អាថ៌កំបាំងដែលបានលាក់ទុកក្នុងចំណេះដឹងឥស្លាម

គាត់បានធ្វើពុទ្ធិការ (វីស្យ៉ាត) នូវប្រាក់ចំនួនហាសិបពាន់ឌីណារ បន្ទាប់ពីការបរិច្ចាគទានដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ដែលគាត់បានធ្វើក្នុងជីវិតរបស់គាត់ និងអំពើល្អដ៏មហិមារបស់គាត់។ មានថ្ងៃមួយ គាត់បានលែងទាសករចំនួនសាមសិបនាក់ឱ្យមានសេរីភាព។ មានពេលមួយ គាត់បានបរិច្ចាគទាននូវក្បួនអូដ្ឋមួយដែលមានអូដ្ឋចំនួនប្រាំពីររយ ដែលបានដឹកជញ្ជូនទំនិញគ្រប់យ៉ាងមកឱ្យគាត់។ គាត់បានបរិច្ចាគទាំងអូដ្ឋទាំងនោះ ទាំងទំនិញដែលនៅលើខ្នងវា ព្រមទាំងកែប និងកម្រាលរបស់វាផងដែរ។ គាត់បានធ្វើពុទ្ធិការប្រាក់ចំនួនហាសិបពាន់ឌីណារ និងសេះចំនួនមួយពាន់ក្បាលសម្រាប់ផ្លូវរបស់អល់ឡោះ (ជីហាត)។ គាត់ក៏បានធ្វើពុទ្ធិការជូនដល់មាតានៃអ្នកជំនឿ (ភរិយារបស់ព្យាការី) នូវសួនច្បារមួយ ដែលត្រូវបានលក់ក្នុងតម្លៃបួនរយពាន់ឌីណារ។ សម្រាប់អ្នកដែលនៅសេសសល់ពីសមរភូមិបដរ (Badr) ម្នាក់ៗទទួលបានប្រាក់ចំនួនបួនរយឌីណារ ហើយពួកគេមានចំនួនមួយរយនាក់ ដែលពួកគេទាំងអស់បានទទួលប្រាក់នោះ រួមទាំងលោកឧស្មាន (Uthman) ក៏បានទទួលផងដែរ។ ទាំងអស់នេះគឺដោយសារតែពរជ័យនៃការដែលព្យាការី ﷺ បានសូមពរឱ្យគាត់ទទួលបានភាពចម្រុងចម្រើន។

ដូចគ្នានេះដែរ ព្យាការី ﷺ បានអធិស្ឋានសុំពរជ័យ (បារ៉ាកាត់) ជូនដល់លោក មិកដាដ (អាល់-Miqdad) រហូតដល់លោកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភជាច្រើន។ ហើយទ្រង់ក៏បានអធិស្ឋានបែបនេះដែរជូនដល់លោក អ៊ូរវ៉ះ ប៊ីន អាប់ប៊ី អាល់ចាអ្ដ (Urwah អ៊ីប៊ីន Abi អាល់-Ja'd) ដែលលោកបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំធ្លាប់ទៅកាន់ទីលានគូណាសះ (ទីកន្លែងមួយក្នុងក្រុងគូហ្វា) ហើយខ្ញុំមិនដែលត្រឡប់មកវិញដោយមិនទទួលបានប្រាក់ចំណេញចំនួនសែសិបពាន់ (៤០,០០០) នោះឡើយ»។ លោក អ៊ីម៉ាម ប៊ូខូរី បានកត់ត្រាទុកក្នុងហាឌីសរបស់លោកថា៖ «ប្រសិនបើលោកទិញដីខ្សាច់ ក៏លោកនៅតែទទួលបានប្រាក់ចំណេញពីវាដែរ»។ រឿងរ៉ាវរបស់លោក មិកដាដ៖ មានរាយការណ៍ថា លោក មិកដាដ ប៊ីន អាំរ (អាល់-Miqdad អ៊ីប៊ីន Amr) បានចេញទៅកាន់ទីបញ្ចុះសព បាគី (អាល់-Baqi) ដើម្បីបំពេញតម្រូវការផ្ទាល់ខ្លួន។ ខណៈពេលដែលលោកកំពុងអង្គុយ លោកបានឃើញសត្វកណ្តុរមួយក្បាលបានកាយយកកាក់មាស (ឌីណារ) ចេញពីក្នុងរន្ធ រួចវាក៏ចូលទៅក្នុងរន្ធវិញហើយកាយយកមកមួយទៀត រហូតដល់បានកាក់មាសចំនួនដប់ប្រាំពីរ (១៧) ឌីណារ។ បន្ទាប់មកវាក៏បានកាយយកចុងក្រណាត់ពណ៌ក្រហមមួយចេញមក។ លោក មិកដាដ បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំក៏ទាញក្រណាត់នោះមក ហើយឃើញមានកាក់មាសមួយទៀតនៅក្នុងនោះ សរុបទាំងអស់គឺដប់ប្រាំបី (១៨) ឌីណារ»។ លោកបានយកកាក់ទាំងនោះទៅជួប ព្យាការី ﷺ ហើយជម្រាបជូនទ្រង់អំពីហេតុការណ៍នេះ ដោយនិយាយថា៖ «ឱ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ! សូមលោកទទួលយកហ្សាកាត់ (ចំណែកបរិច្ចាគ) ពីទ្រព្យនេះផង»។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរយកវាត្រឡប់ទៅវិញចុះ វាមិនមានកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់អ្វីឡើយ សូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យដល់អ្នកនៅក្នុងទ្រព្យនោះ»។ បន្ទាប់មកទ្រង់បានសួរថា៖ «តើអ្នកបានលូកដៃចូលទៅក្នុងរន្ធនោះដែរឬទេ?» លោកឆ្លើយថា៖ «ទេ សូមស្បថដោយព្រះអង្គដែលបានលើកតម្កើងលោកដោយសច្ចភាព»។ លោក មិកដាដ បានប្រើប្រាស់ទ្រព្យនោះរហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់។ រឿងរ៉ាវរបស់លោក អ៊ូរវ៉ះ ប៊ីន អាប់ប៊ី អាល់ចាអ្ដ៖ មានរាយការណ៍ថា ព្យាការី ﷺ បានប្រគល់ប្រាក់មួយឌីណារឱ្យលោក អ៊ូរវ៉ះ ដើម្បីឱ្យលោកទៅទិញចៀមមួយក្បាល។ លោកក៏បានទិញចៀមបានពីរក្បាលដោយប្រាក់នោះ រួចលោកបានលក់ចៀមមួយក្បាលក្នុងតម្លៃមួយឌីណារ។ លោកបានត្រឡប់មកវិញដោយមានទាំងប្រាក់មួយឌីណារ និងចៀមមួយក្បាល។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានអធិស្ឋានសុំពរជ័យដល់ការជួញដូររបស់លោក។

ដូចគ្នានេះដែរ ក៏មានការរាយការណ៍អំពី ឃ័រឃ័រដាហ៍ (غرقدة) ផងដែរ។ តាមពិតទៅ ឃ្លាំងទ្រព្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីត្រូវបាននាំមកជូនដល់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ។ ចំណែក អ៊ីបនូ អាល់ក័តតាន នៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក «បាយ៉ានុល វ៉ាហាំ វ៉ាល់ អ៊ីហាម» [៥/១៦៥ លេខរៀង ២៤០០ - ដារុ តៃបះ] បានអះអាងថា៖ អ៊ីម៉ាម ប៊ូខូរី មិនមានបំណងលើកយកខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះមកបង្ហាញ ក្រៅតែពីហាឌីសអំពីសេះប៉ុណ្ណោះ ហើយលោកមិនមានបំណងលើកយកហាឌីសអំពីចៀមមកបង្ហាញឡើយ។ លោកបានពង្រីកការឆ្លើយតបទៅនឹងអ្នកដែលអះអាងថា អ៊ីម៉ាម ប៊ូខូរី បានកត់ត្រាហាឌីសអំពីចៀមដោយយកវាជាភស្តុតាងនោះ ព្រោះថាវាពុំស្របតាមលក្ខខណ្ឌរបស់លោក (ប៊ូខូរី) ដោយសារតែភាពមិនច្បាស់លាស់នៃអ្នករាយការណ៍កណ្តាលរវាង ស៊ីប៊ីប និង អ៊ូរវ៉ះ។ វាពិតជាដូចអ្វីដែលលោកបានលើកឡើងមែន ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាហេតុផលដែលរារាំងដល់ការកត់ត្រា ឬធ្វើឱ្យវាធ្លាក់ចុះពីលក្ខខណ្ឌរបស់លោកនោះទេ ពីព្រោះថាជាទូទៅ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនមិនអាចរួមគំនិតគ្នាកុហកបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ហាឌីសនេះក៏មានការរាយការណ៍តាមខ្សែសង្វាក់មួយទៀតដែលជាសាក្សីបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវរបស់វា។ លើសពីនេះទៅទៀត គោលបំណងនៃហាឌីសនេះដែលស្ថិតក្នុងចំណោមសញ្ញានៃភាពជាព្យាការី គឺការដែលព្យាការី ﷺ បានដូអាឱ្យ អ៊ូរវ៉ះ ហើយការដូអានោះក៏ត្រូវបានឆ្លើយតប រហូតដល់ថ្នាក់ថា ប្រសិនបើគាត់ទិញដីខ្សាច់ គាត់ក៏ទទួលបានផលចំណេញពីវាដែរ។ ចំពោះបញ្ហាការលក់ដូររបស់បុគ្គលដែលមិនមែនជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ (បៃអុល ហ្វូឌូលី) វិញ៖ លោក (ប៊ូខូរី) មិនមានបំណងលើកយកមកបង្ហាញឡើយ ព្រោះប្រសិនបើលោកមានបំណងនោះ លោកនឹងដាក់វានៅក្នុងជំពូកស្តីពីការលក់ដូរ។ នេះគឺជាអ្វីដែល អ៊ីម៉ាម មុនហ្ស៊ីរី បានកំណត់។ ប៉ុន្តែចំណុចនេះនៅមានការពិចារណា ព្រោះថាវាមិនមែនជាគោលការណ៍ថេររបស់លោកនោះទេ ជួនកាលហាឌីសមួយអាចស្របតាមលក្ខខណ្ឌរបស់លោក ប៉ុន្តែលោកមានហាឌីសមួយទៀតដែលលោកយល់ថាគួរឱ្យយកមកអនុវត្តជាង ដូច្នេះលោកក៏មិនដាក់ហាឌីសនោះក្នុងជំពូករបស់វាឡើយ ហើយលោកទៅដាក់វានៅក្នុងជំពូកផ្សេងដែលមិនសូវច្បាស់ ដើម្បីជាការបញ្ជាក់ថាវាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែខ្លឹមសារជាក់ស្តែងរបស់វាគឺមិនត្រូវបានលោកយកមកអនុវត្តឡើយ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមជម្រាបថា៖ ខ្សែសង្វាក់របស់ សាអ៊ីដ ប៊ីន ហ្សៃដ៍ ពី អ៊ីហ្ស៊ូបៃរ៍ ដែល អ៊ីបនូ ហាចារ បានចង្អុលបង្ហាញពីមុនមកនោះ ត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អ៊ីម៉ាម ទីរមីហ្ស៊ី នៅក្នុងសៀវភៅ «ចាមិអ៍» របស់លោក (ជំពូកស្តីពីការលក់ដូរ ជំពូកទី៣៤) (៣/៥៥៩), អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ដាវូដ ក្នុង «ស៊ូណាន់ន់» (លេខរៀង ៣៣៨៥), អ៊ីបនូ ម៉ាហ៍ជះ ក្នុង «ស៊ូណាន់ន់» (លេខរៀង ២៤០២), អ៊ីម៉ាម អាហ៍ម៉ាត់ ក្នុង «មូសណាត» (៤/៣៧៦), អ៊ីម៉ាម ដារ៉ូកូតនី ក្នុង «ស៊ូណាន់ន់» (៣/១០), និង អ៊ីម៉ាម បៃហាក់គី ក្នុង «ស៊ូណាន់ន់ អាល់គូប្រូ» (៦/១១២) ក្នុងន័យស្រដៀងគ្នានេះ។ អ៊ីម៉ាម បៃហាក់គី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សាអ៊ីដ ប៊ីន ហ្សៃដ៍ ដែលជាបងប្រុសរបស់ ហាំម៉ាត ប៊ីន ហ្សៃដ៍ មិនមែនជាអ្នករាយការណ៍ដែលរឹងមាំនោះទេ»។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ អ្នកប្រាជ្ញមានមតិខុសគ្នាលើរូបលោក ហើយលោកមិនមែនជាអ្នករាយការណ៍តែម្នាក់ឯងនោះទេ ព្រោះមាន ហារូន ប៊ីន មូសា អាល់អައ៍វ៉ារ៍ អាល់មុករី បានរាយការណ៍គាំទ្រលោក ដូចមាននៅក្នុងសៀវភៅ «ចាមិអ៍» របស់ អ៊ីម៉ាម ទីរមីហ្ស៊ី (៣ លេខរៀង ១២៥៨)។ ខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះគឺ សហ៊ីហ៍ (ត្រឹមត្រូវ) អ្នករាយការណ៍ទាំងអស់សុទ្ធតែជាអ្នករាយការណ៍របស់ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម លើកលែងតែ អាប់ប៊ូ ល៉ាប៊ីដ ដែលមានឈ្មោះថា លីម៉ាហ្សះ ប៊ីន ហ្ស៊ីយ៉ាដ។ អ៊ីបនូ ហាចារ បានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅ «តាល់ឃីស ហុលហាប៊ីរ៍» (៣/៥) ថា៖ «មានគេនិយាយថាគាត់ជាអ្នកដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ ប៉ុន្តែ អ៊ីបនូ សាអ៊័ដ បានចាត់ទុកគាត់ជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្ត ហើយ ហាប៍ បាននិយាយថា ខ្ញុំបានឮ អ៊ីម៉ាម អាហ៍ម៉ាត់ សរសើរគាត់។ ចំណែក អ៊ីបនូ អាល់មុនហ្ស៊ីរ៍ និង អ៊ីម៉ាម ណាវ៉ាវី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខ្សែសង្វាក់របស់វាគឺ ហាសាន់ សហ៊ីហ៍ ព្រោះវាមានការរាយការណ៍មកពីពីរផ្លូវ»។ ចំណែកហាឌីសរបស់ ហាក៊ីម ប៊ីន ហ៊ីហ្សាម វិញ ត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ដាវូដ ក្នុង «ស៊ូណាន់ន់» (លេខរៀង ៣៣៨៦), អ៊ីម៉ាម ទីរមីហ្ស៊ី ក្នុង «ចាមិអ៍» (លេខរៀង ១២៥៧), អ៊ីម៉ាម ដារ៉ូកូតនី ក្នុង «ស៊ូណាន់ន់» (៣/៩), និង អ៊ីម៉ាម បៃហាក់គី ក្នុង «ស៊ូណាន់ន់ អាល់គូប្រូ» (៦/១១២-១១៣) ហើយនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់របស់វាមានការដាច់ (មិនតភ្ជាប់) ដូចដែល អ៊ីម៉ាម ទីរមីហ្ស៊ី បានបញ្ជាក់។

