វិធីសាស្ត្រវិនិច្ឆ័យក្តីតាមគន្លងច្បាប់ឥស្លាម

នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ច្បាប់ដែលបានបញ្ចុះ (អាល់-ស៊ែរអ៊ុល-មុនន់ហ្សាឡាឡា)៖ គឺគម្ពីរ (អាល់-គួរអាន) និងស៊ូណាន់ន់។ ការប្រតិបត្តិតាមច្បាប់នេះគឺជាកាតព្វកិច្ច ហើយអ្នកណាដែលបំពានលើច្បាប់នេះ គឺត្រូវតែធ្វើការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងគេ។ ក្នុងច្បាប់នេះ រួមបញ្ចូលទាំងគោលការណ៍គ្រឹះនៃសាសនា និងសាខាផ្សេងៗរបស់វា, ការគ្រប់គ្រងរបស់មេដឹកនាំ និងអ្នកកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិ, ការវិនិច្ឆ័យរបស់ចៅក្រម, ការដឹកនាំរបស់មេដឹកនាំសាសនា, អ្នកត្រួតពិនិត្យសីលធម៌ (ហ៊ីសបះ) និងអ្វីៗផ្សេងទៀត។ ដូច្នេះ អ្នកទាំងអស់នេះត្រូវតែវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើច្បាប់ដែលបានបញ្ចុះ ហើយមិនត្រូវបំពានលើវាឡើយ។ ទីពីរ៖ ច្បាប់ដែលផ្អែកលើការបកស្រាយ (អាល់-ស៊ែរអ៊ុល-មុតអាវ៉ាល់)៖ គឺជារឿងដែលមានការខ្វែងគំនិតគ្នា និងការប្រើការវិនិច្ឆ័យ (អ៊ីជទីហាត) រវាងបណ្តាអ៊ីម៉ាំ។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលអនុវត្តតាមអ្វីដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យមានការវិនិច្ឆ័យ នោះគេនឹងត្រូវបានទទួលស្គាល់ ហើយមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ត្រូវតែយល់ស្របតាមគេនោះទេ លើកលែងតែមានភស្តុតាងដែលមិនអាចប្រកែកបានពីគម្ពីររបស់អល់ឡោះ និងស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូលរបស់ទ្រង់។ ទីបី៖ ច្បាប់ដែលត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរ (អាល់-ស៊ែរអ៊ុល-មុបបាដាល់)៖ ដូចជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការផ្តល់សក្ខីកម្មក្លែងក្លាយ ហើយត្រូវបានវិនិច្ឆ័យដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ និងអយុត្តិធម៌ ឬត្រូវបានបញ្ជាឱ្យទទួលស្គាល់នូវអ្វីដែលមិនពិតដើម្បីបំផ្លាញសិទ្ធិអ្នកដទៃ។ ឧទាហរណ៍៖ ការបង្រៀនអ្នកជំងឺឱ្យទទួលស្គាល់ទ្រព្យសម្បត្តិដល់អ្នកទទួលមរតកម្នាក់ដែលមិនមែនជាសិទ្ធិរបស់គេ ដើម្បីលុបចោលសិទ្ធិរបស់អ្នកទទួលមរតកដទៃទៀត។ ការបញ្ជាឱ្យធ្វើបែបនេះគឺហារ៉ាម (ហាមឃាត់) ហើយការផ្តល់សក្ខីកម្មលើរឿងនេះក៏ហាមឃាត់ដែរ។ ប្រសិនបើចៅក្រមដឹងពីការពិតនៃរឿងនោះថាវាមិនត្រឹមត្រូវតាមសិទ្ធិ ប៉ុន្តែនៅតែវិនិច្ឆ័យតាមនោះ នោះចៅក្រមនោះគឺជាអ្នកអយុត្តិធម៌ និងមានបាប។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់មិនដឹងពីការពិតនៃរឿងនោះទេ គាត់មិនមានបាបឡើយ។ ព្រោះថា មេដឹកនាំនៃអ្នកវិនិច្ឆ័យ (ព្យាការី) - សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក - បានមានប្រសាសន៍ក្នុងហាឌីសដែលត្រូវបានឯកភាពគ្នាថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ពួកអ្នកមកប្តឹងទាស់នឹងខ្ញុំ ហើយប្រហែលជាអ្នកខ្លះមានវោហារស័ព្ទក្នុងការនិយាយការពារខ្លួនល្អជាងអ្នកខ្លះទៀត។ ដូច្នេះ ខ្ញុំនឹងវិនិច្ឆ័យទៅតាមអ្វីដែលខ្ញុំបានឮ។ អ្នកណាដែលខ្ញុំបានវិនិច្ឆ័យឱ្យទទួលបានសិទ្ធិរបស់បងប្អូនគេ នោះកុំឱ្យគេយកវាឱ្យសោះ ព្រោះថាខ្ញុំគ្រាន់តែផ្តល់ឱ្យគេនូវចំណែកមួយពីភ្លើងនរកប៉ុណ្ណោះ»។ [ជំពូកស្តីពីការប្តឹងទាស់ដោយសារការសង្ស័យ] ៣៣ - (ជំពូក) ស្តីពីការសង្ស័យ ដែលជាផ្នែកទីពីរនៃការប្តឹងទាស់ គឺការប្តឹងទាស់ដោយសារការសង្ស័យ៖ វាគឺជាការប្តឹងទាស់លើបទឧក្រិដ្ឋ និងសកម្មភាពដែលហាមឃាត់ ដូចជាការប្តឹងពីបទឃាតកម្ម, ការប្លន់តាមផ្លូវ, ការលួច, ការចោទប្រកាន់ដោយមិនពិត (កាហ្សហ្វ), និងការឈ្លានពាន។ ក្នុងករណីនេះ អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងត្រូវបានបែងចែកជាបីប្រភេទ៖ អ្នកដែលត្រូវគេសង្ស័យនោះ អាចជាមនុស្សស្លូតត្រង់ដែលមិនមែនជាមនុស្សប្រភេទនោះ, ឬជាមនុស្សអាក្រក់ដែលជាមនុស្សប្រភេទនោះ, ឬជាមនុស្សដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណច្បាស់លាស់ចំពោះអ្នកគ្រប់គ្រង និងចៅក្រម។ ប្រសិនបើគាត់ជាមនុស្សស្លូតត្រង់ គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យដាក់ទណ្ឌកម្មគាត់ឡើយដោយមានការឯកភាពគ្នា។ ប៉ុន្តែពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នាលើការដាក់ទណ្ឌកម្មអ្នកដែលត្រូវគេសង្ស័យ ដោយមានពីរមតិ។ មតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ៖ គេត្រូវតែដាក់ទណ្ឌកម្មដើម្បីការពារកុំឱ្យមនុស្សអាក្រក់ និងអ្នកឈ្លានពានមានអំណាចលើកិត្តិយសរបស់អ្នកស្លូតត្រង់។ អ៊ីម៉ាំម៉ាលីក និងអាស្ហហាប់ - សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់អ្នកទាំងពីរ - បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនមានការដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ្នកប្តឹងឡើយ លើកលែងតែគាត់មានចេតនាធ្វើបាបអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង ធ្វើឱ្យខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ឬជេរប្រមាថគេ ទើបត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្ម។ ចំណែកអាស្បូឃ់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្ម ទោះបីជាគាត់មានចេតនាធ្វើបាប ឬមិនមានចេតនាក៏ដោយ។ តើគេត្រូវឱ្យគាត់ស្បថក្នុងករណីនេះដែរឬទេ? ប្រសិនបើការប្តឹងនោះជាទណ្ឌកម្មរបស់អល់ឡោះ (ហាន់) គឺមិនចាំបាច់ស្បថឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើជាសិទ្ធិរបស់មនុស្សម្នាក់ នោះមានពីរមតិដែលផ្អែកលើការទទួលយកពាក្យប្តឹង៖ ប្រសិនបើគេទទួលយកពាក្យប្តឹង នោះគេនឹងឱ្យស្បថ បើមិនដូច្នោះទេ គឺមិនចាំបាច់ស្បថឡើយ។ មតិដែលត្រឹមត្រូវគឺ៖ មិនត្រូវទទួលយកពាក្យប្តឹងក្នុងករណីនេះទេ ហើយអ្នកដែលត្រូវគេសង្ស័យក៏មិនចាំបាច់ស្បថដែរ ដើម្បីកុំឱ្យមនុស្សថោកទាប និងមនុស្សអាក្រក់មានឱកាសមើលងាយអ្នកដែលមានគុណធម៌ និងមានឋានៈខ្ពស់ ដូចដែលបានលើកឡើងពីមុនថា មូស្លីមចាត់ទុកទង្វើបែបនេះថាជាទង្វើអាក្រក់។ ៣៤ - (ជំពូក) ផ្នែកទីពីរ៖ ប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវគេសង្ស័យនោះជាមនុស្សដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ មិនដឹងថាជាមនុស្សល្អ ឬមនុស្សអាក្រក់ នោះគេត្រូវតែឃុំខ្លួនរហូតដល់អត្តសញ្ញាណរបស់គាត់ត្រូវបានបង្ហាញច្បាស់លាស់ នេះបើយោងតាមអ្នកប្រាជ្ញឥស្លាមភាគច្រើន។ អ្វីដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយអ៊ីម៉ាំភាគច្រើនគឺ៖ ចៅក្រម និងអ្នកគ្រប់គ្រងត្រូវតែឃុំខ្លួនគាត់។ នេះគឺជាអ្វីដែលអ៊ីម៉ាំម៉ាលីក និងសិស្សរបស់គាត់បានបញ្ជាក់ ហើយក៏ជាអ្វីដែលអ៊ីម៉ាំអាហ្មាត់ និងអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងចំណោមសិស្សរបស់គាត់បានបញ្ជាក់ផងដែរ ហើយអ្នកប្រាជ្ញរបស់អាប៊ូហានីហ្វះក៏បានលើកឡើងដូចគ្នា។ អ៊ីម៉ាំអាហ្មាត់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានឃុំខ្លួនមនុស្សម្នាក់ដោយសារការសង្ស័យ។ អាហ្មាត់បានបន្តថា៖ នោះគឺរហូតដល់រឿងរ៉ាវរបស់គាត់ត្រូវបានបង្ហាញច្បាស់ដល់អ្នកវិនិច្ឆ័យ។ អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានរាយការណ៍ក្នុងស៊ូណាន់ន់របស់គាត់ និងអាហ្មាត់ព្រមទាំងអ្នកដទៃទៀត ពីហាឌីសរបស់ បាហ្ស ប៊ិន ហាក់គីម ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានឃុំខ្លួនមនុស្សម្នាក់ដោយសារការសង្ស័យ»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «ចាមិអ៊ុល ខុលឡាល់» ពីអាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់)៖ «ព្យាការី ﷺ បានឃុំខ្លួនមនុស្សម្នាក់ដោយសារការសង្ស័យអស់រយៈពេលមួយថ្ងៃមួយយប់»។ គោលការណ៍ដែលត្រូវបានឯកភាពគ្នារវាងបណ្តាអ៊ីម៉ាំគឺស្របតាមរឿងនេះ។ ពួកគេឯកភាពគ្នាថា ប្រសិនបើអ្នកប្តឹងទាមទារឱ្យនាំខ្លួនអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង ដែលអាចនាំខ្លួនមកបាន នោះចៅក្រមត្រូវតែនាំខ្លួនគាត់មកកាន់តុលាការ ដើម្បីវិនិច្ឆ័យរវាងពួកគេ។ គេត្រូវនាំខ្លួនគាត់មកពីចម្ងាយដែលគេអាចធ្វើដំណើរបាន ដែលអ្នកខ្លះថាជាចម្ងាយមួយថ្ងៃ។ នេះគឺជាអ្វីដែលសិស្សរបស់អាស្សាហ្វ៊ីអ៊ី និងអាហ្មាត់មួយចំនួនបាននិយាយ ហើយក៏ជាការរាយការណ៍មួយពីអាហ្មាត់ផងដែរ។ អ្នកខ្លះទៀតថា នាំខ្លួនមកពីចម្ងាយដែលអនុញ្ញាតឱ្យកាត់បន្ថយការសឡាត (ម៉ាសាហ្វះ) គឺចម្ងាយធ្វើដំណើរពីរថ្ងៃ ដូចដែលជាការរាយការណ៍មួយទៀតពីអាហ្មាត់។ បន្ទាប់មក ចៅក្រមអាចនឹងមមាញឹកមិនអាចវិនិច្ឆ័យបានភ្លាមៗ ឬគាត់អាចមានសំណុំរឿងមុនៗដែលត្រូវដោះស្រាយ ដូច្នេះអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងត្រូវតែឃុំខ្លួន ឬរារាំងទុកចាប់ពីពេលដែលគេប្តឹងរហូតដល់ការវិនិច្ឆ័យត្រូវបានបញ្ចប់។ នេះគឺជាការឃុំខ្លួនដោយមិនទាន់មានការសង្ស័យច្បាស់លាស់ផង ដូច្នេះក្នុងករណីមានការសង្ស័យគឺកាន់តែសមហេតុផល។ ការឃុំខ្លួនតាមច្បាប់មិនមែនមានន័យថាត្រូវតែនៅក្នុងគុកដែលតូចចង្អៀតនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការរារាំងបុគ្គលនោះមិនឱ្យមានសេរីភាពក្នុងការធ្វើសកម្មភាពដោយខ្លួនឯង ទោះបីជានៅក្នុងផ្ទះ ឬក្នុងវិហារ ឬដោយការចាត់តាំងអ្នកយាមឱ្យតាមឃ្លាំមើលក៏ដោយ។ ហេតុនេះហើយបានជាព្យាការី ﷺ ហៅគាត់ថាជា «អ្នកទោស» ដូចដែលអាប់ប៊ូ ដាវូដ និងអ៊ីប្នុ ម៉ាចះ បានរាយការណ៍ពី អាល់ហ៊ីរម៉ាស ប៊ិន ហាប៊ីប ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ថា៖ «ខ្ញុំបាននាំកូនបំណុលរបស់ខ្ញុំម្នាក់ទៅជួបព្យាការី ﷺ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរឃ្លាំមើលគាត់ទៅ។ បន្ទាប់មកលោកបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ខ្ញុំថា៖ ឱបងប្អូននៃត្រកូលបនីតាមីមអើយ តើអ្នកចង់ធ្វើអ្វីជាមួយអ្នកទោសរបស់អ្នក?»។ នៅក្នុងការរាយការណ៍របស់អ៊ីប្នុ ម៉ាចះ៖ «បន្ទាប់មកលោកបានដើរកាត់ខ្ញុំនៅចុងថ្ងៃ ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ តើអ្នកទោសរបស់អ្នកយ៉ាងម៉េចហើយ ឱបងប្អូននៃត្រកូលបនីតាមីម?»។ នេះគឺជាការឃុំខ្លួននៅសម័យព្យាការី ﷺ និងសម័យអាប៊ូ បាក្រិ៍ អាល់ស៊ីឌីក (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់)។ នៅពេលនោះមិនទាន់មានគុកសម្រាប់ឃុំខ្លួនអ្នកប្តឹងទាស់នៅឡើយទេ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលប្រជាជនមានការកើនឡើងនៅសម័យអ៊ូម៉ារ ប៊ិន អាល់ខាត់តូព លោកបានទិញផ្ទះមួយនៅម៉ាកកាស់ ហើយធ្វើជាគុកសម្រាប់ឃុំខ្លួន។ ហេតុនេះហើយបានជាអ្នកប្រាជ្ញក្នុងចំណោមសិស្សរបស់អាហ្មាត់ និងអ្នកដទៃទៀតមានការខ្វែងគំនិតគ្នាថា៖ តើអ្នកដឹកនាំគួរតែបង្កើតគុកដែរឬទេ? មានពីរមតិ៖ អ្នកដែលនិយាយថា «មិនគួរបង្កើតគុកទេ» គឺដោយសារតែព្យាការី ﷺ និងខាលីហ្វះរបស់លោកមិនមានគុកឡើយ ប៉ុន្តែលោកគ្រាន់តែរារាំងគាត់នៅកន្លែងណាមួយ ឬដាក់អ្នកយាមឱ្យតាមឃ្លាំមើល ឬបញ្ជាឱ្យម្ចាស់បំណុលតាមឃ្លាំមើលគាត់ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានធ្វើ។ ចំណែកអ្នកដែលនិយាយថា «អាចបង្កើតគុកបាន» គឺដោយសារអ៊ូម៉ារ ប៊ិន អាល់ខាត់តូព បានទិញផ្ទះមួយពី សហ្វ្វាន់ ប៊ិន អ៊ូម៉ាយ៉ះ ក្នុងតម្លៃបួនពាន់ឌីរហាំ ហើយធ្វើជាគុក។ ហើយដោយសារការមកតុលាការរបស់ចៅក្រមគឺស្ថិតក្នុងប្រភេទនៃការឃុំខ្លួន អ្នកប្រាជ្ញបានខ្វែងគំនិតគ្នាថា៖ តើអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងត្រូវតែមកតុលាការភ្លាមៗនៅពេលមានការប្តឹង ឬមិនចាំបាច់មកទាល់តែអ្នកប្តឹងបង្ហាញថាការប្តឹងនោះមានមូលដ្ឋាន? មានពីរមតិ ដែលជាការរាយការណ៍ពីរពីអាហ្មាត់។ មតិទីមួយ៖ ជាមតិរបស់អាប៊ូហានីហ្វះ និងអាស្សាហ្វ៊ីអ៊ី។ មតិទីពីរ៖ ជាមតិរបស់ម៉ាលីក។ ៣៥ - (ជំពូក) ក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលនិយាយថា៖ ការឃុំខ្លួនក្នុងករណីសង្ស័យគឺសម្រាប់តែអ្នកគ្រប់គ្រងផ្នែកសឹក (វ៉ាលីយុលហ័រប៊ី) មិនមែនសម្រាប់ចៅក្រមទេ។ នេះត្រូវបានលើកឡើងដោយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញសិស្សរបស់អាស្សាហ្វ៊ីអ៊ី ដូចជា អាប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ អាល់ហ្ស៊ូបៃរី, អាល់ម៉ាវ៉ារឌី និងអ្នកដទៃទៀត ព្រមទាំងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញសិស្សរបស់អាហ្មាត់ដែលបានសរសេរអំពីសីលធម៌ចៅក្រម។ ពួកគេខ្វែងគំនិតគ្នាលើរយៈពេលនៃការឃុំខ្លួនក្នុងករណីសង្ស័យថា៖ តើវាមានកំណត់រយៈពេលដែរឬទេ? ឬវាអាស្រ័យលើការវិនិច្ឆ័យរបស់អ្នកគ្រប់គ្រង និងចៅក្រម? មានពីរមតិ ដែលអាល់ម៉ាវ៉ារឌី និងអាប៊ូ យ៉ាឡា បានលើកឡើង។ អាល់ហ្ស៊ូបៃរី បាននិយាយថា៖ វាមានកំណត់មួយខែ។ ចំណែកអាល់ម៉ាវ៉ារឌី បាននិយាយថា៖ មិនមានកំណត់ឡើយ។ ៣៦ - (ជំពូក) ផ្នែកទីបី៖ អ្នកដែលត្រូវគេសង្ស័យនោះជាមនុស្សដែលគេស្គាល់ថាជាមនុស្សអាក្រក់ ដូចជាការលួច, ការប្លន់តាមផ្លូវ, ការសម្លាប់ និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នា។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើការឃុំខ្លួនមនុស្សដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណគឺអនុញ្ញាត នោះការឃុំខ្លួនមនុស្សប្រភេទនេះគឺកាន់តែសមហេតុផល។ ស៊ៃឃ៍របស់យើង អ៊ីប្នុ តៃមីយ៉ះ - សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក - បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខ្ញុំមិនដឹងថាមានអ្នកប្រាជ្ញឥស្លាមណាម្នាក់និយាយថា៖ អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងក្នុងករណីទាំងអស់នេះ គ្រាន់តែឱ្យស្បថរួចដោះលែងដោយមិនមានការឃុំខ្លួន ឬអ្វីផ្សេងទៀតនោះទេ។ នេះមិនមែនជាមតិរបស់អ៊ីម៉ាំទាំងបួន ឬអ៊ីម៉ាំដទៃទៀតឡើយ។

