ដូអ៊ុល ល៉ាមីអ៍» នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-បាដ្រុល តូឡេអ៍» (ភាគ ២ ទំព័រ ១៨៧) ថា៖ «គួរឱ្យស្តាយណាស់ដែលអ្នកនិពន្ធជីវប្រវត្តិរូបនេះ មិនបានរក្សាទុកសៀវភៅដ៏ល្អឯកនោះឱ្យផុតពីការរិះគន់ទៅលើអ្នកប្រាជ្ញធំៗដែលជាសហសម័យរបស់គាត់។ ប៉ុន្តែ ប្រហែលជាគាត់មានគោលបំណងល្អ ហើយដោយសារតែសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏លើសលប់ចំពោះគ្រូរបស់គាត់គឺលោក អាល់-ហាហ្វីហ្ស អ៊ីបនូ ហាចារ ទើបគាត់មិនអាចងាកចេញពីទស្សនៈភាគច្រើនរបស់គ្រូគាត់បាន។ ដូចគ្នាទៅនឹងលោក អ៊ីបនូ អាល់-កៃយីម ដែលមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះគ្រូរបស់គាត់គឺលោក អ៊ីបនូ តៃមីយ៉ះ ហើយលោក អាល់-ហៃថាមី ក៏មានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះគ្រូរបស់គាត់គឺលោក អាល់-អ៊ីរ៉ូគី ផងដែរ»។ • ការទទួលមរណភាពរបស់គាត់៖ លោក អាល់-ហ្គ័ហ្ស៊ី បានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-កៅកាប៊ុល សាអីរ៉ូហ៍» (ភាគ ១ ទំព័រ ៥៤) ថា៖ «ខ្ញុំបានឃើញដោយស្នាដៃសរសេររបស់ប្រាជ្ញមួយរូបថា លោក អައް-សាខាវី បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ (៨៩៥) ហ.ស ប៉ុន្តែនេះគឺជាកំហុសយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ខ្ញុំបានឃើញដោយស្នាដៃសរសេររបស់លោក អ៊ីបនូ ហាចារ ផ្ទាល់នៅលើសៀវភៅ «តៅវ៉ាលី អាត់-តានីស ប៊ីម៉ាអាលី អ៊ីបនី អ៊ីដ្រីស អះ-ស្យាហ្វីអី» ថា សៀវភៅនេះត្រូវបានអានជូនគាត់ក្នុងកិច្ចប្រជុំជាច្រើន ដែលចុងក្រោយគឺនៅថ្ងៃសុក្រ ទី ៨ ខែមូហ័ររ៉ម ឆ្នាំ (៨៩៧) ហ.ស នៅឯផ្ទះរបស់គាត់ក្នុងសាលា ស៊ុលតង់ អាល់-អាស្រាហ្វ កៃតបៃ ក្នុងទីក្រុងម៉ាកកាស់ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម។ ខ្ញុំក៏បានឃើញដោយស្នាដៃសរសេររបស់គាត់នៅលើសៀវភៅដដែលនោះដែរថា៖ វាត្រូវបានអានជូនគាត់នៅសាលាដដែលនោះក្នុងកិច្ចប្រជុំជាច្រើន ដែលចុងក្រោយគឺនៅថ្ងៃពុធ ទី ១៨ ខែរ៉ប៊ីអ៊ុល អូวัล ឆ្នាំ (៩០០) ហ.ស»។ ម្យ៉ាងទៀត សៀវភៅ «អដ-ដូអ៊ុល ល៉ាមីអ៍» និង «អាត់-តុហ្វ៉ាតុល ល៉ាទីហ្វ៉ះ» ដែលសុទ្ធតែជាស្នាដៃរបស់លោក អ៊ីបនូ សាខាវី គឺពោរពេញទៅដោយការរៀបរាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ និងជីវប្រវត្តិដែលទាក់ទងនឹងឆ្នាំក្រោយៗពីឆ្នាំដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។ បន្ទាប់មក លោក អាល់-ហ្គ័ហ្ស៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ក្រោយមក ខ្ញុំបានឃើញលោក អ៊ីបនូ តូឡូន បានរៀបរាប់នៅក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់គាត់ថា លោក អ៊ីបនូ សាខាវី បានទទួលមរណភាពនៅទីក្រុងម៉ាកកាស់ ហើយមានការធ្វើពិធីសូត្រមន្ត (សឡាត ហ្គៃអីប) ជូនគាត់នៅឯវិហារអ៊ីស្លាមទីក្រុងដាម៉ាស នៅថ្ងៃសុក្រ ទី ១៣ ខែហ្ស៊ុល ក្អីដះ ឆ្នាំ (៩០២) ហ.ស។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានឃើញគ្រូរបស់យើងគឺលោក អាន់-ណូអៃមី បានរៀបរាប់នៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ថា៖ គាត់បានទទួលមរណភាពនៅទីក្រុងម៉ាឌីណាស់ ហើយមានការធ្វើពិធីសូត្រមន្តជូនគាត់នៅទីក្រុងដាម៉ាស នៅថ្ងៃសុក្រ ទី ១៧ ខែហ្ស៊ុល ក្អីដះ ឆ្នាំ (៩០២) ហ.ស។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតជាអ្នកដឹងច្បាស់ថា មួយណាក្នុងចំណោមនោះដែលត្រឹមត្រូវជាង សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមជម្រាបថា៖ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់ប្រវត្តិវិទូភាគច្រើនចំពោះឆ្នាំមរណភាពរបស់គាត់ ពោលគឺគាត់បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ (៩០២) ហ.ស។ អ្វីដែលបញ្ជាក់រឿងនេះគឺ យើងមិនបានរកឃើញនៅក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់ ជាពិសេសសៀវភៅ «អដ-ដូអ៊ុល ល៉ាមីអ៍» និង «អាត់-តុហ្វ៉ាតុល ល៉ាទីហ្វ៉ះ» នូវការរៀបរាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយបន្ទាប់ពីឆ្នាំ (៩០២) ហ.ស នោះទេ។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាត់-តុហ្វ៉ាតុល ល៉ាទីហ្វ៉ះ» (ភាគ ៣ ទំព័រ ៥០, ៥៧៤) គាត់បានរៀបរាប់ពីខែរ៉ប៊ីអ៊ុល អាគីរ នៃឆ្នាំនោះ ហើយបន្ទាប់មកមានកន្លែងតែមួយគត់ដែលគាត់បានរៀបរាប់ពីខែជូម៉ាដាល់ អាគីរ (ភាគ ២ ទំព័រ ១៩៨)។ យើងក៏បានជួបប្រទះនូវពាក្យសម្តីរបស់សិស្សម្នាក់របស់គាត់នៅក្នុងសៀវភៅ «អាត់-តុហ្វ៉ាតុល ល៉ាទីហ្វ៉ះ» (ភាគ ២ ទំព័រ ១៥២) អំពីបុគ្គលម្នាក់ថា៖ «មរណភាពរបស់គាត់ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថា បន្ទាប់ពីអ្នកនិពន្ធ [គឺលោក អ៊ីបនូ សាខាវី] គឺនៅឆ្នាំ (៩០៣) ហ.ស» ដែលនេះជាសក្ខីភាពបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃទស្សនៈរបស់ប្រវត្តិវិទូភាគច្រើនដែលថា មរណភាពរបស់គាត់គឺនៅឆ្នាំ (៩០២) ហ.ស។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ គាត់ត្រូវបាន «បញ្ចុះនៅឯទីបញ្ចុះសព បាក៊ីអ៊ុល ហ្គ័រខត ខាងក្រោយទីកន្លែងគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធរបស់អ៊ីមាំ ម៉ាលីក ក្បែរផ្នូររបស់ប្រាជ្ញដ៏ល្បីល្បាញ ស៊ីហាប៊ូ អាប់ស៊ីទី»។ នេះគឺជាអ្វីដែលបានសរសេរនៅលើក្របសៀវភៅ «អាត់-តុហ្វ៉ាតុល ល៉ាទីហ្វ៉ះ» ដែលគាំទ្រដល់សម្តីរបស់លោក អាន់-ណូអៃមី ខាងលើ។ សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់ដោយសេចក្តីមេត្តាដ៏ទូលំទូលាយ ហើយសូមឱ្យគាត់បានចូលទៅក្នុងឋានសួគ៌ដ៏ធំទូលាយរបស់ទ្រង់។

អាថ៌កំបាំងដែលលាក់កំបាំង ស្ដីពីភាពខុសគ្នារវាងទ្រព្យសម្បត្តិពីរប្រភេទ គឺទ្រព្យដែលគួរឱ្យសរសើរ និងទ្រព្យដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម និពន្ធដោយ អាល់ហាហ្វីស សាំស៊ូឌីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ អައް-សាខាវី (៨៣១ - ៩០២ ហ.ស) រៀបរៀងអត្ថបទផ្ដើម ដាក់កំណត់សម្គាល់ ផ្ទៀងផ្ទាត់អត្ថបទ និងស្រង់ប្រភពហាឌីសព្រមទាំងអាតារ (ពាក្យសម្ដីអ្នកជំនាន់មុន) ដោយ៖ អាប៊ូ អ៊ូបានីដា ម៉ាសហួរ ប៊ីន ហាសាន់ អាល់ សាល់ម៉ាន់

ដោយព្រះនាមនៃអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រណីបំផុត។ បន្ទាប់ពីការសរសើរដល់អល់ឡោះ ដែលទ្រង់បានធ្វើឱ្យអ្នកដែលទ្រង់បានជ្រើសរើសមានសុភមង្គលទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ ហើយទ្រង់បានប្រទាននូវកត្តាជីវភាពដល់សត្វលោកទាំងមូលដោយសេចក្តីសប្បុរស និងសេចក្តីអំណោយទានរបស់ទ្រង់។ សូមការសរសើរ និងសេចក្តីសុខសាន្តកើតមានដល់លោកម្ចាស់របស់យើង គឺព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អាប់ប៊ូ កូស៊ីម ដែលជាមនុស្សចិត្តទូលាយបំផុត និងមានដៃសប្បុរសបំផុត ជាអ្នកដែលមិនអាល័យនឹងលោកិយនេះជាងគេបំផុត និងជាអ្នកដែលចេះគ្រប់គ្រងវាបានល្អបំផុត។ មានសំណួរមួយត្រូវបានសួរមកកាន់ខ្ញុំ អំពីអ្វីដែលស្តេចស៊ុលតង់ អាល់ម៉ាលិក អាល់អាស្រាហ្វ ដែលជាស្តេចដ៏ឯកឧត្តម និងជាអ្នកដែលពូកែបំផុតក្នុងចំណោមស្តេចទាំងឡាយ បានរកឃើញនៅក្នុង «សារមួយដែលគេសន្មតថាជារបស់ ហាសាន់ អាល់បាសរី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក)» អំពី៖ (កាតព្វកិច្ចទីប្រាំពីរ៖ អំពីកាតព្វកិច្ចដែលចាំបាច់សម្រាប់អ្នកជំនឿក្នុងមួយថ្ងៃ និងមួយយប់)។ នោះគឺការដែលព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានសេចក្តីសុខសាន្តដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱអល់ឡោះ! អ្នកណាដែលស្រឡាញ់ខ្ញុំ សូមទ្រង់ប្រទានឱ្យគេនូវជីវភាពដែលល្មមគ្រប់គ្រាន់ ហើយអ្នកណាដែលស្អប់ខ្ញុំ សូមទ្រង់បង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅដល់គេ»។ (កំណត់សម្គាល់៖ អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «កាសហ្វុល ខូហ្វា» (១/២១៨) បានយោងវាទៅឱ្យ សាអ៊ីដ ប៊ីន ម៉ាន់សួរ តាមរយៈសៀវភៅ «អាល់ហ្វាតាវ៉ា អាល់ហាឌីសៀ» របស់ អ៊ីបនូ ហាចារ អាល់ហៃតាមី។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានឃើញ អាប់ប៊ូ ស៊ូយូទី នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ហាវី លីលហ្វាតាវ៉ា» (១/៣៧៥) បានលើកយកវាមកបង្ហាញដោយមានខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) របស់ សាអ៊ីដ ប៊ីន ម៉ាន់សួរ ហើយបានយោងវាទៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ូណាន់ន់» របស់លោក ដោយលោកបាននិយាយថា៖ អាប់ឌុល រ៉ូហ្វមែន ប៊ីន អាប់ប៊ី ហ្ស៊ីណាត បានរាយការណ៍ពី អាំរូ ប៊ីន អាប់ប៊ី អាំរូ ពី អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាប់ឌុល រ៉ូហ្វមែន ប៊ីន អាំរូ ប៊ីន ហ្សាម ថា៖ ព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានសេចក្តីសុខសាន្តដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱអល់ឡោះ! អ្នកណាដែលស្អប់ខ្ញុំ និងបំពានលើខ្ញុំ សូមទ្រង់បង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅដល់គេ។ ឱអល់ឡោះ! អ្នកណាដែលស្រឡាញ់ខ្ញុំ និងគោរពតាមខ្ញុំ សូមទ្រង់ប្រទានឱ្យគេនូវជីវភាពដែលល្មមគ្រប់គ្រាន់។ ឱអល់ឡោះ! សូមប្រទានជីវភាពដែលល្មមគ្រប់គ្រាន់ដល់គ្រួសាររបស់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)។ ឱអល់ឡោះ! សូមប្រទានជីវភាពសម្រាប់តែមួយថ្ងៃៗ»។ អាប់ប៊ូ ស៊ូយូទី បាននិយាយបន្ទាប់ពីនោះថា៖ អ្វីដែលសមស្របនឹងរឿងនេះ គឺអ្វីដែល អាល់សាល់ហ្វ៊ី បានលើកឡើងនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់តូយូរីយ៉ាត» តាមរយៈផ្លូវរបស់ អាលី ប៊ីន អាល់ចាដ ពី ស៊ូអបា ពី ម៉ាន់សួរ ពីសាវ័ករបស់លោកខ្លះថា៖ មានបុរសជនជាតិយូដាម្នាក់បានមកជួបព្យាការី ហើយនិយាយថា៖ សូមលោកអធិដ្ឋានឱ្យខ្ញុំ។ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱអល់ឡោះ! សូមឱ្យរាងកាយរបស់គេមានសុខភាពល្អ បង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ និងពន្យារអាយុជីវិតរបស់គេ»។ ចប់។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមបញ្ជាក់ថា៖ ខ្ញុំមានចំណុចកត់សម្គាល់មួយចំនួននៅទីនេះ៖ ទីមួយ៖ ខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) នៃហាឌីសទាំងពីរនេះគឺខ្សោយ។ ហាឌីសទីមួយជាប្រភេទ «មួរហ្សាល់» (Mursal) ហើយទីពីរជាប្រភេទ «មូអ្ដាល់» (Mu'dal)។ ទីពីរ៖ ហាឌីសទីពីរមិនមាននៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់តូយូរីយ៉ាត» ដែលបានបោះពុម្ពដោយគ្រឹះស្ថាន ដារុល បាសាអ៊ែរ នោះទេ។ ទីបី៖ លោក អាល់សាខាវី ត្រូវបានគេសួរអំពីអ្វីដែលត្រូវបានដកស្រង់ចេញពី «សាររបស់ ហាសាន់ អាល់បាសរី អំពីកាតព្វកិច្ចដែលចាំបាច់សម្រាប់អ្នកជំនឿក្នុងមួយថ្ងៃ និងមួយយប់» នៅក្នុង (កាតព្វកិច្ចទីប្រាំពីរ) ហើយលោកបានលើកយកហាឌីសនោះមក... ប៉ុន្តែលោកមិនបានវិភាគលើពាក្យពេចន៍ដែលបានលើកឡើងនោះទេ ហើយលោកបានបន្តរៀបរាប់ពីភស្តុតាងគាំទ្ររបស់វាដូចដែលបានធ្វើនៅទីនេះដែរ នៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក «អាល់អាប់ជូវ៉ា អាល់ម៉ារឌីយ៉ា» (២/៧៣៩-៧៤៥ លេខ ១៩០)។

តើវាត្រឹមត្រូវឬមិនត្រឹមត្រូវ? ហើយតើត្រូវបកស្រាយយ៉ាងដូចម្តេចរវាងរឿងនេះ ជាមួយនឹងការដែលព្យាការី ﷺ បានដួអា (បួងសួង) ឱ្យអ្នកបម្រើរបស់លោក គឺលោកអានីស ប៊ីន ម៉ាលីក (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ដែលមានការឯកភាពគ្នារវាងអ្នកប្រាជ្ញទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) អំពីការទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅយ៉ាងច្រើននោះ? *(កំណត់សម្គាល់៖ អត្ថបទខាងក្រោមគឺជាការប្រមូលផ្តុំនូវខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (សាន់ណាត) និងការវិភាគលើហាឌីសដែលទាក់ទងនឹងការដួអារបស់ព្យាការី ﷺ ឱ្យលោកអានីស ប៊ីន ម៉ាលីក ទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅច្រើន ដែលត្រូវបានកត់ត្រាដោយអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសធំៗដូចជា អ៊ីម៉ាម ប៊ូខូរី, មូស្លីម, ទីរមីហ្ស៊ី, អាប់ឌុលឡាហ៍ ប៊ីន អះម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត។)* សេចក្តីសង្ខេបនៃខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ (តូរូក) នៃហាឌីសនេះ៖ ១. ខ្សែសង្វាក់ទីមួយ៖ ពីកូទូដាហ៍ ពីអានីស ដែលលោកបាននិយាយថា៖ ម្តាយរបស់ខ្ញុំ (អ៊ុំមូ ស៊ូឡៃម) បាននិយាយទៅកាន់ព្យាការី ﷺ ថា៖ "ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! នេះគឺជាអ្នកបម្រើរបស់លោក គឺអានីស សូមលោកដួអាឱ្យគាត់ផង"។ លោកក៏បានដួអាឱ្យគាត់។ ២. ខ្សែសង្វាក់ទីពីរ៖ ពីហ៊ីសាម ប៊ីន ហ្សៃដ៍ ដែលបានឮលោកអានីស ប៊ីន ម៉ាលីក និយាយរឿងដូចគ្នានេះ។ ៣. ខ្សែសង្វាក់ទីបី៖ ពីថ្វាប៊ីត ពីអានីស ដែលលោកបាននិយាយថា៖ ព្យាការី ﷺ បានចូលមកផ្ទះយើង... ម្តាយខ្ញុំបាននិយាយថា៖ "ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! អ្នកបម្រើតូចរបស់លោក សូមលោកដួអាឱ្យគាត់ផង"។ លោកក៏បានដួអាឱ្យខ្ញុំនូវរាល់សេចក្តីល្អទាំងអស់...។ ៤. ខ្សែសង្វាក់ទីបួន៖ ពីអាល់ចាអ៊ែដ អាប់ប៊ូ អូស្មាន ពីអានីស ដែលលោកបាននិយាយថា៖ ព្យាការី ﷺ បានដួអាឱ្យខ្ញុំចំនួនបីប្រការ ដែលខ្ញុំបានឃើញពីរប្រការរួចមកហើយក្នុងលោកិយនេះ ហើយខ្ញុំកំពុងសង្ឃឹមប្រការទីបីនៅក្នុងលោកខាងមុខ។ ៥. ខ្សែសង្វាក់ទីប្រាំ៖ ពីហ៊ូមៃដ៍ ពីអានីស៖ ព្យាការី ﷺ បានចូលទៅជួបអ៊ុំមូ ស៊ូឡៃម... លោកបានដួអាឱ្យខ្ញុំនូវរាល់សេចក្តីល្អទាំងលោកិយ និងលោកខាងមុខ។ ខ្ញុំគឺជាអ្នកដែលសម្បូរទ្រព្យសម្បត្តិជាងគេក្នុងចំណោមពួកអាន់ស័រ...។ ៦. ខ្សែសង្វាក់ទីប្រាំមួយ៖ ពីហ្វសោះ ប៊ីន ស៊ីរីន ពីអានីស ដែលបានបន្ថែមថា៖ លោកអានីសបាននិយាយថា៖ "ខ្ញុំបានកប់កូនចៅរបស់ខ្ញុំ (មិនរាប់បញ្ចូលចៅៗ) ចំនួនមួយរយម្ភៃប្រាំនាក់ ហើយដីរបស់ខ្ញុំផ្តល់ផលផ្លែផ្កាពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ..."។ ៧. ខ្សែសង្វាក់ទីប្រាំពីរ៖ ពីអាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ប៊ីន អាប់ប៊ី ជះមីឡាហ៍ ពីអានីស ដែលលោកបាននិយាយថា៖ "ពិតប្រាកដណាស់ ខ្ញុំបានឃើញនូវលទ្ធផលនៃការដួអារបស់រ៉សូល ﷺ មកលើរូបខ្ញុំ លើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្ញុំ និងលើកូនចៅរបស់ខ្ញុំ"។ ៨. ខ្សែសង្វាក់ទីប្រាំបី៖ ពីអាប់ប៊ូ ខុលដាហ៍ ដែលបានសួរទៅកាន់ អាប់ប៊ូ អាលីយ៉ាហ៍ ថា៖ តើអានីសបានឮផ្ទាល់ពីព្យាការី ﷺ ដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ "គាត់បានបម្រើលោកដប់ឆ្នាំ ហើយព្យាការី ﷺ បានដួអាឱ្យគាត់..."។ ៩. ខ្សែសង្វាក់ទីប្រាំបួន៖ ពីធូហ្សាម៉ាហ៍ ប៊ីន អាប់ឌុលឡាហ៍ ប៊ីន អានីស ដែលបាននិយាយថា៖ "ដើមល្មមរបស់អានីស ផ្តល់ផលផ្លែផ្កាពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ"។ ១០. ខ្សែសង្វាក់ទីដប់៖ ពីស៊ីណាន ប៊ីន រ៉ាប៊ីអះ ដែលបានឮអានីស ប៊ីន ម៉ាលីក និយាយថា៖ ម្តាយខ្ញុំបានទៅជួបព្យាការី ﷺ ហើយនិយាយថា៖ "ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! អ្នកបម្រើតូចរបស់លោក សូមលោកដួអាឱ្យគាត់ផង"។ លោកបានដួអាថា៖ "ឱអល់ឡោះ! សូមទ្រង់ប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅឱ្យគាត់បានច្រើន សូមពង្រីកអាយុជីវិតគាត់ និងសូមអភ័យទោសចំពោះបាបកម្មរបស់គាត់"។ ១១. ខ្សែសង្វាក់ទីដប់មួយ៖ ពីអាប់ឌុលឡាហ៍ ប៊ីន អាប់ប៊ី ថ្វាលហ៍ ដែលបាននិយាយថា៖ ក្នុងចំណោមអ្វីដែលព្យាការី ﷺ បានដួអាឱ្យខ្ញុំគឺ៖ "ឱអល់ឡោះ! សូមប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅដល់គាត់"។ ខ្ញុំមិនដែលឃើញនរណាម្នាក់មានជីវភាពធូរធារជាងខ្ញុំនោះទេ។ ខ្ញុំបានកប់កូនចៅរបស់ខ្ញុំដោយដៃទាំងពីរនេះជាងមួយរយនាក់...។

ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ ចំពោះហាឌីសនេះ គឺខ្ញុំទទួលបានការរាយការណ៍ពីអ្នកដែលចេះចាំហាឌីសដ៏ឆ្នើមបំផុតនៅប្រទេសអេហ្ស៊ីប គឺអ្នកស្រី អ៊ុំមូ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បុត្រីរបស់ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាល់-អ៊ីហ្ស ប៊ីន ចាម៉ាអាហ៍ ដោយរាយការណ៍ពី អាប់ប៊ូ អ៊ូម៉ារ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាហ្មាត់ ប៊ីន អ៊ីប្រាហ៊ីម អាល់-ហាន់បាលី ដែលបានប្រាប់យើងថា អាល់-ហ្វាកហ៍ អាប់ប៊ូ ហាសាន់ អាលី ប៊ីន អាហ្មាត់ អាល់-សាលីហ៊ី បានរាយការណ៍ពី អាប់ប៊ូ ចាហ្វារ អាល់-សៃដាឡានី ដែលបានប្រាប់យើងថា ហ្វាតីម៉ា បុត្រីរបស់ អាប់ឌុលឡោះ បាននិយាយថា៖ អាប់ប៊ូ បាកា ប៊ីន រ៉ៃហ្សាហ៍ បានរាយការណ៍មកយើងពី អាប់ប៊ូ អាល់-កាស៊ីម អាត-តូបារ៉ានី។ ឡៃស៍ ប៊ីន អាប់ប៊ី ស៊ូឡៃម គឺជាអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ប៉ុន្តែការចងចាំរបស់គាត់មានការច្របូកច្របល់ខ្លាំង ហើយហាឌីសរបស់គាត់មិនអាចបែងចែកបានច្បាស់លាស់ ទើបគេទុកចោលមិនយក។ ខ្ញុំបានរកឃើញភស្តុតាងបញ្ជាក់មួយទៀតសម្រាប់ហាឌីសនេះ ដែលខ្ញុំមិនឃើញមានអ្នកណាកត់សម្គាល់ពីមុនមក គឺអ្វីដែល អ៊ីប៊ុន ស៊ូបបាហ៍ បានកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅ «តារីខុល ម៉ាឌីណា» (២/៥៥៩-៥៦៧) តាមរយៈ ខាលីដ ប៊ីន ហូបៃស៍ ពី អាំរ ប៊ីន វ៉ាក៊ីដ ពី អ៊ូរវ៉ាហ៍ ប៊ីន រ៉ូវៃម៍ ដោយលោកបានរៀបរាប់យ៉ាងលម្អិត ហើយនៅចុងបញ្ចប់មានការពន្យល់ពាក្យដែលកម្រប្រើ។ នេះគឺជាខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) ដែលមានភាពដាច់ដោច (មុអដាល់)។ អាប់ប៊ូ អ៊ូបានីដាហ៍ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានរកឃើញហាឌីសមួយដែលមានការអង្វររបស់ព្យាការី ﷺ ជូនចំពោះសហាបះម្នាក់ឱ្យទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ ឬទទួលបានភាពចម្រុងចម្រើន ដែលអ្នកនិពន្ធបានរំលងមិនបានលើកឡើង ហើយវាស្របតាមលក្ខខណ្ឌរបស់គាត់៖ អាល់-ប៊ូខូរី បានកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅ «អាល់-អាដាប់ អាល់-មុហ្វ្រត» (លេខ ៦៣២), អ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ី អាស៊ឹម ក្នុង «អាល់-អាហាត វ៉ាល់ ម៉ាសានី» (២/៣៨ លេខ ៧១៧), អាប់ប៊ូ យ៉ាឡា (១៤៥៦, ១៤៦៧, ១៤៦៩), អ៊ីប៊ុន ចារីរ ក្នុង «អាល់-មុនតាកាប» (ទំព័រ ៥៦០), និង អាប់ប៊ូ ណូអៃម ក្នុង «អាល់-ម៉ារីហ្វាហ៍» (៤/២០០១-២០០២ លេខ ៥០២៦, ៥០២៨) ពី អាំរ ប៊ីន ហូរៃស៍ ដែលបាននិយាយថា៖ ម្តាយរបស់ខ្ញុំបាននាំខ្ញុំទៅជួបព្យាការី ﷺ ខណៈពេលដែលខ្ញុំនៅជាក្មេងប្រុស។ លោកបានអង្អែលក្បាលខ្ញុំ ហើយបានអង្វរឱ្យខ្ញុំទទួលបាននូវកិច្ចចិញ្ចឹមជីវិត (រីហ្សគី)។ ក្នុងមួយទៀតរាយការណ៍ថា៖ ឱ្យទទួលបានភាពចម្រុងចម្រើន (បារ៉ាកាត់)។ អ៊ីប៊ុន ស៊ូបបាហ៍ បានកត់ត្រាទុកក្នុង «តារីខុល ម៉ាឌីណា» (១/២៤៦) ដោយមានពាក្យថា៖ «ឱអល់ឡោះ សូមប្រទានភាពចម្រុងចម្រើនដល់គាត់ក្នុងការជួញដូររបស់គាត់»។ ហើយក្នុងមួយទៀតនៅឯ អ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ី អាស៊ឹម ក្នុង «អាល់-អាហាត វ៉ាល់ ម៉ាសានី» (២/៣៧ លេខ ៧១៤) ថា៖ «ឱអល់ឡោះ សូមប្រទានភាពចម្រុងចម្រើនដល់ អាប់ឌុលឡោះ ក្នុងការជួញដូររបស់គាត់»។ ហាឌីសនេះគឺមានភាពត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) សូមមើលក្នុង «អាស-ស៊ិលស៊ីឡា អាស-សហ៊ីហ៍» (២៩៤៣)។ អាល់-ហៃសាមី បានយោងហាឌីសនេះក្នុង «អាល់-ម៉ាចម៉ាអាហ៍» (៩/២៨៦, ៤០៥) ទៅឱ្យ អត-តូបារ៉ានី និង អាប់ប៊ូ យ៉ាឡា ដោយលោកបាននិយាយថា៖ «អ្នករាយការណ៍របស់ពួកគេសុទ្ធតែជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្ត»។ នៅមានហាឌីសដទៃទៀត ហើយចំពោះភាពត្រឹមត្រូវរបស់វាមានការជជែកវែកញែក។ សូមមើលឧទាហរណ៍៖ «អាល់-អាហាត» (១៦៨៧) របស់ អ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ី អាស៊ឹម។ [ខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍របស់អ្នកនិពន្ធសម្រាប់ហាឌីសរបស់ អាំរ ប៊ីន ហ្គៃឡាន ទៅកាន់ព្យាការី ﷺ]៖ បានរាយការណ៍មកយើងដោយ៖ អាហ្មាត់ ប៊ីន អាល់-មុអាល់ឡា អាត-ឌីម៉ាស៊ីគី, អាល់-ហូសៃន ប៊ីន អ៊ីសហាក អាត-ទូស្តារី, និង មូសា ប៊ីន សាហ្ល៍ អាប់ប៊ូ អ៊ូម៉ារ៉ាន់ អាល់-ចូនី ដោយពួកគេបាននិយាយថា៖ ហ៊ីសាម ប៊ីន អាំម៉ារ បានរាយការណ៍មកយើង, ស៊ីដាកូ ប៊ីន ខាលីដ បានរាយការណ៍មកយើង, យ៉ាហ្ស៊ីដ ប៊ីន អាប់ប៊ី ម៉ារយ៉ាម បានរាយការណ៍មកយើង ពី អាប់ប៊ូ អ៊ូបានីដាឡោះ មូស្លីម ប៊ីន មីសកាំ ពី អាំរ ប៊ីន ហ្គៃឡាន អាត-តាកហ្វី ពី រ៉សូល ﷺ ថា៖ «ឱអល់ឡោះ អ្នកណាដែលជឿលើខ្ញុំ និងទទួលស្គាល់ខ្ញុំ ហើយបានដឹងថាអ្វីដែលខ្ញុំបាននាំមកគឺជាសច្ចធម៌ពីព្រះអង្គ សូមកាត់បន្ថយទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់គាត់ចុះ ហើយសូមធ្វើឱ្យគាត់ស្រឡាញ់ការជួបនឹងព្រះអង្គ និងសូមឱ្យការស្លាប់មកដល់គាត់ដោយឆាប់រហ័ស។ ចំណែកអ្នកណាដែលមិនជឿលើខ្ញុំ និងមិនទទួលស្គាល់ខ្ញុំ ហើយមិនបានដឹងថាអ្វីដែលខ្ញុំបាននាំមកគឺជាសច្ចធម៌ពីព្រះអង្គ សូមឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់គាត់មានច្រើន ហើយសូមឱ្យអាយុរបស់គាត់វែងអន្លាយ»។

នេះគឺជាហាឌីសហាសាន់ (ល្អ) ដែលត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អ៊ីប៊ុន ម៉ាហ៍ជះ នៅក្នុងជំពូក «អហ្សូហ៍ដ» (ការលះបង់លោកិយ) នៃសៀវភៅ «ស៊ូណាន់ន់» របស់លោក និងដោយ អាល់ហាសាន់ អ៊ីប៊ុន ស៊ូហ្វយ៉ាន ផងដែរ ដោយទាំងពីរនាក់បានរាយការណ៍ពី ហ៊ីស្យាម អ៊ីប៊ុន អាំម៉ារ។ ក្នុងរឿងនេះ យើងបានស្របតាមអ្នកទាំងពីរដោយមានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) ដែលខ្ពស់ជាង។ ហើយវាត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អាប់ប៊ុល កាស៊ីម អាល់បាហ្គាវី នៅក្នុងសៀវភៅ «មូអ៍ចាមុ សហាបះ» របស់លោក និងដោយ អាល់ហាសាន់ អ៊ីប៊ុន ស៊ូហ្វយ៉ាន ផងដែរ ដោយទាំងពីរនាក់បានរាយការណ៍ពី អាល់ហាកាំ អ៊ីប៊ុន មូសា។ ហើយ អាប់បាស អាត់តារ៉ូកូហ្វី ក៏បានកត់ត្រាវានៅក្នុង «ជូហ្សអ៍» (ផ្នែក) របស់លោក ដែលយើងបានស្ដាប់ផ្ទាល់ ហើយតាមរយៈផ្លូវនេះ អ៊ីប៊ុន ម៉ាន់ដាហ៍ បានកត់ត្រាវានៅក្នុង «ម៉ារីហ្វាតុ សហាបះ» ពី មូហាំម៉ាដ អ៊ីប៊ុន អាល់មូបាន៉ាក អាល់ស៊ូរី ដោយអ្នកទាំងពីរបានរាយការណ៍ពី សដាកះ។ ដូច្នេះ យើងទទួលបានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ជំនួសដែលខ្ពស់ជាងពួកគេ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរ អាប់ម៉ាដ អ៊ីប៊ុន កាស៊ីម អ៊ីប៊ុន មូសាវីរ និង មូហាំម៉ាដ អ៊ីប៊ុន អាប់ឌុលឡោះ អាល់ហ៍ដារ៉ូមី បានរាយការណ៍វា ដោយអ្នកទាំងពីរបានរាយការណ៍ពី អាល់ហាកាំ។ ហើយ អាប់ម៉ាដ អ៊ីប៊ុន ហ្សាន់ហ្គូយ៉ាហ៍ បានរាយការណ៍វាពី ហ៊ីស្យាម។ ហើយ អាប់ប៊ូ ណូអៃម៍ បានកត់ត្រាវានៅក្នុង «ម៉ារីហ្វាតុ សហាបះ» តាមរយៈផ្លូវរបស់ពួកគេ ដោយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អាប់ប៊ូ បាករ និង អូស្មង់ ដែលជាកូនប្រុសទាំងពីររបស់ អាប់ប៊ូ ស៊ីបះ បានរាយការណ៍វាពី មូអាល់ឡា អ៊ីប៊ុន ម៉ាន់សួរ ពី សដាកះ ដូចគ្នានេះដែរ។ ហើយ អាប់ប៊ូ ហ្វស អ៊ីប៊ុន សាហ៊ីន បានកត់ត្រាវានៅក្នុង «មូអ៍ចាមុ សហាបះ» ពីហាឌីសរបស់ មូហាំម៉ាដ អ៊ីប៊ុន អាល់មូបាន៉ាក អាល់ស៊ូរី។ ហើយក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានរាយការណ៍ហាឌីសនេះផងដែរគឺ អាប់ប៊ូ អាលី អ៊ីប៊ុន អាត់សាកាន់ និង អាល់អាស្ការី។