អល់ឡោះ ﷺ និងចំពោះសហការីទាំងពីររបស់ទ្រង់ គឺអប៊ូ បាក្រ និងអ៊ូម៉ារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេទាំងពីរ)។ ពួកគេបានទទួលយកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះ ហើយដាក់វាទៅក្នុងកន្លែងដែលត្រូវតាមតម្រូវការ ដោយពួកគេមិនបានគេចវេសពីវាឡើយ ព្រោះសម្រាប់ពួកគេ ទ្រព្យសម្បត្តិមិនខុសអ្វីពីទឹក ឬដុំថ្មឡើយ។ ដូចដែលបានដឹងតាមរយៈជីវប្រវត្តិ និងស្ថានភាពរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាខាលីហ្វះដ៏ត្រឹមត្រូវ (ខូឡាហ្វាអ៊ុ រ៉ាស៊ីឌីន) និងមេដឹកនាំដែលទទួលបានការណែនាំដទៃទៀត ដែលទោះបីជាពួកគេមានឋានៈខុសគ្នាក៏ដោយ ក៏ពួកគេសុទ្ធតែជាអ្នករក្សាទុកទ្រព្យសម្បត្តិ (ខូហ្សាន) មិនស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការចំណាយវាទៅក្នុងផ្លូវដែលធ្វើឱ្យសាសនាកាន់តែរឹងមាំ និងមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់។ ពួកគេមិនបានសន្សំទុកសម្រាប់ខ្លួនឯងនូវផ្ទះសម្បែង ឬចម្ការឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវព្រះបន្ទូលរបស់រ៉សូល ﷺ ដែលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ខ្ញុំគឺជាអ្នកបែងចែក ហើយអល់ឡោះគឺជាអ្នកប្រទាន»។ ពួកគេតែងតែប្រុងប្រយ័ត្នពីកំហុស ដូច្នេះហើយទើបអ្នកដែលធ្វើត្រូវមានចំនួនច្រើន ហើយអ្នកដែលធ្វើខុសមានចំនួនតិចតួច រហូតដល់អ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខ័តតូហ្វ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) បានប្រកាសថា៖ «អ្នកណាដែលចង់សួរអំពីទ្រព្យសម្បត្តិ ចូរមកជួបខ្ញុំចុះ ព្រោះអល់ឡោះបានតែងតាំងខ្ញុំជាអ្នករក្សាទុកទ្រព្យសម្បត្តិ»។ សូមអបអរសាទរដល់ពួកគេ ហើយសូមអបអរសាទរដល់ពួកគេចំពោះអ្វីដែលធ្វើឱ្យភ្នែកត្រជាក់ចិត្ត (ភាពរីករាយ)។ អ្នករក្សាទុកទ្រព្យសម្បត្តិដែលស្មោះត្រង់ ដែលផ្តល់ឱ្យនូវអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ជាឱ្យផ្តល់ គឺជាអ្នកធ្វើទានមួយរូបក្នុងចំណោមអ្នកធ្វើទានទាំងឡាយ។

ការអនុញ្ញាតឱ្យមានការខិតខំប្រឹងប្រែងស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិហាឡាល (ស្របច្បាប់) ឱ្យបានច្រើន សម្រាប់អ្នកដែលជឿជាក់លើខ្លួនឯងថា នឹងអាចថ្លែងអំណរគុណចំពោះអល់ឡោះ (តាមរយៈការប្រើប្រាស់ទ្រព្យនោះ) និងអាចបំពេញកិច្ចការដែលនាំមកនូវផលប្រយោជន៍សម្រាប់ជីវិតក្រោយសេចក្តីស្លាប់។ នេះគឺផ្អែកលើហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវមួយ ដែលរាយការណ៍ដោយហាំម៉ាម ពីអាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ពីព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខណៈពេលដែលអាយូប (សូមសេចក្តីសុខមានដល់លោក) កំពុងងូតទឹកដោយអាក្រាតកាយ ស្រាប់តែមានហ្វូងកណ្តូបមាសធ្លាក់ចុះមកលើលោក។ លោកក៏ចាប់ផ្តើមប្រមូលវាដាក់ក្នុងសម្លៀកបំពាក់របស់លោក។ ពេលនោះ ម្ចាស់របស់លោក (អល់ឡោះ) បានបន្លឺហៅលោកថា៖ "ឱអាយូបអើយ! តើអញមិនបានធ្វើឱ្យអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ពីអ្វីដែលអ្នកកំពុងឃើញនេះទេឬ?" លោកបានឆ្លើយតបថា៖ "ពិតមែនហើយឱអល់ឡោះ ប៉ុន្តែទូលបង្គំមិនអាចខ្វះបានឡើយនូវបារកាត់ (ពរជ័យ) របស់ព្រះអង្គឡើយ"»។ នៅក្នុងពាក្យសម្តីមួយទៀតបានលើកឡើងថា៖ «ហើយតើអ្នកណាទៅដែលនឹងឆ្អែតពីសេចក្តីមេត្តាករុណារបស់ព្រះអង្គ» ឬលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពីសេចក្តីសប្បុរសរបស់ព្រះអង្គ»។ អ្វីដែលគាំទ្រដល់ចំណុចដែលខ្ញុំបានលើកឡើងនេះ គឺប្រសាសន៍របស់ព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) ដែលថា៖ «អ្នកណាដែលយកជីវិតក្រោយសេចក្តីស្លាប់ជាគោលដៅចម្បងរបស់ខ្លួន អល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យភាពមានបានស្ថិតនៅក្នុងចិត្តរបស់គេ ហើយប្រមូលផ្តុំកិច្ចការរបស់គេឱ្យមានរបៀបរៀបរយ ហើយពិភពលោកនេះនឹងមកជួបគេដោយភាពស្មោះត្រង់។ ចំណែកអ្នកណាដែលយកពិភពលោកនេះជាគោលដៅចម្បងរបស់ខ្លួន អល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យភាពក្រីក្រស្ថិតនៅចំពោះមុខភ្នែករបស់គេ ហើយធ្វើឱ្យកិច្ចការរបស់គេខ្ចាត់ខ្ចាយ ហើយគេនឹងមិនទទួលបានអ្វីពីពិភពលោកនេះក្រៅពីអ្វីដែលត្រូវបានកំណត់ទុកឱ្យគេប៉ុណ្ណោះឡើយ»។

បានមានការសូត្រកំណាព្យដោយ សាលាម ប៊ិន ម៉ៃមូន អាល់ខូវ៉ាស់ ថា៖ ខ្ញុំឃើញលោកិយនេះចំពោះអ្នកដែលកាន់កាប់វា... គឺជាការដាក់ទណ្ឌកម្មរាល់ពេលដែលវាមានកាន់តែច្រើនឡើង វាធ្វើឱ្យអ្នកដែលផ្តល់តម្លៃដល់វាត្រូវអាម៉ាស់... ហើយវាផ្តល់កិត្តិយសដល់អ្នកណាដែលមើលងាយវានៅក្នុងចិត្ត។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ព្យាការី ﷺ មិនត្រឹមតែបានបួងសួងឱ្យ អានាស (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) មានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែលោកក៏បានបួងសួងឱ្យមានភាពបារ៉ាកាត់ (សិរីសួស្តី) ផងដែរ។ ការបួងសួងដែលចេញពីមាត់របស់ព្យាការី ﷺ គឺរាប់បញ្ចូលទាំងការការពារមិនឱ្យលង់លក់ទៅនឹងទ្រព្យសម្បត្តិរហូតដល់មានគ្រោះថ្នាក់កើតឡើង ព្រោះថាពិភពលោកនេះគឺជាការសាកល្បង និងជាការល្បួង។ នៅក្នុងគម្ពីរអាល់គួរអានបានបញ្ជាក់ថា៖ ﴿តាមពិតទៅ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកអ្នក និងកូនចៅរបស់ពួកអ្នក គឺជាការល្បួងតែប៉ុណ្ណោះ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាត់-តាហ្គាប៊ូន៖ ១៥]។ ហើយនៅក្នុងហាឌីស គូដស៊ី (ហាឌីសដែលអល់ឡោះមានបន្ទូល) អល់ឡោះ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ «ឱកូនចៅរបស់អាដាំអើយ! ខ្ញុំមិនបានបង្កើតលោកិយនេះមកក្រៅពីដើម្បីជាការសាកល្បងនោះទេ»។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «តាមពិតទៅ អល់ឡោះបានតែងតាំងពួកអ្នកឱ្យជាអ្នកស្នងបន្តនៅលើផែនដីនេះ ដើម្បីទ្រង់ពិនិត្យមើលថា តើពួកអ្នកនឹងប្រព្រឹត្តយ៉ាងដូចម្តេច»។

ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ឌីណារ និងឌីរហាំ (មាស និងប្រាក់) ទាំងនេះ បានបំផ្លាញអ្នកដែលមុនសម័យកាលរបស់ពួកអ្នក ហើយវាក៏នឹងបំផ្លាញពួកអ្នកដែរ ដូច្នេះចូរពិចារណាឱ្យច្បាស់ថា តើពួកអ្នកកំពុងធ្វើអ្វី»។ ហើយលោកក៏បានមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖ «ប្រជាជាតិនិមួយៗសុទ្ធតែមានការសាកល្បង (ហ្វីត្នះ) ហើយការសាកល្បងសម្រាប់ប្រជាជាតិរបស់ខ្ញុំ គឺទ្រព្យសម្បត្តិ»។ អ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះបានបញ្ជាក់តាមរយៈព្យាការី ﷺ ថា ប្រជាជាតិទាំងអស់សុទ្ធតែត្រូវបានសាកល្បង។ ក្នុងចំណោមពួកគេ មានអ្នកដែលត្រូវបានសាកល្បងឱ្យឃ្លាតឆ្ងាយពីការគោរពសក្ការៈចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ (តូហ៊ីត) ទៅគោរពរូបសំណាក ខ្លះគោរពព្រះអាទិត្យ ខ្លះគោរពព្រះចន្ទ ខ្លះគោរពផ្កាយ។ ចំណែកពួកយីហូឌី (ជ្វីហ្វ) បានគោរពអ៊ូហ្សៃរ៍ ហើយនិយាយថាគាត់ជាបុត្ររបស់អល់ឡោះ។ ខ្លះទៀតត្រូវបានសាកល្បងឱ្យគោរពកូនគោ។ ចំណែកពួកណាសារ៉ា (គ្រិស្តសាសនិក) ត្រូវបានសាកល្បងចំពោះអ៊ីសា (យេស៊ូ) ដោយក្រុមខ្លះនិយាយថាគាត់ជាព្រះ ហើយក្រុមខ្លះទៀតនិយាយថាគាត់ជាបុត្ររបស់អល់ឡោះ។ ចំណែកការសាកល្បងសម្រាប់ប្រជាជាតិនេះ គឺការស្រឡាញ់ឌីណារ និងឌីរហាំ។ ការស្រឡាញ់ទ្រព្យសម្បត្តិបានគ្របដណ្ដប់លើពួកគេភាគច្រើន រហូតធ្វើឱ្យពួកគេខ្វះការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការគោរពប្រតិបត្តិចំពោះអល់ឡោះដ៏មហិមា»។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ «អល់ឡោះបានបែងចែកយ៉ាងច្បាស់រវាងអ្នកដែលជាទាសករនៃទ្រព្យសម្បត្តិ និងតណ្ហា ជាមួយនឹងទាសករដែលស្មោះត្រង់ចំពោះម្ចាស់របស់ខ្លួន (អល់ឡោះ)។ ទ្រព្យសម្បត្តិប្រសិនបើវាធ្វើឱ្យមនុស្សម្នាក់ភ្លេចការរំឭកដល់អល់ឡោះ និងភ្លេចការបំពេញសិទ្ធិរបស់ទ្រង់ នោះវាគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដ៏អាក្រក់បំផុត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាមិនរារាំងពីការគោរពប្រតិបត្តិទេ នោះវាគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ល្អបំផុត ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ល្អ គឺសម្រាប់អ្នកបម្រើដ៏ល្អ"។ ប៉ុន្តែដោយសារតែការរក្សាជំនឿសាសនាឱ្យមានសុវត្ថិភាពក្នុងពេលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិគឺជារឿងកម្រ ហើយការសាកល្បងនិងមហន្តរាយដែលកើតចេញពីវាមានច្រើន ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវតែមានការសន្សំសំចៃ និងចៀសវាងពីវា ដោយមិនត្រូវយកវាមកទុកដាក់លើសពីអ្វីដែលចាំបាច់សម្រាប់តម្រូវការនោះឡើយ»។ អ្នកដែលមានចំណេះដឹងបាននិយាយថា៖ «អ្វីក៏ដោយដែលធ្វើឱ្យអ្នកភ្លេចអល់ឡោះ មិនថាជាគ្រួសារ ឬទ្រព្យសម្បត្តិ នោះវាគឺជាមហន្តរាយសម្រាប់អ្នក»។ ហ៊ីស្ហាម ប៊ីន អ៊ូរវ៉ះ បាននិយាយថា៖ «ឪពុករបស់ខ្ញុំ ប្រសិនបើគាត់ចូលទៅក្នុងផ្ទះ ហើយឃើញអ្នកណាម្នាក់មានគ្រឿងលម្អនៃពិភពលោកនេះ គាត់នឹងប្រញាប់ត្រឡប់ទៅរកគ្រួសាររបស់គាត់វិញ ហើយឈរនៅមាត់ទ្វារ រួចស្រែកថា៖ ﴿ចូរអ្នកកុំសម្លឹងមើលទៅលើអ្វីដែលយើងបានផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវភាពរីករាយក្នុងជីវិតលោកិយនេះ...﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ តូហា៖ ១៣១) រហូតដល់ចប់ខគម្ពីរ បន្ទាប់មកគាត់ក៏ស្រែកថា៖ ការសឡាត! ការសឡាត! រួចពួកគេទាំងអស់គ្នាក៏ក្រោកឡើងធ្វើការសឡាត»។