ជំពូកស្តីពីការដាក់ទណ្ឌកម្ម (អាត-តាក់ហ្ស៊ីរ)

នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ [ការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ)] ៤០ - (ជំពូក) ទាក់ទងនឹងការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ)៖ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានឯកភាពគ្នាថា ការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ) គឺជាការកំណត់ដែលស្របច្បាប់សម្រាប់រាល់អំពើបាបដែលមិនមានការកំណត់ទោស (ហាត់) ជាក់លាក់។ វាមានពីរប្រភេទ៖ ការបោះបង់ចោលកាតព្វកិច្ច ឬការប្រព្រឹត្តអំពើហាមឃាត់។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលបោះបង់ចោលកាតព្វកិច្ចទាំងដែលមានលទ្ធភាពបំពេញវាបាន ដូចជាការសងបំណុល ការបំពេញទំនុកចិត្ត (ដូចជាការធ្វើជាតំណាង ការរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិផ្ញើ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រា ទ្រព្យសម្បត្តិវ៉ាក់ហ្វ៍ ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ និងការសងទ្រព្យដែលបានលួចប្លន់ ឬការដោះស្រាយភាពអយុត្តិធម៌) នោះគេនឹងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មរហូតដល់គេបំពេញកាតព្វកិច្ចទាំងនោះ។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះអ្នកដែលត្រូវគេតម្រូវឱ្យបង្ហាញខ្លួនដើម្បីបំពេញសិទ្ធិដែលគេជំពាក់ ដូចជាករណីអ្នកកាត់ផ្លូវ (ចោរប្លន់) ហើយគេទៅពឹងអ្នកដែលមានអំណាចការពារខ្លួន នោះគេនឹងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មរហូតដល់គេបង្ហាញខ្លួន។ លោកមូស្លីម បានកត់ត្រានៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» របស់លោក ពីអាលី ប៊ីន អាប់ប៊ី តូលីប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលឈ្លោះប្រកែកដើម្បីការពាររឿងមិនពិត ខណៈដែលគេដឹងថាវាជាការមិនពិត នោះគេនឹងស្ថិតក្នុងកំហឹងរបស់អល់ឡោះជានិច្ច រហូតដល់គេឈប់ធ្វើវា។ ហើយអ្នកណាដែលការអង្វរកររបស់គេរារាំងមិនឱ្យអនុវត្តទោស (ហាត់) មួយក្នុងចំណោមទោសរបស់អល់ឡោះ នោះគេបានប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះក្នុងបញ្ជារបស់ទ្រង់។ ហើយអ្នកណាដែលនិយាយអំពីមូស្លីមម្នាក់នូវអ្វីដែលមិនមាននៅក្នុងខ្លួនគេ នោះគេនឹងត្រូវឃុំខ្លួនក្នុង «រ៉ាត់ដូហ្គ័តុល ខាបាល» (កន្លែងដាក់ទណ្ឌកម្មក្នុងនរក) រហូតដល់គេដកពាក្យសម្តីនោះវិញ»។ ដូច្នេះ អ្វីដែលតម្រូវឱ្យបង្ហាញខ្លួនទាំងមនុស្ស និងទ្រព្យសម្បត្តិ អ្នកណាដែលបដិសេធមិនព្រមបង្ហាញខ្លួន គឺសមនឹងទទួលបានទណ្ឌកម្ម។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើការបង្ហាញខ្លួននោះគឺទៅកាន់អ្នកដែលនឹងធ្វើបាបគេ ឬការប្រគល់ទ្រព្យទៅឱ្យអ្នកដែលនឹងយកវាទៅដោយមិនត្រឹមត្រូវ នោះវាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ច ហើយក៏មិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើដែរ ព្រោះការជួយលើអំពើអយុត្តិធម៌ គឺជាអំពើអយុត្តិធម៌។ [ជំពូក៖ អំពើបាបមានបីប្រភេទ] ៤១ - (ជំពូក) អំពើបាបមានបីប្រភេទ៖ ១. ប្រភេទដែលមានកំណត់ទោស (ហាត់) និងមិនមានការលាងបាប (កាហ្វ្វារ៉ោះ) ដូចជាការធ្វើសហាយស្មន់ ការលួច ការផឹកស្រា និងការចោទប្រកាន់ដោយមិនត្រឹមត្រូវ។ សម្រាប់ប្រភេទនេះ ការអនុវត្តទោស (ហាត់) គឺគ្រប់គ្រាន់ជំនួសឱ្យការឃុំខ្លួន និងការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ)។ ២. ប្រភេទដែលមានការលាងបាប (កាហ្វ្វារ៉ោះ) និងមិនមានកំណត់ទោស (ហាត់) ដូចជាការរួមភេទក្នុងពេលកំពុងធ្វើអ៊ីហ្រាំម ឬពេលថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដន និងការរួមភេទជាមួយភរិយាដែលខ្លួនបានប្រៀបធៀបទៅនឹងម្តាយ (ហ្ស៊ីហារ) មុនពេលលាងបាប។ សម្រាប់ប្រភេទនេះ ការលាងបាបគឺគ្រប់គ្រាន់ជំនួសឱ្យការអនុវត្តទោស (ហាត់)។ ចំណែកឯថាតើវាគ្រប់គ្រាន់ជំនួសឱ្យការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ) ឬអត់នោះ អ្នកប្រាជ្ញមានពីរមតិ។ ៣. ប្រភេទដែលមិនមានការលាងបាប និងមិនមានកំណត់ទោស (ហាត់) ដូចជាការលួចរបស់ដែលមិនដល់កម្រិតត្រូវកាត់ដៃ ការស្បថកុហក (តាមមតិរបស់អាហ្មាត់ និងអាប៊ូហានីហ្វាហ៍) ការសម្លឹងមើលស្ត្រីដទៃ និងអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ។ សម្រាប់ប្រភេទនេះ ការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ) គឺអាចធ្វើទៅបានដោយចាំបាច់ (តាមមតិភាគច្រើន) ឬដោយអនុញ្ញាត (តាមមតិរបស់ស៊ហ្វីអាយ)។ ប្រសិនបើការវាយដំគឺដោយសារការបោះបង់ចោលកាតព្វកិច្ច ដូចជាការវាយដើម្បីអប់រំ នោះវាមិនមានកំណត់ចំនួនដងទេ ប៉ុន្តែគេវាយម្តងក្នុងមួយថ្ងៃ បើគេបំពេញកាតព្វកិច្ចនោះគឺរួចខ្លួន បើមិនដូច្នោះទេ គេនឹងត្រូវវាយនៅថ្ងៃបន្ទាប់តាមកម្លាំងដែលគេអាចទ្រាំបាន ហើយមិនត្រូវលើសពីកម្រិតអតិបរមានៃការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ) ឡើយ។ អ្នកប្រាជ្ញមានមតិខុសគ្នាអំពីកម្រិតនៃការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ)៖ ១. គឺអាស្រ័យលើផលប្រយោជន៍ និងកម្រិតនៃបទល្មើស ដែលអ្នកដឹកនាំជាអ្នកសម្រេច។ ២. គឺជាមតិដែលល្អបំផុត៖ គឺការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ) មិនត្រូវឱ្យលើសពីកម្រិតនៃទោស (ហាត់) ឡើយ។ នេះគឺជាមតិរបស់អ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញស៊ហ្វីអាយ និងអាហ្មាត់។ ៣. គឺការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ) អាចឈានដល់កម្រិតទាបបំផុតនៃទោស (ហាត់) គឺ ៤០ ឬ ៨០ ដង។ ៤. គឺការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ) មិនត្រូវលើសពី ១០ ដងឡើយ។ ចំពោះមតិទីមួយ៖ តើការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាហ្ស៊ីរ) អាចឈានដល់ការប្រហារជីវិតដែរឬទេ? មានពីរមតិ៖ មួយគឺអាចធ្វើបាន ដូចជាការសម្លាប់ចារកម្មមូស្លីម ប្រសិនបើផលប្រយោជន៍តម្រូវឱ្យធ្វើដូច្នេះ។ នេះគឺជាមតិរបស់ម៉ាលីក និងអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនរបស់អាហ្មាត់។ អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនរបស់ស៊ហ្វីអាយ និងអាហ្មាត់ ក៏បានលើកឡើងស្រដៀងគ្នានេះដែរ ចំពោះការសម្លាប់អ្នកដែលឃោសនាផ្សព្វផ្សាយមតិខុសឆ្គង (ប៊ីដអាហ៍) ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សាសនា។

ជំពូកស្តីពីវិធីសាស្ត្រដែលចៅក្រម (កូឌី) ប្រើប្រាស់ក្នុងការសម្រេចក្តី។

ចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើលួដ (ការរួមភេទតាមទ្វារក្រោយ) ប្រសិនបើគាត់ប្រព្រឹត្តច្រើនដង នោះត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្មតាហ្ស៊ៀរ (Ta'zir)។ ដូចគ្នានេះដែរ ពួកគេបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់សម្លាប់មនុស្សដោយប្រើវត្ថុធ្ងន់ នោះមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាំ) មានសិទ្ធិដាក់ទណ្ឌកម្មសម្លាប់គាត់ជាការតាហ្ស៊ៀរ ទោះបីជាលោក អ៊ីម៉ាំ អាប់ប៊ូហានីហ្វាហ៍ មិនតម្រូវឱ្យមានការដាក់ទណ្ឌកម្មហាត់ (Hadd) ឬការកាត់ទោសតាមបែបកិសាស (Qisas) ក្នុងករណីនេះក៏ដោយ ខណៈដែលសិស្សរបស់លោកទាំងពីររូបមានទស្សនៈផ្ទុយពីលោកក្នុងបញ្ហាទាំងពីរនេះ ហើយពួកគេស្ថិតក្នុងចំណោមក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើននៃអ៊ូម៉ាត់។ អ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ និងក្រុមខាលីហ្វាហ៍របស់លោក (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេ) គឺស្របទៅនឹងទស្សនៈទីមួយ។ ជាក់ស្តែង «ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យវាយអ្នកដែលរួមភេទជាមួយទាសីរបស់ភរិយាគាត់ - ខណៈដែលនាងបានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ - ចំនួនមួយរយរំពាត់»។ លោក អាប់ប៊ូ បាក់រ និងលោក អ៊ូម៉ារ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេ)៖ "បានបញ្ជាឱ្យវាយអ្នកដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងគ្រែជាមួយស្ត្រីដែលមិនមែនជាភរិយាខ្លួន ចំនួនមួយរយរំពាត់"។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ ទើបគេបកស្រាយប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «អ្នកណាដែលផឹកស្រា ចូរវាយគេចុះ បើគេនៅតែធ្វើទៀត ចូរវាយគេទៀត ហើយបើគេនៅតែធ្វើទៀតក្នុងលើកទីបី - ឬលើកទីបួន - ចូរប្រហារជីវិតគេចុះ»។ លោកបានបញ្ជាឱ្យប្រហារជីវិតនៅពេលដែលគាត់ប្រព្រឹត្តច្រើនដង ប្រសិនបើវាជាទណ្ឌកម្មហាត់ (Hadd) មែននោះ លោកប្រាកដជាបញ្ជាឱ្យធ្វើតាំងពីលើកទីមួយមកម្ល៉េះ។ ចំណែកឯការវាយអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ នៅពេលដែលគេដឹងថាទ្រព្យសម្បត្តិស្ថិតនៅនឹងគាត់ - ហើយគាត់បានលាក់បាំង និងបដិសេធ - នោះគេត្រូវវាយគាត់ដើម្បីឱ្យគាត់សារភាព។ ក្នុងរឿងនេះមិនមានការសង្ស័យអ្វីឡើយ។ វាគឺជាការវាយដើម្បីឱ្យគាត់បំពេញកាតព្វកិច្ចដែលគាត់មានសមត្ថភាពនឹងសងវិញ ដូចមានក្នុងហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ថា៖ «នៅពេលដែលព្យាការី ﷺ បានធ្វើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយប្រជាជននៅខៃបារលើមាស និងប្រាក់ លោកបានសួរទៅកាន់ ហ្សៃដ៍ ប៊ិន សាអ៊ីដ អំពី ហ៊ូយ៉ៃ ប៊ិន អាក់ថប - ហើយលោកបានសួរថា៖ តើកំណប់របស់ ហ៊ូយ៉ៃ នៅឯណា? គាត់ឆ្លើយថា៖ ឱ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អើយ ការចំណាយផ្សេងៗបានធ្វើឱ្យវាអស់ទៅហើយ។ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ អ្ស៊ូបៃរ ថា៖ ចូរយកគាត់ទៅ។ អ្ស៊ូបៃរ ក៏បានធ្វើទារុណកម្មគាត់បន្តិចបន្តួច រហូតដល់គាត់បានបង្ហាញទីតាំងកំណប់នោះនៅក្នុងកន្លែងបាក់បែកមួយ ដែលវាជាគ្រឿងអលង្ការនៅក្នុងស្បែកគោ»។ នេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការវាយអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់។ [ជំពូក៖ អំពីវិធីសាស្ត្រដែលចៅក្រមប្រើប្រាស់ក្នុងការកាត់ក្តី] [វិធីសាស្ត្រទីមួយ៖ ការប្រើអំណាចផ្ទាល់ដែលមិនចាំបាច់ត្រូវការស្បថ] ៤២ - (ជំពូក) អំពីវិធីសាស្ត្រដែលចៅក្រមប្រើប្រាស់ក្នុងការកាត់ក្តី៖ ការកាត់ក្តីមានពីរផ្នែក៖ ការបញ្ជាក់ការពិត និងការបង្ខំឱ្យអនុវត្ត។ ការបញ្ជាក់ការពិត៖ អាស្រ័យលើភាពស្មោះត្រង់។ ការបង្ខំឱ្យអនុវត្ត៖ អាស្រ័យលើភាពយុត្តិធម៌ ដូចព្រះបន្ទូលអល់ឡោះថា៖ ﴿ហើយព្រះបន្ទូលនៃម្ចាស់របស់អ្នកបានសម្រេចដោយភាពស្មោះត្រង់ និងយុត្តិធម៌﴾ [អាល់អាន់អាំ៖ ១១៥]។ ហើយផ្នែកទាំងពីរនេះ សុទ្ធតែមានវិធីសាស្ត្រជាច្រើន។

ទីមួយ៖ ការកាន់កាប់ដោយឯករាជ្យ ដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការស្បថ៖ ករណីនេះមាននៅក្នុងស្ថានភាពមួយចំនួន៖ ក្នុងនោះរួមមាន៖ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ជាអ្នកគ្រប់គ្រង (វ៉ាស៊ី) លើកុមារ ឬអ្នកដែលមិនគ្រប់លក្ខណៈសតិ ហើយនៅក្នុងដៃរបស់គាត់មានទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានផ្ទេរមកពីឪពុករបស់កុមារនោះ ការកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិនោះដោយឯករាជ្យ គឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការសម្រេចក្តីឱ្យទៅកុមារនោះ ដោយមិនចាំបាច់មានការស្បថឡើយ ទាំងចំពោះកុមារ និងទាំងចំពោះអ្នកគ្រប់គ្រង។ ចំពោះកុមារ គឺដោយសារតែការស្បថមិនមានសុពលភាពសម្រាប់គាត់ ហើយចំពោះអ្នកគ្រប់គ្រង គឺដោយសារតែគាត់មិនមែនជាអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងក្នុងន័យពិតប្រាកដនោះទេ ហើយក៏មិនមានកាតព្វកិច្ចត្រូវស្បថដែរ។ ក្នុងនោះរួមមាន៖ ប្រសិនបើមានអ្នកប្តឹងទាមទារយកកفنដែលនៅលើសពថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ដោយគ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ នោះគេនឹងសម្រេចឱ្យកفنនោះទៅអ្នកដែលសពនោះកំពុងពាក់ ដោយមិនចាំបាច់មានការស្បថ។ ក្នុងនោះរួមមាន៖ ប្រសិនបើមានអ្នកប្តឹងទៅលើអ្នកដែលកំពុងកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិមួយ ដោយការប្តឹងនោះផ្ទុយពីការពិតជាក់ស្តែង នោះអ្នកកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិនោះមិនចាំបាច់ស្បថឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ការប្តឹងនោះនឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ។ ឧទាហរណ៍៖ ប្រសិនបើមានអ្នកប្តឹងទៅលើអ្នកដែលកំពុងកាន់កាប់ទាសករម្នាក់ថា ទាសករនោះគឺជាកូនរបស់ខ្លួន ខណៈដែលទាសករនោះមានអាយុច្រើនជាងអ្នកប្តឹងទៅទៀត។ នេះគឺដោយសារតែការស្បថត្រូវបានកំណត់សម្រាប់តែភាគីដែលមានទម្ងន់នៃការពិតច្រើនជាង ប៉ុន្តែនៅមានលទ្ធភាពដែលថាការប្តឹងនោះមិនត្រឹមត្រូវ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើមិនមានលទ្ធភាពបែបនេះទេ ការកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិនោះក៏គ្មានប្រយោជន៍អ្វីឡើយ។ [ជំពូកទីពីរ៖ ការបដិសេធដោយឯករាជ្យ និងករណីរបស់វា] ៤៣ - (ជំពូក) វិធីទីពីរ៖ ការបដិសេធដោយឯករាជ្យ ដែលមានករណីមួយចំនួន៖ ក្នុងនោះរួមមាន៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់ប្តឹងទាមទារបំណុលពីសព ឬប្តឹងថា សពបានធ្វើសាសិយ្យ (វ៉ាស៊ីយ៉ាត) ឱ្យអ្វីមួយដល់ខ្លួន ហើយសពនោះមានអ្នកគ្រប់គ្រង (វ៉ាស៊ី) សម្រាប់សងបំណុល និងអនុវត្តសាសិយ្យរបស់គាត់ ហើយអ្នកគ្រប់គ្រងនោះបានបដិសេធ។ ប្រសិនបើអ្នកប្តឹងមានភស្តុតាង តុលាការនឹងសម្រេចតាមភស្តុតាងនោះ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគ្មានភស្តុតាង ហើយគាត់ចង់ឱ្យអ្នកគ្រប់គ្រងស្បថថាខ្លួនមិនដឹងរឿងនោះ គាត់មិនអាចធ្វើបានឡើយ។ នេះដោយសារតែគោលបំណងនៃការស្បថគឺ ដើម្បីសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនព្រមស្បថ (នូគូល) ប្រសិនបើភាគីម្ខាងទៀតមិនព្រមស្បថ។ ចំណែកអ្នកគ្រប់គ្រង (វ៉ាស៊ី) វិញ ការទទួលស្គាល់របស់គាត់លើបំណុល ឬសាសិយ្យមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ហើយប្រសិនបើគាត់បដិសេធមិនស្បថ ក៏តុលាការមិនអាចសម្រេចក្តីលើគាត់ដោយផ្អែកលើការបដិសេធនោះដែរ ដូច្នេះការឱ្យគាត់ស្បថគឺគ្មានប្រយោជន៍។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកទទួលមរតក នោះគាត់ត្រូវតែស្បថ ហើយតុលាការនឹងសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនស្បថរបស់គាត់។ ក្នុងនោះរួមមាន៖ ការប្តឹងទៅលើចៅក្រមថាបានសម្រេចក្តីដោយអយុត្តិធម៌ ឬប្តឹងទៅលើសាក្សីថាបានធ្វើសាក្សីដោយចេតនាកុហក ឬខុសឆ្គង ឬប្តឹងអ្វីមួយដែលធ្វើឱ្យសាក្សីនោះបាត់បង់គុណវុឌ្ឍិ នោះពួកគេទាំងពីរមិនចាំបាច់ស្បថឡើយ ដោយសារតែតួនាទីរបស់ពួកគេខ្ពង់ខ្ពស់ជាងការត្រូវគេបង្ខំឱ្យស្បថ។ ក្នុងនោះរួមមាន៖ ការប្តឹងរបស់បុរសទៅលើស្ត្រីអំពីអាពាហ៍ពិពាហ៍ ការប្តឹងរបស់ស្ត្រីទៅលើបុរសអំពីការលែងលះ ការប្តឹងរបស់ភាគីទាំងពីរអំពីការត្រឡប់មកវិញ (រ៉ូជអាហ៍) ការប្តឹងរបស់ទាសីថាម្ចាស់របស់នាងបានធ្វើឱ្យនាងមានកូន ការប្តឹងរបស់ស្ត្រីថាស្វាមីរបស់នាងបានស្បថមិនរួមរ័កជាមួយនាង (អ៊ីឡា) និងការប្តឹងអំពីភាពជាទាសករ ការឧបត្ថម្ភ (វីឡា) ការសងសឹក (កូវ៉ាត) និងទណ្ឌកម្មចំពោះការចោទប្រកាន់ខុស (ហាត់ដ៍ កាហ្សហ្វ)។ មានទស្សនៈពីលោក អះម៉ាត់ (Ahmad) ថា៖ គេអាចឱ្យស្បថក្នុងករណីលែងលះ, អ៊ីឡា, កូវ៉ាត និង កាហ្សហ្វ។ ហើយមានទស្សនៈមួយទៀតពីលោកថា៖ គេអាចឱ្យស្បថបាន លើកលែងតែក្នុងករណីដែលមិនអាចសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនស្បថ។ លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ អ៊ីបនូ អាល់កាស៊ីម (Ibn អាល់-Qasim) ថា៖ ខ្ញុំមិនយល់ឃើញថាមានការស្បថក្នុងរឿងអាពាហ៍ពិពាហ៍, ការលែងលះ, ឬក្នុងទណ្ឌកម្ម (ហាត់ដ៍) ឡើយ។ ពីព្រោះថា ប្រសិនបើគាត់បដិសេធមិនស្បថ ខ្ញុំមិនអាចសម្លាប់គាត់ មិនអាចដាក់ទណ្ឌកម្មគាត់ និងមិនអាចបង្ខំឱ្យស្ត្រីទៅនៅជាមួយគាត់បានឡើយ។