និងលោក អ៊ីបន អាប់ប៊ី អាស៊ីម (១) និងលោក អាប់ប៊ូ សៃឃ៍ (២) ហើយអ្នករាយការណ៍ (រ៉ាវី) របស់លោកសុទ្ធតែជាអ្នកស្រុកសាំ (ស៊ីរី) ដែលមានការទុកចិត្តបាន។ ចំណែកសម្តីរបស់លោក អ៊ីបន អាប់ឌុលបារ (៣) ដែលថា៖ «ខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) របស់វាមិនខ្លាំងនោះទេ» គឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ព្រោះថាអ្នករាយការណ៍ទាំងអស់ លើកលែងតែលោក អ៊ីបន មីស្កាម - ដែលអានថា មីស្កាម ដោយអក្សរ មីម ស្រៈអ៊ី អក្សរ កាហ្វ ស្រៈអា និងមានអក្សរ ស៊ីន នៅចន្លោះនោះ (៤) - សុទ្ធតែត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងគម្ពីរ «អាល់-សហ៊ីហ៍»។ ប៉ុន្តែចំពោះលោក អាំរូ ប៊ិន ឃ័យឡាន វិញ មានការខ្វែងគំនិតគ្នាថាតើលោកពិតជាមានឋានៈជាសហាបះ (អ្នកដែលបានជួបព្យាការី) ឬយ៉ាងណា ដូចដែលលោក អាប់ប៊ូ នុអាអ៊ីម (៥) និងលោក អ៊ីបន មន់ដាហ៍ (៦) បានបញ្ជាក់។ ចំណែកលោក ខូលីហ្វាហ៍ (៧) និងលោក អាល់-មុស្តាហ្វិរី និងអ្នកដទៃទៀត បានបញ្ជាក់ថាគាត់ពិតជាសហាបះមែន (៨)។ _________ (១) ក្នុងគម្ពីរ «អាល់-អាហាត វ៉ាល់ម៉ាសានី» (៣/២៤៦ លេខរៀង ១៦០៧)។ (២) លោក សាក់ខាវី បានយោងទៅលើលោកក្នុងគម្ពីរ «អាល់-អាជូវ៉ាប៉ាតុល ម៉ារឌីយ៉ាហ៍» (២/៧៤០)។ (៣) លោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងគម្ពីរ «អាល់-អ៊ីសទីអាប់» (៣/១១៩៧) ថា៖ «ហាឌីសរបស់គាត់គឺនៅឯអ្នកស្រុកសាំ ហើយវាមិនខ្លាំងនោះទេ»។ សម្តីរបស់លោកគឺសំដៅទៅលើលោក អាំរូ ប៊ិន ឃ័យឡាន មិនមែនសំដៅលើខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) នោះទេ។ ហើយនៅក្នុង «ស៊ូណាន់ន់ ដារ៉ូគុតនី» (១/៧៨) បានដកស្រង់សម្តីលោកថា៖ «មិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ»!!។ ចំណែកអ្វីដែលបានលើកឡើងនៅទីនេះ គឺផ្ទុយពីអ្វីដែលមានក្នុង «អាល់-អាជូវ៉ាប៉ាតុល ម៉ារឌីយ៉ាហ៍» (២/៧៤០) ដែលថា៖ «និងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍របស់វា ដូចដែលលោក អ៊ីបន អាប់ឌុលបារ បាននិយាយថា៖ វាមិនខ្លាំងនោះទេ»! (៤) លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាន់-ណាសាអ៊ី និង អ៊ីបន ម៉ាហ៍ជះ បានកត់ត្រាហាឌីសពីគាត់។ គាត់ជាអ្នកកត់ត្រាឱ្យលោក អាប់ប៊ូ ដារដា, ជាអ្នកមានការទុកចិត្ត និងជាអ្នកអានគម្ពីរគួរអាន។ ប្រវត្តិរូបរបស់គាត់មានក្នុង «តបកាត អ៊ីបន សាត» (៥/៤៥០), «ស៊ីកាត អ៊ីបន ហ៊ីបបាន» (៥/៣៩៨), «តាហ្ស៊ីប អាល់-កាម៉ាល់» (២៧/៥៤៣), «តារីខ៍ អាល់-អ៊ីស្លាម» (៤/៤០៣)។ (៥) លោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុង «ម៉ារីហ្វាតុស សហាបះ» (៤/២០៣២) ថា៖ «មានការខ្វែងគំនិតគ្នាលើឋានៈសហាបះរបស់គាត់»។ ដូចគ្នានេះដែរក្នុង «អាល់-តាចរីត» (២/៤១៥ លេខរៀង ៤៤៨៦)។ ចំណែកលោក អ៊ីបន ហ៊ីបបាន បានកត់ត្រាប្រវត្តិរូបរបស់គាត់ក្នុង «ស៊ីកាត» (៧/២១៧) ក្នុងផ្នែក (អ្នកដែលតាមពីក្រោយសហាបះ) ដោយនិយាយថា៖ «គាត់រាយការណ៍ពី កាប់ ហើយ កាតាដាហ៍ បានរាយការណ៍ពីគាត់»។ លោក មីហ្ស៊ី (២២/១៨៧) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឋានៈសហាបះរបស់គាត់មិនត្រឹមត្រូវទេ ចំណែកឪពុករបស់គាត់គឺ ឃ័យឡាន ប៊ិន សាឡាម៉ាហ៍ ទើបជាសហាបះ»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមបញ្ជាក់ថា៖ ខ្ញុំបានរកឃើញហាឌីសមួយដែលគាត់រាយការណ៍ពី អាប់ប៊ូ ដារដា នៅក្នុងគម្ពីរ «តារីខ៍ វ៉ាស៊ីត» (១៥០) របស់លោក បាហ្សាល់។ (៦) សូមមើល «តារីខ៍ ដាម៉ាស» (៤៦/៣៦)។ (៧) ក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតសរសេរថា «ខូលីហ្វាតាហ៊ូ»! ប្រវត្តិរូបរបស់ ខូលីហ្វាហ៍ មានក្នុង «តបកាត» របស់គាត់ (៥៣, ២៨៥) ហើយគាត់បានរៀបរាប់នៅកន្លែងទីពីរក្រោមចំណងជើង៖ (អ្នកស្រុកតូអ៊ីហ្វ ក្នុងចំណោមសហាបះរបស់ព្យាការី ﷺ)។ (៨) លោក ម៉ូហ្គោលតៃ បានមានប្រសាសន៍ក្នុង «អ៊ីកមាល តាហ្ស៊ីប អាល់-កាម៉ាល់» (១០/២៤៥ លេខរៀង ៤១៦៤) ក្នុងប្រវត្តិរូបរបស់គាត់ថា៖ «លោក អាល់-អាស្ការី បានរៀបរាប់គាត់ក្នុង (ក្រុមសហាបះ) ដោយគ្មានការស្ទាក់ស្ទើរ ហើយនិយាយថា៖ គាត់ធ្លាប់ជាអភិបាលក្រុងបូស្រ៉ា ហើយគាត់ជាអ្នកស្រុកតូអ៊ីហ្វ។ ដូចគ្នានេះដែរ លោក អាប់ប៊ូ អាល់-កាស៊ីម អាល់-បាកាវី»។ លោក ទ្រីមីហ្ស៊ី ក៏បានរៀបរាប់គាត់ក្នុងសៀវភៅ «តាសមីយ៉ាតូ អាសហាប៊ី រ៉សូល ﷺ» (ទំព័រ ៧៥ លេខរៀង ៤៣៥) ក្នុងចំណោម (សហាបះ) ដោយគ្មានការស្ទាក់ស្ទើរដូចគ្នា។ ចំណែកលោក ប៊ូខូរី (៦/២៥៣) និង អ៊ីបន អាប់ប៊ី ហាតាម (៦/៣៦២) បានរៀបរាប់ប្រវត្តិរូបគាត់ ប៉ុន្តែមិនបានបញ្ជាក់ថាគាត់ជាសហាបះឡើយ! ហើយលោក មូស្លីម បានរំលងគាត់ក្នុង «តបកាត» របស់គាត់ ដោយសារតែហាឌីសដែលគាត់រាយការណ៍មានចំនួនតិច និងដោយសារតែឋានៈសហាបះរបស់គាត់មិនត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់នៅឯលោក។

បានមានប្រសាសន៍ដោយអាល់បាហ្គាវីថា៖ លោកបានរស់នៅតំបន់អាស-សាម (ស៊ីរី) ហើយបានរាយការណ៍ហាឌីសមួយពីព្យាការី ﷺ។ ចំណែកអ៊ីបន៍ អាប់សាក់កាន បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មានការលើកឡើងថាគាត់មានឋានៈជាសហាបះ (អ្នកដែលបានជួបព្យាការី)។ រីឯអ៊ីបន៍ អាល់បារគី បានអះអាងយ៉ាងដាច់ណាត់ថា គាត់មិនមែនជាសហាបះនោះទេ។ ដូចគ្នានេះដែរ អាប់ប៊ូ អាល់ហាសាន់ ប៊ិន ស៊ូម៉ៃ បានដាក់ឈ្មោះគាត់នៅក្នុង «ថ្នាក់ទីមួយនៃអ្នកតាមដាន (តាប៊ីអ៊ិន) នៅអាស-សាម ដែលបានរស់នៅក្នុងសម័យចាហ៊ីលីយ៉ាស់»។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) របស់អ្នកដែលខ្ញុំបានយោងហាឌីសទៅរកពួកគេ មិនមាននរណាម្នាក់បានបញ្ជាក់ថាគាត់និយាយថា «ខ្ញុំបានឮពីព្យាការី ﷺ» នោះទេ។ អ៊ីបន៍ អាប់សាក់កាន បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីចំណុចនេះដោយនិយាយថា៖ «គាត់មិនបានលើកឡើងនៅក្នុងហាឌីសរបស់គាត់ថា បានឃើញ ឬបានឮផ្ទាល់ពីព្យាការីនោះឡើយ»។ ចំណែកអ៊ីបន៍ អាសាគីរ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គាត់មិនមានហាឌីសអ្វីផ្សេងទៀតពីព្យាការី ﷺ ក្រៅពីហាឌីសនេះឡើយ»។ សរុបមក ហាឌីសនេះគឺជាប្រភេទមួរសាល់ (Mursal) ប៉ុន្តែខ្ញុំបានចាត់ទុកវាជាហាឌីសហាសាន់ (ល្អ) ដោយសារតែមានហាឌីសផ្សេងទៀតមកគាំទ្រ (សាវ៉ាហ៊ីដ) ដែលក្នុងនោះមានហាឌីសដែលបានដកស្រង់ដោយអាត់-តាបារ៉ានី នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់មូអ្សាំម អាល់កាប៊ីរ» ជាមួយនឹងខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ដ៏ល្អ (ជ័យយីដ)។ ដូចគ្នានេះដែរ អ៊ីបន៍ អាប៊ី ដុនយ៉ា និងអាប់ប៊ូ ស៊ៃខ៍ បានកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅ «អាត់-សាវ៉ាប» របស់គាត់។ ហើយអ៊ីបន៍ ហ៊ីបបាន បានធ្វើការវាយតម្លៃថាជាហាឌីសសហ៊ីហ៍ (ត្រឹមត្រូវ) ពីហ្វាដាឡះ ប៊ិន អ៊ូបៃដ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) ជាមួយនឹងពាក្យសម្តីថា៖ «ឱអល់ឡោះ! អ្នកណាដែលជឿលើទ្រង់ ហើយធ្វើសក្ខីភាពថាខ្ញុំជាអ្នកនាំសារ (រ៉សូល) របស់ទ្រង់ សូមទ្រង់ធ្វើឱ្យគេស្រឡាញ់ការជួបនឹងទ្រង់ សូមធ្វើឱ្យការកំណត់របស់ទ្រង់មានភាពងាយស្រួលសម្រាប់គេ សូមកាត់បន្ថយចំណែកនៃលោកិយនេះសម្រាប់គេ។ ហើយអ្នកណាដែលមិនជឿលើទ្រង់ និងមិនធ្វើសក្ខីភាពថាខ្ញុំជាអ្នកនាំសាររបស់ទ្រង់ សូមកុំធ្វើឱ្យគេស្រឡាញ់ការជួបនឹងទ្រង់ សូមកុំធ្វើឱ្យការកំណត់របស់ទ្រង់មានភាពងាយស្រួលសម្រាប់គេ ហើយសូមបង្កើនចំណែកនៃលោកិយនេះសម្រាប់គេ»។ អ៊ីបន៍ ហ៊ីបបាន បានដាក់ចំណងជើងសម្រាប់ហាឌីសនេះថា៖ «ការអង្វររបស់អាល់មូស្តាហ្វា (ព្យាការី) ចំពោះអ្នកដែលធ្វើសក្ខីភាពទទួលស្គាល់បេសកកម្មនាំសាររបស់គាត់...»។