នៅក្នុងជំពូកនេះ មានហាឌីសជាច្រើនដែលមានខ្លឹមសារស្រដៀងគ្នានេះ។ មូសា (ដែលជាកូនប្រុសរបស់ អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ីន អាន់ណាស៊ីរ ប៊ីន ម៉ារវ៉ាន់ អាល់មុករី ជាអ្នករាយការណ៍ហាឌីសមួយរូប) បាននិយាយថា៖ «ឪពុករបស់ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ អាល់អាប់បាស បាននិយាយថា៖ មនុស្សម្នាបានជជែកវែកញែកអំពីហាឌីសនេះ។ ខ្ញុំបានឃើញព្យាការី ﷺ នៅក្នុងសុបិន ខ្ញុំក៏បាននិយាយថា៖ ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! រ៉ូវ៉ាដ ប៊ីន អាល់ជើរ៉ាហ៍ បានរាយការណ៍ប្រាប់យើងពី ស៊ូហ្វៀន ពី ម៉ាន់ស៊ូរ ពី រីប៊ីអី ពី ហ៊ូហ្សៃហ្វាហ៍ ពីលោក (ព្យាការី) ថា៖ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "អ្នកដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមពួកអ្នកនៅឆ្នាំពីររយ គឺអ្នកដែលមានបន្ទុកស្រាល (មិនមានគ្រួសារ ឬទ្រព្យសម្បត្តិដែលនាំឱ្យលំបាក)"។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ខ្ញុំថា៖ "រ៉ូវ៉ាដ ប៊ីន អាល់ជើរ៉ាហ៍ និយាយត្រូវ ស៊ូហ្វៀន និយាយត្រូវ ម៉ាន់ស៊ូរ និយាយត្រូវ រីប៊ីអី និយាយត្រូវ និងហ៊ូហ្សៃហ្វាហ៍ ក៏និយាយត្រូវ។ ខ្ញុំពិតជាបាននិយាយមែនថា៖ អ្នកដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមពួកអ្នកនៅឆ្នាំពីររយ គឺអ្នកដែលមានបន្ទុកស្រាល"»។ ប៉ុន្តែ កុំយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះរឿងនិទាននេះឱ្យសោះ ព្រោះថាការកំណត់ច្បាប់ (ហ្វិកហ៍ហ៍) មិនមែនផ្អែកជាគោលទៅលើសុបិននោះទេ។ ដូច្នេះ ចូរដឹងខ្លួនឡើង ហើយកុំស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលធ្វេសប្រហែសឱ្យសោះ! នៅក្នុងជំពូកនេះ ក៏មានហាឌីសពី ហ៊ូហ្សៃហ្វាហ៍ ដែលមានអត្ថន័យដូចគ្នានេះដែរ ប៉ុន្តែតាមរយៈខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ផ្សេង និងមានពាក្យសម្តីខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ដែលកត់ត្រាដោយ អាល់មូអាហ្វា ប៊ីន អ៊ុំរ៉ន ក្នុងសៀវភៅ «អាហ្សូហ៍ដ» (លេខ ១៩) និងតាមរយៈគាត់ដោយ អាប់ប៊ូ ណូអៃម ក្នុងសៀវភៅ «អាល់ហ៊ីលយ៉ាហ៍» (៥/១៨៧) និង អាប់ប៊ូ អាំរ៉ូ ដានី ក្នុងសៀវភៅ «អាល់ហ្វីតាន់» (៣/៥៤៤ និង ៤/៨៥១) ពី ម៉ាក់ហ៊ូល ពី ហ៊ូហ្សៃហ្វាហ៍ ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ថ្ងៃកិយាម៉ាស់នឹងមិនកើតឡើងឡើយ រហូតទាល់តែអ្នកដែលមានកូនប្រាំនាក់ ប្រាថ្នាចង់ឱ្យខ្លួនមានកូនតែបួននាក់ អ្នកដែលមានកូនបួននាក់ ប្រាថ្នាចង់ឱ្យខ្លួនមានកូនតែបីនាក់ អ្នកដែលមានកូនបីនាក់ ប្រាថ្នាចង់ឱ្យខ្លួនមានកូនតែពីរនាក់ អ្នកដែលមានកូនពីរនាក់ ប្រាថ្នាចង់ឱ្យខ្លួនមានកូនតែម្នាក់ ហើយអ្នកដែលមានកូនម្នាក់ ប្រាថ្នាចង់ឱ្យខ្លួនគ្មានកូនសោះ»។ ខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍នេះខ្សោយ (ដាយីហ្វ) ហើយ ម៉ាក់ហ៊ូល មិនបានឮផ្ទាល់ពី ហ៊ូហ្សៃហ្វាហ៍ ឡើយ។ អ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ី ហាទីម បាននិយាយក្នុងសៀវភៅ (២/១៣២) ថា៖ «ឪពុករបស់ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ នេះជាហាឌីសដែលមិនត្រឹមត្រូវ (បាត៊ីល)»។ ហើយគាត់បាននិយាយក្នុងសៀវភៅ (២/៤២០) ថា៖ ឪពុករបស់ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ «នេះជាហាឌីសដែលមិនអាចទទួលយកបាន (មុនការ)»។ ក្នុងចំណោមហាឌីសទាំងនោះមាន៖ អ្វីដែលកត់ត្រាដោយ អ៊ីប៊ុន ខុលឡាដ ក្នុងសៀវភៅ «ហ្វាវ៉ាអ៊ីដ» (ទំព័រ ៩) និង អាល់ហារីស ប៊ីន អាប់ប៊ី អ៊ូសាម៉ាហ៍ ក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» (៣/៩៦៧ លេខ ៧៥៦) និង អាប់ប៊ូ ណូអៃម ក្នុងសៀវភៅ «អាល់ហ៊ីលយ៉ាហ៍» (២/១១៨) ពីហាឌីសរបស់ អ៊ីប៊ុន ម៉ាសអ៊ូដ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) បាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នឹងមានសម័យកាលមួយមកដល់លើមនុស្សជាតិ ដែលការរស់នៅម្នាក់ឯង (មិនរៀបការ) ជារឿងដែលអនុញ្ញាត ហើយសាសនារបស់អ្នកកាន់សាសនានឹងមិនមានសុវត្ថិភាពឡើយ លើកលែងតែអ្នកដែលរត់គេចខ្លួនជាមួយសាសនារបស់គាត់ ពីកំពូលភ្នំមួយទៅកំពូលភ្នំមួយទៀត និងពីល្អាងមួយទៅល្អាងមួយទៀត ដូចជាសត្វស្លាបដែលរត់គេចជាមួយកូនៗរបស់វា និងដូចជាសត្វកញ្ជ្រោងជាមួយកូនៗរបស់វា។ គាត់បានប្រតិបត្តិសឡាត ផ្តល់ហ្សាកាត់ ហើយឃ្លាតឆ្ងាយពីមនុស្សម្នា លើកលែងតែរឿងល្អ។ ហើយចំពោះចៀមមួយរយដែលមានពណ៌សលាយខ្មៅ ដែលខ្ញុំឃ្វាលវានៅលើភ្នំសាលអ៍ គឺវាជាទីស្រឡាញ់សម្រាប់ខ្ញុំជាងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកបនីនូឌីរទៅទៀត។ នោះគឺនៅពេលដែលរឿងនេះ និងរឿងនោះកើតឡើង»។ ខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍នេះខ្សោយ (ដាយីហ្វ) ក្នុងនោះមាន អាប់ឌុលរ៉ាហ៊ីម ប៊ីន វ៉ាគីដ។ អាប់ប៊ូ ណូអៃម បាននិយាយថា៖ «វាជាហាឌីសដែលកម្រ (ហ្គោរីប)»។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ផ្សេងទៀតដែលខ្សោយខ្លាំងពី អ៊ីប៊ុន ម៉ាសអ៊ូដ ក្នុងន័យដូចគ្នា និងដោយពាក្យសម្តីផ្សេងទៀត៖ (ដូចជា) អាល់បាហ្សារ (៤/១៣១), អាត់ថូបារ៉ូនី ក្នុងសៀវភៅ «អាល់មុអ៍ចាម អាល់កាប៊ីរ» (១០/១២), តាំម៉ាម ក្នុងសៀវភៅ «ហ្វាវ៉ាអ៊ីដ» (១៧១៦), អាល់ខាត់ថូប៊ី ក្នុងសៀវភៅ «អាល់អ៊ូសឡាហ៍» (ទំព័រ ៦៦), អាត់ដៃឡាមី ក្នុងសៀវភៅ «អាល់ហ្វៀរដូស» (១/៩០), និង អ៊ីប៊ុន អាល់ចៅហ្ស៊ី ក្នុងសៀវភៅ «អាល់ម៉ូឌូអាត» (៣/១៩៨)។ ហាឌីសដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតដែលរាយការណ៍ពី អ៊ីប៊ុន ម៉ាសអ៊ូដ ក្នុងរឿងនេះ គឺស្ថិតក្នុងកម្រិត "ម៉ូកូហ្វ" (ពាក្យសម្តីរបស់សហាបះ)។ នៅក្នុងជំពូកនេះ ក៏មានហាឌីសពី អ៊ីប៊ុន អាប់បាស, អាប់ប៊ូហ្សារ, អាន៉ាស និង អាប់ប៊ូ សាអ៊ីដ ដែលសុទ្ធតែមានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ខ្សោយ ឬមិនអាចយកជាការបាន។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ ចារីរ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ថា៖ «ឱ ចារីរ! ខ្ញុំសូមព្រមានអ្នកអំពីលោកិយនេះ និងភាពផ្អែមល្ហែមនៃការបៅទឹកដោះរបស់វា ក៏ដូចជាភាពជូរចត់នៃការផ្តាច់ទឹកដោះរបស់វា»។ គ្មានការសង្ស័យទេថា អ្នកណាដែលទទួលបានពរជ័យក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ គឺជាអ្នកដែលគួរឱ្យច្រណែន (ក្នុងន័យល្អ) ចំពោះអ្វីដែលគាត់ទទួលបាន។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនមានការច្រណែន (ក្នុងន័យល្អ) លើកលែងតែពីរករណីប៉ុណ្ណោះ៖ បុរសម្នាក់ដែលអល់ឡោះបានប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិដល់គាត់ ហើយគាត់បានចំណាយវាទៅក្នុងផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវ»។ ចំណែកឯទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបានគេបួងសួងឱ្យមានច្រើនសម្រាប់អ្នកដែលមិនជឿលើវា ឬទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបានគេបួងសួងឱ្យមានតិចសម្រាប់អ្នកដែលស្រឡាញ់វាខ្លាំងពេក គឺវាផ្ទុយពីអ្វីដែលបានរៀបរាប់ខាងលើទាំងស្រុង ទាក់ទងនឹងសិទ្ធិដែលត្រូវបំពេញ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាគឺជាអ្វីដែលត្រូវបានសំដៅដល់ក្នុងប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «មានមនុស្សជាច្រើនដែលប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ដោយមិនត្រឹមត្រូវ ពួកគេនឹងទទួលបាននរកនៅថ្ងៃកិយាម៉ាស់»។