យោងតាមអ្វីដែលលោក អាល់-ឃីរ៉ូគី (អាល់-Khiraqi) បានលើកឡើង គឺថាគេអាចតម្រូវឱ្យស្បថបានក្នុងរឿងក្តីក្រៅពីករណី ក្វដ (ការសងសឹកដោយការសម្លាប់) និងរឿងអាពាហ៍ពិពាហ៍។ ហើយក៏មានទស្សនៈមួយទៀតពីលោក ដែលបង្ហាញថា គេអាចតម្រូវឱ្យស្បថបានក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់។ ប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវគេតម្រូវឱ្យស្បថនោះ បដិសេធមិនព្រមស្បថ (ក្នុងករណីដែលយើងយល់ថាត្រូវតម្រូវឱ្យស្បថ) នោះយើងនឹងសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធ (នូគូល) ក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ លើកលែងតែករណី ក្វដ ក្នុងរឿងជីវិតមនុស្សតែប៉ុណ្ណោះ។ ហើយក៏មានទស្សនៈមួយទៀតពីលោកដែរថា គេមិនសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធ (នូគូល) នោះទេ លើកលែងតែក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះអ្នកដែលបដិសេធមិនព្រមស្បថ ហើយមិនត្រូវបានសម្រេចក្តីលើរូបគេ តើគេត្រូវដោះលែង ឬត្រូវឃុំខ្លួនរហូតដល់គេព្រមសារភាព ឬព្រមស្បថ? ក្នុងរឿងនេះមានពីរទស្សនៈ។ ហើយគេមិនតម្រូវឱ្យស្បថក្នុងរឿងគោរពប្រតិបត្តិ (អ៊ីបាដាត) និងក្នុងរឿង ហ៊ូឌូដ (ទណ្ឌកម្មដែលកំណត់ដោយអល់ឡោះ) ឡើយ។ ប្រសិនបើយើងនិយាយថា៖ គេអាចតម្រូវឱ្យស្បថក្នុងរឿងទាំងនេះ នោះគេមិនអាចសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធ (នូគូល) ក្នុងរឿងទាំងនោះបានឡើយ យោងតាមអត្ថន័យជាក់ស្តែងនៃសម្តីរបស់លោក អះម៉ាត់ និងការបកស្រាយរបស់លោក។ ហើយប្រសិនបើយើងតម្រូវឱ្យគេស្បថ ហើយយើងសម្រេចក្តីលើគេដោយផ្អែកលើការបដិសេធ (នូគូល) ក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ ដើម្បីឱ្យការស្បថនោះមានប្រយោជន៍ សូម្បីតែក្នុងករណី ក្វដ លើអវយវៈក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែគេមិនអាចសម្រេចក្តីដោយការសម្លាប់ (ក្វដ) បានឡើយ ទោះបីជាយើងតម្រូវឱ្យគេស្បថក៏ដោយ ពីព្រោះការបដិសេធមិនព្រមស្បថ (នូគូល) ទោះបីជាវាមានលក្ខណៈដូចទៅនឹងការសារភាពក៏ដោយ ក៏វាមិនមែនជាការសារភាពដ៏ត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់នោះដែរ ដូច្នេះគេមិនអាចបង្ហូរឈាមមនុស្សដោយសារតែរឿងនេះឡើយ ហើយក៏មិនអាចធ្វើបានទោះបីជាមានការស្បថរបស់អ្នកប្តឹងក៏ដោយ លើកលែងតែក្នុងករណី កាសាម៉ាហ៍ (ការស្បថរួមក្នុងករណីឃាតកម្មដែលមិនដឹងឃាតករ) ដោយសារមានភស្តុតាងសង្ស័យ (លៅស៍)។ ប្រសិនបើយើងនិយាយថា៖ គេអាចតម្រូវឱ្យស្បថ ប៉ុន្តែមិនអាចសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធ (នូគូល) ក្នុងរឿងក្រៅពីទ្រព្យសម្បត្តិ៖ នោះប្រយោជន៍នៃការតម្រូវឱ្យស្បថគឺការឃុំខ្លួនគេ ប្រសិនបើគេបដិសេធមិនព្រមស្បថ យោងតាមទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីរ។ ចំណែកទស្សនៈមួយទៀត៖ គេត្រូវដោះលែងអ្នកនោះ ពីព្រោះគេមិនអាចសម្រេចក្តីលើរូបគេដោយផ្អែកលើការបដិសេធ (នូគូល) បានឡើយ ហើយក៏មិនទាន់មានភស្តុតាងណាមួយដែលត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្មលើគេដោយការវាយ ឬការឃុំខ្លួនរហូតដល់គេព្រមធ្វើតាមនោះដែរ។ ព្រោះវាអាចទៅរួចដែលអ្នកប្តឹងជាអ្នកត្រឹមត្រូវ ឬជាអ្នកដែលមិនត្រឹមត្រូវ។ ដូច្នេះ តើគេអាចដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង ដោយគ្រាន់តែផ្អែកលើពាក្យប្តឹង និងការទាមទារឱ្យស្បថរបស់គេយ៉ាងដូចម្តេច? ក្នុងករណីនេះ ប្រយោជន៍នៃការស្បថគឺ៖ ការបញ្ចប់ជម្លោះ និងការទាមទារ។ [ជំពូក៖ ការលើកលែងពីរករណីពីការមិនតម្រូវឱ្យស្បថក្នុងរឿង ហ៊ូឌូដ] ៤៤ - (ជំពូក) មានការលើកលែងពីរករណីពីការមិនតម្រូវឱ្យស្បថក្នុងរឿង ហ៊ូឌូដ៖ ករណីទីមួយ៖ នៅពេលដែលមានគេចោទប្រកាន់គេពីបទប្រព្រឹត្តខុស (កាត់ហ្វ៍) ហើយគេទាមទារឱ្យដាក់ទណ្ឌកម្មពីបទចោទប្រកាន់នោះ រួចអ្នកចោទប្រកាន់ក៏និយាយថា៖ "ចូរតម្រូវឱ្យគេស្បថថាគេមិនបានប្រព្រឹត្តអំពើខុសប្រវេណី (ហ្ស៊ីណា) ទៅ"។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញនៃមហ្សហាប ស៊ីហ្វៃ បានលើកឡើងពីពីរទស្សនៈក្នុងរឿងនេះ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅ "អារ៉ោដហ៍" ថា៖ ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវជាងគឺ គេត្រូវស្បថ។ ករណីទីពីរ៖ គឺនៅពេលដែលអ្នកដែលត្រូវបានគេចោទប្រកាន់នោះបានស្លាប់ទៅ ហើយអ្នកចោទប្រកាន់ចង់ឱ្យអ្នកស្នងមរតកស្បថថា៖ គេមិនដឹងថាអ្នកដែលស្លាប់ទៅនោះបានប្រព្រឹត្តអំពើខុសប្រវេណីឡើយ នោះគេអាចធ្វើបាន។ មានការរៀបរាប់ពីអត្ថបទរបស់លោក ស៊ីហ្វៃ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក)។ ប៉ុន្តែទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវគឺទស្សនៈរបស់មហាជន៖ គឺគេមិនត្រូវស្បថឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការលើកឡើងឱ្យគេស្បថក្នុងរឿងនេះគឺជារឿងដែលខុសឆ្គងបំផុត។ ពីព្រោះទណ្ឌកម្ម (ហាត់) គឺត្រូវអនុវត្តចំពោះការចោទប្រកាន់អ្នកដែលលាក់បាំងអំពើអាក្រក់ ដែលមិនបានបង្ហាញឱ្យឃើញពីអំពើខុសប្រវេណីរបស់គេ ហើយវាមិនមែនជាលក្ខខណ្ឌដែលថាគេមិនបានប្រព្រឹត្តអំពើខុសប្រវេណីក្នុងការពិតនោះទេ។ ហេតុនេះហើយបានជាចៅក្រមមិនសួរគេពីរឿងនេះ ហើយក៏មិនអនុញ្ញាតឱ្យសួរដែរ ហើយគេក៏មិនចាំបាច់ឆ្លើយតបដែរ។ ការតម្រូវឱ្យគេស្បថគឺការដាក់គេឱ្យប្រឈមនឹងការកុហក និងការស្បថបោកប្រាស់ ប្រសិនបើគេធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តរឿងនោះ ឬការដាក់គេឱ្យប្រឈមនឹងការអាម៉ាស់មុខដោយខ្លួនឯង និងការសារភាពនូវអ្វីដែលតម្រូវឱ្យគេត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មវាយដំ ឬការអាម៉ាស់មុខដោយសារការបដិសេធមិនព្រមស្បថ (នូគូល) ដែលមានលក្ខណៈដូចទៅនឹងការសារភាព ហើយការរំលោភលើកិត្តិយសរបស់គេចំពោះអ្នកចោទប្រកាន់ដែលចូលចិត្តបំផ្លាញកិត្តិយសរបស់មូស្លីម។ ហើយច្បាប់ឥស្លាម (សារីអាហ៍) មិនបានកំណត់បែបនេះឡើយ។

ជំពូកស្តីពីករណីដែលមិនត្រូវស្បថ

គ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមក្រុមសហាបះ (Sahabah) ក្រុមតាប៊ីអីន (Tabi'in) ឬក្រុមអ៊ីម៉ាំ (Aimmah) បានតម្រូវឱ្យអ្នកដែលត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ពីបទផិតក្បត់ (Qadhf) ធ្វើការស្បថថាខ្លួនមិនបានប្រព្រឹត្តអំពើខុសឆ្គងនោះឡើយ ហើយពួកគេក៏មិនបានកំណត់រឿងនេះជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការអនុវត្តទោសហាដ (Hadd) ដែរ។ ដូច្នេះ ការលើកឡើងឱ្យមានការស្បថក្នុងករណីនេះ គឺជារឿងខុសឆ្គងយ៉ាងខ្លាំង ហើយវានាំឱ្យកើតមាននូវផលវិបាកដែលយើងបានរៀបរាប់ខាងលើ ជាពិសេសប្រសិនបើបុគ្គលនោះធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តអំពើនោះពិតមែន ហើយក្រោយមកបានត្រឡប់ខ្លួន (តៅបាត់) វិញ។ ការបង្ខំឱ្យគេស្បថ គឺស្មើនឹងការរុញច្រានឱ្យគេទម្លាយអាថ៌កំបាំងខ្លួនឯង និងធ្វើឱ្យកិត្តិយសរបស់គេត្រូវបាត់បង់។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបការយល់ឃើញដ៏ត្រឹមត្រូវគឺជារបស់អ៊ីម៉ាំ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ (Abu Hanifah) ដែលថា៖ ប្រសិនបើស្ត្រីព្រហ្មចារីម្នាក់បាត់បង់ភាពព្រហ្មចារីដោយសារការផិតក្បត់ នោះការអនុញ្ញាត (ការយល់ព្រម) របស់នាងគឺការនៅស្ងៀម។ ព្រោះប្រសិនបើយើងតម្រូវឱ្យនាងនិយាយចេញមក នោះយើងបានបង្ខំឱ្យនាងត្រូវអាម៉ាស់ និងបាត់បង់កិត្តិយសខ្លួនឯង។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើស្ត្រីព្រហ្មចារីធម្មតាត្រូវបានគេទទួលយកការនៅស្ងៀមរបស់នាងដោយសារភាពអៀនខ្មាស នោះការទទួលយកការនៅស្ងៀមពីស្ត្រីដែលបាត់បង់ភាពព្រហ្មចារីដោយសារការផិតក្បត់ គឺជារឿងដែលសមហេតុផលជាងទៅទៀត។ ព្រោះភាពអៀនខ្មាសរបស់នាងក្នុងការឱ្យគេដឹងពីអំពើផិតក្បត់របស់នាង គឺធំធេងជាងភាពអៀនខ្មាសក្នុងការនិយាយពាក្យថា "បាទ/ចាស" ដែលមិនមែនជារឿងគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម ឬគួរឱ្យអាម៉ាស់នោះទេ។ ជាពិសេសប្រសិនបើនាងត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យផិតក្បត់។ ការទទួលយកការនៅស្ងៀមក្នុងករណីនេះ គឺប្រសើរជាងការទទួលយកពីស្ត្រីព្រហ្មចារីធម្មតាទៅទៀត។ នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃភាពល្អប្រសើរ និងភាពពេញលេញនៃច្បាប់ឥស្លាម (Shari'ah)។ ចំណែកឯប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «ការអនុញ្ញាតរបស់ស្ត្រីព្រហ្មចារី គឺការនៅស្ងៀម ហើយការអនុញ្ញាតរបស់ស្ត្រីដែលធ្លាប់មានស្វាមី (Thayyib) គឺការនិយាយ» គឺសំដៅទៅលើស្ត្រីដែលក្រុមគ្រួសារ និងអ្នកជុំវិញខ្លួនបានដឹងរួចហើយថា នាងធ្លាប់មានស្វាមី ដូច្នេះនាងមិនចាំបាច់អៀនខ្មាសក្នុងរឿងនេះឡើយ។ ដោយហេតុនេះ ប្រសិនបើស្ត្រីម្នាក់បាត់បង់ភាពព្រហ្មចារីដោយសារការប៉ះទង្គិចនឹងម្រាមដៃ ឬការលោតផ្លោះ នោះវាមិនស្ថិតនៅក្នុងអត្ថន័យនៃហាឌីសនេះទេ ហើយលក្ខខណ្ឌនៃការអនុញ្ញាតរបស់នាងក៏មិនផ្លាស់ប្តូរដែរ ទោះបីជានាងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា Thayyib ក៏ដោយ។ ដូច្នេះ អ្វីដែលបានដកករណីនេះចេញពីអត្ថន័យទូទៅ គឺកាន់តែមានហេតុផលសមស្របក្នុងការដកករណីផ្សេងទៀតចេញដែរ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់បំផុត។ [ជំពូក៖ អំពីករណីដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការស្បថ] ៤៥ - (ជំពូក) ក្នុងចំណោមករណីដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការស្បថ គឺនៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់អះអាងថាខ្លួនបានដល់វ័យពេញកម្លាំង (Bulugh) តាមរយៈការយល់សប្តិឃើញរឿងផ្លូវភេទ (Ihtilam) ក្នុងពេលវេលាដែលអាចទៅរួច នោះពាក្យសម្តីរបស់គេត្រូវបានទទួលយកដោយមិនចាំបាច់ស្បថឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើមានគេចោទថាគេពេញវ័យហើយ ប៉ុន្តែគេឆ្លើយថា "ខ្ញុំនៅជាក្មេងនៅឡើយ" ហើយរឿងនេះអាចទៅរួច នោះគេមិនចាំបាច់ស្បថឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកប្រមូលហ្សាកាត់ (Zakat) ចោទបុរសម្នាក់ថាមានទ្រព្យដល់កម្រិតត្រូវកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់ ហើយទាមទារហ្សាកាត់នោះ បុរសនោះមិនចាំបាច់ស្បថដើម្បីបដិសេធឡើយ។ ហើយប្រសិនបើគេទទួលស្គាល់ថាមានទ្រព្យ ប៉ុន្តែអ្នកប្រមូលហ្សាកាត់ចោទថា "អ្នកមិនទាន់បានចេញហ្សាកាត់ទេ" នោះគេក៏មិនចាំបាច់ស្បថដើម្បីបដិសេធរឿងនេះដែរ។ អ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់ (Ahmad) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មនុស្សមិនត្រូវបានតម្រូវឱ្យស្បថលើការបរិច្ចាគទាន (Sadaqah) របស់ពួកគេឡើយ។ [ជំពូក៖ អំពីអត្ថប្រយោជន៍នៃការស្បថ] ៤៦ - (ជំពូក) ការស្បថមានអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើន៖