ការរៀបរាប់អំពីភស្តុតាងនានាដែលគាំទ្រដល់ហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ ហ្គៃឡាន (Ibn Ghaylan)។

(អ្នកណាដែលបដិសេធរឿងនោះចំពោះគាត់)។ ក្នុងចំណោមនោះ ក៏មានអ្វីដែលលោក អត-តបរ៉ូនី (At-Tabarani) បានកត់ត្រាទុកផងដែរ ពីលោក មុអាហ្ស បិន ជ៉ាបាល (មូអកហ្ស អ៊ីប៊ីន ជ៉ាបាល់) រ៉ឌីយល់ឡោះហូ អាន់ហ៊ូ បាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱអល់ឡោះ! អ្នកណាដែលជឿលើខ្ញុំ ជឿជាក់លើខ្ញុំ ហើយដឹងថាអ្វីដែលខ្ញុំបាននាំមកគឺជារឿងពិត សូមព្រះអង្គកាត់បន្ថយទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់គាត់ ហើយសូមឱ្យគាត់ឆាប់ទទួលមរណភាពទៅ។ ឱអល់ឡោះ! ហើយអ្នកណាដែលមិនជឿលើខ្ញុំ មិនជឿជាក់លើខ្ញុំ ហើយមិនដឹងថាអ្វីដែលខ្ញុំបាននាំមកគឺជារឿងពិតដែលមកពីព្រះអង្គ សូមព្រះអង្គបង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់គាត់ ហើយសូមឱ្យគាត់មានអាយុវែង»។ ក្នុងចំណោមនោះ ក៏មានអ្វីដែលលោក អ៊ីបនូ ម៉ាហ៍ជ៉ាហ៍ (Ibn Majah) បានរាយការណ៍នៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ូណាន់ន់» របស់គាត់ និងលោក អះម៉ាត់ (Ahmad) នៅក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» របស់គាត់ និងអ្នកដទៃទៀត ដោយខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ (Sanad) ដែលមានកម្រិតល្អ (Hasan) ពីហាឌីសរបស់លោក នុការដះ អាល់អាសាតឌី (Nuqadah អាល់-Asadi) រ៉ឌីយល់ឡោះហូ អាន់ហ៊ូ បាននិយាយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានចាត់ខ្ញុំឱ្យទៅជួបបុរសម្នាក់ ដើម្បីសុំអំណោយជាអូដ្ឋមួយក្បាល ប៉ុន្តែគាត់បានបដិសេធខ្ញុំ។ បន្ទាប់មក លោកបានចាត់ខ្ញុំឱ្យទៅជួបបុរសម្នាក់ទៀត ហើយគាត់ក៏បានបញ្ជូនអូដ្ឋមួយក្បាលមកឱ្យលោក។ នៅពេលដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានឃើញអូដ្ឋនោះ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱអល់ឡោះ! សូមព្រះអង្គប្រទានពរដល់អូដ្ឋនេះ និងដល់អ្នកដែលបានបញ្ជូនវាមក»។ លោក នុការដះ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំក៏បាននិយាយថា៖ ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ចុះអ្នកដែលនាំវាមកនេះវិញ? លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «និងដល់អ្នកដែលនាំវាមកផងដែរ»។ បន្ទាប់មក លោកបានបញ្ជាឱ្យគេពូតទឹកដោះអូដ្ឋនោះ ហើយវាក៏មានទឹកដោះយ៉ាងច្រើន។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱអល់ឡោះ! សូមព្រះអង្គបង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់បុរសនោះ (សំដៅលើអ្នកដែលបានបដិសេធដំបូង) ហើយសូមឱ្យជីវភាពរបស់បុរសនោះ (សំដៅលើអ្នកដែលបានបញ្ជូនអូដ្ឋមក) ទទួលបានមួយថ្ងៃរស់មួយថ្ងៃ»។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានស្នើសុំ៖ ប្រធានបទ៖ ហាឌីសដែលទាក់ទងនឹងការស្រឡាញ់ព្យាការី ﷺ ជាមួយនឹងភាពក្រីក្រ មានការរាយការណ៍អំពីបញ្ហានេះពីក្រុមមនុស្សផ្សេងទៀតផងដែរ។ លោក អត្តីរមីហ្ស៊ី បានកត់ត្រានៅក្នុងសៀវភៅ «ចាមិអ៍» របស់លោក — ដោយលោកបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីស «ហ្គោរីប» (កម្រ) — ពីលោក អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន មូហ្វាល់ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) បាននិយាយថា៖ មានបុរសម្នាក់បាននិយាយទៅកាន់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ខ្ញុំពិតជាស្រឡាញ់លោក»។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរពិចារណាឱ្យច្បាស់នូវអ្វីដែលអ្នកកំពុងនិយាយ»។ បុរសនោះនិយាយថា៖ «សូមស្បថដោយអល់ឡោះ ខ្ញុំពិតជាស្រឡាញ់លោក» (ដោយនិយាយបែបនេះបីដង)។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកស្រឡាញ់ខ្ញុំ ចូរអ្នករៀបចំគ្រឿងការពារសម្រាប់ភាពក្រីក្រចុះ ព្រោះថាភាពក្រីក្រនោះ វារត់រកអ្នកដែលស្រឡាញ់ខ្ញុំ លឿនជាងទឹកហូរពីលើកំពូលភ្នំចុះមកក្រោមទៅទៀត»។ លោក អល់-អាស្បាហានី បានកត់ត្រានៅក្នុងសៀវភៅ «តារហ៊ីប» របស់លោក ពីផ្លូវរបស់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន យ៉ាក់អាំរ៍ អាល់អាន់សារី ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានអង្វរថា៖ «ឱអល់ឡោះ! សូមប្រទាននូវជីវភាពដ៏សមល្មមដល់គ្រួសាររបស់មូហាំម័ត។ ឱអល់ឡោះ! សូមប្រទាននូវជីវភាពមួយថ្ងៃរស់មួយថ្ងៃដល់គ្រួសាររបស់មូហាំម័ត។ ឱអល់ឡោះ! អ្នកណាដែលស្រឡាញ់ខ្ញុំ និងគោរពតាមបញ្ជារបស់ខ្ញុំ សូមប្រទាននូវជីវភាពដ៏សមល្មមដល់គេ។ ហើយអ្នកណាដែលស្អប់ខ្ញុំ និងបំពានលើបញ្ជារបស់ខ្ញុំ សូមប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅឱ្យគេច្រើនចុះ»។ លោក អល់-កុល្លាប៊ី បានពន្យល់អំពីអត្ថន័យនៃពាក្យថា «ចូររៀបចំគ្រឿងការពារសម្រាប់ភាពក្រីក្រ» ថា៖ វាអាចមានន័យថា អ្នកបានអះអាងនូវរឿងដ៏ធំមួយ ហើយអ្នកណាដែលអះអាងរឿងអ្វីមួយ គេនឹងត្រូវទាមទារឱ្យមានភស្តុតាងបញ្ជាក់។ ហាក់ដូចជាព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកនឹងត្រូវគេសាកល្បងនូវភាពអត់ធ្មត់ចំពោះភាពក្រីក្រ និងការស៊ូទ្រាំនឹងទុក្ខលំបាករបស់វា។ ដូច្នេះ ចូរត្រៀមខ្លួនសម្រាប់រឿងនេះចុះ។ លោកបានបន្តទៀតថា៖ «វាអាចទៅរួចដែលថា ព្យាការី ﷺ បានដឹងថាបុរសនោះមើលឃើញខ្លួនឯង និងគុណសម្បត្តិរបស់ខ្លួនដោយការកោតសរសើរ (អំនួត) ដូច្នេះលោកបានបង្វែរការចាប់អារម្មណ៍របស់គេពីការមើលឃើញគុណសម្បត្តិខ្លួនឯង ទៅរកការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ថ្ងៃជំនុំជម្រះ។ ភាពក្រីក្រនៅក្នុងជីវិតលោកិយសម្រាប់អ្នកដែលស្រឡាញ់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ គឺជាអំណោយទានពីអល់ឡោះ ហើយអំណោយទានរបស់អល់ឡោះមិនអាចបដិសេធបានឡើយ»។ លោកបានបន្ថែមថា៖ «គោលបំណងនៃពាក្យថា ភាពក្រីក្រ គឺសំដៅលើទុក្ខលំបាក និងគ្រោះកាចគ្រប់ប្រភេទ មិនមែនសំដៅតែលើការខ្វះខាតទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ។ ពីព្រោះថា ក្រុមសហការី (សហាបះ) ដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្យាការី ﷺ មិនមែនសុទ្ធតែជាអ្នកក្រីក្រទាំងអស់នោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេសុទ្ធតែបានជួបប្រទះនូវទុក្ខលំបាក និងគ្រោះកាចធំៗជាច្រើន»។ លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានរាយការណ៍នៅក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» របស់លោក ពីលោក អាប់ប៊ូ សៃអីត អាល់ឃូទ្រី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ថា៖ លោកបានត្អូញត្អែរប្រាប់ព្យាការី ﷺ អំពីភាពខ្វះខាតរបស់លោក។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអត់ធ្មត់ចុះ អូ អាប់ប៊ូ សៃអីត! ព្រោះថាភាពក្រីក្រចំពោះអ្នកដែលស្រឡាញ់ខ្ញុំក្នុងចំណោមពួកអ្នក វារត់រកលឿនជាងទឹកហូរពីលើកំពូលភ្នំចុះមកក្រោមទៅទៀត»។ លោក អាល់បាហ្សា បានរាយការណ៍ពីលោក អាន៉ាស់ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ថា៖ មានបុរសម្នាក់បានមកជួបព្យាការី ﷺ ហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំស្រឡាញ់លោក»។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ភាពខ្វះខាតចុះ»។