ក្នុងចំណោមភស្តុតាងនៃរឿងនេះគឺ៖ ហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ កាប់ស្ហះ អាល់អានម៉ារី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ដែលលោកបានរាយការណ៍ជូនដល់ព្យាការី (ស.អ.វ) ថា៖ «ពិតណាស់ លោកិយនេះគឺសម្រាប់មនុស្សបួនប្រភេទ៖ ប្រភេទទីមួយ៖ បាវបម្រើដែលអល់ឡោះបានប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិ និងចំណេះដឹងដល់គាត់។ គាត់តែងតែកោតខ្លាចអល់ឡោះតាមរយៈទ្រព្យនោះ គាត់ប្រើវាដើម្បីភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ និងបំពេញសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះដែលមាននៅក្នុងទ្រព្យនោះ។ នេះគឺជាឋានៈដ៏ប្រសើរបំផុត។ ប្រភេទទីពីរ៖ បាវបម្រើដែលអល់ឡោះបានប្រទានចំណេះដឹងដល់គាត់ ប៉ុន្តែមិនបានប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិដល់គាត់ឡើយ។ គាត់មានចេតនាល្អស្មោះត្រង់ ហើយនិយាយថា៖ "ប្រសិនបើខ្ញុំមានទ្រព្យសម្បត្តិ ខ្ញុំនឹងធ្វើការងារដូចជាបុគ្គលទីមួយដែរ"។ ដូច្នេះ គាត់ទទួលបានផលបុណ្យស្មើនឹងបុគ្គលទីមួយ ដោយសារតែចេតនារបស់គាត់។ ប្រភេទទីបី៖ បាវបម្រើដែលអល់ឡោះបានប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិដល់គាត់ ប៉ុន្តែមិនបានប្រទានចំណេះដឹងដល់គាត់ឡើយ។ គាត់ប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ដោយគ្មានការពិចារណា មិនកោតខ្លាចម្ចាស់របស់គាត់ (អល់ឡោះ) មិនភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ និងមិនបំពេញសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះដែលមាននៅក្នុងទ្រព្យនោះឡើយ។ នេះគឺជាឋានៈដ៏អាក្រក់បំផុត។ ប្រភេទទីបួន៖ បាវបម្រើដែលអល់ឡោះមិនបានប្រទានទាំងទ្រព្យសម្បត្តិ និងចំណេះដឹងដល់គាត់។ គាត់និយាយថា៖ "ប្រសិនបើខ្ញុំមានទ្រព្យសម្បត្តិ ខ្ញុំនឹងធ្វើការងារដូចជាបុគ្គលទីបីដែរ"។ ដូច្នេះ គាត់ទទួលបានបាបកម្មស្មើនឹងបុគ្គលទីបី ដោយសារតែចេតនារបស់គាត់»។ (រាយការណ៍ដោយ អត្តីរមីហ្ស៊ី និង អ៊ីប៊ុន ម៉ាហ៍ជះ)។ ហើយ អាប់ប៊ូ ដារដា បានសរសេរលិខិតទៅកាន់ សាល់ម៉ាន (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះអ្នកទាំងពីរ) ថា៖ «ឱបងប្រុសអើយ! កុំប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិដែលអ្នកមិនអាចបំពេញកាតព្វកិច្ចអរគុណចំពោះវាឱ្យសោះ។ ព្រោះខ្ញុំបានឮ រ៉សូល (ស.អ.វ) មានប្រសាសន៍ថា៖ "នៅថ្ងៃបរលោក ម្ចាស់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានគោរពប្រតិបត្តិអល់ឡោះតាមរយៈទ្រព្យនោះ នឹងត្រូវនាំមក។ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់នឹងនៅពីមុខគាត់ ហើយគាត់នៅពីក្រោយទ្រព្យនោះ។ រាល់ពេលដែលគាត់ដើរលើស្ពានស៊ីរ៉ត (Sirat) ទ្រព្យនោះនឹងនិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ ចូរទៅមុខចុះ អ្នកបានបំពេញសិទ្ធិដែលអល់ឡោះតម្រូវលើអ្នកហើយ។ ហើយនឹងត្រូវនាំមកនូវបុគ្គលដែលមិនបានគោរពប្រតិបត្តិអល់ឡោះតាមរយៈទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់។ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់នឹងនៅពីក្រោយខ្នងគាត់ ហើយវានឹងធ្វើឱ្យគាត់ដួល រួចនិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ វិនាសហើយអ្នក! ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនធ្វើការគោរពប្រតិបត្តិអល់ឡោះតាមរយៈខ្ញុំ? វានឹងនៅតែបន្តធ្វើបែបនេះរហូតដល់គាត់ស្រែករកសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ"»។ (រាយការណ៍ដោយ អាប់ប៊ូ នូអៃម ក្នុងសៀវភៅ អាល់ហ៊ីលយ៉ះ)។

សេចក្តីសន្និដ្ឋានគឺថា ភាពល្អប្រសើរនៃទ្រព្យសម្បត្តិមិនមែនស្ថិតនៅលើខ្លួនវាផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែវាអាស្រ័យទៅលើអ្វីដែលទាក់ទងនឹងវា។ ទ្រព្យសម្បត្តិគឺជាមធ្យោបាយមួយសម្រាប់ទ្រទ្រង់ជីវិតក្នុងលោកិយ ដូច្នេះវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់។ ប៉ុន្តែបើពិនិត្យមើលក្នុងចំណោមសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្សេងៗទៀត វាមានសារៈសំខាន់តិចតួចប៉ុណ្ណោះ។ មនុស្សគួរតែចាត់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងលោកិយនេះ ប្រៀបដូចជាឧបករណ៍ដែលដាក់នៅក្នុងផ្ទះសំណាក់សម្រាប់អ្នកដំណើរ ដែលអាចប្រើប្រាស់វាបានដរាបណានៅស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះសំណាក់នោះ។ គេគួរតែយកតែអ្វីដែលចាំបាច់សម្រាប់ជីវិត ហើយកុំមានការសោកស្តាយនៅពេលត្រូវចាកចេញ ហើយក៏មិនគួរធ្វើឱ្យខ្លួនឯងត្រូវកុហក ខឹងសម្បារ សោកសៅ ឬប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ដោយសារតែទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះឡើយ។ សូមជ្រាបថា ទ្រព្យសម្បត្តិ (មាស និងប្រាក់) គឺជាវត្ថុធាតុមួយដែលអល់ឡោះបានបង្កើតឡើងដើម្បីជាមធ្យោបាយក្នុងការជួញដូរ និងជាអ្នកបម្រើសម្រាប់មនុស្ស។ ដូច្នេះ វាជារឿងមិនសមរម្យសម្រាប់មនុស្សដែលមានសេរីភាព និងមានចិត្តចង់ស្វែងរកគុណធម៌ ដើម្បីដើរតាមគន្លងរបស់អល់ឡោះ និងដើម្បីឈានទៅរកភាពមានបានដ៏អស្ចារ្យ (នៅថ្ងៃបរលោក) ក្នុងការលោភលន់ចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិលើសពីអ្វីដែលខ្លួនត្រូវការ ហើយធ្វើឱ្យខ្លួនឯងក្លាយជាទាសករដ៏ថោកទាបបំផុតរបស់វា។ ទ្រព្យសម្បត្តិគឺជាចំណែកមួយនៃសេចក្តីល្អកម្រិតមធ្យម ព្រោះវាអាចជាមូលហេតុនៃសេចក្តីល្អ ហើយក៏អាចជាមូលហេតុនៃសេចក្តីអាក្រក់ផងដែរ។ ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យចំពោះលោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ល្អ គឺសម្រាប់បុគ្គលដ៏ល្អ»។ អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានពន្យល់ថា ភាពល្អប្រសើរនៃទ្រព្យសម្បត្តិគឺស្ថិតនៅលើផលដែលទទួលបានពីវា។ ដូចដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងហាឌីស (ហាឌីស) ថា៖ «អល់ឡោះបានបញ្ចុះទ្រព្យសម្បត្តិមក ដើម្បីឱ្យយើងធ្វើការសឡាត (ការគោរពប្រតិបត្តិ) និងបង់ហ្សាកាត់ (ទានកាតព្វកិច្ច)»។ ចំពោះការបដិសេធ ឬការមិនមានទ្រព្យសម្បត្តិវិញ វាជារឿងល្អសម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដូចជាពួកអ្នកសូហ្វហ្វាហ៍ (Ashab អាល់-Suffah) និងអ្នកដែលដើរតាមគន្លងរបស់ពួកគេ។ ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យចំពោះលោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកដឹងពីអ្វីដែលអ្នកនឹងទទួលបានពីអល់ឡោះ អ្នកនឹងចង់ឱ្យខ្លួនឯងមានភាពខ្វះខាត និងត្រូវការកាន់តែខ្លាំងឡើង»។ សរុបមក ភាពល្អប្រសើរនៃទ្រព្យសម្បត្តិគឺអាស្រ័យទៅលើការប្រើប្រាស់វាឱ្យចំគោលដៅ។ អ្នកដែលប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិដើម្បីធ្វើអំពើល្អ និងការគោរពប្រតិបត្តិចំពោះអល់ឡោះ នោះទ្រព្យសម្បត្តិនោះនឹងក្លាយជាសេចក្តីល្អសម្រាប់គេ។ ចំណែកអ្នកដែលប្រើប្រាស់វាដើម្បីភាពអំនួត ឬការលោភលន់ នោះវានឹងក្លាយជាមហន្តរាយសម្រាប់គេទៅវិញ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់បំផុត។

ការដែលអ្នកមិនជឿ (កាហ្វិរ) ទទួលបាននូវការតភ្ជាប់ទំនាក់ទំនង ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ គឺវាជាចំណែកដែលគេទទួលបាននៅក្នុងលោកិយនេះ ដូចជាសុខភាព ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអ្វីៗដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងនេះ។ មានការរាយការណ៍ពី កាអាប់ អាល់-អាហ៍បារ (Ka'b អាល់-Ahbar) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ខ្ញុំបានឃើញនៅក្នុងគម្ពីរមួយចំនួនថា៖ ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារតែការព្រួយបារម្ភចំពោះបាវបម្រើដ៏មានជំនឿ (មូមិន) របស់ខ្ញុំទេនោះ ខ្ញុំនឹងតុបតែងក្បាលរបស់អ្នកមិនជឿដោយមកុដមាស ដើម្បីកុំឱ្យគេឈឺក្បាល ឬមានសរសៃឈាមណាមួយរបស់គេលោតឡើយ»។ នៅក្នុងគម្ពីរអាល់-គួរអាន បានបញ្ជាក់ថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើមិនមែនដោយសារតែមនុស្សលោកក្លាយទៅជាសហគមន៍តែមួយ (ក្នុងភាពមិនជឿ) ទេនោះ យើងនឹងធ្វើឱ្យអ្នកដែលមិនជឿលើអល់ឡោះ...﴾។ កាអាប់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ នៅពេលដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់បាវបម្រើដ៏មានជំនឿរបស់ទ្រង់ ទ្រង់នឹងដកហូតលោកិយនេះចេញពីគេ ដើម្បីលើកតម្កើងឋានៈរបស់គេនៅក្នុងឋានសួគ៌។ ហើយនៅពេលដែលទ្រង់ស្អប់បាវបម្រើដែលជាអ្នកមិនជឿ ឬអ្នកមានជំនឿក្លែងក្លាយ (មូណាហ្វិកហ៍) ទ្រង់នឹងពង្រីកលោកិយនេះឱ្យគេ ដើម្បីទម្លាក់ឋានៈរបស់គេឱ្យចុះទាបនៅក្នុងនរក។ កាអាប់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលទៅកាន់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់ដែលមានការអត់ធ្មត់ និងពេញចិត្តនឹងភាពក្រីក្រថា៖ «ចូររីករាយចុះ ហើយកុំសោកសៅឡើយ ព្រោះប្រសិនបើលោកិយនេះមានតម្លៃស្មើនឹងស្លាបមូសមួយនៅចំពោះអល់ឡោះ សម្រាប់អ្វីដែលអ្នកនឹងទទួលបានពីខ្ញុំនោះ ខ្ញុំនឹងមិនផ្តល់ឱ្យពួកគេ (អ្នកមិនជឿ) នូវអ្វីមួយពីវាឡើយ»។ កាអាប់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលបាវបម្រើរបស់អល់ឡោះត្អូញត្អែរទៅកាន់ទ្រង់អំពីភាពក្រីក្រ ឬសេចក្តីត្រូវការ ពួកគេនឹងត្រូវបានគេប្រាប់ថា៖ «ចូររីករាយចុះ ហើយកុំសោកសៅឡើយ ព្រោះពិតប្រាកដណាស់ អ្នកគឺជាអ្នកមានដ៏ប្រសើរ ហើយជាអ្នកដែលទៅដល់ឋានសួគ៌មុនគេនៅថ្ងៃបរលោក»។ កាអាប់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពួកព្យាការីមានសេចក្តីរីករាយចំពោះភាពក្រីក្រ និងការសាកល្បងខ្លាំងជាងអ្នករីករាយនឹងភាពសុខស្រួលទៅទៀត។ ការសាកល្បងចំពោះពួកគេត្រូវបានបង្កើនជាទ្វេដង រហូតដល់មានព្យាការីម្នាក់ត្រូវស្លាប់ដោយសារចៃ ហើយនៅពេលដែលគាត់ឃើញភាពសុខស្រួល គាត់គិតថាគាត់បានប្រព្រឹត្តអំពើបាប។ កាអាប់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកណាដែលបន្ទាបខ្លួនចំពោះអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងលោកិយនេះ សាសនារបស់គេនឹងត្រូវចុះខ្សោយ ហើយគេនឹងស្វែងរកសេចក្តីល្អពីអ្នកដែលមិនផ្តល់ឱ្យ។ គេនឹងមិនទទួលបានអ្វីពីលោកិយនេះក្រៅពីអ្វីដែលអល់ឡោះបានកំណត់ទុកឱ្យគេនោះទេ។ ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះស្អប់អ្នកដែលប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើន មិនព្រមបរិច្ចាគសេចក្តីល្អ និងមានចិត្តអំនួត ហើយទ្រង់ក៏ស្អប់អ្នកប្រាជ្ញដែលមានរាងកាយធាត់ (ដោយសារការស៊ីចុកហួសប្រមាណ) ផងដែរ។ កាអាប់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្យាការីមូសា (អាល័យហ៊ីសស្លាម) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱកូនចៅអ៊ីស្រាអែលអើយ! អ្នកស្លៀកពាក់ដូចជាអ្នកបួស ប៉ុន្តែបេះដូងរបស់អ្នកគឺជាបេះដូងរបស់ពួកជនផ្តាច់ការ និងសត្វចចកដែលឃ្លាន។ ប្រសិនបើអ្នកចង់ទៅដល់អាណាចក្រនៃមេឃ (ឋានសួគ៌) ចូរធ្វើឱ្យបេះដូងរបស់អ្នកស្លាប់ចំពោះលោកិយនេះ ដើម្បីអល់ឡោះចុះ»។