ក្នុងចំណោមផលប្រយោជន៍នៃការស្បថគឺ៖ ការធ្វើឱ្យអ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹងមានការភ័យខ្លាចចំពោះផលវិបាកដ៏អាក្រក់នៃការស្បថកុហក ដែលវាអាចជំរុញឱ្យគាត់សារភាពទទួលស្គាល់សិទ្ធិពិតប្រាកដ។ មួយវិញទៀតគឺ៖ ការកាត់ក្តីលើគាត់ដោយសារតែគាត់បដិសេធមិនព្រមស្បថ ដូចដែលបានរៀបរាប់រួចមកហើយ។ មួយទៀតគឺ៖ ការបញ្ចប់ជម្លោះ និងការទាមទារនៅពេលនោះភ្លាមៗ ហើយដោះលែងភាគីទាំងពីរពីការជាប់ជំពាក់នឹងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ប៉ុន្តែការស្បថនេះមិនមែនជាការលុបចោលសិទ្ធិ ឬជាការដោះបន្ទុកទាំងស្រុងនោះទេ ទាំងក្នុងន័យផ្ទៃក្នុង និងន័យខាងក្រៅ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើអ្នកប្តឹងអាចបង្ហាញភស្តុតាងបាន បន្ទាប់ពីអ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹងបានស្បថរួចហើយ នោះភស្តុតាងនោះនឹងត្រូវទទួលយក ហើយការកាត់ក្តីនឹងត្រូវធ្វើឡើងតាមភស្តុតាងនោះ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើការស្បថត្រូវបានបង្វិលទៅឱ្យអ្នកប្តឹងវិញ ហើយគាត់បដិសេធមិនព្រមស្បថ បន្ទាប់មកគាត់ក៏បានបង្ហាញភស្តុតាង នោះភស្តុតាងនោះនឹងត្រូវទទួលយក ហើយការកាត់ក្តីនឹងត្រូវធ្វើឡើងតាមនោះ។ មួយទៀតគឺ៖ ការបញ្ជាក់សិទ្ធិដោយសារការស្បថ នៅពេលដែលវាត្រូវបានបង្វិលទៅឱ្យអ្នកប្តឹង ឬនៅពេលដែលគាត់បង្ហាញសាក្សីតែម្នាក់។ មួយទៀតគឺ៖ ការពន្លឿនការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះអ្នកកុហកដែលបដិសេធសិទ្ធិដែលខ្លួនត្រូវទទួលខុសត្រូវ ព្រោះថាការស្បថកុហក (អាល់-Yamin អាល់-Ghamus) អាចធ្វើឱ្យផ្ទះសម្បែងក្លាយជាទីរហោស្ថាន។ តាមរយៈនេះ អ្នកដែលរងអយុត្តិធម៌នឹងទទួលបានការធូរស្រាលជាការសងត្រឡប់ចំពោះអ្វីដែលគេបានធ្វើអយុត្តិធម៌មកលើគាត់ ដោយការបាត់បង់សិទ្ធិរបស់គាត់។ ហើយអល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ៤៧ - (ជំពូក) មួយទៀតគឺ៖ នៅពេលដែលសញ្ញាណនៃស្ថានភាពបង្ហាញពីការកុហករបស់អ្នកប្តឹង។ ក្នុងមហ្សហាបរបស់លោកម៉ាលិក៖ គេមិនត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះពាក្យប្តឹងរបស់គាត់ឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវឱ្យគាត់ស្បថដែរ។ នេះគឺជាជម្រើសរបស់លោក អ៊ីស្ដក់ខរី (អាល់-Istakhri) ពីក្រុមអ្នកប្រាជ្ញសាហ្វីអ៊ី ហើយគេក៏បានអនុវត្តដូចគ្នានេះនៅក្នុងមហ្សហាបផងដែរ។ ឧទាហរណ៍៖ នៅពេលដែលមនុស្សថោកទាបម្នាក់ប្តឹងថាបានជួលមេដឹកនាំ ឬអ្នកដែលមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់ឱ្យមកដាក់ចំណីសត្វ ឬបោសសម្អាតមាត់ទ្វាររបស់គាត់ និងអ្វីៗដែលស្រដៀងនឹងនេះ។ ខ្ញុំបានឮគ្រូរបស់យើង អ្នកប្រាជ្ញដ៏អស្ចារ្យ អ៊ីបន តៃមីយ៉ះ (សូមអល់ឡោះធ្វើឱ្យវិញ្ញាណរបស់គាត់បរិសុទ្ធ) និយាយថា៖ "យើងនៅជាមួយតំណាងអាជ្ញាធរ ហើយខ្ញុំនៅក្បែរគាត់។ បន្ទាប់មកមានអ្នកចូលរួមម្នាក់បានប្តឹងថា ខ្ញុំបានកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ ហើយគាត់បានស្នើសុំឱ្យខ្ញុំអង្គុយជាមួយគាត់ និងឱ្យខ្ញុំស្បថ។ ខ្ញុំបាននិយាយទៅកាន់ចៅក្រមម៉ាលិកីដែលនៅទីនោះថា៖ តើពាក្យប្តឹងនេះអាចទទួលយកបានដែរឬទេ? គាត់ឆ្លើយថា៖ មិនបានទេ។ ខ្ញុំសួរថា៖ តើមហ្សហាបរបស់អ្នកចំពោះរឿងនេះយ៉ាងដូចម្តេច? គាត់ឆ្លើយថា៖ គឺការដាក់ទណ្ឌកម្ម (Ta'zir) ទៅលើអ្នកប្តឹង។ ខ្ញុំនិយាយថា៖ ចូរសម្រេចតាមមហ្សហាបរបស់អ្នកចុះ។ បន្ទាប់មកអ្នកប្តឹងក៏ត្រូវបានគេនាំចេញទៅ"។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីបីក្នុងការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការកាន់កាប់ (អាល់-Yad) រួមជាមួយការស្បថរបស់ម្ចាស់ការកាន់កាប់នោះ] ៤៨ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីបី៖ គឺការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការកាន់កាប់ (អាល់-Yad) រួមជាមួយការស្បថរបស់ម្ចាស់ការកាន់កាប់នោះ។ ឧទាហរណ៍៖ នៅពេលដែលមានគេប្តឹងគាត់ថាមានវត្ថុមួយនៅក្នុងដៃរបស់គាត់ ហើយគាត់បដិសេធ រួចគេស្នើសុំឱ្យគាត់ស្បថ។ ក្នុងករណីនេះ គាត់ត្រូវតែស្បថ ហើយវត្ថុនោះនឹងត្រូវទុកនៅក្នុងដៃរបស់គាត់ដដែល ដោយសារតែភាគីអ្នកកាន់កាប់មានទម្ងន់ខ្លាំងជាង។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបការស្បថត្រូវបានកំណត់សម្រាប់ភាគីគាត់ ព្រោះថាការស្បថត្រូវបានកំណត់សម្រាប់ភាគីដែលមានទម្ងន់ខ្លាំងជាងក្នុងចំណោមអ្នកប្តឹងទាំងពីរ។ នេះគឺជាករណីដែលការកាន់កាប់មិនផ្ទុយពីសញ្ញាណជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាផ្ទុយពីសញ្ញាណទាំងនោះ នោះគេនឹងមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការកាន់កាប់នោះឡើយ ហើយគេដឹងថាវាជាការកាន់កាប់ដោយមិនត្រឹមត្រូវ។ ឧទាហរណ៍៖ ដូចជាពេលដែលគេឃើញមនុស្សម្នាក់រត់ដោយមានកាន់ក្បាលពាក់ (Imamah) នៅក្នុងដៃ ហើយនៅលើក្បាលរបស់គាត់ក៏មានពាក់ក្បាលពាក់មួយទៀតដែរ ហើយមានម្នាក់ទៀតរត់តាមពីក្រោយដោយអត់ពាក់ក្បាលពាក់ ដែលជាមនុស្សដែលមិនមែនជាទម្លាប់របស់គាត់ក្នុងការដើរដោយអត់ពាក់ក្បាលពាក់នោះទេ។ ក្នុងករណីនេះ យើងអាចសន្និដ្ឋានបានយ៉ាងច្បាស់ថា ក្បាលពាក់ដែលនៅក្នុងដៃរបស់គាត់នោះគឺជារបស់អ្នកម្ខាងទៀត ហើយគេនឹងមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការកាន់កាប់នោះឡើយ។ វាជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវអនុវត្តតាមសញ្ញាណទាំងនេះយ៉ាងដាច់ខាត ព្រោះចំណេះដឹងដែលទទួលបានពីសញ្ញាណទាំងនោះមានទម្ងន់ខ្លាំងជាងការសង្ស័យដែលទទួលបានពីការកាន់កាប់តែម្យ៉ាង។ ផ្ទុយទៅវិញ ការកាន់កាប់ក្នុងករណីនេះមិនផ្តល់នូវការសង្ស័យអ្វីឡើយ ដូច្នេះតើវាអាចទៅរួចដោយរបៀបណាដែលត្រូវផ្តល់អាទិភាពលើអ្វីដែលច្បាស់លាស់ ឬប្រហាក់ប្រហែលនឹងភាពច្បាស់លាស់នោះ? ដូចគ្នានេះដែរ នៅពេលដែលយើងឃើញបុរសម្នាក់ដឹកសេះដែលមានពាក់កែប និងមានខ្សែបង្ហៀរ និងឧបករណ៍ជិះ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាសត្វជិះរបស់គាត់តាមទម្លាប់ ហើយនៅពីក្រោយគាត់មានមេដឹកនាំម្នាក់កំពុងដើរ ឬអ្នកដែលមិនមែនជាទម្លាប់របស់គាត់ក្នុងការដើរនោះ យើងអាចសន្និដ្ឋានបានថាការកាន់កាប់របស់គាត់គឺមិនត្រឹមត្រូវ។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះអ្នកដែលត្រូវបានគេសង្ស័យថាជាចោរ នៅពេលដែលគេឃើញមានប្រាក់កាក់ជាមួយគាត់ ហើយវាមិនមែនជាទ្រព្យរបស់គាត់ ដូចជាពេលដែលគេឃើញមានក្រណាត់ ឬត្បូងមានតម្លៃ និងអ្វីៗដែលស្រដៀងនឹងនេះ ដែលមិនមែនជាទម្លាប់របស់គាត់ ហើយគាត់ប្តឹងថាវាជាកម្មសិទ្ធិរបស់គាត់ និងស្ថិតក្នុងដៃរបស់គាត់ នោះគេនឹងមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការកាន់កាប់នោះឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ រាល់ការកាន់កាប់ណាក៏ដោយដែលសញ្ញាណជាក់ស្តែងបង្ហាញថាវាជាការកាន់កាប់មិនត្រឹមត្រូវ គឺមិនមានតម្លៃអ្វីឡើយ ហើយគេនឹងមិនកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើវាទេ។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលយើងកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការកាន់កាប់ គឺយើងកាត់ក្តីនៅពេលដែលមិនមានអ្វីដែលខ្លាំងជាងវាមកជំទាស់។ ប្រសិនបើការកាន់កាប់អាចត្រូវបានលុបចោលដោយការបដិសេធមិនព្រមស្បថ (Nukul) ដោយសាក្សីម្នាក់រួមជាមួយការស្បថ និងដោយការស្បថដែលត្រូវបានបង្វិលត្រឡប់មកវិញ នោះវាកាន់តែច្បាស់ទៅទៀតថាវាត្រូវតែលុបចោលដោយអ្វីដែលខ្លាំងជាងនោះទៅទៀត។ នេះគឺជាអ្វីដែលគ្មានការសង្ស័យថាវាជាផ្នែកមួយនៃច្បាប់យុត្តិធម៌ដែលអល់ឡោះបានបញ្ជូនរ៉សូលរបស់ទ្រង់មកជាមួយ និងបានបញ្ចុះគម្ពីររបស់ទ្រង់មកជាមួយ ហើយបានដាក់វានៅក្នុងចំណោមបាវបម្រើរបស់ទ្រង់។ ការកាន់កាប់មានបីប្រភេទ៖ ទីមួយ៖ ការកាន់កាប់ដែលគេដឹងថាវាជាការកាន់កាប់មិនត្រឹមត្រូវ និងអយុត្តិធម៌ ដូច្នេះគេមិនត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះវាឡើយ។ ទីពីរ៖ ការកាន់កាប់ដែលគេដឹងថាវាត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ ដូច្នេះគេមិនត្រូវទទួលយកពាក្យប្តឹងប្រឆាំងនឹងវាឡើយ។ ដូចជាករណីដែលគេឃើញផ្ទះមួយនៅក្នុងដៃរបស់នរណាម្នាក់ ដែលគាត់បានគ្រប់គ្រងវាគ្រប់បែបយ៉ាង ដូចជាការជួសជុល ការរុះរើ ការជួល និងការឱ្យខ្ចីក្នុងរយៈពេលដ៏យូរ ដោយគ្មានអ្នកណាជំទាស់ ឬទាមទារ ខណៈដែលគាត់មិនមែនជាអ្នកមានអំណាច ឬមានឥទ្ធិពលអ្វីឡើយ។ បន្ទាប់មកមានអ្នកម្នាក់មកប្តឹងថា គាត់បានដណ្តើមយកផ្ទះនោះពីគាត់ដោយមិនត្រឹមត្រូវ ខណៈដែលគាត់បានឃើញអ្នកនោះគ្រប់គ្រងផ្ទះនោះក្នុងរយៈពេលដ៏យូរ ហើយគាត់អាចទាមទារយកមកវិញបាន ប៉ុន្តែគាត់មិនបានធ្វើដូច្នេះទេ។ នេះគឺជាករណីដែលគេដឹងថាអ្នកប្តឹងកំពុងកុហក ហើយការកាន់កាប់របស់អ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹងនោះគឺត្រឹមត្រូវ។ នេះគឺជាមហ្សហាបរបស់ប្រជាជននៅទីក្រុងម៉ាឌីណះ គឺលោកម៉ាលិក និងសហការីរបស់គាត់ ហើយនេះគឺជាការពិត។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ នៅពេលដែលយើងឃើញបុរសម្នាក់កាន់កាប់ផ្ទះមួយ និងគ្រប់គ្រងវាអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ដោយការរុះរើ ការសាងសង់ ការជួល និងការជួសជុល ហើយគាត់បានអះអាងថាវាជារបស់គាត់ និងជាកម្មសិទ្ធិរបស់គាត់ ខណៈដែលមានមនុស្សម្នាក់នៅទីនោះឃើញគាត់ និងឃើញសកម្មភាពរបស់គាត់លើផ្ទះនោះពេញមួយរយៈពេលនេះ ប៉ុន្តែគាត់មិនបានជំទាស់នឹងគាត់ឡើយ ហើយក៏មិនបាននិយាយថាគាត់មានសិទ្ធិលើផ្ទះនោះដែរ។ ហើយក៏គ្មានឧបសគ្គអ្វីដែលរារាំងគាត់ពីការទាមទារនោះដែរ ដូចជាការភ័យខ្លាចចំពោះមេដឹកនាំ ឬការខូចខាតអ្វីមួយដែលរារាំងពីការទាមទារសិទ្ធិ ហើយរវាងគាត់ និងអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះនោះក៏មិនមែនជាសាច់ញាតិ ឬជាដៃគូក្នុងមរតកអ្វីឡើយ ដែលជាអ្វីដែលសាច់ញាតិអាចនឹងយោគយល់គ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងការអះអាងទ្រព្យសម្បត្តិរួមថាជារបស់ខ្លួន។ ផ្ទុយទៅវិញ គឺគ្មានរឿងទាំងនេះឡើយ។ បន្ទាប់មក បន្ទាប់ពីរយៈពេលដ៏យូរនេះ គាត់ក៏មកប្តឹងថាវាជារបស់គាត់ ហើយចង់បង្ហាញភស្តុតាងលើរឿងនេះ នោះពាក្យប្តឹងរបស់គាត់មិនត្រូវបានទទួលយកទាល់តែសោះ កុំថាឡើយដល់ការស្បថរបស់គាត់។ ផ្ទះនោះនៅតែស្ថិតក្នុងដៃរបស់អ្នកកាន់កាប់ដដែល ព្រោះថាពាក្យប្តឹងណាក៏ដោយដែលទំនៀមទម្លាប់បដិសេធ និងទម្លាប់ជាក់ស្តែងមិនទទួលស្គាល់ គឺវាត្រូវតែបដិសេធចោល និងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ។

អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកបង្គាប់ឱ្យធ្វើអំពើល្អ ហើយចូរអ្នកជៀសចេញពីពួកអ្នកល្ងង់ខ្លៅ﴾ [អាល់-អាក់រ៉ហ្វ៖ ១៩៩]។ សារីអះ (ច្បាប់ឥស្លាម) បានតម្រូវឱ្យត្រឡប់ទៅរកទំនៀមទម្លាប់ (អ៊ូហ្វ) នៅពេលមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងបណ្តឹងនានា ដូចជាបញ្ហាតម្លៃទំនិញ និងរឿងផ្សេងៗទៀត។ ដូចគ្នានេះដែរ គេត្រូវយកទំនៀមទម្លាប់មកអនុវត្តក្នុងករណីនេះ ហើយវាមិនមែនជាការផ្ទុយនឹងទម្លាប់នោះទេ ព្រោះមនុស្សម្នាមិនដែលនៅស្ងៀមចំពោះអ្វីដែលកើតឡើងក្នុងលក្ខណៈនេះដោយគ្មានហេតុផលឡើយ។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើយើងពិចារណាលើរយៈពេលដ៏យូរ នោះលោក អ៊ីបនុល កូស៊ីម, អ៊ីបនូ វ៉ះប៍, អ៊ីបនូ អាប់ឌីល ហាកាំ និង អះបូហ្គ បានកំណត់រយៈពេលនោះថាគឺដប់ឆ្នាំ។ ប្រហែលជាមានអ្នកលើកយកហាឌីសមួយមកធ្វើជាភស្តុតាងសម្រាប់ពួកគេ ដែលរាយការណ៍ពី សៃអីដ ប៊ិន អាល់មូសៃយីប និង ហ្សៃដ ប៊ិន អាស្លាម ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលកាន់កាប់អ្វីមួយអស់រយៈពេលដប់ឆ្នាំ នោះវាជារបស់គេ»។ ប៉ុន្តែហាឌីសនេះមិនមែនជាហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ (មិនមែនជាហាឌីស សាហ៊ីហ៍) ទេ។ ចំណែកឯលោក អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) វិញ លោកមិនបានកំណត់ពេលវេលាជាក់លាក់ក្នុងរឿងនេះទេ ហើយលោកយល់ឃើញថា វាអាស្រ័យទៅលើការពិចារណា និងការវិនិច្ឆ័យ (អ៊ីជទីហាត) របស់មេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម)។ ចំណុចទីបី៖ ការកាន់កាប់ដែលគេអាចសង្ស័យថាវាជាសិទ្ធិត្រឹមត្រូវ ឬជាការមិនត្រឹមត្រូវ។ នេះគឺជាករណីដែលគេត្រូវស្តាប់បណ្តឹង ហើយវិនិច្ឆ័យទៅតាមនោះនៅពេលដែលគ្មានភស្តុតាងអ្វីដែលខ្លាំងជាងនេះ។ អ្នកតាក់តែងច្បាប់ (អល់ឡោះ) មិនផ្លាស់ប្តូរការកាន់កាប់ដែលទំនៀមទម្លាប់ និងវិញ្ញាណដឹងថាវាជាការមិនត្រឹមត្រូវនោះទេ ហើយក៏មិនបោះបង់ចោលការកាន់កាប់ដែលទំនៀមទម្លាប់បញ្ជាក់ថាវាជាសិទ្ធិត្រឹមត្រូវដែរ។ ចំពោះការកាន់កាប់ដែលស្ថិតក្នុងភាពសង្ស័យ គេត្រូវវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើអ្វីដែលជិតនឹងសេចក្តីពិតបំផុត ដែលជាអ្វីដែលខ្លាំងជាងគេ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ អ្នកតាក់តែងច្បាប់មិនជួយអ្នកដែលមិនត្រឹមត្រូវ ហើយក៏មិនជួយប្រឆាំងនឹងអ្នកដែលមានសិទ្ធិត្រឹមត្រូវដែរ។ លោកវិនិច្ឆ័យលើបញ្ហាដែលស្រដៀងគ្នាដោយប្រើវិធីសាស្ត្រដែលជិតនឹងសេចក្តីពិត និងខ្លាំងបំផុត។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីបួន និងទីប្រាំ ក្នុងការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនស្បថ (នូគូល) តែឯង ឬរួមជាមួយការផ្ទេរការស្បថទៅឱ្យភាគីម្ខាងទៀត] ៤៩ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីបួន និងទីប្រាំ គឺការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនស្បថ (នូគូល) តែឯង ឬរួមជាមួយការផ្ទេរការស្បថទៅឱ្យភាគីម្ខាងទៀត៖ លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូម៉ារ បានទៅជួប អ៊ូស្មង់ ប៊ិន អ័ហ្វហ្វាន (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ទាក់ទងនឹងទាសករម្នាក់របស់គាត់។ អ៊ូស្មង់ បាននិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ ចូរអ្នកស្បថថាអ្នកមិនបានលក់ទាសករនោះទាំងដែលអ្នកដឹងថាវាមានគុណវិបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ បានបដិសេធមិនស្បថ ដូច្នេះ អ៊ូស្មង់ ក៏បានឱ្យគាត់ទទួលយកទាសករនោះត្រឡប់មកវិញ"។ ចៅក្រមនឹងនិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ ប្រសិនបើអ្នកមិនស្បថទេ ខ្ញុំនឹងវិនិច្ឆ័យទោសអ្នក - និយាយបីដង - ប្រសិនបើគាត់នៅតែមិនស្បថ ចៅក្រមនឹងវិនិច្ឆ័យទោសគាត់។ នេះគឺជាជម្រើសរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញតាមគំនិតរបស់ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ហើយ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ និងក្រុមរបស់គាត់ក៏យល់ស្របតាមនេះដែរ។ ចំណែកឯ អល់-អូហ្សៃអី, ស៊ូរ៉ៃហ៍, អ៊ីបនូ ស៊ីរីន និង អាន់-ណាក់ហៃ បាននិយាយថា៖ នៅពេលដែលភាគីម្ខាងបដិសេធមិនស្បថ (នូគូល) នោះការស្បថនឹងត្រូវផ្ទេរទៅឱ្យអ្នកប្តឹងវិញ។ ប្រសិនបើអ្នកប្តឹងស្បថ នោះការវិនិច្ឆ័យនឹងត្រូវសម្រេចឱ្យគាត់។ នេះគឺជាមតិរបស់ អ៊ីម៉ាម ស៊ីហ្វៃ និង អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក ហើយ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ក៏បានយល់ស្របថាវាត្រឹមត្រូវដែរ។ នេះគឺជាមតិរបស់ អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តូលីប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក)។ លោក ដារ៉ូគូតនី បានរាយការណ៍ពីហាឌីសរបស់ ណាភីអ៊ិ ពី អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានផ្ទេរការស្បថទៅឱ្យអ្នកដែលទាមទារសិទ្ធិ»។ ពួកគេបានលើកយកភស្តុតាងសម្រាប់មតិនេះថា៖ អ្នកតាក់តែងច្បាប់បានកំណត់ឱ្យមានការស្បថរួមជាមួយសាក្សីតែម្នាក់។ ដូច្នេះ លោកមិនបានពេញចិត្តនឹងសាក្សីតែម្នាក់សម្រាប់អ្នកប្តឹងនោះទេ រហូតទាល់តែគាត់នាំយកការស្បថមកជាមួយ ដើម្បីពង្រឹងសាក្សីរបស់គាត់។ ពួកគេនិយាយថា៖ ការបដិសេធមិនស្បថរបស់ចុងចោទ គឺខ្សោយជាងសាក្សីរបស់អ្នកប្តឹង ដូច្នេះវាគួរតែត្រូវបានពង្រឹងដោយការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង។ ព្រោះការបដិសេធមិនស្បថមិនមែនជាភស្តុតាងពីចុងចោទ ហើយក៏មិនមែនជាការសារភាពដែរ វាជាភស្តុតាងដ៏ខ្សោយ ដូច្នេះវាមិនអាចឈរលើការវិនិច្ឆ័យដោយឯករាជ្យបានទេ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលអ្នកប្តឹងស្បថរួមជាមួយវា នោះជំហររបស់គាត់នឹងរឹងមាំ។ ដូច្នេះ ការបដិសេធរបស់ចុងចោទ និងការស្បថរបស់អ្នកប្តឹងបានរួមបញ្ចូលគ្នា ហើយមានតម្លៃស្មើនឹងសាក្សីពីរនាក់ ឬសាក្សីម្នាក់រួមជាមួយការស្បថ។

គ្មានអ្វីប្រសើរជាងការសម្រេចរបស់ក្រុមសហាបះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេ) នោះទេ។ ការលម្អិតក្នុងបញ្ហានេះគឺជាសេចក្តីពិត ហើយវាជាជម្រើសរបស់គ្រូយើង (សូមអល់ឡោះធ្វើឱ្យវិញ្ញាណរបស់លោកបរិសុទ្ធ)។ អប៊ូមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីបនូ ហ្សម បានមានប្រសាសន៍ដោយលើកយកមកធ្វើជាភស្តុតាងសម្រាប់មហ្សហាបរបស់លោកថា៖ យើងនិយាយថា ការដែលអ្នកបដិសេធមិនព្រមស្បថ (នូគូល) ក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ វាក៏តម្រូវឱ្យមានការវិនិច្ឆ័យទៅលើរូបគេដែរ។ នោះគឺជាការអប់រំ (អាដាប់) ដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជាដល់អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ (មុនការ) ដែលតម្រូវឱ្យមានការកែតម្រូវដោយដៃ។ គេអាចនិយាយទៅកាន់អ្នកនោះថា៖ គាត់អាចមានហេតុផលត្រឹមត្រូវក្នុងការបដិសេធមិនស្បថ ហើយមិនមែនជាអ្នកមានបាបនោះទេ ដូចជាករណីដែលគាត់អះអាងថា គាត់បានខ្ចីប្រាក់គេមែន ប៉ុន្តែគាត់បានសងរួចរាល់ហើយ ហើយគាត់មិនពេញចិត្តនឹងការឆ្លើយតបក្រៅពីការឆ្លើយតបទៅតាមការចោទប្រកាន់នោះទេ។ ម្យ៉ាងទៀត គាត់អាចមានការស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការស្បថ ដោយខ្លាចប៉ះទង្គិចនឹងការកំណត់ (កូដរ) របស់អល់ឡោះ ដូចដែលមានរាយការណ៍ពីក្រុមអ្នកជំនាន់មុន (សាលហ្វ)។ ដូច្នេះ មិនអនុញ្ញាតឱ្យឃុំខ្លួនគាត់រហូតដល់គាត់ស្បថនោះទេ។ ចំណែកពាក្យរបស់ពួកគេដែលថា "នេះគឺជាអំពើអាក្រក់ដែលត្រូវកែតម្រូវដោយដៃ" គឺជាពាក្យដែលមិនត្រឹមត្រូវ ព្រោះការដែលគាត់ប្រុងប្រយ័ត្នមិនព្រមស្បថ មិនមែនជាអំពើអាក្រក់នោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ វាអាចជាកាតព្វកិច្ច (វ៉ាហ្ស៊ីប) ឬជាការលើកទឹកចិត្ត (មុស្តាហាប់) ឬជាការអនុញ្ញាត (ចាអ៊ីស) ហើយវាក៏អាចជាអំពើបាបផងដែរ។ ចំពោះពាក្យរបស់ពួកគេដែលថា "ការស្បថគឺជាសិទ្ធិដែលចាំបាច់លើរូបគាត់ ដូច្នេះប្រសិនបើគាត់បដិសេធមិនព្រមធ្វើ គេនឹងវាយគាត់រហូតដល់គាត់ធ្វើវា" គេអាចឆ្លើយតបថា៖ នៅក្នុងការស្បថមានសិទ្ធិសម្រាប់គាត់ និងសិទ្ធិលើគាត់។ ព្រោះអ្នកច្បាប់ (សារី) បានផ្តល់លទ្ធភាពឱ្យគាត់រួចផុតពីការចោទប្រកាន់ដោយការស្បថ ហើយវាជាកាតព្វកិច្ចលើគាត់ចំពោះអ្នកចោទប្រកាន់។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់បដិសេធមិនព្រមស្បថ គឺគាត់បានបដិសេធសិទ្ធិដែលចាំបាច់លើគាត់ចំពោះអ្នកដទៃ ហើយគាត់បានបដិសេធមិនព្រមដោះខ្លួនចេញពីគូប្រជែងដោយការស្បថ។ ដូច្នេះ មានមតិខ្លះថា៖ ត្រូវឃុំខ្លួន ឬវាយគាត់ រហូតដល់គាត់សារភាព ឬស្បថ។ មតិខ្លះទៀតថា៖ ត្រូវវិនិច្ឆ័យលើគាត់ដោយសារការបដិសេធរបស់គាត់ ហើយវាចាត់ទុកដូចជាគាត់បានសារភាពចំពោះអ្វីដែលគេចោទប្រកាន់។ ហើយមតិខ្លះទៀតថា៖ ត្រូវផ្ទេរការស្បថទៅឱ្យអ្នកចោទប្រកាន់វិញ។ មតិទាំងបីនេះមាននៅក្នុងមហ្សហាបរបស់អះម៉ាត់។ មតិទីបួនគឺការលម្អិតដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ ហើយវាជាជម្រើសរបស់គ្រូយើង។ ក្នុងបញ្ហានេះក៏មានមតិទីប្រាំដែរ៖ គឺប្រសិនបើអ្នកចោទប្រកាន់ជាអ្នកដែលគួរឱ្យសង្ស័យ នោះការស្បថត្រូវផ្ទេរទៅឱ្យគាត់វិញ ហើយប្រសិនបើមិនមែនជាអ្នកគួរឱ្យសង្ស័យទេ នោះត្រូវវិនិច្ឆ័យលើអ្នកដែលបដិសេធមិនស្បថ។ មតិនេះត្រូវបានរាយការណ៍ពី អ៊ីបនូ អាប់ប៊ី លៃឡា ហើយវាមានទម្ងន់ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រហ្វិកហ៍ហ៍ ព្រោះប្រសិនបើអ្នកចោទប្រកាន់មិនមែនជាអ្នកគួរឱ្យសង្ស័យ នោះការសន្និដ្ឋានថាគាត់និយាយពិតគឺមានទម្ងន់ជាង។ ដូច្នេះនៅពេលដែលគូប្រជែងរបស់គាត់បដិសេធមិនស្បថ ការសន្និដ្ឋានថាគាត់និយាយពិតកាន់តែខ្លាំងឡើង ទើបមិនចាំបាច់ត្រូវការការស្បថទៀតឡើយ។ ចំណែកប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកគួរឱ្យសង្ស័យ នោះយើងមិនមានអ្វីក្រៅពីការបដិសេធមិនស្បថនោះទេ ទើបយើងពង្រឹងវាដោយការផ្ទេរការស្បថទៅឱ្យគាត់វិញ ហើយនេះគឺជាប្រភេទមួយនៃការសម្រេចចិត្តដោយសមហេតុផល (អ៊ីស្តិហ្សាន)។ [ជំពូក៖ តើការស្បថរបស់អ្នកចោទប្រកាន់មានលក្ខណៈដូចជាភស្តុតាង (បៃយីនីហ៍) ឬដូចជាការសារភាពរបស់អ្នកដែលត្រូវគេចោទប្រកាន់?] ៥០ - (ជំពូក) នៅពេលដែលការស្បថត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យអ្នកចោទប្រកាន់ តើការស្បថរបស់គាត់មានលក្ខណៈដូចជាភស្តុតាង (បៃយីនីហ៍) ឬដូចជាការសារភាពរបស់អ្នកដែលត្រូវគេចោទប្រកាន់? ក្នុងបញ្ហានេះមានពីរមតិពី អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី។ មតិដែលល្បីជាងគេក្នុងចំណោមសិស្សរបស់លោកគឺ៖ វាដូចជាការសារភាព។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ៖ ប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវគេចោទប្រកាន់បានបង្ហាញភស្តុតាងថាបានសងរួចរាល់ ឬបានរួចផុតពីកាតព្វកិច្ច បន្ទាប់ពីអ្នកចោទប្រកាន់បានស្បថរួចហើយនោះ៖ ប្រសិនបើគេនិយាយថា ការស្បថរបស់គាត់ដូចជាភស្តុតាង នោះភស្តុតាងរបស់អ្នកដែលត្រូវគេចោទប្រកាន់នឹងត្រូវទទួលយក។ ហើយប្រសិនបើគេនិយាយថា វាដូចជាការសារភាព នោះវានឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ព្រោះវាផ្ទុយនឹងភស្តុតាងដោយសារការសារភាព។ ហើយនៅពេលដែលការវិនិច្ឆ័យត្រូវបានធ្វើឡើងដោយសារការបដិសេធមិនស្បថ (នូគូល) តើវាដូចជាការសារភាព ឬដូចជាការប្រគល់សិទ្ធិ (បាសល់)? ក្នុងបញ្ហានេះមានពីរទស្សនៈ ដែលនាំឱ្យមានការវិនិច្ឆ័យផ្សេងៗគ្នា ដូចជាករណីបុរសម្នាក់ចោទប្រកាន់ថាបានរៀបការជាមួយស្ត្រីម្នាក់ ហើយយើងឱ្យនាងស្បថ ប៉ុន្តែនាងបដិសេធ។ តើត្រូវវិនិច្ឆ័យលើនាងដោយសារការបដិសេធនោះ ហើយចាត់ទុកថានាងជាប្រពន្ធរបស់គាត់ដែរឬទេ? ប្រសិនបើយើងនិយាយថា៖ ការបដិសេធគឺជាការសារភាព នោះយើងនឹងវិនិច្ឆ័យថាគាត់ជាប្រពន្ធរបស់គាត់។ ហើយប្រសិនបើយើងនិយាយថា៖ វាជាការប្រគល់សិទ្ធិ នោះយើងនឹងមិនវិនិច្ឆ័យបែបនោះទេ ព្រោះទំនាក់ទំនងប្តីប្រពន្ធមិនអាចកើតឡើងដោយការប្រគល់សិទ្ធិឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់ចោទប្រកាន់ថាបុគ្គលម្នាក់ដែលមិនស្គាល់ពូជពង្សជាទាសកររបស់គាត់ ហើយយើងឱ្យអ្នកនោះស្បថ ប៉ុន្តែគាត់បដិសេធ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់ចោទប្រកាន់ថាគេមួលបង្កាច់គាត់ ហើយយើងឱ្យអ្នកនោះស្បថ ប៉ុន្តែគាត់បដិសេធ តើត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្ម (ហាត់) ចំពោះការមួលបង្កាច់ដែរឬទេ? វាអាស្រ័យលើបញ្ហានេះ។ ដូចគ្នានេះដែរ មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងមហ្សហាបរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ គឺការបដិសេធមិនស្បថគឺជាការប្រគល់សិទ្ធិសម្រាប់គាត់ និងជាការសារភាពសម្រាប់សិស្សទាំងពីររបស់គាត់។ សិស្សទាំងពីររបស់គាត់បាននិយាយថា៖ មិនត្រូវឱ្យស្បថក្នុងករណីរៀបការ, ការត្រឡប់ទៅរកប្រពន្ធវិញ (រ៉ូចអះ), ការស្បថមិនរួមភេទ (អ៊ីឡា), ទាសភាព, ការមានកូនជាមួយទាសការិនី, ពូជពង្ស, ទំនាក់ទំនងមិត្តភាព និងទណ្ឌកម្ម (ហូឌូដ) ឡើយ។ ព្រោះការបដិសេធមិនស្បថតាមទស្សនៈរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ គឺជាការប្រគល់សិទ្ធិ ហើយវាមិនអាចអនុវត្តក្នុងរឿងទាំងនេះបានទេ។ ចំណែកសិស្សទាំងពីររបស់គាត់យល់ថា ត្រូវឱ្យស្បថ ព្រោះវាមានលក្ខណៈដូចជាការសារភាព ដែលអាចទទួលយកបានក្នុងរឿងទាំងនេះ។ អ្នកដែលចាត់ទុកវាដូចជាការសារភាពបានលើកហេតុផលថា អ្នកដែលបដិសេធមិនស្បថ គឺដូចជាអ្នកដែលបដិសេធមិនព្រមស្បថកុហកជាសាធារណៈ ដូច្នេះគាត់ក្លាយជាអ្នកសារភាពចំពោះអ្វីដែលគេចោទប្រកាន់។ ព្រោះនៅពេលដែលគាត់បដិសេធទាំងដែលគាត់អាចរួចខ្លួនដោយការស្បថ វាបង្ហាញថាប្រសិនបើគាត់ស្បថ គាត់នឹងក្លាយជាអ្នកកុហក ហើយនោះគឺជាភស្តុតាងនៃការសារភាពរបស់គាត់។ ប៉ុន្តែដោយសារវាមិនមែនជាការសារភាពដោយផ្ទាល់ ទើបវាមិនមានប្រសិទ្ធភាពដូចការសារភាពក្នុងរឿងទណ្ឌកម្ម (ហូឌូដ)។ ចំណែកអ្នកដែលចាត់ទុកវាដូចជាការប្រគល់សិទ្ធិបានលើកហេតុផលថា ប្រសិនបើយើងចាត់ទុកវាជាការសារភាព នោះគាត់នឹងក្លាយជាអ្នកកុហកក្នុងការបដិសេធរបស់គាត់ ហើយការកុហកគឺជាអំពើហាមឃាត់ ដូច្នេះគាត់នឹងក្លាយជាអ្នកប្រព្រឹត្តបាបដោយសារការបដិសេធបន្ទាប់ពីការបដិសេធពីមុនមក ហើយនេះជាការមិនត្រឹមត្រូវ។ ដូច្នេះ យើងចាត់ទុកវាជាការប្រគល់សិទ្ធិ និងការអនុញ្ញាតដើម្បីការពារកិត្តិយសរបស់គាត់ពីអ្វីដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ភាពសុចរិតរបស់គាត់ និងធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាអ្នកកុហក។ មតិដែលត្រឹមត្រូវគឺ៖ ការបដិសេធមិនស្បថ (នូគូល) គឺជំនួសកន្លែងរបស់សាក្សី និងភស្តុតាង (បៃយីនីហ៍) មិនមែនជំនួសកន្លែងនៃការសារភាព ឬការប្រគល់សិទ្ធិឡើយ។ ព្រោះអ្នកដែលបដិសេធមិនស្បថបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីការបដិសេធរបស់គាត់ ហើយថាអ្នកចោទប្រកាន់មិនមានសិទ្ធិលើរឿងនោះទេ។ គាត់នៅតែទទូចលើរឿងនោះ និងប្រុងប្រយ័ត្នមិនព្រមស្បថ។ ដូច្នេះ តើអាចនិយាយបានដោយរបៀបណាថាគាត់ជាអ្នកសារភាព ទាំងដែលគាត់នៅតែទទូចបដិសេធ ហើយចាត់ទុកថាគាត់ជាអ្នកកុហកខ្លួនឯង? ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកសារភាព នោះភស្តុតាងរបស់គាត់ដែលថាបានសងរួចរាល់ ឬរួចផុតពីកាតព្វកិច្ចនឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ព្រោះគាត់នឹងក្លាយជាអ្នកកុហកខ្លួនឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ការសារភាពគឺជាការផ្តល់ព័ត៌មាន និងជាការធ្វើសាក្សីរបស់បុគ្គលម្នាក់លើខ្លួនឯង។ ដូច្នេះ តើអាចចាត់ទុកគាត់ជាអ្នកសារភាព និងជាសាក្សីលើខ្លួនឯងដោយសារការបដិសេធរបស់គាត់បានដោយរបៀបណា? ចំណែកការប្រគល់សិទ្ធិគឺជាការអនុញ្ញាត និងការបរិច្ចាគ ហើយគាត់មិនមានបំណងបែបនោះទេ ហើយវាក៏មិនបានឆ្លងកាត់ក្នុងចិត្តរបស់គាត់ដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលត្រូវគេចោទប្រកាន់អាចនឹងមានជំងឺជិតស្លាប់ ប្រសិនបើការបដិសេធមិនស្បថគឺជាការប្រគល់សិទ្ធិ នោះវានឹងត្រូវរាប់បញ្ចូលក្នុងការចំណាយមួយភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិ។ ដូច្នេះ វាបង្ហាញថាវាមិនមែនជាការសារភាព ហើយក៏មិនមែនជាការអនុញ្ញាតដែរ។ វាគ្រាន់តែជាការជំនួសកន្លែងរបស់សាក្សី និងភស្តុតាងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះ "ភស្តុតាង" (បៃយីនីហ៍) គឺជាឈ្មោះសម្រាប់អ្វីដែលធ្វើឱ្យសិទ្ធិមានភាពច្បាស់លាស់ ហើយការបដិសេធមិនស្បថរបស់គាត់ - ទាំងដែលគាត់អាចស្បថដោយស្មោះត្រង់ដើម្បីរួចផុតពីការចោទប្រកាន់ និងដោះខ្លួនពីគូប្រជែង - គឺជាភស្តុតាងច្បាស់លាស់លើភាពត្រឹមត្រូវនៃការចោទប្រកាន់របស់គូប្រជែង និងបង្ហាញថាវាជាសិទ្ធិពិតប្រាកដ ដូច្នេះវាបានជំនួសកន្លែងរបស់សាក្សីនៃសញ្ញាណនានា។ ប្រសិនបើគេសួរថា៖ ចុះរឿងដែលព្យាការី ﷺ បានចាត់ទុកភាពស្ងៀមស្ងាត់ដូចជាការសារភាព និងការប្រគល់សិទ្ធិក្នុងករណីស្ត្រីព្រហ្មចារីនៅពេលដែលគេសុំការអនុញ្ញាតពីនាងនោះ?