នៅក្នុងសៀវភៅ «អ៊ិហ្យាអ៊ុ ឧលូមីឌីន» (ការរស់ឡើងវិញនៃវិទ្យាសាស្ត្រសាសនា) បានលើកឡើងនូវហាឌីសមួយដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ព្យាការី (ម័រហ្វូអ៊) ថា៖ «នៅពេលដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់បាវបម្រើម្នាក់ ទ្រង់នឹងផ្តល់ការសាកល្បងដល់គេ ហើយនៅពេលដែលទ្រង់ស្រឡាញ់គេយ៉ាងខ្លាំងបំផុត ទ្រង់នឹងជ្រើសរើសគេទុកសម្រាប់ទ្រង់ផ្ទាល់ ដោយមិនទុកទ្រព្យសម្បត្តិ ឬកូនចៅឱ្យគេឡើយ»។ ការវិភាគ និងកំណត់សម្គាល់លើហាឌីសនេះ៖ ១. អប៊ូ អ៊ូបៃដះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មានមនុស្សមួយចំនួនបានបកស្រាយហាឌីសនេះថា អ្នកណាដែលស្រឡាញ់ពួកយើង (គ្រួសារព្យាការី) គេនឹងជួបភាពក្រីក្រក្នុងលោកិយនេះ។ ប៉ុន្តែ អ៊ីបនូ កូទៃបះ បានបដិសេធការបកស្រាយនេះនៅក្នុងសៀវភៅ «អ៊ីស្លាហ៍ ហ្គោឡាត់ អប៊ី អ៊ូបៃដះ» ដោយលោកបានលើកឡើងថា៖ «ទស្សនៈរបស់ខ្ញុំចំពោះរឿងនេះគឺថា៖ អ្នកណាដែលស្រឡាញ់ពួកយើងជាគ្រួសារព្យាការី ត្រូវតែបោះបង់ចោលលោកិយ និងការស្វែងរកវា ត្រូវតែមានចិត្តសន្តោស (ហ្សូហ៊ីត) ចំពោះវា ហើយត្រូវតែអត់ធ្មត់ចំពោះភាពក្រីក្រ និងការខ្វះខាត»។ ២. ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អត្ត្បារ៉ូនី ពីខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ (សាន់ណាត) របស់ អប៊ូ អាន់ណាបះ អាល់ខូឡានី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍នេះមានភាពទន់ខ្សោយ (ដូអីហ្វ)។ អប៊ូ អាន់ណាបះ គឺជាអ្នកជំនាន់តាប៊ីអីន (អ្នកដែលបានជួបសហាបះ)។ ៣. មានការលើកឡើងផ្សេងទៀតនៅក្នុងសៀវភៅ «អ៊ីតហាហ្វ អ៊ិសស៊ូដាត អាល់មុត្តាក់គីន» ដែលបានដកស្រង់សម្តីរបស់ អ៊ីរ៉ូគី ថា៖ «ហាឌីសនេះមានខ្សែសង្វាក់ទន់ខ្សោយ»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់អូសាត» របស់ អត្ត្បារ៉ូនី បានលើកឡើងថា៖ «នៅពេលដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់បាវបម្រើម្នាក់ ទ្រង់នឹងសាកល្បងគេ ហើយនៅពេលដែលទ្រង់ស្រឡាញ់គេយ៉ាងខ្លាំងបំផុត ទ្រង់នឹងជ្រើសរើសគេទុកសម្រាប់ទ្រង់ ដោយមិនទុកទ្រព្យសម្បត្តិ ឬកូនចៅឱ្យគេឡើយ»។ ៤. ទាក់ទងនឹងការស្រឡាញ់របស់អល់ឡោះចំពោះបាវបម្រើដែលភ្ជាប់មកជាមួយនូវភាពក្រីក្រ និងការសាកល្បង៖ មានការរាយការណ៍ពី អ៊ីបនូ មុបារ៉ក់ ក្នុងសៀវភៅ «អាល់ហ្សូហ៊ីត» ថា៖ មានបុរសម្នាក់បានសួរ អប៊ូ ដារដា (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) ថា៖ «តើលោកស្រឡាញ់អ្វីសម្រាប់អ្នកដែលលោកស្រឡាញ់?» គាត់បានឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំស្រឡាញ់សេចក្តីស្លាប់»។ បុរសនោះសួរទៀតថា៖ «ចុះបើគេមិនទាន់ស្លាប់?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «អល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់គេមានតិចតួច»។ សរុបមក ហាឌីស និងការរាយការណ៍ទាំងនេះបង្ហាញពីទស្សនៈនៃសេចក្តីស្រឡាញ់របស់អល់ឡោះចំពោះបាវបម្រើ ដែលជារឿយៗត្រូវបានសាកល្បងតាមរយៈការខ្វះខាតផ្នែកលោកិយ ដើម្បីឱ្យបេះដូងរបស់ពួកគេផ្តោតតែទៅលើអល់ឡោះតែមួយគត់ (តូហ៊ីត)។

នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ម៉ាជ៉ាលីសាហ៍» (អាល់-Majalisah) របស់អាល់ឌីណូរី តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពី អាប់ប៊ូ បាក់តារី អាល់តូអី បានលើកឡើងថា៖ មានការជជែកគ្នារវាង អាំម៉ារ ប៊ីន យ៉ាស៊ីរ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) និងបុរសម្នាក់មកពីក្រុងគូហ្វាហ៍។ អាំម៉ារ បាននិយាយទៅកាន់បុរសនោះថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកបាននិយាយកុហកមកលើខ្ញុំ នោះខ្ញុំសូមអង្វរអល់ឡោះ កុំឱ្យទ្រង់ដកហូតជីវិតអ្នកចេញពីលោកិយនេះឡើយ រហូតទាល់តែអ្នកមានអ្នកដើរតាមពីក្រោយអ្នកយ៉ាងច្រើន (មានអំណាច ឬទ្រព្យសម្បត្តិ) ហើយសូមឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់អ្នកមានការកើនឡើង»។ មានបុរសម្នាក់បានមកប្តឹង អាប់ប៊ូ ដារដា អំពីបងប្អូនម្នាក់របស់គាត់។ អាប់ប៊ូ ដារដា បាននិយាយថា៖ «អល់ឡោះនឹងជួយអ្នកឱ្យឈ្នះលើគាត់»។ ក្រោយមក បុរសដែលត្រូវបានគេប្តឹងនោះ បានធ្វើដំណើរទៅជួប មូអាវីយ៉ាហ៍ ហើយត្រូវបាន មូអាវីយ៉ាហ៍ ប្រទានរង្វាន់ជាមាសចំនួនមួយរយឌីណារ។ អាប់ប៊ូ ដារដា ក៏បានសួរទៅកាន់អ្នកប្តឹងថា៖ «តើអ្នកដឹងទេថា អល់ឡោះបានជួយអ្នកឱ្យឈ្នះលើបងប្អូនរបស់អ្នកហើយឬនៅ? គាត់បានទៅជួប មូអាវីយ៉ាហ៍ ហើយទទួលបានមាសមួយរយឌីណារ និងមានកូនប្រុសម្នាក់កើតមក»។ ហើយយើងក៏បានរាយការណ៍តាមរយៈ អ៊ីប្រាហ៊ីម អាល់តៃមី ពី អាល់ហារីស ប៊ីន ស៊ូវៃដ៍ ថា៖ មានបុរសម្នាក់មកពីក្រុងគូហ្វាហ៍ បាននិយាយបង្កាច់បង្ខូច អាំម៉ារ ទៅកាន់ អ៊ូម៉ារ។ អាំម៉ារ បាននិយាយទៅកាន់បុរសនោះថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកនិយាយកុហក នោះសូមឱ្យអល់ឡោះបង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់អ្នក ហើយសូមឱ្យអ្នកមានអ្នកដើរតាមពីក្រោយយ៉ាងច្រើន»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ហ្វៀរដាវស៍» និង «មូសណាត» របស់ខ្លួន ដោយគ្មានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ (Sanad) បានដកស្រង់សម្តីពី អាលី ប៊ីន អាប៊ី តូលីប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ថា៖ រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱអល់ឡោះ! សូមទ្រង់ប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅដ៏ច្រើនដល់អ្នកណាដែលស្អប់ខ្ញុំ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្ញុំ។ សូមឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេកើនឡើង ដើម្បីឱ្យការគណនាទោសរបស់ពួកគេកាន់តែវែងឆ្ងាយ ហើយសូមឱ្យកូនចៅរបស់ពួកគេកើនឡើង ដើម្បីឱ្យពួកស្អែក (សាតាំង) របស់ពួកគេកាន់តែច្រើនឡើង»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ម៉ាជ៉ាលីសាហ៍» តាមរយៈ មូហាំម៉ាដ ប៊ីន ស៊ីរីន បានលើកឡើងថា៖ អ៊ីបនុ អ៊ូម៉ារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោកទាំងពីរ) បានដើរកាត់បុរសម្នាក់ ហើយបានផ្តល់សួស្តី (សាលាម) ដល់គាត់។ នៅពេលដែលលោកដើរហួសទៅ មានគេប្រាប់លោកថា៖ «បុរសនោះជាអ្នកមិនជឿ (កាហ្វារ)»។ លោកក៏បានត្រឡប់ក្រោយវិញ ហើយនិយាយទៅកាន់បុរសនោះថា៖ «សូមឆ្លើយតបសួស្តីមកខ្ញុំវិញ»។ បុរសនោះក៏បានឆ្លើយតបវិញ។ បន្ទាប់មក អ៊ីបនុ អ៊ូម៉ារ បាននិយាយថា៖ «សូមឱ្យអល់ឡោះបង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់អ្នក»។ រួចលោកបានងាកមកពួកយើង ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះគឺដើម្បីឱ្យគាត់បង់ពន្ធ (ជិហ្សយ៉ាហ៍) កាន់តែច្រើន»។