«...ដំបូលផ្ទះរបស់ពួកគេធ្វើពីប្រាក់ និងជណ្តើរដែលពួកគេឡើងទៅលើនោះ» [ស៊ូរ៉ាត់ អហ្ស៊ុខរុហ្វ៖ ៣៣]។ អត្ថន័យរបស់វាគឺ៖ ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារការភ័យខ្លាចថាពិភពលោកនេះនឹងធ្វើឱ្យមនុស្សលំអៀង រហូតដល់ពួកគេក្លាយជាអ្នកបដិសេធ (កាហ្វិរ) នោះទេ អល់ឡោះនឹងប្រទានដល់អ្នកបដិសេធនូវអ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលគេប្រាថ្នានៅក្នុងលោកិយនេះ ព្រោះថាពិភពលោកនេះមានតម្លៃតិចតួចបំផុតនៅចំពោះព្រះអង្គ។ ប៉ុន្តែព្រះអង្គ (មហាឧត្តម) មិនបានធ្វើដូច្នេះទេ ដោយសារព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់ថា ធម្មជាតិរបស់មនុស្សភាគច្រើនគឺស្រឡាញ់អ្វីដែលឆាប់រហ័ស (លោកិយ)។ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើពិភពលោកនេះមានតម្លៃស្មើនឹងស្លាបមូសមួយនៅចំពោះអល់ឡោះ នោះព្រះអង្គនឹងមិនប្រទានទឹកឱ្យអ្នកបដិសេធផឹកសូម្បីតែមួយក្អឹកឡើយ»។ ព្រះអង្គ (មហាឧត្តម) ក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះ (មហាឧត្តម) ការពារបាវបម្រើដែលជាអ្នកជំនឿរបស់ព្រះអង្គពីលោកិយនេះ ដូចដែលអ្នករាល់គ្នាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាការពារអ្នកជំងឺរបស់ខ្លួនពីអាហារ និងភេសជ្ជៈដែរ»។ ព្រះអង្គក៏បានមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖ «នឹងមានសម័យកាលមួយមកដល់មនុស្សជាតិ ដែលមនុស្សម្នាក់មិនខ្វល់ថាគេរកទ្រព្យសម្បត្តិបានមកពីណា តើមកពីផ្លូវហាឡាល (អនុញ្ញាត) ឬមកពីផ្លូវហារ៉ាម (ហាមឃាត់)»។ ចំពោះបញ្ហានេះ លោកគ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានចង្អុលបង្ហាញនៅក្នុងសៀវភៅ «ហ្វាត់ហ៊ុលបារី» ថា៖ «ប្រសិនបើមានគេសួរថា តើហេតុអ្វីបានជាព្យាការី (ស.ល.វ) សូមពរឱ្យអានាស (អានាស ប៊ីន ម៉ាលិក) ដែលជាអ្នកបម្រើរបស់លោក នូវអ្វីដែលលោកមិនចូលចិត្តឱ្យអ្នកដទៃ? នោះអាចបកស្រាយបានថា ការដែលលោកសូមពរឱ្យអានាសបែបនោះ គឺលោកបានភ្ជាប់មកជាមួយនូវការសូមឱ្យគេរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅនោះ។ ព្រោះថា មូលហេតុដែលលោកមិនចូលចិត្តការមានទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅច្រើន គឺដោយសារតែការភ័យខ្លាចចំពោះហ្វីតនះ (ការល្បួង/ការសាកល្បង) ដែលកើតចេញពីរបស់ទាំងពីរនេះ ហើយហ្វីតនះគឺជាអ្វីដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចធានាបានថាខ្លួននឹងរួចផុតពីការវិនាសឡើយ»។ រឿងនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយសម្តីរបស់អានាស (រ.ឌ) ដែលថា៖ «ព្យាការី (ស.ល.វ) មិនដែលទុកចោលនូវសេចក្តីល្អណាមួយនៃលោកិយ ឬលោកខាងមុខឡើយ លុះត្រាតែលោកបានសូមពរឱ្យវា»។ ចំពោះភាពខុសគ្នារវាងទ្រព្យសម្បត្តិពីរប្រភេទ ដែលប្រភេទមួយជាទោស និងប្រភេទមួយទៀតជាផលប្រយោជន៍ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានចង្អុលបង្ហាញដោយប្រសាសន៍របស់លោកថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន គឺជាអ្នកដែលនឹងមានតិចតួចបំផុតនៅថ្ងៃបរលោក»។ ក្នុងមួយទៀតមានន័យថា៖ «ពួកគេគឺជាអ្នកដែលខាតបង់បំផុត»។ ហើយក្នុងមួយទៀតមានន័យថា៖ «អ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើននឹងវិនាស លើកលែងតែអ្នកដែលចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេបែបនេះ បែបនេះ និងបែបនេះ (លោកបានធ្វើកាយវិការដោយដៃទៅមុខ ទៅស្តាំ និងទៅឆ្វេង) ហើយអ្នកដែលធ្វើបែបនេះមានចំនួនតិចតួចបំផុត»។ ចំពោះភាពខុសគ្នានេះ លោកកាឌី អ៊ីយ៉ាដ បានចង្អុលបង្ហាញនៅក្នុងសៀវភៅ «អស្ស៊ីហ្វា» ដោយលោកបានបង្កើតជំពូកមួយសម្រាប់ពន្យល់ពីភាពខុសគ្នានៃស្ថានភាពទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងការសរសើរ ការអួតអាង និងការផ្តល់តម្លៃ។ លោកបានលើកឧទាហរណ៍ពីការមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន ហើយនិយាយថា៖ «ម្ចាស់របស់វាជាទូទៅត្រូវបានគេគោរពនៅចំពោះមុខមនុស្សទូទៅ ព្រោះពួកគេជឿថាទ្រព្យសម្បត្តិនោះអាចជួយឱ្យគេសម្រេចគោលបំណងបាន បើមិនដូច្នេះទេ ទ្រព្យសម្បត្តិមិនមែនជាគុណធម៌នៅក្នុងខ្លួនវាឡើយ»។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលទ្រព្យសម្បត្តិស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ ហើយម្ចាស់របស់វាចំណាយវាទៅក្នុងកិច្ចការសំខាន់ៗរបស់ខ្លួន និងអ្នកដែលត្រូវការជំនួយ ព្រមទាំងចំណាយវាទៅក្នុងផ្លូវដែលត្រឹមត្រូវ ដើម្បីទិញយកកិត្តិយស ការសរសើរ និងតំណែងក្នុងចិត្តមនុស្ស នោះវាក្លាយជាគុណធម៌មួយសម្រាប់ម្ចាស់របស់វាចំពោះអ្នកលោកិយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេចំណាយវាទៅក្នុងផ្លូវនៃសេចក្តីល្អ និងគោលបំណងដើម្បីអល់ឡោះ (តៈអាឡា) និងដើម្បីលោកខាងមុខ នោះវានឹងក្លាយជាគុណធម៌សម្រាប់ម្ចាស់របស់វាចំពោះមនុស្សគ្រប់រូបក្នុងគ្រប់កាលៈទេសៈ។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេលដែលម្ចាស់របស់វាជាអ្នកកំណាញ់ មិនចំណាយទៅក្នុងផ្លូវដែលត្រឹមត្រូវ ហើយមានចិត្តលោភលន់ក្នុងការប្រមូលវា នោះទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនរបស់គេនឹងក្លាយជាគ្មានន័យ ហើយវានឹងក្លាយជាចំណុចខ្វះខាតសម្រាប់ម្ចាស់របស់វា។ វាមិនបាននាំឱ្យគេឈានទៅរកផ្លូវនៃសុវត្ថិភាពឡើយ ផ្ទុយទៅវិញវាបានទម្លាក់គេទៅក្នុងជ្រោះនៃភាពកំណាញ់ដ៏អាក្រក់ និងភាពថោកទាប។

ដូច្នេះ ការសរសើរលើទ្រព្យសម្បត្តិ និងគុណតម្លៃរបស់វាចំពោះអ្នកដែលនិយមចូលចិត្តវានោះ មិនមែនមកពីខ្លួនវាផ្ទាល់ឡើយ ប៉ុន្តែគឺសម្រាប់ប្រើប្រាស់វាជាមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅរកគោលដៅផ្សេងទៀត និងការចំណាយវាទៅក្នុងផ្លូវដែលត្រូវ។ ហេតុនេះ អ្នកដែលប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិទុក ប៉ុន្តែមិនបានដាក់វាឱ្យចំកន្លែង និងមិនបានចំណាយវាឱ្យចំទិសដៅនោះ គឺមិនមែនជាអ្នកមានពិតប្រាកដឡើយ ហើយក៏មិនមែនជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិមែនទែនដែរ ហើយក៏មិនមែនជាអ្នកដែលគួរឱ្យសរសើរក្នុងចំណោមអ្នកមានបញ្ញាឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ គេគឺជាអ្នកក្រជានិច្ចនិរន្តរ៍ ដែលមិនអាចសម្រេចគោលដៅណាមួយរបស់ខ្លួនបានឡើយ ព្រោះទ្រព្យសម្បត្តិដែលនៅក្នុងដៃរបស់គេសម្រាប់ជាមធ្យោបាយសម្រេចគោលដៅនោះ គេមិនបានប្រើប្រាស់វាឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពឡើយ។ ដូច្នេះ គេប្រៀបដូចជាអ្នករក្សាទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យអ្នកដទៃ ដែលខ្លួនឯងគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីសោះ ហាក់ដូចជាក្នុងដៃរបស់គេមិនមានអ្វីសេសសល់ឡើយ។ ចំណែកឯអ្នកដែលចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិវិញ គឺគេជាអ្នកមានពិតប្រាកដ ព្រោះគេទទួលបាននូវផលប្រយោជន៍ពីទ្រព្យសម្បត្តិនោះ ទោះបីជាក្នុងដៃរបស់គេមិនមានទ្រព្យសម្បត្តិសេសសល់អ្វីក៏ដោយ។