ជំពូកស្តីពីការបង្វិលត្រឡប់មកវិញនូវទ្រព្យសម្បត្តិ (ដែលបានខ្ចី ឬដែលមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន)។

មានការលើកឡើងថា៖ នោះមិនមែនជាការបដិសេធ (នូគូល) នោះទេ ប៉ុន្តែវាជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីការយល់ព្រមចំពោះអ្វីដែលត្រូវបានសុំការអនុញ្ញាតពីនាង ពីព្រោះនាងមានភាពអៀនខ្មាសក្នុងការនិយាយ ហើយនាងនឹងទទួលបានភាពអាម៉ាស់ប្រសិនបើនិយាយបញ្ជាក់ពីការចង់បានរបស់នាង។ ដូច្នេះ ការស្ងៀមស្ងាត់របស់នាងត្រូវបានចាត់ទុកស្មើនឹងការយល់ព្រមដោយសារភាពចាំបាច់។ ចំណែកឯអ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹងនៅទីនេះ មិនមានភាពអៀនខ្មាសក្នុងការនិយាយឡើយ ហើយក៏មិនមានភាពអាម៉ាស់អ្វីសម្រាប់គាត់ដែរ ដូច្នេះវាមិនដូចគ្នាទៅនឹងករណីស្ត្រីក្រមុំនោះទេ។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ [ជំពូកស្តីពីការបង្វែរការស្បថ] ៥១ - (ជំពូក)៖ នៅពេលដែលយើងនិយាយអំពីការបង្វែរការស្បថ តើវាត្រូវបានបង្វែរដោយគ្រាន់តែការបដិសេធ (នូគូល) របស់អ្នកដែលត្រូវបានប្តឹង ឬវាមិនត្រូវបានបង្វែររហូតទាល់តែមានការអនុញ្ញាតពីគាត់? ខ្លឹមសារនៃពាក្យសម្តីរបស់អ៊ីម៉ាម អះម៉ាត់ បង្ហាញថា មិនតម្រូវឱ្យមានការអនុញ្ញាតពីអ្នកដែលបដិសេធនោះទេ ពីព្រោះនៅពេលដែលគាត់មិនចង់ស្បថ វាបានផ្ទេរទៅឱ្យអ្នកប្តឹង។ ពីព្រោះដោយសារការមិនចង់ និងការបដិសេធរបស់គាត់ក្នុងការស្បថ - ទាំងដែលគាត់មានលទ្ធភាពក្នុងការស្បថ - វាបានក្លាយជាការយល់ព្រមឱ្យអ្នកប្តឹងស្បថជំនួសវិញ ដូច្នេះវាមានន័យស្មើនឹងការអនុញ្ញាតពីគាត់ ដូចដែលការបដិសេធរបស់គាត់ត្រូវបានចាត់ទុកស្មើនឹងការប្រគល់សិទ្ធិ ឬការសារភាព។ ចំណែក អាប់ប៊ូ អាល់ខាត់តូព បាននិយាយថា៖ ការស្បថមិនត្រូវបានបង្វែរឡើយ លុះត្រាតែអ្នកដែលបដិសេធនោះអនុញ្ញាត ពីព្រោះវាជាសិទ្ធិរបស់គាត់ ហើយគាត់មានសិទ្ធិលើវាជាងអ្នកប្តឹង ហើយវាមិនអាចផ្ទេរពីគាត់ទៅអ្នកប្តឹងបានឡើយ លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីគាត់។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីប្រាំមួយក្នុងការកាត់ក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ដោយគ្មានការស្បថ ក្នុងករណីមួយចំនួន] ៥២ - (ជំពូក)៖ វិធីសាស្ត្រទីប្រាំមួយ គឺការកាត់ក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ដោយគ្មានការស្បថ ដែលមានក្នុងករណីមួយចំនួន៖ ក្នុងនោះមាន៖ នៅពេលដែលមានសាក្សីម្នាក់បានធ្វើសាក្សីថាបានឃើញខែរ៉ាម៉ាដន យោងតាមមតិល្បីរបស់មហ្សហាប អះម៉ាត់ «ដោយសារហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ៖ មនុស្សម្នាបានព្យាយាមមើលខែ ខ្ញុំក៏បានជម្រាបជូន រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ ថាខ្ញុំបានឃើញវា ដូច្នេះលោកក៏បានถือសីល ហើយបានបញ្ជាឱ្យមនុស្សម្នាถือសីល» (រាយការណ៍ដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ)។ ផ្អែកលើចំណុចនេះ៖ តើការធ្វើសាក្សីរបស់ស្ត្រីម្នាក់ក្នុងរឿងនេះគ្រប់គ្រាន់ដែរឬទេ? មានពីរមតិ៖ អាស្រ័យលើថា តើការបញ្ជាក់តាមរយៈពាក្យរបស់មនុស្សម្នាក់នោះ ជាប្រភេទនៃការផ្តល់ព័ត៌មាន ឬជាប្រភេទនៃការធ្វើសាក្សី? អាប់ប៊ូ ដាវូដ ក៏បានរាយការណ៍ពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ដែរថា៖ «មានបុរសជនជាតិអារ៉ាប់ម្នាក់បានមកជួប ណាប៊ី ﷺ ហើយនិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឃើញខែ។ លោកបានសួរថា៖ តើអ្នកធ្វើសាក្សីថាគ្មានព្រះណាគួរឱ្យគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះដែរឬទេ? គាត់ឆ្លើយថា៖ បាទ។ លោកសួរទៀតថា៖ តើអ្នកធ្វើសាក្សីថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជារ៉សូលរបស់អល់ឡោះដែរឬទេ? គាត់ឆ្លើយថា៖ បាទ។ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ឱ ប៊ីឡាល! ចូរប្រកាសឱ្យមនុស្សម្នាដឹងថា ឱ្យពួកគេถือសីលនៅថ្ងៃស្អែក»។ ហើយមានការរាយការណ៍មួយទៀតពីលោកថា៖ មិនចាំបាច់ត្រូវถือសីលឡើយ លុះត្រាតែមានសាក្សីពីរនាក់។ ភស្តុតាងនៃមតិនេះ៖ អ្វីដែល អាន់ណាសាអ៊ី និង អះម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀតបានរាយការណ៍ពី អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន ហ្សៃដ ប៊ីន អាល់ខាត់តូព ពីសហការីរបស់ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ ថា៖ «ចូរถือសីលនៅពេលឃើញខែ ហើយឈប់ถือសីលនៅពេលឃើញខែ ហើយចូរឈប់ (បើមិនឃើញ)។ ប្រសិនបើមានពពកបាំងលើអ្នក ចូររាប់ឱ្យគ្រប់សាមសិបថ្ងៃ។ ហើយប្រសិនបើមានសាក្សីពីរនាក់ដែលមានភាពសុចរិតធ្វើសាក្សី នោះចូរถือសីល និងឈប់ถือសីលចុះ»។ នេះមិនមែនជាភស្តុតាងតាមរយៈអត្ថបទផ្ទាល់នោះទេ ហើយតាមរយៈការយល់ន័យគឺមានការលម្អិត៖ ប្រសិនបើអ្វីដែលគេធ្វើសាក្សីនោះគឺខែស៊ូអាល់ នោះតម្រូវឱ្យមានសាក្សីពីរនាក់តាមអត្ថបទនេះ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើជាខែរ៉ាម៉ាដន គឺគ្រប់គ្រាន់ដោយសាក្សីម្នាក់តាមអត្ថបទពីរទៀត។ ហើយអ្វីដែលគេយល់ច្រឡំថាជាអត្ថន័យទូទៅ មិនអាចយកមកជំទាស់នឹងហាឌីសទាំងពីរនេះបានទេ។ គោលការណ៍នៃសាសនាបញ្ជាក់ថា ការទទួលយកពាក្យរបស់មនុស្សម្នាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ ព្រោះវាជាការផ្តល់ព័ត៌មានអំពីការចូលដល់ពេលវេលានៃការគោរពសក្ការៈ។ ដូច្នេះគេទទួលយកសាក្សីម្នាក់ក្នុងរឿងនេះ ដូចជាការផ្តល់ព័ត៌មានអំពីការចូលដល់ពេលវេលាសឡាតតាមរយៈការអានអាហ្សង់ ហើយមិនមានភាពខុសគ្នារវាងរឿងទាំងពីរនេះទេ។ អាប់ប៊ូ បាក្រូ អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស បាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើអ្នកឃើញនោះស្ថិតក្នុងក្រុមមនុស្ស គេមិនទទួលយកសាក្សីក្រៅពីពីរនាក់ទេ ព្រោះវាជារឿងកម្រដែលមនុស្សម្នាក់ឃើញតែឯងក្នុងចំណោមមនុស្សជាច្រើន។ ដូច្នេះប្រសិនបើមានអ្នកផ្សេងធ្វើសាក្សីជាមួយគាត់ នោះការជឿជាក់លើភាពត្រឹមត្រូវរបស់ពួកគេនឹងមានកម្លាំងជាង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ស្ថិតក្នុងការធ្វើដំណើរហើយត្រឡប់មកវិញ នោះពាក្យរបស់គាត់ម្នាក់ឯងត្រូវបានទទួលយក យោងតាមខ្លឹមសារនៃហាឌីស និងដោយសារតែគាត់អាចស្ថិតក្នុងការធ្វើដំណើរតែម្នាក់ឯង ឬអ្នករួមដំណើររបស់គាត់រវល់មិនបានឃើញខែ។ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ បាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើនៅលើមេឃមានឧបសគ្គ ឬពពក ឬធូលី ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ ដែលរារាំងការមើលឃើញ នោះសាក្សីម្នាក់ដែលមានភាពសុចរិតត្រូវបានទទួលយក ហើយបុរស ស្ត្រី ទាសករ ឬសេរីជន គឺស្មើគ្នាក្នុងរឿងនេះ។ ហើយសាក្សីរបស់អ្នកដែលធ្លាប់ត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្មពីបទចោទប្រកាន់មិនពិត (កាហ្សហ្វ) ក៏ត្រូវបានទទួលយកដែរប្រសិនបើគាត់បានសារភាពកំហុស ហើយមិនតម្រូវឱ្យប្រើពាក្យធ្វើសាក្សីឡើយ។ លោកបានបន្តថា៖ ប្រសិនបើនៅលើមេឃគ្មានឧបសគ្គអ្វីទេ នោះគេមិនទទួលយកសាក្សីក្រៅពីក្រុមមនុស្សដែលការផ្តល់ព័ត៌មានរបស់ពួកគេអាចបង្កើតជាចំណេះដឹងបានឡើយ ហើយរឿងនេះត្រូវបានប្រគល់ឱ្យការសម្រេចចិត្តរបស់អ៊ីម៉ាមដោយគ្មានការកំណត់ ព្រោះទីតាំងមើលខែគឺតែមួយ ឧបសគ្គមិនមាន ការមើលឃើញគឺច្បាស់ ហើយមូលហេតុនៃការស្វែងរកការមើលឃើញគឺមានច្រើន ដូច្នេះមិនអាចទៅរួចទេដែលមនុស្សតិចតួចឃើញខែតែឯង។ មានការរាយការណ៍មួយទៀតពី អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ ថា៖ សាក្សីពីរនាក់គឺគ្រប់គ្រាន់។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើមានបុរសម្នាក់មកពីក្រៅទីក្រុង ហើយធ្វើសាក្សី នោះគេនឹងទទួលយក។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់នៅទីខ្ពស់ក្នុងទីក្រុង ដូចជាប៉ម ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា ព្រោះការមើលឃើញខែប្រែប្រួលទៅតាមភាពថ្លា ឬភាពល្អក់នៃអាកាសធាតុ និងទៅតាមកម្ពស់នៃទីតាំង។ មតិដែលត្រឹមត្រូវគឺ៖ ការទទួលយកសាក្សីម្នាក់ជាទូទៅ ដូចដែលហាឌីសទាំងពីររបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ និង អ៊ីបនូ អាប់បាស បានបង្ហាញ។ ហើយមិនមានការសង្ស័យទេថា ការមើលឃើញខែប្រែប្រួលទៅតាមកត្តាខាងក្រៅ ហើយក៏ប្រែប្រួលទៅតាមកត្តារបស់អ្នកមើលផងដែរ ដូចជាភាពមុតស្រួចនៃភ្នែក។ មនុស្សម្នាធ្លាប់បានឃើញក្រុមមនុស្សយ៉ាងច្រើនព្យាយាមមើលខែ ប៉ុន្តែមានតែមនុស្សមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលឃើញ ហើយអ្នកភាគច្រើនមិនឃើញ ដូច្នេះការដែលមនុស្សម្នាក់ឃើញតែឯងមិនមែនមានន័យថាគាត់កុហកនោះទេ។ សហការីរបស់ ណាប៊ី ﷺ ធ្លាប់ស្ថិតក្នុងការធ្វើដំណើរទៅធ្វើហជ្ជ ហើយពួកគេបានព្យាយាមមើលខែខែហ្ស៊ុលហ៊ីចចាហ៍ ពេលនោះ អ៊ីបនូ អាប់បាស បានឃើញ ប៉ុន្តែ អ៊ូម៉ារ មិនបានឃើញទេ ដូច្នេះគាត់បាននិយាយថា៖ "តើលោកមិនឃើញទេឬ ឱ អមៀរ អាល់មូមិនីន?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "ខ្ញុំនឹងឃើញវានៅពេលដែលខ្ញុំដេកលើគ្រែរបស់ខ្ញុំ"។ ៥៣ - (ជំពូក)៖ ក្នុងនោះមាន៖ អ្វីដែលទាក់ទងនឹងចំណេះដឹងរបស់អ្នកជំនាញ និងវេជ្ជសាស្ត្រ ដូចជាការរបួសដែលឃើញឆ្អឹង និងអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា ហើយជំងឺសត្វដែលគ្មានអ្នកណាក្រៅពីពេទ្យសត្វដឹង។ ដូច្នេះគេទទួលយកសាក្សីរបស់គ្រូពេទ្យម្នាក់ ឬពេទ្យសត្វម្នាក់ ប្រសិនបើគ្មានអ្នកផ្សេងទៀត។ អះម៉ាត់ បានបញ្ជាក់រឿងនេះ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអាចមានសាក្សីពីរនាក់ នោះក្រុមរបស់យើងបាននិយាយថា៖ មិនអាចគ្រប់គ្រាន់ដោយសាក្សីម្នាក់ឡើយ ដោយយោងតាមអត្ថន័យនៃពាក្យរបស់គាត់។ ហើយអាចមានមតិមួយទៀតថា ការទទួលយកពាក្យរបស់មនុស្សម្នាក់ ដូចដែលពាក្យរបស់បុគ្គលដែលបែងចែកមរតក ឬអ្នកជំនាញសញ្ញាណត្រូវបានទទួលយកតែម្នាក់ឯង។ ៥៤ - (ជំពូក)៖ ក្នុងនោះមាន៖ អ្វីដែលបុរសមិនសូវដឹង ដូចជាការសម្រាលកូន ការបំបៅដោះកូន ពិការភាពក្រោមសម្លៀកបំពាក់ ការមករដូវ និងរយៈពេលរង់ចាំ (អ៊ីដដាហ៍) ដូច្នេះគេទទួលយកសាក្សីរបស់ស្ត្រីម្នាក់ដែលមានភាពសុចរិត។ គោលការណ៍ក្នុងរឿងនេះគឺ៖ ហាឌីសរបស់ អ៊ូកបាហ៍ ប៊ីន អាល់ហារីស ដែលបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានរៀបការជាមួយស្ត្រីម្នាក់ រួចមានស្ត្រីទាសករស្បែកខ្មៅម្នាក់មកនិយាយថា៖ នាងបានបំបៅដោះអ្នកទាំងពីរ។ ខ្ញុំក៏បានសួរ ណាប៊ី ﷺ អំពីរឿងនេះ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរទុកនាងចោលទៅ»។ ក្នុងហាឌីសនេះមានច្បាប់៖ ការទទួលយកសាក្សីរបស់ទាសករ ការទទួលយកសាក្សីរបស់ស្ត្រីម្នាក់តែឯង ការទទួលយកសាក្សីរបស់បុរសលើសកម្មភាពរបស់ខ្លួនឯង ដូចជាអ្នកបែងចែកមរតក និងអ្នកប៉ាន់ប្រមាណផលដំណាំ និងចៅក្រមលើការកាត់ក្តីរបស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីត្រូវបានដកតំណែង។ ហើយមានការរាយការណ៍មួយទៀតពី អះម៉ាត់ ថា៖ មិនទទួលយកសាក្សីក្រៅពីស្ត្រីពីរនាក់ឡើយ ព្រោះអល់ឡោះដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបានកំណត់ឱ្យពួកគេពីរនាក់ស្មើនឹងសាក្សីម្នាក់ ហើយនោះគឺជាចំនួនអប្បបរមានៃសាក្សី។ អាល់ស៊ហ្វីអី និង ម៉ាលីក បាននិយាយថា៖ មិនទទួលយកតិចជាងស្ត្រីបួននាក់ឡើយ ព្រោះពួកគេស្មើនឹងបុរសពីរនាក់។ ហើយអល់ឡោះដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបានបញ្ជាឱ្យយកសាក្សីជាបុរសពីរនាក់ បើមិនមែនបុរសពីរនាក់ទេ គឺបុរសម្នាក់និងស្ត្រីពីរនាក់ ដូច្នេះគេដឹងថា ស្ត្រីពីរនាក់គឺស្មើនឹងសាក្សីម្នាក់។ អ៊ីម៉ាម អះម៉ាត់ បានលើកយកភស្តុតាងថា៖ អាលី ﵁ បានអនុញ្ញាតសាក្សីរបស់ឆ្មបក្នុងការបញ្ជាក់ពីការកើតរបស់ទារក។ អាល់ស៊ហ្វីអី បាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើវាពិតជាបានបញ្ជាក់ពី អាលី មែន នោះយើងនឹងអនុវត្តតាម។ អ៊ីស្ហាក ប៊ីន រ៉ាហ៍វ៉ៃហ៍ បាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើសាក្សីរបស់នាងត្រឹមត្រូវ យើងនឹងនិយាយតាមនោះ។ ហើយយើងមិនដឹងថាមាននរណាកំណត់ឱ្យមានស្ត្រីបួននាក់មុនសម័យ អតូអាន នោះទេ។ ព្រោះ អ៊ីបនូ ជូរ៉ៃជ៍ ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា៖ "មិនអនុញ្ញាតឱ្យមានសាក្សីក្រៅពីស្ត្រីបួននាក់ក្នុងការបញ្ជាក់ពីការកើតរបស់ទារក" ដែល អាល់បៃហាក់គី បានលើកឡើង។ ហើយវាត្រូវបានរាយការណ៍ថាជាហាឌីសដែលឡើងទៅដល់ ណាប៊ី (ម៉ារហ្វូ) ពីហាឌីសរបស់ ហ៊ូហ្សៃហ្វាហ៍ ដែលរាយការណ៍ដោយ អައްដារ៉ូគូតនី ពីហាឌីសរបស់ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ឌុលម៉ាលីក អាល់វ៉ាស៊ីត៊ី ពី អាល់អាអាំម៉ាស ពី អាប់ប៊ូ វ៉ាអិល ពី ហ៊ូហ្សៃហ្វាហ៍ ថា៖ «ណាប៊ី ﷺ បានអនុញ្ញាតសាក្សីរបស់ឆ្មប»។ អައްដារ៉ូគូតនី បាននិយាយថា៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ឌុលម៉ាលីក អាល់វ៉ាស៊ីត៊ី៖ មិនបានឮផ្ទាល់ពី អាល់អាអាំម៉ាស ទេ ដោយមានបុរសម្នាក់ដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណនៅចន្លោះពួកគេ។