យើងបានរាយការណ៍នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-មិហ្សាហ៊៍ វ៉ាល់ហ្វូកាហា» (ការលេងសើច និងការកំប្លែង) របស់អ្នកនិពន្ធ អហ្ស៊ូបៃរ៍ ប៊ីន បាក់កា តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពី មីសអ័រ ពី អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន ហ័រមុហ្ស បាននិយាយថា៖ មានបុរសម្នាក់ជាអ្នកបម្រើរបស់យើង បានមកជួប អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ហើយ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ បាននិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «សូមសន្តិភាព និងសេចក្តីមេត្តាពីអល់ឡោះចូរមានដល់អ្នក ហើយសូមឱ្យអ្នកស្លាប់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ ហើយសូមឱ្យអល់ឡោះប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅឱ្យបានច្រើនដល់អ្នកណាដែលស្អប់អ្នក»។ នៅក្នុងផ្នែកទីម្ភៃមួយនៃសៀវភៅដដែល តាមរយៈខ្សែសង្វាក់ពី វូហៃប៍ ប៊ីន អាល់វ៉ារដ៍ បាននិយាយថា៖ «ពិតណាស់ នៅពេលដែលអល់ឡោះ (ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត) មានបំណងចង់ផ្តល់កិត្តិយសដល់បាវបម្រើម្នាក់ គឺទ្រង់ធ្វើឱ្យគាត់ជួបនឹងភាពតឹងតែងក្នុងជីវភាពរស់នៅ ជួបនឹងជំងឺក្នុងរាងកាយ និងមានការភ័យខ្លាចក្នុងជីវិតលោកិយរបស់គាត់ រហូតដល់ពេលដែលសេចក្តីស្លាប់មកដល់គាត់ ខណៈដែលគាត់នៅសល់អំពើបាបខ្លះៗ នោះអល់ឡោះធ្វើឱ្យសេចក្តីស្លាប់នោះមានភាពលំបាកសម្រាប់គាត់ ដើម្បីឱ្យគាត់ជួបនឹងអល់ឡោះក្នុងស្ថានភាពដែលគាត់គ្មានអំពើបាបអ្វីជាប់ខ្លួនទៀតឡើយ។ ហើយនៅពេលដែលអល់ឡោះចង់ឱ្យបាវបម្រើម្នាក់មានភាពថោកទាបចំពោះទ្រង់ គឺទ្រង់ធ្វើឱ្យរាងកាយរបស់គាត់មានសុខភាពល្អ ធ្វើឱ្យជីវភាពរបស់គាត់មានភាពធូរធារ និងធ្វើឱ្យគាត់មានសន្តិសុខក្នុងជីវិតលោកិយ រហូតដល់ពេលដែលសេចក្តីស្លាប់មកដល់គាត់ ខណៈដែលគាត់មានអំពើល្អខ្លះៗ នោះអល់ឡោះធ្វើឱ្យសេចក្តីស្លាប់នោះមានភាពងាយស្រួលសម្រាប់គាត់ ដើម្បីឱ្យគាត់ជួបនឹងអល់ឡោះក្នុងស្ថានភាពដែលគាត់គ្មានអំពើល្អអ្វីជាប់ខ្លួនទៀតឡើយ»។ ចំណែកឯការបកស្រាយរវាងរឿងនេះ និងហាឌីសដែលអង្វរករឱ្យ អានាស (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) នោះ ចម្លើយគឺដូចដែលខ្ញុំបានយល់ឃើញថា៖ គេអាចនិយាយបានថា ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងពីរករណីនេះមិនមែនមានន័យដូចគ្នាទេ។ អ្នកដែលបានអង្វរករឱ្យអ្នកបម្រើរបស់គាត់ទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើននោះ គឺលោកផ្ទាល់ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានសេចក្តីល្អអ្វីឡើយចំពោះអ្នកដែលមិនស្រឡាញ់ទ្រព្យសម្បត្តិ ដើម្បីយកទៅភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ ឬយកទៅបំពេញកាតព្វកិច្ចដែលគេទុកចិត្ត ឬយកទៅធ្វើឱ្យខ្លួនឯងមានភាពឯករាជ្យពីការសុំជំនួយពីសត្វលោករបស់អល់ឡោះ»។ អត្ថន័យក្នុងរឿងនេះគឺដូចដែល អល់-អាស្ការី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានសេចក្តីល្អអ្វីឡើយចំពោះអ្នកដែលស្រឡាញ់ទ្រព្យសម្បត្តិក្រៅពីគោលបំណងទាំងនេះ។ តាមពិតទៅ អ្នកជំនឿ (ដែលពេញលេញ) ស្រឡាញ់ទ្រព្យសម្បត្តិគឺដើម្បីគោលបំណងទាំងនេះប៉ុណ្ណោះ។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ សាអ៊ីដ ប៊ីន អាល់មូសៃយីប (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានសេចក្តីល្អអ្វីឡើយចំពោះអ្នកដែលមិនប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិ ដើម្បីសងបំណុល ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ និងការពារកិត្តិយសរបស់ខ្លួន»។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបមានការរាយការណ៍ដូចដែល អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ និង អ៊ីបនូ មុនីអ៍ បានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» របស់ពួកគេ ពីហាឌីសរបស់ អាំរ៍ ប៊ីន អាល់អាស (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បាននិយាយថា៖ រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានសេចក្តីសន្តិភាព និងពរជ័យដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ខ្ញុំថា៖ «ឱ អាំរ៍អើយ ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ល្អ គឺពិតជាល្អណាស់សម្រាប់មនុស្សដ៏ល្អ»។ ហើយនៅក្នុងពាក្យមួយទៀតថា៖ «ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ល្អ គឺពិតជាល្អណាស់សម្រាប់បុរសដ៏ល្អ»។ ហើយ អល់-ដៃឡាមី បានរាយការណ៍ពី ចាប៊ីរ៍ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ពីព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានសេចក្តីសន្តិភាព និងពរជ័យដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទ្រព្យសម្បត្តិគឺជាជំនួយដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការកោតខ្លាចចំពោះអល់ឡោះ»។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-អូសាត» របស់ អត-តូបារ៉ូនី ពី អ៊ីបនូ អាប់បាស (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បាននិយាយថា៖ «គេបានសួរថា៖ ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ តើនរណាជាអ្នកដឹកនាំ (សៃយីដ)? លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ គឺ យូស៊ូហ្វ ប៊ីន យ៉ាកូប ប៊ីន អ៊ីស្ហាក ប៊ីន អ៊ីប្រាហ៊ីម (សូមសន្តិភាពដល់ពួកគេ)។ ពួកគេបានសួរទៀតថា៖ តើក្នុងចំណោមប្រជាជាតិរបស់លោកគ្មានអ្នកដឹកនាំទេឬ? លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ មាន គឺបុរសម្នាក់ដែលត្រូវបានផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិហាឡាល (ស្របច្បាប់) ហើយត្រូវបានផ្តល់នូវចិត្តទូលាយ គាត់តែងតែជួយអ្នកក្រ ហើយគាត់កម្រនឹងត្អូញត្អែរពីមនុស្សម្នាណាស់»។ ហើយលោក (សូមអល់ឡោះប្រទានសេចក្តីសន្តិភាព និងពរជ័យដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ -នៅក្នុងហាឌីសមួយថា៖ «អ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភបានយកកម្រិតខ្ពស់ៗទៅបាត់ហើយ ពួកគេធ្វើសឡាតដូចយើងធ្វើ ពួកគេធ្វើសីល (សោម) ដូចយើងធ្វើ ពួកគេធ្វើទាន (ហ្សាកាត់) ដែលយើងមិនបានធ្វើ ហើយពួកគេលោះទាសករដែលយើងមិនបានលោះ ហើយពួកគេមានទ្រព្យសម្បត្តិលើសលប់» - លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នោះគឺជាគុណធម៌របស់អល់ឡោះ ដែលទ្រង់ប្រទានដល់អ្នកណាដែលទ្រង់មានបំណង»។ ហើយលោកក៏បានមានប្រសាសន៍ -ដូចដែលនឹងមានការចង្អុលបង្ហាញទៅកាន់វា- ទៅកាន់ កាក់អ៍ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ថា៖ «ចូររក្សាទុក [ទ្រព្យសម្បត្តិខ្លះរបស់អ្នក ព្រោះវាល្អសម្រាប់អ្នក]»។ ហើយនៅក្នុងហាឌីសមួយទៀតថា៖ «អ្នកណាដែលចាកចេញពីលោកិយនេះដោយមានភាពស្មោះត្រង់ចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ ដោយគោរពសក្ការៈចំពោះទ្រង់ដោយគ្មានដៃគូ ព្រមទាំងបានប្រតិបត្តិសឡាត និងបានបង់ហ្សាកាត់ នោះគាត់បានស្លាប់ទៅក្នុងស្ថានភាពដែលអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់»។ ហើយ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ៍ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំមានមាសទម្ងន់ស្មើនឹងភ្នំអ៊ូហូដ ខ្ញុំដឹងពីចំនួនរបស់វា ហើយខ្ញុំបានបង់ហ្សាកាត់របស់វា នោះខ្ញុំនឹងមិនស្អប់វាឡើយ ហើយខ្ញុំក៏មិនខ្លាចថាវានឹងធ្វើឱ្យខ្ញុំខូចខាតអ្វីដែរ»។