អំពីសេចក្តីសប្បុរសរបស់លោកព្យាការី ﷺ

សូមពិនិត្យអត្ថបទបកប្រែដូចខាងក្រោម៖ ប្រធានបទ៖ សេចក្តីសប្បុរសរបស់ក្រុមសហាបះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេ) សូមពិនិត្យមើលជីវប្រវត្តិរបស់ព្យាការីយើង ﷺ និងសីលធម៌របស់លោកទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ អ្នកនឹងឃើញថា លោកត្រូវបានប្រគល់ឱ្យនូវឃ្លាំងទ្រព្យនៃផែនដី និងកូនសោនៃបណ្តាប្រទេសនានា ហើយទ្រព្យដែលបានមកពីសង្គ្រាម (ហ្គនីមហ៍) ត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់លោក ខណៈដែលមិនធ្លាប់ត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់ព្យាការីណាម្នាក់មុនលោកឡើយ។ អល់ឡោះបានបើកផ្លូវឱ្យលោកទទួលបានជ័យជម្នះក្នុងអំឡុងពេលដែលលោកនៅមានជីវិត ﷺ លើទឹកដីហ៊ីចាហ្ស៍ យេមែន និងឧបទ្វីបអារ៉ាប់ទាំងមូល រួមទាំងតំបន់ជិតខាងដូចជា ស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់។ ទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបាននាំមកជូនលោកពីចំណែកមួយភាគប្រាំ (ខុមស៍) ពីពន្ធដារ និងពីការបរិច្ចាគ (សកាត់) មានចំនួនច្រើនលើសលប់ជាងអ្វីដែលស្តេចនានាទទួលបានទៅទៀត។ ព្រះមហាក្សត្រនៃតំបន់នានាក៏បានថ្វាយកាដូដល់លោកដែរ ប៉ុន្តែលោកមិនដែលទុកទ្រព្យទាំងនោះសម្រាប់ខ្លួនឯង ឬរក្សាទុកសូម្បីតែមួយឌីរហាំឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកបានចំណាយវាទៅតាមគោលដៅដែលត្រូវចំណាយ ធ្វើឱ្យអ្នកដទៃមានជីវភាពធូរធារ និងពង្រឹងកម្លាំងដល់មូស្លីម។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនមែនជារឿងដែលធ្វើឱ្យខ្ញុំរីករាយទេ ប្រសិនបើខ្ញុំមានមាសស្មើនឹងភ្នំអូហូដ ហើយនៅសល់ទុកក្នុងផ្ទះខ្ញុំមួយឌីណារ លើកលែងតែឌីណារដែលខ្ញុំទុកសម្រាប់សងបំណុលប៉ុណ្ណោះ»។ ចប់សេចក្តី ហើយអល់ឡោះគឺជាអ្នកផ្តល់ជោគជ័យ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត មនុស្សម្នាក់ៗមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា។ មានអ្នកខ្លះដែលទ្រព្យសម្បត្តិលោកិយធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាមនុស្សល្អ ហើយពួកគេក៏ចេះប្រើប្រាស់វាបានត្រឹមត្រូវ ដោយទ្រព្យនោះមិនបានធ្វើឱ្យពួកគេកើនឡើងអ្វីក្រៅពីសេចក្តីល្អ និងភាពរាបទាបឡើយ ដូចដែលយើងបានឃើញជាក់ស្តែងចំពោះបុគ្គលមួយចំនួន។ កាលពីមុន កៃស៍ ប៊ីន សាអដ៍ អាល់អាន់សារី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) តែងតែអង្វរថា៖ «ឱអល់ឡោះ សូមផ្តល់ឱ្យខ្ញុំនូវទ្រព្យសម្បត្តិ និងសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើកិច្ចការល្អ ព្រោះថាទ្រព្យសម្បត្តិមិនអាចល្អប្រសើរបានឡើយ បើគ្មានការធ្វើកិច្ចការល្អ ហើយការធ្វើកិច្ចការល្អក៏មិនអាចសម្រេចទៅបានដែរ បើគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិ។ ឱអល់ឡោះ ខ្ញុំមិនអាចរស់នៅដោយមានទ្រព្យតិចតួចបានឡើយ ហើយខ្ញុំក៏មិនអាចរស់នៅបានល្អប្រសើរជាមួយទ្រព្យតិចតួចនោះដែរ»។ ហើយលោកក៏ជាបុគ្គលដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍អំពីគ្រួសាររបស់លោកថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ សេចក្តីសប្បុរសគឺជាចរិតលក្ខណៈរបស់សមាជិកគ្រួសារនោះ»។ (រឿងរ៉ាវទាក់ទងនឹងកៃស៍ ប៊ីន សាអដ៍ ប៊ីន អ៊ូបានះ ក្នុងយុទ្ធនាការអាល់ខបត៍ ជាមួយអាប៊ូ អ៊ូបានីដះ ប៊ីន អាល់ចារ៉ាហ៍៖ ពួកគេបានជួបនឹងភាពលំបាកខ្លាំង រហូតដល់កៃស៍បានកាប់អូដ្ឋចំនួនប្រាំបួនក្បាលដើម្បីចិញ្ចឹមពួកគេ។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សេចក្តីសប្បុរសគឺជាចរិតលក្ខណៈរបស់សមាជិកគ្រួសារនោះ»។)

មានការរៀបរាប់ពី ហាសាន់ និង ហ៊ូសៃន ថា អ្នកទាំងពីរបាននិយាយទៅកាន់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ចាហ្វារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ថា៖ «លោកពិតជាបានចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិហួសប្រមាណហើយ»។ លោកក៏បានឆ្លើយតបថា៖ «សូមឱ្យឪពុកនិងម្តាយរបស់ខ្ញុំលះបង់ដើម្បីអ្នកទាំងពីរចុះ! ពិតណាស់ អល់ឡោះបានធ្វើឱ្យខ្ញុំស៊ាំនឹងការដែលទ្រង់ប្រទានពរជ័យមកលើខ្ញុំ ហើយខ្ញុំក៏បានធ្វើឱ្យខ្លួនឯងស៊ាំនឹងការផ្តល់អំណោយដល់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់ដែរ ដូច្នេះខ្ញុំខ្លាចថាប្រសិនបើខ្ញុំកាត់ផ្តាច់ទម្លាប់នេះ នោះទ្រង់នឹងកាត់ផ្តាច់ពរជ័យពីខ្ញុំវិញ»។ ហើយអាល់ម៉ាមូន បាននិយាយទៅកាន់ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់បាត អាល់មូហាល់ឡាប៊ី ថា៖ «អ្នកគឺជាអ្នកដែលខ្ជះខ្ជាយទ្រព្យសម្បត្តិ»។ គាត់ក៏បានឆ្លើយតបថា៖ «ការមិនផ្តល់អំណោយ គឺជាការគិតមិនល្អចំពោះព្រះដ៏គួរឱ្យគោរពសក្ការៈ»។ (មានការរៀបរាប់បន្តថា៖ តើទ្រង់មិនបានដោះបំណុលឱ្យអ្នកដែលនៅឆ្ងាយ ជួយទំនុកបម្រុងអ្នកដែលខ្វះខាត ផ្តល់អាហារក្នុងគ្រាអត់ឃ្លាន ហើយតើទ្រង់មិនបានធ្វើបែបនេះចំពោះខ្ញុំទេឬ? គាត់និយាយថា៖ ដូច្នេះអ្នកទទួលបានសួនច្បារចំនួនបួន ដែលសួនច្បារតូចបំផុតក្នុងចំណោមនោះមានទិន្នផលចំនួនហាសិបវ៉ាសាក់ (រង្វាស់គ្រាប់ធញ្ញជាតិ)។ គាត់និយាយថា៖ បន្ទាប់មក បុរសជនជាតិបេដូវីម្នាក់បានមកដល់ជាមួយ កៃស៍ ហើយគាត់ក៏បានបង្ហាញពីទិន្នផលរបស់គាត់ ព្រមទាំងបានជួយទំនុកបម្រុង និងផ្តល់សម្លៀកបំពាក់ដល់គាត់។ រឿងរ៉ាវនៃសកម្មភាពរបស់ កៃស៍ នេះបានទៅដល់ ព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសេចក្តីសុខដល់លោក) ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតណាស់ គាត់មកពីគ្រួសារដែលមានចិត្តសប្បុរស»។ បុរសជនជាតិអារ៉ាប់ម្នាក់បាននិយាយទៅកាន់ សាត នៅពេលដែលគាត់មកដល់ថា៖ «សូមស្បថដោយអល់ឡោះ! មិនមាននរណាម្នាក់ដូចជាកូនប្រុសរបស់អ្នកឡើយ ដែលអ្នកបានបោះបង់ចោល ឬទុកឱ្យនៅដោយគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិ ព្រោះអ្នកគឺជាមេដឹកនាំម្នាក់ក្នុងចំណោមមេដឹកនាំនៃប្រជាជនរបស់អ្នក។ អាមៀរ (មេដឹកនាំ) បានហាមឃាត់ខ្ញុំមិនឱ្យលក់វា (កូនប្រុស) ខ្ញុំក៏បានសួរថា៖ ហេតុអ្វី? គាត់ឆ្លើយថា៖ គាត់គ្មានទ្រព្យសម្បត្តិទេ។ លុះពេលដែលគាត់ប្រាប់ពីពូជពង្សរបស់គាត់ ខ្ញុំក៏ស្គាល់គាត់ ហើយខ្ញុំក៏បានចូលទៅជិតព្រោះខ្ញុំដឹងថា អ្នកតែងតែប្រាថ្នានូវសីលធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងអស្ចារ្យ ហើយអ្នកមិនមែនជាមនុស្សដែលត្រូវគេស្តីបន្ទោសចំពោះអ្នកដែលមិនស្គាល់អ្នកនោះឡើយ»។ ចប់។ អាប៊ូ អ៊ូបៃដា បាននិយាយថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាទុកទាំងសេចក្តីលម្អិត និងសេចក្តីសង្ខេបដោយ៖ អាល់វ៉ាគីឌី ក្នុងសៀវភៅ «អាល់ម៉ាហ្គាហ្ស៊ី» (២/៧៧៥), អ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ី ដុនយ៉ា ក្នុងសៀវភៅ «គួរ៉ល់ដៃហ្វ៍» (លេខ ១៩), អដ-ដារ៉ូគូតនី ក្នុងសៀវភៅ «អាល់មុស្តាចាត» (លេខ ៤៧, ៤៨, ៥០), អ៊ីប៊ុន ចារីរ ក្នុងសៀវភៅ «អាត-តារីខ៍» (២/១៤៧), អ៊ីប៊ុន អាប់ឌុល បារ ក្នុងសៀវភៅ «អាល់អ៊ីស្ទីអាប» (៣/១២៩០), អ៊ីប៊ុន អាសាគីរ ក្នុងសៀវភៅ «តារីខុ ដាម៉ាសគ៍» (៤៩/៤០៩-៤១០, ៤១១, ៤១១-៤១២, ៤១៤, ៤១៥), និង អាល់មិហ្ស៊ី ក្នុងសៀវភៅ «តាហ្ស៊ីប៊ុល កាម៉ាល» (២៤/៤៣) តាមរយៈខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ជាច្រើន ហើយខ្សែសង្វាក់ទាំងនោះមិនមែនគ្មានការរិះគន់នោះទេ ប៉ុន្តែនៅពេលរួមបញ្ចូលគ្នា ហាឌីសនេះអាចយកជាការបាន និងឈានដល់កម្រិត ហាសាន់ លីហ្គៃរិហ៊ី (ល្អដោយសារមានភស្តុតាងគាំទ្រ)។ សូមពិនិត្យមើលការលើកឡើងរបស់អ្នកប្រាជ្ញលើរឿងនេះក្នុង៖ «តាក់គ្រីជ អាល់អ៊ីរ៉ូគី អាឡា អាហាឌីស អ៊ីហ៊ីយ៉ា» (៣/៣៦២), «អាល់អ៊ីស្ហាប៉ា» (៥/៤៧៦), «ហ្វាត់ហ៊ុល បារី» (៨/៨១)។ ចំណែកក្នុងសៀវភៅ «ហ្សាឌុល ម៉ាអាដ» (២/១៥៩) មានការដាស់តឿនអំពីការមិនពិតប្រាកដនៃអ្វីដែលបានរាយការណ៍អំពីការសម្លាប់សត្វអូដ្ឋជាច្រើនរបស់ កៃស៍ ប៊ីន សាត ដោយមានខ្លឹមសារថា៖ «មិនសមហេតុផលទេដែលសត្វអូដ្ឋរបស់គាត់តែម្នាក់ឯងអាចមានចំនួនច្រើនដល់ថ្នាក់នេះ»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) និយាយថា៖ លើកលែងតែគាត់បានទិញវាពីក្រៅកងទ័ព ដូចដែល អ៊ីប៊ុន ហាចារ បានចង្អុលបង្ហាញ។ អាក់ស្ហាំ ប៊ីន សៃហ្វី ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ បាននិយាយថា៖ «ចូរធ្វើឱ្យសីលធម៌របស់អ្នកមានភាពទន់ភ្លន់ចំពោះតម្រូវការនានា ចូរដឹកនាំវាទៅរកភាពថ្លៃថ្នូរ ចូរអប់រំវាឱ្យមានគុណធម៌ ហើយកុំបន្តប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសីលធម៌ដែលអ្នកស្តីបន្ទោសចំពោះអ្នកដទៃ ហើយចូរភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកដែល...»។

«ចូរអ្នកទាំងឡាយមានចិត្តសប្បុរស ហើយប្រកបដោយសេចក្តីអំណោយទានចុះ នោះអល់ឡោះនឹងប្រទានសេចក្តីស្រឡាញ់ដល់អ្នក។ ហើយកុំមានចិត្តកំណាញ់ឱ្យសោះ ព្រោះវាជាការប្រញាប់ប្រញាល់នាំមកនូវភាពក្រីក្រ»។ ក្នុងចំណោមមនុស្ស ក៏មានអ្នកដែលមានដើមកំណើតទាបថោក និងមានចរិតលក្ខណៈមិនល្អ ដែលតែងតែជឿជាក់លើទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្លួនមាន។ មនុស្សប្រភេទនេះ ទ្រព្យសម្បត្តិមិនអាចកែប្រែគេបានឡើយ ហើយគេក៏មិនអាចប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យមានប្រយោជន៍បានដែរ។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបនៅពេលដែល សអ្លីបះ ប៊ីន ហាតិប (ប្រសិនបើហាឌីសនេះត្រឹមត្រូវ) បានសុំទៅកាន់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! សូមលោកអង្វរអល់ឡោះឱ្យប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិដល់ខ្ញុំផង»។ រ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលទៅកាន់គាត់ថា៖ «វិនាសហើយអ្នកអើយ សអ្លីបះ! តើអ្នកមិនចង់មានជីវិតដូចជាខ្ញុំទេឬ? ប្រសិនបើខ្ញុំចង់ឱ្យម្ចាស់របស់ខ្ញុំ (អល់ឡោះ) ផ្លាស់ប្តូរភ្នំទាំងនេះឱ្យទៅជាមាសដើរតាមខ្ញុំនោះ វានឹងធ្វើតាមខ្ញុំជាក់ជាមិនខាន»។ គាត់នៅតែទទូចថា៖ «សូមលោកអង្វរអល់ឡោះឱ្យប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិដល់ខ្ញុំផង។ សូមស្បថដោយព្រះអង្គដែលបានបញ្ជូនលោកមកដោយសច្ចធម៌ថា ប្រសិនបើអល់ឡោះប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងផ្តល់សិទ្ធិដល់អ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួលបានទាំងអស់»។ រ៉សូល ﷺ មានបន្ទូលថា៖ «វិនាសហើយអ្នកអើយ សអ្លីបះ! ទ្រព្យតិចតួចដែលអ្នកអាចអរគុណចំពោះវាបាន ប្រសើរជាងទ្រព្យច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ដែលអ្នកមិនអាចបំពេញសិទ្ធិរបស់វាបាន» (ឬលោកមានបន្ទូលថា៖ «ដែលអ្នកមិនអាចទ្រាំទ្រនឹងវាបាន»)។ គាត់នៅតែពោលថា៖ «ឱណាប៊ីរបស់អល់ឡោះ! សូមលោកអង្វរអល់ឡោះឱ្យប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិដល់ខ្ញុំផង»។ ពេលនោះរ៉សូល ﷺ ក៏បានអង្វរថា៖ «ឱអល់ឡោះ! សូមទ្រង់ប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិដល់គាត់ផង»។ បន្ទាប់មក គាត់ក៏បានចិញ្ចឹមចៀម ហើយក៏ទទួលបានពរជ័យក្នុងទ្រព្យនោះ រហូតដល់វាបន្តពូជកើនឡើងច្រើនលើសលប់ ដែលធ្វើឱ្យទីក្រុងមឌីណះតូចចង្អៀតសម្រាប់គាត់ គាត់ក៏បាននាំហ្វូងចៀមទាំងនោះទៅនៅឆ្ងាយពីទីក្រុង។ កាលពីមុន គាត់តែងតែមកចូលរួមសឡាតជាមួយណាប៊ី ﷺ នៅពេលថ្ងៃ ប៉ុន្តែគាត់មិនបានមកចូលរួមសឡាតនៅពេលយប់ឡើយ។ បន្ទាប់មក នៅពេលដែលហ្វូងចៀមរបស់គាត់កាន់តែច្រើនឡើង គាត់ក៏មិនបានមកចូលរួមសឡាតក្រៅពីថ្ងៃសុក្រនោះទេ។ រហូតដល់ចុងក្រោយ នៅពេលដែលទ្រព្យសម្បត្តិគាត់កាន់តែច្រើនឡើងទៀត គាត់ក៏លែងបានមកចូលរួមសឡាតថ្ងៃសុក្រ ឬសឡាតជាក្រុម (ជះម៉ាអា) ទៀតឡើយ។

បន្ទាប់មក ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គួរឱ្យអាណិតណាស់ ថៈអ្លៈបះ បិន ហាតិប»។ បន្ទាប់មក ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យប្រមូលហ្សាកាត់ (ទានកាតព្វកិច្ច) ទើបលោកបានចាត់បុរសពីរនាក់ឱ្យទៅជួប ថៈអ្លៈបះ។ នៅពេលពួកគេទៅដល់ ពួកគេបាននិយាយថា៖ «សូមប្រគល់ហ្សាកាត់មក»។ ថៈអ្លៈបះ បានឆ្លើយតបថា៖ «នេះមិនមែនជាអ្វីក្រៅពីពន្ធដារ (ជិះហ្ស៊ីយ៉ះ) នោះទេ»។ បន្ទាប់មក ពួកគេទាំងពីរបានត្រឡប់ទៅក្រុងម៉ាឌីនះវិញ។ នៅពេលដែលព្យាការី ﷺ បានឃើញពួកគេ (មុនពេលពួកគេនិយាយអ្វីទាំងអស់) លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គួរឱ្យអាណិតណាស់ ថៈអ្លៈបះ បិន ហាតិប»។ អ្នករាយការណ៍បាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក អល់ឡោះ បានបញ្ចុះអាយ៉ាត់គម្ពីរអំពី ថៈអ្លៈបះ ថា៖ ﴿ហើយក្នុងចំណោមពួកគេ មានអ្នកដែលបានសន្យាជាមួយអល់ឡោះថា៖ ប្រសិនបើទ្រង់ប្រទានឱ្យយើងនូវទ្រព្យសម្បត្តិពីភាពសប្បុរសរបស់ទ្រង់ ពិតប្រាកដណាស់យើងនឹងធ្វើទាន...﴾ [ស៊ូរ៉ះ អត្តៅបះ៖ ៧៥]។ (រាយការណ៍ដោយ អត្ត្បរ៉ូនី, អល់បៃហាក់គី ក្នុងសៀវភៅ «អដ-ដាឡាអិល» និង «អ័ស-ស្យឹប», អ៊ីបនុ អបី ហាតិម, អត្ត្បរី, អ៊ីបនុ ម័រដាវ៉ៃហ៍, អល់បាវ៉ារី, អ៊ីបនុ អ័ស-សាក់កាន, អ៊ីបនុ សាហ៊ីន, អល់អះស្ការី និងអ្នកដទៃទៀត តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសពី អាលី បិន យ៉ាហ្ស៊ីដ ពី កាស៊ីម អប៊ូ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ ពី អប៊ូ អ៊ូម៉ាម៉ះ អល់បាហ៊ីលី រ៉ឌិយាល់ឡូហ៊ូ អាន់ហ៊ូ។ ហើយខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះមានកម្រិតខ្សោយខ្លាំងណាស់)។ ការពិនិត្យលើភាពខ្សោយនៃរឿងនេះ៖ ខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះមានកម្រិតខ្សោយខ្លាំងណាស់ ដូចដែលអ្នកនិពន្ធ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានបញ្ជាក់។ នៅក្នុងនោះមាន មូអាន បិន រីហ្វាអះ ដែលជាអ្នករាយការណ៍ដែលមានកម្រិតខ្សោយក្នុងការចងចាំ។ ចំណែក អាលី បិន យ៉ាហ្ស៊ីដ អល់អ៊ូហ្លានី វិញ លោក អល់ប៊ូខូរី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ហាឌីសរបស់គាត់ត្រូវបានបដិសេធ»។ លោក អាន់-ណាសាអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គាត់មិនមែនជាអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្តឡើយ»។ លោក អប៊ូ ហ្ស៊ូអ៍អា បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គាត់មិនមែនជាអ្នករឹងមាំ (ក្នុងវិជ្ជាហាឌីស) ទេ»។ លោក អ័ដ-ដារ៉ូគុតនី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ហាឌីសរបស់គាត់ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល»។ រីឯ កាស៊ីម បិន អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ អប៊ូ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ វិញ លោក អ៊ីមាំ អាហ្ម័ដ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អាលី បិន យ៉ាហ្ស៊ីដ បានរាយការណ៍ពីគាត់នូវរឿងរ៉ាវចម្លែកៗ ហើយខ្ញុំយល់ថាវាបណ្តាលមកពី កាស៊ីម ផ្ទាល់»។ លោក អល់អាស្មាំ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មានការលើកឡើងពីហាឌីសមួយពី កាស៊ីម អស្សាមី ពី អប៊ូ អ៊ូម៉ាម៉ះ ថា៖ ការប្រើស្បែកសត្វដែលបានសម្អាត (តាមរយៈការកែច្នៃ) គឺអាចប្រើប្រាស់បាន (ស្អាត)។ ប៉ុន្តែលោក អប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ បានបដិសេធរឿងនេះ ហើយបន្ទោសទៅលើ កាស៊ីម»។ លោក អ៊ីបនុ ហ៊ីបបាន បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កាស៊ីម អប៊ូ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ តែងតែអះអាងថាគាត់បានជួបជាមួយអ្នកចម្បាំងប័ដ្រចំនួន ៤០ នាក់។ គាត់គឺជាអ្នកដែលរាយការណ៍ហាឌីសដែលមានបញ្ហា (មូអ៍ឌុល) ពីសហការីរបស់ព្យាការី ﷺ ហើយគាត់តែងតែនាំមកនូវហាឌីសដែលច្របូកច្របល់ពីអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត រហូតដល់មានការសង្ស័យថាគាត់ធ្វើបែបនេះដោយចេតនា»។ លោក អ័ដ-ហ្សាហាប៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «លោក អ៊ីបនុ ម៉ូអ៊ីន បានចាត់ទុកគាត់ថាជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្តក្នុងទិដ្ឋភាពខ្លះ»។ លោក អល់ជូហ្ស៊ូហ្សានី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គាត់ជាមនុស្សល្អ និងមានគុណធម៌ គាត់បានជួបជាមួយអ្នកជំនាន់មូហាចិរិន និងអាន់សារចំនួន ៤០ នាក់»។ លោក អត្តឺមិហ្ស៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គាត់ជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្ត»។ លោក យ៉ាក់កូប បិន សៃបះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះចាត់ទុកគាត់ថាខ្សោយ»។

ការលើកឡើងថា មនុស្សមានភាពខុសៗគ្នា ត្រូវបានគាំទ្រដោយអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីអ៊ុម្ពរ (Omar), អានីស (អាណាស) និងសហាបះដទៃទៀត -សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេទាំងអស់គ្នា- ពីព្យាការី ﷺ ដែលលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះ ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត បានមានបន្ទូលថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ ក្នុងចំណោមបាវបម្រើរបស់ខ្ញុំ មានអ្នកដែលជំនឿរបស់គេមិនអាចល្អប្រសើរបានឡើយ ក្រៅពីមានភាពធូរធារ (ទ្រព្យសម្បត្តិ) ហើយប្រសិនបើខ្ញុំធ្វើឱ្យគេក្រីក្រ នោះវានឹងធ្វើឱ្យគេខូចខាត។ ហើយក្នុងចំណោមបាវបម្រើរបស់ខ្ញុំ ក៏មានអ្នកដែលជំនឿរបស់គេមិនអាចល្អប្រសើរបានឡើយ ក្រៅពីមានភាពក្រីក្រ ហើយប្រសិនបើខ្ញុំធ្វើឱ្យគេមានទ្រព្យសម្បត្តិ នោះវានឹងធ្វើឱ្យគេខូចខាត»។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានបដិសេធរឿងនេះ ហើយបានចាត់ទុកថាវាជាការមិនត្រឹមត្រូវ (បាតិល)។ នេះគឺជាបញ្ជីឈ្មោះអ្នកប្រាជ្ញដែលខ្ញុំបានរកឃើញ (ដោយសង្ខេប)៖ អ៊ីប៊ុន ហ្សម (Ibn Hazm) ក្នុង «អាល់មុហ័លឡា» (១១/២០៨), អាល់បៃហាក់គី (អាល់-Bayhaqi), អ៊ីប៊ុន អាប់ឌុល បារ (Ibn Abd អាល់-Barr) ក្នុង «អាល់អ៊ីស្ទីអាប» (១/២៨៤), អាល់គួរទូប៊ី (អាល់-Qurtubi) ក្នុង «តាហ្វស៊ីរ» របស់លោក (៨/២១០), អហ្សាហ្សាហាប៊ី (អាល់-Dhahabi) ក្នុង «តាច្រីដ អះស្មាក អាល់សហាបះ» (១/៦៦), អាល់អ៊ីរ៉ូគី (អាល់-Iraqi) ក្នុង «តាក់គ្រីជ អាហាឌីស អាល់អ៊ីហ្យា» (៤/១៩៥៤), អាល់ស៊ូហៃលី (អាល់-Suhayli) ក្នុង «អាល់រ៉ូដ អាល់អាន់ហ្វ», អាល់ហ្សៃឡៃ (អាល់-Zayla'i) ក្នុង «តាក់គ្រីជ អាហាឌីស អាល់កាស់ស្ហាហ្វ» (២/៨៥-៨៦), អាល់ហៃថាមី (អាល់-Haythami) ក្នុង «ម៉ាចម៉ាអា អាល់ហ្សាវ៉ាអ៊ីដ» (៧/៣៥), អ៊ីប៊ុន ហាចារ (Ibn Hajar) ក្នុង «អាល់ហ្វាត់» (៣/២៦៦), «អាល់អ៊ីស្ហាបះ» (១/១៩៨), «តាក់គ្រីជ អាល់កាស់ស្ហាហ្វ» (៤/៧៧ លេខ ១៣៣), អាល់ស៊ូយូទី (អាល់-Suyuti) ក្នុង «លូបាប អាល់នុគូល» (ទំព័រ ១៧៣), អាល់ម៉ាន់ណាវី (អាល់-Manawi) ក្នុង «ហ្វៃដុល កូឌីរ» (៤/៥២៧), និងគ្រូរបស់យើង អាល់អាល់បានី (អាល់-Albani) ក្នុង «អាល់ស៊ីលស៊ីឡះ អាល់ដូអ៊ីហ្វះ» (១៦០៧, ៤០៨១)។ អាល់ស៊ូយូទី បានយោងរឿងនេះក្នុង «អាល់ចាមីអ៍ អាល់សហ្គីរ» ទៅឱ្យ អាល់បាវ៉ារឌី (អាល់-Bawardi), អ៊ីប៊ុន កូនីអ៍ (Ibn Qani'), អ៊ីប៊ុន អាល់សាកាន់ (Ibn អាល់-Sakan), និងអ៊ីប៊ុន សាហ៊ីន (Ibn Shahin)។ ហើយក្នុង «អាល់ឌូរ អាល់ម៉ាន់ស៊ូរ» (៤/២៤៦) លោកបានបន្ថែមការយោងទៅឱ្យ អាល់ហាសាន់ ប៊ីន ស៊ូហ្វយ៉ាន (អាល់-Hasan អ៊ីប៊ីន Sufyan), អ៊ីប៊ុន អាល់មុនហ្ស៊ីរ (Ibn អាល់-Mundhir), អាប់ប៊ូ ស៊ៃខ៍ (Abu អាល់-Shaykh), អាល់អាស្ការី (អាល់-Askari) ក្នុង «អាល់អាមសាល», និងអ៊ីប៊ុន ម៉ាន់ដាហ៍ (Ibn Mandah)។ ចំណែកអាល់ហ្សៃឡៃ បានយោងទៅឱ្យ អ៊ីប៊ុន ម៉ារដាវ៉ៃហ៍ (Ibn Mardawayh) និងអ៊ីប៊ុន កាស៊ីរ (Ibn Kathir) ផងដែរ។ (១) ត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ី ដុនយ៉ា (Ibn Abi អាល់-Dunya) យ៉ាងលម្អិតនៅដើមសៀវភៅ «អាល់អូលីយ៉ា» លេខ (១), អាល់ហាក៊ីម អាល់ទ្រីមមីហ្ស៊ី (អាល់-Hakim អាល់-Tirmidhi) ក្នុង «ណាវ៉ាឌីរ អាល់អ៊ូស៊ូល» (២/២៣២), អាប់ប៊ូ ណូអៃម៍ (Abu Nu'aym) ក្នុង «អាល់ហ៊ីលយ៉ះ» (៨/៣១៩), និងអ៊ីប៊ុន អាល់ចាវហ្ស៊ី (Ibn អាល់-Jawzi) ក្នុង «អាល់អ៊ីឡាល អាល់មុតាហានីយ៉ះ» (១/៣១) តាមរយៈខ្សែសង្វាក់ (Isnad) ពី អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលម៉ាលីក អាល់ខូស្ហានី (Abu Abd អាល់-ម៉ាលីក អាល់-Khushani) ពី ស៊ីដាកោះ (Sadaqah) ពី ហ៊ីស្ហាម អាល់គីណានី (Hisham អាល់-Kinani) ពី អានីស (អាណាស) ហើយខ្សែសង្វាក់នេះគឺខ្សោយខ្លាំងណាស់ (Da'if Jiddan)។ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលម៉ាលីក អាល់ខូស្ហានី មានឈ្មោះថា អាល់ហាសាន់ ប៊ីន យ៉ាហ៊ីយ៉ា។ អ៊ីប៊ុន អាល់ចាវហ្ស៊ី បាននិយាយបន្ទាប់ពីលើកឡើងពីគាត់ថា៖ «យ៉ាហ៊ីយ៉ា ប៊ីន ម៉ូអ៊ីន បាននិយាយថា៖ គាត់មិនមែនជាអ្នកប្រាជ្ញដែលគួរឱ្យទុកចិត្តឡើយ»។ ហើយអាល់ដារ៉ូគូតនី (អាល់-Daraqutni) បាននិយាយថា៖ «គាត់ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល (Matruk) ហើយ ស៊ីដាកោះ ក៏ជាអ្នកដែលត្រូវបានគេរិះគន់ (Majruh) ផងដែរ»។ អាល់ខូស្ហានី បានរាយការណ៍រឿងនេះដោយមានឃ្លានៅដើមថា៖ «អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ អ្នកណាដែលប្រមាថមិត្តដ៏ស្មោះត្រង់ (Wali) របស់ខ្ញុំ...» ហើយវាក៏មានខ្លឹមសារស្រដៀងនឹងអ្វីដែលបានលើកឡើងខាងលើ។ (ការបកប្រែនេះផ្តោតលើខ្លឹមសារនៃអត្ថបទដើម និងការបញ្ជាក់ពីភាពខ្សោយនៃខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍តាមការកំណត់របស់អ្នកប្រាជ្ញ)។