បានមានប្រសាសន៍ដោយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ថា៖ «មិនមានអ្វីខុសឆ្គងឡើយចំពោះភាពមានបាន (ទ្រព្យសម្បត្តិ) សម្រាប់អ្នកដែលកោតខ្លាចអល់ឡោះ ហើយសុខភាពល្អសម្រាប់អ្នកដែលកោតខ្លាចអល់ឡោះ គឺប្រសើរជាងភាពមានបាន ហើយភាពស្ងប់សុខនៃចិត្ត គឺជាផ្នែកមួយនៃភាពត្រេកត្រអាល (ដែលអល់ឡោះប្រទានឱ្យ)»។ (រាយការណ៍ដោយ អះម៉ាត់ និង អ៊ីប៊ុន ម៉ាជេ ពី ខូហ្សៃប អាល់-ជូហានី)។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិនៅក្នុងដៃរបស់គេ ហើយគេបានបំពេញសិទ្ធិ (កាតព្វកិច្ច) លើទ្រព្យនោះ ព្រមទាំងបានធ្វើអំពើល្អដោយស្ម័គ្រចិត្ត ហើយទ្រព្យសម្បត្តិនោះមិនមែនជាឧបសគ្គរារាំងគេពីការឈានទៅរកអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ឡើយ ម្យ៉ាងទៀតគេមិនបានចាត់ទុកទ្រព្យនោះថាជាអ្វីដែលសំខាន់បំផុតនៅក្នុងចិត្តរបស់គេ ហើយគេមិនបានអួតអាងដោយសារទ្រព្យនោះ ជាពិសេសទៅលើអ្នកដែលក្រីក្រជាងគេឡើយ ហើយគេក៏មិនបានទុកចិត្តលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្លួនមាន ខ្លាំងជាងការទុកចិត្តលើអ្វីដែលនៅឯអល់ឡោះនោះដែរ។ គេមិនត្រូវឃ្នើសឃ្នងក្នុងការចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិទៅក្នុងផ្លូវដែលអល់ឡោះបានកំណត់នោះទេ ដូចជាការកេងប្រវ័ញ្ចលើខ្លួនឯង និងក្រុមគ្រួសារ ឬការមិនបង្ហាញពីភាពត្រេកអរចំពោះព្រះពររបស់អល់ឡោះ។ ម្យ៉ាងទៀត គេមិនត្រូវចំណាយទ្រព្យនោះទៅក្នុងផ្លូវខុសឆ្គងដែលមិនត្រូវបានអនុញ្ញាត ហើយក៏មិនត្រូវខ្ជះខ្ជាយឡើយ។ ប្រសិនបើគេធ្វើបានបែបនេះ ទ្រព្យសម្បត្តិនោះនឹងក្លាយជាការបន្ថែមនូវអំពើល្អសម្រាប់គេ។ មានអ្នកមានជាច្រើនដែលស្ថិតក្នុងលក្ខណៈបែបនេះ និងលើសពីនេះទៅទៀត ដូចជា៖ ដាវូដ (ដាវីឌ), ស៊ូឡៃម៉ាន (សាឡូម៉ូន), យូស៊ូហ្វ (យ៉ូសែប) និងក្រុមព្យាការីដទៃទៀត -សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់ពួកលោកទាំងអស់គ្នា- ក៏ដូចជា អ៊ូស្មង់ ប៊ិន អាប់ហ្វាន់, អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ិន អៅហ្វ៍, តាល់ហះ អាល់ហ្វាយយ៉ាដ (ម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងដប់ដែលត្រូវបានដំណឹងល្អពីឋានសួគ៌) និង សាអ៊ូដ ប៊ិន អារ៉ូប៊ី ដែលបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំគឺជាអ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនជាងគេក្នុងចំណោមពួកអាន់សារ» ហើយ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ិន អៅហ្វ៍ បាននិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នក ក្នុងក្រុមគ្រួសារ និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នក» និងអ្នកដទៃទៀតពីក្នុងចំណោមអ្នកដែលជិតស្និទ្ធនឹងអល់ឡោះ។

អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន អូហ្វ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) តែងតែនិយាយថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំលើកដុំថ្មមួយដុំឡើង ខ្ញុំសង្ឃឹមថានឹងឃើញមាសនៅក្រោមនោះ»។ អល់ឡោះបានបើកផ្លូវផ្តល់ភាពធូរធារដល់លោក ហើយនៅពេលលោកទទួលមរណភាព មាសដែលបន្សល់ទុកពីមរតករបស់លោក ត្រូវបានគេប្រើពូថៅកាប់បំបែក រហូតដល់ដៃរបស់អ្នកកាប់មានពងបែក។ ភរិយារបស់លោកម្នាក់ៗទទួលបានមាសចំនួន ៨០,០០០ (ប៉ែតសិបពាន់) ហើយភរិយារបស់លោកមានចំនួនបួននាក់។ មានការលើកឡើងខ្លះថា ទទួលបាន ១០០,០០០ (មួយរយពាន់)។ ខ្លះទៀតថា មានភរិយាម្នាក់ត្រូវបានគេសម្របសម្រួលឱ្យទទួលយកចំនួនជាង ៨០,០០០ ព្រោះលោកបានលែងលះនាងក្នុងអំឡុងពេលដែលលោកឈឺ។ នេះគឺជាការបកស្រាយដ៏ល្អមួយ ហើយត្រូវបានគាំទ្រដោយអ្វីដែល អាប់ប៊ូ ណូអៃម បានរាយការណ៍នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ម៉ារីហ្វាហ៍» តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពី អាប់ប៊ូ ម៉ាអ្សារ ពី ហ៊ីស្ហាម ពីឪពុករបស់គាត់ ដែលបាននិយាយថា៖ «ភរិយារបស់ អហ្ស៊ូបៃរ ម្នាក់ៗទទួលបានចំណែកមួយភាគប្រាំបីនៃមរតក គឺស្មើនឹងមួយលានឌីរហាំ»។ លោក ដាំយ៉ាទី ក៏បានបកស្រាយរឿងនេះបានយ៉ាងល្អប្រសើរជាងនេះទៅទៀត ដោយលោកបានសន្និដ្ឋានថា៖ ការលើកឡើងដែលថាទ្រព្យសម្បត្តិសរុបរបស់ អហ្ស៊ូបៃរ គឺ ៥២,០០០,០០០ (ហាសិបពីរលាន) ឌីរហាំ គឺជាការពិត។ វាសំដៅទៅលើតម្លៃនៃទ្រព្យសម្បត្តិដែលលោកបន្សល់ទុកនៅពេលលោកស្លាប់។ ចំណែកចំនួនដែលលើសពីនេះ គឺ ៩,៦០០,០០០ (ប្រាំបួនលានប្រាំមួយសែន) គឺជាផលបូកដែលកើតចេញពីការកើនឡើងនៃតម្លៃអចលនទ្រព្យ និងដីធ្លី ក្នុងអំឡុងពេលដែល អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អហ្ស៊ូបៃរ បានពន្យារពេលការបែងចែកមរតក ដើម្បីធានាការសងបំណុល។ ការបកស្រាយនេះគឺល្អបំផុត ព្រោះវាមិនមានភាពស្មុគស្មាញ និងរក្សាទុកនូវការរាយការណ៍ដែលត្រឹមត្រូវតាមទម្រង់ដើមរបស់វា។ លោក អាល់គីរម៉ានី ក៏បានទទួលយកការបកស្រាយនេះដែរ ដោយលោកបានសរសេរវាឡើងវិញដោយសង្ខេប ប៉ុន្តែមិនបានបញ្ជាក់ពីប្រភពអ្នកនិយាយនោះទេ។ ប្រហែលជាវាជាការយល់ឃើញស្របគ្នារវាងអ្នកប្រាជ្ញ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់បំផុត។ ចំពោះអ្វីដែល អហ្ស៊ូបៃរ ប៊ីន បាក់ការ បានលើកឡើងនៅក្នុងសៀវភៅ «អាន់ណាសាប» ក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់ អាតិកាហ៍ ហើយត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អាល់ហាក៊ីម ក្នុងសៀវភៅ «អាល់មុស្តាដ្រក់» ដែលថា អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អហ្ស៊ូបៃរ បានសម្របសម្រួលជាមួយ អាតិកាហ៍ ប៊ីនត៍ ហ្សៃដ៍ លើចំណែកមួយភាគប្រាំបីរបស់នាងក្នុងតម្លៃ ៨០,០០០ ឌីរហាំនោះ លោក ដាំយ៉ាទី បានចាត់ទុកថាវាមានភាពចម្រូងចម្រាស ហើយលោកបាននិយាយថា៖ «រវាងរឿងនេះ និងអ្វីដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់សហ៊ីហ៍» (ប៊ូខូរី) គឺមានគម្លាតឆ្ងាយពីគ្នាណាស់។ គួរឱ្យឆ្ងល់ណាស់ចំពោះ អហ្ស៊ូបៃរ! ហេតុអ្វីបានជាលោកមិនព្យាយាមផ្ទៀងផ្ទាត់រឿងនេះឱ្យច្បាស់លាស់?»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ វាអាចទៅរួចក្នុងការផ្សះផ្សាររឿងនេះ ដោយសន្មតថាចំនួនដែលបានសម្របសម្រួលនោះ គឺជាចំនួនពីរភាគបីនៃមួយភាគដប់នៃសិទ្ធិដែលនាងទទួលបាន ហើយនោះគឺដោយសារការយល់ព្រមរបស់នាង។ ចំណែក អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អហ្ស៊ូបៃរ បានប្រគល់សិទ្ធិដែលនៅសល់របស់នាងទៅឱ្យអ្នកដែលនាងបានសម្របសម្រួលជាមួយ។ នេះមិនផ្ទុយពីចំនួនសរុបនោះទេ។ ចំពោះអ្វីដែល អាល់វ៉ាគីឌី បានរាយការណ៍ពី អាប់ប៊ូ បាក់រ ប៊ីន អាប់ប៊ី សាប៊ីរ៉ូហ៍ ពី ហ៊ីស្ហាម ប៊ីន អ៊ូរវ៉ាហ៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ដែលនិយាយថា៖ «តម្លៃនៃទ្រព្យសម្បត្តិដែល អហ្ស៊ូបៃរ បន្សល់ទុកគឺ ៥១,០០០,០០០ (ហាសិបមួយលាន)» នោះ វាមិនផ្ទុយពីអ្វីដែលបានលើកឡើងខាងលើទេ ព្រោះវាមិនមែនជាការផ្ទៀងផ្ទាត់ច្បាស់លាស់។ លោក អ៊ីបនូ អ៊ូយ៉ៃណាហ៍ បាននិយាយថា៖ «ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ អហ្ស៊ូបៃរ ត្រូវបានបែងចែកលើមូលដ្ឋាន ៤០,០០០,០០០ (សែសិបលាន)» ដែលកត់ត្រាដោយ អ៊ីបនូ សាអ្ដ។ នេះត្រូវបានគេយល់ថាជាការកាត់ចោលនូវចំនួនប្រភាគ។ លោក អាប់ប៊ូ អ៊ូបាន៊ីដាហ៍ បាននិយាយថា៖ «ការបកស្រាយរបស់ អ៊ីបនូ ហាចារ ខាងលើ គឺជាការប្រមូលផ្តុំ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ដ៏ល្អបំផុត»។