«...វាជាអំពើអាក្រក់សម្រាប់គេ។ ហើយជួនកាល អ្នកបម្រើរបស់ខ្ញុំដែលមានជំនឿ (មូមិន) បានអង្វរខ្ញុំសុំឱ្យមានភាពក្រីក្រ ប៉ុន្តែខ្ញុំបែរជាផ្តល់ភាពមានបានដល់គេវិញ។ ប្រសិនបើខ្ញុំផ្តល់ភាពក្រីក្រដល់គេ នោះវានឹងក្លាយជាអំពើអាក្រក់សម្រាប់គេទៅវិញ»។ រឿងរ៉ាវរបស់បុរសកើតឃ្លង់ បុរសក្បាលទំពែក និងបុរសខ្វាក់ភ្នែក អំពីការដែលទេវតា (ម៉ាឡាអ៊ីកាត់) ចុះមកជួបពួកគេ និងសាកសួរពួកគេ៖ មានបុរសបីនាក់នៅក្នុងចំណោមជនជាតិអ៊ីស្រាអែល៖ ម្នាក់កើតជំងឺឃ្លង់ ម្នាក់ក្បាលទំពែក និងម្នាក់ទៀតខ្វាក់ភ្នែក។ អល់ឡោះបានមានបំណងសាកល្បងពួកគេ ទើបទ្រង់ចាត់ទេវតាមួយអង្គឱ្យចុះមកជួបពួកគេ។ ទេវតានោះបានទៅជួបបុរសកើតឃ្លង់ ហើយសួរថា៖ «តើអ្វីដែលអ្នកចង់បានជាងគេ?»។ គេឆ្លើយថា៖ «ពណ៌ស្បែកដ៏ស្រស់ស្អាត និងស្បែកដ៏ល្អ ព្រោះមនុស្សម្នាស្អប់ខ្ពើមខ្ញុំខ្លាំងណាស់»។ ទេវតាក៏បានស្ទាបលើរូបគេ ស្រាប់តែជំងឺនោះក៏បាត់ទៅ ហើយគេទទួលបានពណ៌ស្បែកដ៏ស្រស់ស្អាត និងស្បែកដ៏ល្អ។ ទេវតាសួរទៀតថា៖ «តើទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីដែលអ្នកចង់បានជាងគេ?»។ គេឆ្លើយថា៖ «អូដ្ឋ» (ឬគោ ព្រោះអ្នករាយការណ៍មានការសង្ស័យ)។ ទេវតាក៏ប្រគល់អូដ្ឋញីមួយក្បាលដែលកំពុងមានផ្ទៃពោះឱ្យគេ ហើយពោលថា៖ «សូមឱ្យអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នកនៅក្នុងទ្រព្យនេះ»។ បន្ទាប់មក ទេវតាក៏ទៅជួបបុរសក្បាលទំពែក ហើយសួរថា៖ «តើអ្វីដែលអ្នកចង់បានជាងគេ?»។ គេឆ្លើយថា៖ «សក់ដ៏ស្រស់ស្អាត និងឱ្យជំងឺនេះបាត់ទៅ ព្រោះមនុស្សម្នាស្អប់ខ្ពើមខ្ញុំខ្លាំងណាស់»។ ទេវតាក៏បានស្ទាបលើរូបគេ ស្រាប់តែជំងឺនោះបាត់ទៅ ហើយគេទទួលបានសក់ដ៏ស្រស់ស្អាត។ ទេវតាសួរទៀតថា៖ «តើទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីដែលអ្នកចង់បានជាងគេ?»។ គេឆ្លើយថា៖ «គោ»។ ទេវតាក៏ប្រគល់គោញីមួយក្បាលដែលកំពុងមានផ្ទៃពោះឱ្យគេ ហើយពោលថា៖ «សូមឱ្យអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នកនៅក្នុងទ្រព្យនេះ»។ បន្ទាប់មក ទេវតាក៏ទៅជួបបុរសខ្វាក់ភ្នែក ហើយសួរថា៖ «តើអ្វីដែលអ្នកចង់បានជាងគេ?»។ គេឆ្លើយថា៖ «សូមឱ្យអល់ឡោះប្រោសឱ្យភ្នែកខ្ញុំមើលឃើញវិញ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំអាចមើលឃើញមនុស្សម្នា»។ ទេវតាក៏បានស្ទាបលើរូបគេ ស្រាប់តែអល់ឡោះប្រោសឱ្យគេមើលឃើញវិញ។ ទេវតាសួរទៀតថា៖ «តើទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីដែលអ្នកចង់បានជាងគេ?»។ គេឆ្លើយថា៖ «ចៀម»។ ទេវតាក៏ប្រគល់ចៀមមួយក្បាលដែលកំពុងមានផ្ទៃពោះឱ្យគេ។ សត្វទាំងនោះក៏បន្តពូជកើនឡើងជាលំដាប់ រហូតដល់បុរសម្នាក់ៗមានហ្វូងអូដ្ឋ ហ្វូងគោ និងហ្វូងចៀមពេញមួយជ្រលងភ្នំ។ ក្រោយមក ទេវតានោះបានក្លែងខ្លួនជាបុរសក្រីក្រម្នាក់ ទៅជួបបុរសដែលធ្លាប់កើតឃ្លង់ក្នុងរូបរាងដើមរបស់គេ ហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំជាបុរសក្រីក្រម្នាក់ ដែលអស់លទ្ធភាពក្នុងការធ្វើដំណើរ។ ថ្ងៃនេះគ្មានអ្វីអាចជួយខ្ញុំបានក្រៅពីអល់ឡោះ ហើយបន្ទាប់មកគឺអ្នក។ ខ្ញុំសូមអង្វរអ្នកដោយនាមព្រះអង្គដែលបានប្រទានពណ៌ស្បែកដ៏ស្រស់ស្អាត និងទ្រព្យសម្បត្តិដល់អ្នក សូមឱ្យអូដ្ឋមួយក្បាលដើម្បីឱ្យខ្ញុំអាចបន្តដំណើរទៅមុខទៀត»។ បុរសនោះឆ្លើយថា៖ «សិទ្ធិ (កាតព្វកិច្ច) មានច្រើនណាស់»។ ទេវតានិយាយថា៖ «ហាក់ដូចជាខ្ញុំស្គាល់អ្នក តើអ្នកមិនមែនជាបុរសកើតឃ្លង់ដែលមនុស្សម្នាស្អប់ខ្ពើម ហើយក្រីក្រ ដែលអល់ឡោះបានប្រទានទ្រព្យដល់អ្នកឬ?»។ បុរសនោះឆ្លើយតបថា៖ «ទ្រព្យនេះខ្ញុំទទួលបានតៗគ្នាពីបុព្វបុរសរបស់ខ្ញុំ»។ ទេវតាក៏និយាយថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកកុហក សូមឱ្យអល់ឡោះធ្វើឱ្យអ្នកត្រឡប់ទៅសភាពដើមវិញ»។ បន្ទាប់មក ទេវតាក៏ទៅជួបបុរសក្បាលទំពែកក្នុងរូបរាងដើមរបស់គេ ហើយនិយាយដូចដែលបាននិយាយទៅកាន់បុរសទីមួយ។ បុរសនោះក៏ឆ្លើយតបដូចគ្នាដែរ។ ទេវតាក៏និយាយថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកកុហក សូមឱ្យអល់ឡោះធ្វើឱ្យអ្នកត្រឡប់ទៅសភាពដើមវិញ»។ បន្ទាប់មក ទេវតាក៏ទៅជួបបុរសខ្វាក់ភ្នែកក្នុងរូបរាងដើមរបស់គេ ហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំជាបុរសក្រីក្រម្នាក់ ជាអ្នកដំណើរដែលដាច់ផ្លូវ... ខ្ញុំសូមអង្វរអ្នកដោយនាមព្រះអង្គដែលបានប្រោសឱ្យភ្នែកអ្នកមើលឃើញវិញ សូមឱ្យចៀមមួយក្បាលដើម្បីឱ្យខ្ញុំអាចបន្តដំណើរទៅមុខទៀត»។ បុរសនោះឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំធ្លាប់ខ្វាក់ភ្នែក ហើយអល់ឡោះបានប្រោសឱ្យខ្ញុំមើលឃើញវិញ ខ្ញុំធ្លាប់ក្រីក្រ ហើយទ្រង់បានធ្វើឱ្យខ្ញុំមានបាន។ ដូច្នេះ ចូរអ្នកយកអ្វីដែលអ្នកចង់បានចុះ។ សូមស្បថដោយអល់ឡោះ ខ្ញុំនឹងមិនបង្ខំអ្នកឱ្យទុកអ្វីដែលអ្នកបានយកទៅដើម្បីអល់ឡោះនោះទេ»។ ទេវតានិយាយថា៖ «រក្សាទ្រព្យរបស់អ្នកទុកចុះ តាមពិតទៅពួកអ្នកគ្រាន់តែត្រូវបានសាកល្បងប៉ុណ្ណោះ។ អល់ឡោះបានពេញចិត្តនឹងអ្នក ហើយទ្រង់បានខឹងសម្បារនឹងមិត្តភក្តិទាំងពីររបស់អ្នក»។ ហើយពាក្យរបស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «អល់ឡោះការពារអ្នកបម្រើដែលមានជំនឿរបស់ទ្រង់ពីពិភពលោកនេះ» គឺសំដៅទៅលើការការពារពីការល្បួងរបស់ពិភពលោក។ ដូចដែលលោក អានីស (អល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) បានពោលថា៖ «ឱអល់ឡោះ! សូមឱ្យខ្ញុំស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកបម្រើរបស់ទ្រង់ ដែលគ្មានអ្វីអាចធ្វើឱ្យពួកគេល្អប្រសើរបានក្រៅពីភាពមានបាន»។ ហើយមានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សូមស្បថដោយព្រះអង្គដែលព្រលឹងរបស់ខ្ញុំស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់ទ្រង់ គ្មានការសម្រេចណាមួយពីអល់ឡោះសម្រាប់អ្នកដែលមានជំនឿ (មូមិន) ក្រៅពីវាជាការល្អសម្រាប់គេនោះទេ។ ហើយរឿងនេះមិនមែនសម្រាប់អ្នកណាក្រៅពីអ្នកដែលមានជំនឿឡើយ៖ ប្រសិនបើគេជួបនឹងសេចក្តីសុខ គេថ្លែងអំណរគុណ នោះវាជាការល្អសម្រាប់គេ ហើយប្រសិនបើគេជួបនឹងសេចក្តីទុក្ខ គេអត់ធ្មត់ នោះវាក៏ជាការល្អសម្រាប់គេដែរ»។