បន្ទាប់មក លោកបានលើកឡើងពីហាឌីសរបស់ ខូហ្សៃម៉ា ប៊ិន ថាប៊ីត។ លោក អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ៊ីមរ៉ន ប៊ិន ហូដៃរ៍ បានរៀបរាប់ពី អាប់ប៊ូ មីជឡាស ថា៖ "ហ្សូរ៉ារ៉ា ប៊ិន អូហ្វា (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ខ្ញុំតែម្នាក់ឯង"។ ហើយ ស៊ូអប បានរៀបរាប់ពី អាប់ប៊ូ កៃស៍ និង អាប់ប៊ូ អ៊ីស្ហាក ថា៖ "ស៊ូរ៉ៃហ៍ បានអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេម្នាក់ៗដោយឡែកពីគ្នា"។ ហើយ អាអាំម៉ាស បានរៀបរាប់ពី អាប់ប៊ូ អ៊ីស្ហាក ថា៖ "ស៊ូរ៉ៃហ៍ បានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ខ្ញុំតែម្នាក់ឯង"។ ហើយ អាប់ប៊ូ កៃស៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ខ្ញុំបានធ្វើសក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខ ស៊ូរ៉ៃហ៍ អំពីគម្ពីរមូសហ្វ (គម្ពីរគួរអាន) ហើយគាត់ក៏បានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ខ្ញុំតែម្នាក់ឯង"។ ៥៥ - (ជំពូក) ក្នុងចំណោមនោះគឺ៖ ការទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីតែម្នាក់ ដោយមិនចាំបាច់ស្បថ ក្នុងរឿងការបកប្រែ ការណែនាំ ការបញ្ជូនសារ ការរិះគន់ និងការវាយតម្លៃ (អ្នករាយការណ៍ហាឌីស)។ លោក អះម៉ាត់ បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីបញ្ហានេះនៅក្នុងការរាយការណ៍មួយក្នុងចំណោមការរាយការណ៍ទាំងពីរពីគាត់។ លោក ប៊ូខូរី បានដាក់ចំណងជើងក្នុងសៀវភៅ សាហ៊ីហ៍ របស់គាត់ថា៖ "ជំពូកស្តីពីការបកប្រែរបស់អ្នកគ្រប់គ្រង តើអ្នកបកប្រែតែម្នាក់អាចប្រើការបានដែរឬទេ?"។ ខារីជះ ប៊ិន ហ្សៃត៍ បានរៀបរាប់ពី ហ្សៃត៍ ប៊ិន ថាប៊ីត ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានបញ្ជាឱ្យគាត់រៀនសរសេរអក្សររបស់ពួកយូដា រហូតដល់ខ្ញុំបានសរសេរលិខិតរបស់ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) ហើយខ្ញុំបានអានលិខិតរបស់ពួកគេឱ្យគាត់ស្តាប់ នៅពេលពួកគេសរសេរមកកាន់គាត់"។ ហើយ អ៊ូម៉ារ បានមានប្រសាសន៍ - ខណៈដែលមាន អាលី, អ៊ូស្មង់ និង អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ិន អៅហ្វ នៅទីនោះ - "តើនាងនិយាយអ្វី?"។ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ិន ហាទីប បានឆ្លើយថា៖ "នាងកំពុងប្រាប់អ្នកអំពីម្ចាស់របស់នាងដែលបានធ្វើវា"។ ហើយ អាប់ប៊ូ ជម្រ៉ា បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ខ្ញុំធ្លាប់បកប្រែរវាង អ៊ីប៊ុន អាប់បាស និងប្រជាជន"។ មនុស្សខ្លះបាននិយាយថា៖ "អ្នកគ្រប់គ្រងចាំបាច់ត្រូវមានអ្នកបកប្រែច្រើននាក់"។ ខ្ញុំសូមនិយាយថា៖ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោក ម៉ាលីក និងលោក សាហ្វីអី ហើយជាជម្រើសរបស់លោក ខីរ៉ូគី។ ចំណែកការពេញចិត្តនឹងអ្នកបកប្រែតែម្នាក់ គឺជាទស្សនៈរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វា ហើយវាជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវ យោងទៅតាមអ្វីដែលបានលើកឡើងពីមុន។ ហើយវាគឺជាជម្រើសរបស់លោក អាប់ប៊ូ បាក្រ៍។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីប្រាំពីរក្នុងការសម្រេចក្តីដោយសាក្សី និងការស្បថ] ៥៦ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីប្រាំពីរ៖ ការសម្រេចក្តីដោយសាក្សី និងការស្បថ។ វាគឺជាគោលជំហររបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកហាឌីសទាំងអស់ និងជាគោលជំហររបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញតាមបណ្តាទីក្រុងនានា លើកលែងតែលោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វា និងសិស្សរបស់គាត់។ លោក មូស្លីម បានរាយការណ៍នៅក្នុងសៀវភៅ សាហ៊ីហ៍ របស់គាត់ ពីហាឌីសរបស់ អាំរ៉ូ ប៊ិន ឌីណារ៍ ពី អ៊ីប៊ុន អាប់បាស ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថមួយ"។ អាំរ៉ូ បាននិយាយថា៖ ក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិ។ លោក សាហ្វីអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហាឌីសរបស់ អ៊ីប៊ុន អាប់បាស គឺត្រឹមត្រូវ ហើយមានភស្តុតាងផ្សេងទៀតមកគាំទ្រវា។ អ៊ីប៊ុន អាប់ឌុល ហាកាំ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮលោក សាហ្វីអី និយាយថា៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន ហាសាន់ បាននិយាយមកកាន់ខ្ញុំថា៖ ប្រសិនបើខ្ញុំដឹងថា សៃហ្វ ប៊ិន ស៊ូឡៃម៉ាន រាយការណ៍ហាឌីសអំពីការស្បថជាមួយសាក្សី ខ្ញុំនឹងធ្វើឱ្យវាខូច (មិនឱ្យមានតម្លៃ)។ ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ ឱ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ! តើនៅពេលដែលអ្នកធ្វើឱ្យវាខូច តើវាពិតជាខូចមែនឬ? លោក អាលី ប៊ិន អាល់ម៉ាឌីនី បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ យ៉ាយ៉ា ប៊ិន សាអីត អំពី សៃហ្វ ប៊ិន ស៊ូឡៃម៉ាន? គាត់បានឆ្លើយថា៖ គាត់ចំពោះយើងគឺជាអ្នកដែលគួរឱ្យជឿទុកចិត្ត និងចងចាំបានល្អ គាត់ជាអ្នកដែលរឹងមាំ។ ខ្ញុំសូមនិយាយថា៖ គាត់បានរាយការណ៍វាពី កៃស៍ ប៊ិន សាអត ពី អាំរ៉ូ ប៊ិន ឌីណារ៍។ ហើយលោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានរាយការណ៍វាពីហាឌីសរបស់ អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ ថា៖ បានប្រាប់យើងដោយ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន មូស្លីម ពី អាំរ៉ូ។ ហើយលោក សាហ្វីអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ បានប្រាប់យើងដោយ អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពី រ៉ាប៊ីអះ ប៊ិន អ៊ូស្មង់ ពី មូអាហ្ស ប៊ិន អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន ពី អ៊ីប៊ុន អាប់បាស និងអ្នកដទៃទៀតដែលជាសហការី (សហាបះ) ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយការស្បថជាមួយសាក្សី"។ ហើយពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយការស្បថជាមួយសាក្សី"។ រាយការណ៍ដោយលោក ទីរ៍មីហ្ស៊ី, អ៊ីប៊ុន ម៉ាចាហ៍, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និងលោក សាហ្វីអី។ លោក ទីរ៍មីហ្ស៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហាឌីសនេះជាប្រភេទ ហាសាន់ ហ្គោរីប។ ការសម្រេចក្តីដោយសាក្សីជាមួយការស្បថ ត្រូវបានរាយការណ៍ពី អ៊ូម៉ារ ប៊ិន ខាត់តូប, អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តូលីប, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូម៉ារ, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អាប់បាស, សាអត ប៊ិន អ៊ូបាដះ, អាល់មូហ៊ីរ៉ោះ ប៊ិន ស៊ូអបះ, ហ្សាប៊ីរ៍ ប៊ិន អាប់ឌុលឡោះ, ហ្សៃត៍ ប៊ិន ថាល្បះ និងក្រុមសហាបះជាច្រើនទៀត។ លោក អាប់ប៊ូ បាក្រ៍ អាល់ខាត់ទីប បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅដែលគាត់បានសរសេរដោយឡែកសម្រាប់បញ្ហានេះថា៖ បានរាយការណ៍ពី "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) ថា៖ គាត់បានសម្រេចក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថមួយ" ដោយ៖ អ៊ីប៊ុន អាប់បាស, ហ្សាប៊ីរ៍ ប៊ិន អាប់ឌុលឡោះ, អ៊ូម៉ារ៉ោះ ប៊ិន ហាសម៍, សាអត ប៊ិន អ៊ូបាដះ, អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តូលីប, អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ, ស៊ូរ៉ក់, ហ្សៃត៍ ប៊ិន ថាប៊ីត, អ៊ូម៉ារ ប៊ិន ខាត់តូប, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូម៉ារ ប៊ិន ខាត់តូប, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អាំរ៉ូ, អាប់ប៊ូ សាអីត អាល់ឃូដ្រី, ហ្សៃត៍ ប៊ិន ថាល្បះ, អាមៀរ ប៊ិន រ៉ាប៊ីអះ, សាហ្ល៍ ប៊ិន សាអត អាល់សាអីឌី, អាំរ៉ូ ប៊ិន ហាសម៍, អាល់មូហ៊ីរ៉ោះ ប៊ិន ស៊ូអបះ, ប៊ីឡាល ប៊ិន អាល់ហារីត, តាំមៀម អាល់ដារី, មូស្លីម ប៊ិន កៃស៍ និង អាន៉ាស ប៊ិន ម៉ាលីក; បន្ទាប់មកគាត់បានរាយការណ៍ហាឌីសរបស់ពួកគេដោយខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍របស់គាត់។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ ម៉ារ៉ាស៊ីល របស់លោក ម៉ាលីក៖ ពី ចាហ្វារ ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពីឪពុករបស់គាត់ ពី ហ្សាប៊ីរ៍ ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយការស្បថជាមួយសាក្សីតែម្នាក់"។ ហើយ អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) បានសម្រេចក្តីដោយវិធីនេះនៅអ៊ីរ៉ាក់។ លោក សាហ្វីអី បាននិយាយទៅកាន់អ្នកជជែកតវ៉ាម្នាក់ថា៖ អាប់ឌុល វ៉ាហាប់ អាល់ថាកាហ្វ៊ី បានរាយការណ៍ពី ចាហ្វារ ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពីឪពុករបស់គាត់ ពី ហ្សាប៊ីរ៍ ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយការស្បថជាមួយសាក្សីតែម្នាក់"។ ដូចគ្នានេះដែរ លោក អ៊ីប៊ុន អាល់ម៉ាឌីនី, អ៊ីស្ហាក និងអ្នកដទៃទៀតបានរាយការណ៍ពី អាល់ថាកាហ្វ៊ី ពី ចាហ្វារ ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពីឪពុករបស់គាត់ ពី ហ្សាប៊ីរ៍។ ហើយលោក កាឌី អ៊ីស្មាល បានរាយការណ៍ថា៖ បានប្រាប់យើងដោយ អ៊ីស្មាល ប៊ិន អាប់ប៊ី អ៊ូវ៉ៃស៍, បានប្រាប់យើងដោយ ស៊ូឡៃម៉ាន ប៊ិន ប៊ីឡាល, ពី ចាហ្វារ ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ), ពីឪពុករបស់គាត់, ពីជីតារបស់គាត់ ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយការស្បថជាមួយសាក្សី"។ ហើយ អាប់ឌុល អាហ្ស៊ីហ្ស ប៊ិន មូស្លាម បានគាំទ្រគាត់ ពី ចាហ្វារ ដូចគ្នានេះ ទាំងខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ និងអត្ថបទ។ លោក សាហ្វីអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ បានប្រាប់យើងដោយ អាប់ឌុល អាហ្ស៊ីហ្ស ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន រ៉ាប៊ីអះ, ពី សាអីត ប៊ិន អាំរ៉ូ ប៊ិន ស៊ូរ៉ាហ៊ីល, ពី សាអីត ប៊ិន សាអត ប៊ិន អ៊ូបាដះ, ពីឪពុករបស់គាត់, ពីជីតារបស់គាត់ គាត់បាននិយាយថា៖ យើងបានរកឃើញនៅក្នុងសៀវភៅរបស់ សាអត ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយការស្បថជាមួយសាក្សី"។ ហើយ អ៊ីប៊ុន វ៉ាហប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ បានប្រាប់ខ្ញុំដោយ អ៊ីប៊ុន លូហ៊ីអះ និង ណាភិអ៍ ប៊ិន យ៉ាហ្ស៊ីត ពី អ៊ូម៉ារ៉ោះ ប៊ិន ហ្កាហ្ស៊ីយ៉ះ ពី សាអីត ប៊ិន អាំរ៉ូ ប៊ិន ស៊ូរ៉ាហ៊ីល ថាគាត់បានរកឃើញនៅក្នុងសៀវភៅរបស់បុព្វបុរសគាត់ថា៖ "នេះគឺជាអ្វីដែល អាំរ៉ូ ប៊ិន ហាសម៍ និង អាល់មូហ៊ីរ៉ោះ ប៊ិន ស៊ូអបះ បានលើកឡើង ពួកគេទាំងពីរបាននិយាយថា៖ ខណៈពេលដែលយើងនៅជាមួយព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បុរសពីរនាក់បានចូលមកជជែកគ្នា ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេមានសាក្សីសម្រាប់សិទ្ធិរបស់គាត់ ដូច្នេះព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានកំណត់ឱ្យម្ចាស់សិទ្ធិនោះស្បថជាមួយសាក្សីរបស់គាត់ ហើយដោយហេតុនោះគាត់ក៏ទទួលបានសិទ្ធិរបស់គាត់"។ លោក សាហ្វីអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ បានប្រាប់យើងដោយ អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពី អាំរ៉ូ ប៊ិន អាប់ប៊ី អាំរ៉ូ ពី អ៊ីប៊ុន អាល់មូសៃយីប ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយការស្បថជាមួយសាក្សី"។ គាត់បាននិយាយថា៖ ហើយបានប្រាប់យើងដោយ មូស្លីម ប៊ិន ខាលីត អាល់ហ្សាន់ជី ពី អ៊ីប៊ុន ជូរ៉ៃជ៍ ពី អាំរ៉ូ ប៊ិន ស៊ូអៃប៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បាននិយាយអំពីសក្ខីកម្មថា៖ ប្រសិនបើគាត់នាំមកនូវសាក្សីម្នាក់ គាត់ត្រូវស្បថជាមួយសាក្សីរបស់គាត់"។ ហើយវាត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ មូថារីហ្វ ប៊ិន ម៉ាហ្ស៊ីន - ដែលជាអ្នកខ្សោយ - បានប្រាប់យើងដោយ អ៊ីប៊ុន ជូរ៉ៃជ៍ ពី អាំរ៉ូ ប៊ិន ស៊ូអៃប៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយសាក្សី និងការស្បថក្នុងរឿងសិទ្ធិផ្សេងៗ"។ ហើយ អ៊ីប៊ុន វ៉ាហប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ បានប្រាប់យើងដោយ អ៊ូស្មង់ ប៊ិន អាល់ហាកាំ, បានប្រាប់ខ្ញុំដោយ ហ្សូហៃរ៍ ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពី ស៊ូហៃល៍ ប៊ិន អាប់ប៊ី សាលីហ៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ពី ហ្សៃត៍ ប៊ិន ថាប៊ីត ថា៖ "ព្យាការី (សន្តិភាព និងពរជ័យនៃអល់ឡោះមានដល់គាត់) បានសម្រេចក្តីដោយសាក្សី និងការស្បថ"។ ហើយ ជូហ្វៃរីយ៉ះ ប៊ិន អាស្មារ បានរាយការណ៍ពី អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន ហ្សៃត៍ ម៉ៅឡា អាល់មុនបាអិស ពីបុរសម្នាក់

នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទខាងលើទៅជាភាសាខ្មែរ៖ [ការបញ្ជាក់ពីអ្វីដែលត្រូវបានរក្សាទុក និងទទួលស្គាល់] លោក អាប់ប៊ូ បាករ៍ បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ «អាស-ស្ហាហ្វី» ជំពូកស្តីពី «ការកាត់ក្តីរបស់ចៅក្រមដោយប្រើសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថ» ថា៖ បានរៀបរាប់ប្រាប់យើងដោយ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន ស៊ូឡៃម៉ាន, បានរៀបរាប់ប្រាប់យើងដោយ អ៊ីស្មាអីល ប៊ិន អាសាត, បានរៀបរាប់ប្រាប់យើងដោយ ស៊ីបាបះ, បានរៀបរាប់ប្រាប់យើងដោយ អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ប៊ិន អាប់ប៊ី សាឡាម៉ាហ៍ អាល់ម៉ាជីស្ហូន, ពី ចាហ្វារ ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ), ពីឪពុករបស់គាត់, ពីអាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ថា៖ «ពិតណាស់ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សឡាឡូហ៊ូ អាលៃហ៊ី វ៉ាសាឡាម) បានកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ រួមជាមួយការស្បថរបស់ម្ចាស់សិទ្ធិ»។ ហើយលោក អាលី ក៏បានកាត់ក្តីបែបនេះដែរនៅឯប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់។ បន្ទាប់មក លោកបានលើកឡើងពីការរាយការណ៍របស់ ហាន់បាល់ ថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ និយាយអំពីករណីសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថថា៖ ការកាត់ក្តីដោយវិធីនេះគឺអនុញ្ញាត។ មានគេសួរ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ថា៖ តើអត្ថន័យនៃការស្បថនោះគឺជាអ្វី? លោកឆ្លើយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សឡាឡូហ៊ូ អាលៃហ៊ី វ៉ាសាឡាម) បានកាត់ក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថ»។ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពួកគេ (អ្នកដែលជំទាស់) ប្រហែលជាកាត់ក្តីក្នុងករណីខ្លះដោយគ្មានសក្ខីកម្មសាក្សីឡើយ ដូចជាករណីបុរសម្នាក់ជួលផ្ទះពីបុរសម្នាក់ទៀត រួចម្ចាស់ផ្ទះបានរកឃើញរបស់អ្វីមួយនៅក្នុងផ្ទះនោះ ហើយនិយាយថា៖ «នេះជារបស់ខ្ញុំ» ចំណែកអ្នកជួលក៏និយាយថា៖ «វាជារបស់ខ្ញុំ»។ ឬដូចជាករណីបុរសម្នាក់ជួលផ្ទះពីបុរសម្នាក់ទៀត រួចរកឃើញរបស់កប់ក្នុងដីនៅក្នុងផ្ទះនោះ ហើយអ្នកជួលនិយាយថា៖ «វាជារបស់ខ្ញុំ» ចំណែកម្ចាស់ផ្ទះនិយាយថា៖ «វាជារបស់ខ្ញុំ»។ គេសួរថា៖ តើវាជារបស់អ្នកណា? លោកឆ្លើយថា៖ ទាំងអស់នេះគឺជារបស់ម្ចាស់ផ្ទះ។ លោក អាប់ប៊ូ តាលីប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ត្រូវបានគេសួរអំពីសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងការស្បថរបស់ម្ចាស់សិទ្ធិ លោកឆ្លើយថា៖ ពួកគេនិយាយថា៖ «សក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងការស្បថមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតទេ» ប៉ុន្តែពួកគេបែរជាអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីម្នាក់ និងអនុញ្ញាតឱ្យកាត់ក្តីដោយគ្មានសក្ខីកម្មទៅវិញ។ ខ្ញុំសួរថា៖ ដូចជាករណីអ្វីខ្លះ? លោកឆ្លើយថា៖ ដូចជាករណីរបងផ្ទះ (ឬខ្ទម) ដែលបុរសពីរនាក់ដណ្តើមគ្នា ពួកគេប្រគល់វាទៅឱ្យអ្នកដែលមានរបងជាប់នឹងដីរបស់គាត់។ តើអ្នកណាជាអ្នកកាត់ក្តីបែបនេះ? ហើយក្នុងករណីជញ្ជាំងផ្ទះដែលបុរសពីរនាក់ដណ្តើមគ្នា ពួកគេពិនិត្យមើលទៅលើឥដ្ឋថាជារបស់អ្នកណា? រួចពួកគេក៏កាត់ក្តីឱ្យទៅអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេដោយគ្មានភស្តុតាង។ ហើយករណីលាមកសត្វដែលនៅក្នុងផ្ទះ បើម្ចាស់ផ្ទះនិយាយថា៖ «ខ្ញុំជួលផ្ទះឱ្យអ្នក ហើយវាមិនមានលាមកសត្វទេ» ចំណែកអ្នកជួលនិយាយថា៖ «វាមាននៅក្នុងនោះស្រាប់» នោះគេតម្រូវឱ្យគាត់យកវាចេញដោយគ្មានភស្តុតាង។ ហើយឆ្មបក៏ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់សក្ខីកម្មរបស់គាត់អំពីការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើតដែរ។ ដូច្នេះរឿងទាំងនេះគឺផ្ទុយនឹងអ្វីដែលពួកគេអះអាង។ [ជំពូក៖ តើការកាត់ក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថ គឺជាការគាំទ្រ និងការបញ្ជាក់ដែរឬទេ?] ៥៧ - (ជំពូក)៖ នៅពេលកាត់ក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថ នោះការកាត់ក្តីគឺផ្អែកលើសាក្សីម្នាក់នោះឯង ចំណែកការស្បថគឺជាការគាំទ្រ និងការបញ្ជាក់បន្ថែម។ នេះគឺជាអ្វីដែលលោក អះម៉ាត់ បានបញ្ជាក់។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើសាក្សីដកសក្ខីកម្មវិញ នោះការទទួលខុសត្រូវសងសំណងទាំងអស់គឺធ្លាក់ទៅលើសាក្សីនោះ។ លោក អាល់ខាល់ឡាល់ បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ចាមីអ៍» ថា៖ ជំពូកស្តីពីករណីកាត់ក្តីដោយការស្បថរួមជាមួយសាក្សី រួចសាក្សីដកសក្ខីកម្មវិញ - បន្ទាប់មកលោកបានលើកឡើងពីការរាយការណ៍របស់ អ៊ីប៊ុន មូសៃស៍ ថា៖ អះម៉ាត់ ត្រូវបានគេសួរអំពីសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថថា៖ តើលោកយល់ស្របនឹងវាដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ បាទ ពិតណាស់។ គេសួរលោកថា៖ ចុះបើម្ចាស់សាក្សីដកសក្ខីកម្មវិញ? លោកឆ្លើយថា៖ ការខូចខាត (សំណង) គឺធ្លាក់ទៅលើសាក្សីនោះតែម្នាក់ឯង។ គេសួរថា៖ ហេតុអ្វីបានជាវាមិនធ្លាក់ទៅលើអ្នកប្តឹងដែរ ព្រោះគាត់ទទួលបានសិទ្ធិដោយសារការស្បថរបស់គាត់ ហើយវាមានឋានៈស្មើនឹងសាក្សីពីរនាក់ដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ មិនមែនទេ វាគឺជាស៊ូណាន់ន់ (គំរូរបស់រ៉សូល) - លោកចង់សំដៅលើការស្បថ។ លោក អាល់អាសរ៉ាម បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ត្រូវបានគេសួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលត្រូវបានគេកាត់ក្តីឱ្យចាញ់ដោយសារសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីពីរនាក់ រួចសាក្សីម្នាក់ក្នុងចំណោមនោះដកសក្ខីកម្មវិញ? លោកឆ្លើយថា៖ គាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវ ហើយការកាត់ក្តីនោះត្រូវតែលុបចោល។ គេសួរលោកថា៖ ចុះបើគេកាត់ក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង រួចសាក្សីនោះដកសក្ខីកម្មវិញ? លោកឆ្លើយថា៖ ប្រសិនបើគាត់បានធ្វើឱ្យខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិ នោះវាធ្លាក់ទៅលើសាក្សីនោះ ព្រោះវាត្រូវបានបញ្ជាក់នៅទីនេះដោយសារសក្ខីកម្មរបស់គាត់ ការស្បថមិនមែនជាផ្នែកមួយនៃសក្ខីកម្មឡើយ។ លោក អាប់ប៊ូ អាល់ហារីស បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ ថា៖ ចុះបើក្រោយមកសាក្សីនោះដកសក្ខីកម្មវិញ? លោកឆ្លើយថា៖ គាត់ត្រូវសងសំណងទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ ព្រោះការកាត់ក្តីគឺផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់គាត់។ លោក អ៊ីប៊ុន មូសៃស៍ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ថា៖ នៅពេលបុរសម្នាក់ទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិដោយសារសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីម្នាក់រួមជាមួយការស្បថរបស់គាត់ រួចសាក្សីនោះដកសក្ខីកម្មវិញ? លោកឆ្លើយថា៖ ប្រសិនបើជាសាក្សីពីរនាក់ រួចសាក្សីម្នាក់ដកសក្ខីកម្មវិញ នោះគាត់ត្រូវសងពាក់កណ្តាលនៃទ្រព្យសម្បត្តិ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើជាសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីម្នាក់រួមជាមួយការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង រួចសាក្សីនោះដកសក្ខីកម្មវិញ នោះគាត់ត្រូវសងទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់។ ខ្ញុំសួរថា៖ ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ឬ? លោកឆ្លើយថា៖ បាទ។ លោក យ៉ាកុប ប៊ិន បាក់តាន បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ អំពីបុរសម្នាក់ដែលទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិដោយសារសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីម្នាក់រួមជាមួយការស្បថរបស់គាត់ រួចសាក្សីនោះដកសក្ខីកម្មវិញ? លោកឆ្លើយថា៖ ទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវតែប្រគល់ត្រឡប់ទៅវិញ។ ខ្ញុំសួរថា៖ តើអត្ថន័យនៃការស្បថនោះគឺជាអ្វី? លោកឆ្លើយថា៖ វាគឺជាការកាត់ក្តីរបស់ណាប៊ី (សឡាឡូហ៊ូ អាលៃហ៊ី វ៉ាសាឡាម)។ លោក អះម៉ាត់ ប៊ិន អាល់កាស៊ីម បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ថា៖ ប្រសិនបើសាក្សីដកសក្ខីកម្មវិញ តើគាត់ត្រូវសងប៉ុន្មាន? លោកឆ្លើយថា៖ ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ ព្រោះគាត់គឺជាសាក្សីម្នាក់ដែលការកាត់ក្តីត្រូវបានសម្រេចដោយសារសក្ខីកម្មរបស់គាត់។ បន្ទាប់មកលោកបានសួរថា៖ តើលោក ម៉ាលីក មានទស្សនៈយ៉ាងណាចំពោះរឿងនេះ? ខ្ញុំឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំមិនចាំទេ។ ក្រោយពីកិច្ចប្រជុំនោះ ខ្ញុំបានប្រាប់លោកថា៖ លោក ម៉ាលីក និយាយថា៖ ប្រសិនបើសាក្សីដកសក្ខីកម្មវិញ នោះគាត់ត្រូវសងពាក់កណ្តាលនៃសិទ្ធិ (ទ្រព្យសម្បត្តិ) ព្រោះខ្ញុំបានកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់គាត់ និងការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង។ ខ្ញុំមិនឃើញលោក អះម៉ាត់ ដកសម្តីរបស់លោកវិញឡើយ។ លោក ស៊ីហ្វិអី បាននិយាយដូចគ្នានឹងលោក ម៉ាលីក ដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋានថា ការស្បថបានជំនួសកន្លែងសាក្សីម្នាក់ទៀត ដូច្នេះការកាត់ក្តីបានកើតឡើងដោយសារទាំងពីរនេះ។ ប៉ុន្តែលោក អះម៉ាត់ បានបដិសេធទស្សនៈនោះ ហើយលោកបានលើកហេតុផលគាំទ្រពីច្រើនជ្រុង៖ ក្នុងនោះរួមមាន៖ សាក្សីគឺជាភស្តុតាងនៃបណ្តឹង ដូច្នេះគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវតែម្នាក់ឯង។ មួយទៀត៖ ការស្បថគឺជាសម្តីរបស់អ្នកប្តឹង ហើយសម្តីរបស់គាត់មិនមែនជាភស្តុតាងប្រឆាំងនឹងគូប្រជែងរបស់គាត់ឡើយ វាគ្រាន់តែជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការកាត់ក្តីប៉ុណ្ណោះ។ មួយទៀត៖ ប្រសិនបើយើងចាត់ទុកវាជាភស្តុតាង នោះយើងចាត់ទុកវាជាភស្តុតាងបានក៏ដោយសារតែសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីនោះឯង។ មួយទៀត៖ ប្រសិនបើវាដូចជាសាក្សីម្នាក់ទៀត នោះវាក៏គួរតែអាចអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការស្បថមុនសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីម្នាក់ទៀតបានដែរ ទោះបីជាក្នុងរឿងនេះមានទស្សនៈពីរទាំងសម្រាប់ពួកយើង និងសម្រាប់ពួក ស៊ីហ្វិអីយ៍ ក៏ដោយ។ លោក កាឌី បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាតតាក់លីក» ថា៖ អ្នកដែលជំទាស់នឹងការកាត់ក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថ បានលើកហេតុផលថា៖ ប្រសិនបើការស្បថរបស់អ្នកប្តឹងគឺដូចជាសាក្សីម្នាក់ទៀត នោះវាក៏គួរតែអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើការស្បថមុនសាក្សីដែលគាត់មានបានដែរ ដូចករណីដែលគាត់មានសាក្សីពីរនាក់ គឺគាត់អាចជ្រើសរើសយកអ្នកណាមួយមកមុនក៏បាន។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានស្នើសុំ៖ ជំពូក៖ ករណីដែលត្រូវកាត់ក្តីដោយប្រើសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថ អ្នកប្រាជ្ញបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចម្លើយគឺ យើងមិននិយាយថា សាក្សីម្នាក់បូករួមនឹងការស្បថមានឋានៈស្មើនឹងសាក្សីទីពីរនោះទេ ហើយដោយហេតុនេះហើយ ទើបការទទួលខុសត្រូវ (ដាម៉ាន់) ធ្លាក់ទៅលើសាក្សី (ប្រសិនបើមានការក្លែងបន្លំ)។ យើងបានចាត់ទុកវាជាការប្រុងប្រយ័ត្នប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ អ្វីដែលអ្នកបានលើកឡើងនេះ នឹងនាំទៅដល់ការសម្រេចថា សិទ្ធិមួយអាចត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយសាក្សីតែម្នាក់គត់។ ចម្លើយគឺ៖ រឿងនេះមិនមែនជារឿងដែលមិនអាចទៅរួចនោះទេ ដូចដែលអ្នកប្រឆាំងបានលើកឡើងនៅក្នុងករណីកំណត់ខែរ៉ាម៉ាដង់ក្នុងពេលមេឃមានពពក និងករណីឆ្មប។ នេះក៏ជាភាពចាំបាច់មួយដែរ ព្រោះថាប្រតិបត្តិការ (ជំនួញ និងកិច្ចសន្យា) មានការកើនឡើង និងកើតឡើងដដែលៗ ដូច្នេះវាមិនមែនជារឿងងាយស្រួលទេដែលនឹងមានសាក្សីពីរនាក់គ្រប់ពេល។ ការប្រៀបធៀបរឿងនេះទៅនឹងការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់ក្រុមហាន់ណាហ្វី (Hanafiyyah) ក្នុងការឃុំខ្លួនជនជាប់ចោទរួមជាមួយសាក្សីក្នុងករណីគ្មានលទ្ធភាពសងបំណុល និងការស្បថរបស់អ្នកប្តឹងចំពោះអ្នកដែលអវត្តមានរួមជាមួយភស្តុតាង។ អ្នកប្រាជ្ញបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យស្បថមុនពេលមានសាក្សី យើងមិនឃើញមានការរាយការណ៍ណាមួយដែលហាមឃាត់នោះទេ។ ហើយអាចទៅរួចដែលយើងនិយាយថា អនុញ្ញាតឱ្យស្បថជាមុនសិន រួចទើបស្តាប់សាក្សី ដែលនេះគឺជាទស្សនៈរបស់ អាប់ប៊ូ ហ៊ូរ៉ៃរ៉ូហ៍ (អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ាយរ៉ោះ)។ ហើយក៏អាចទៅរួចដែរថា មិនអនុញ្ញាតឱ្យស្បថមុនសាក្សីនោះទេ ដែលនេះគឺជាអត្ថន័យជាក់ស្តែងនៃសម្តីរបស់ អះម៉ាត់ (Ahmad) ក្នុងរាយការណ៍របស់ អាប់ប៊ូ អាល់ហារីស (Abu អាល់-Harith) ដែលគាត់បាននិយាយថា៖ «នៅពេលដែលគាត់មានសាក្សីម្នាក់ គាត់ត្រូវស្បថ ហើយគាត់នឹងទទួលបានសិទ្ធិរបស់គាត់»។ ដូច្នេះគាត់បានកំណត់ឱ្យស្បថបន្ទាប់ពីមានសាក្សីរួចហើយ ព្រោះថាការស្បថស្ថិតនៅខាងភាគីដែលមានទម្ងន់ខ្លាំងជាង ហើយវានឹងកាន់តែខ្លាំងនៅពេលមានសាក្សី។ ម្យ៉ាងទៀត ការស្បថអាចត្រូវបានកំណត់លក្ខខណ្ឌលើអ្វីដែលសាក្សីមិនត្រូវបានកំណត់លក្ខខណ្ឌលើនោះទេ ដូច្នេះលក្ខខណ្ឌនៃការស្បថគឺ៖ ការមានសាក្សីជាមុន ហើយលក្ខខណ្ឌនេះមិនត្រូវបានយកមកគិតក្នុងករណីមានសាក្សីពីរនាក់នោះទេ។ [ជំពូក៖ ករណីដែលត្រូវកាត់ក្តីដោយប្រើសាក្សីពីរនាក់ និងការស្បថ] ៥៨ - (ជំពូក) ករណីដែលត្រូវកាត់ក្តីដោយប្រើសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថគឺ៖ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអ្វីដែលទាក់ទងនឹងវា ដូចជាការទិញ និងការលក់ និងអ្វីដែលជាចំណុះរបស់វា៖ ដូចជាការកំណត់លក្ខខណ្ឌលើទំនិញដែលលក់ ឬការប្រើរូបិយប័ណ្ណក្រៅពីលុយក្នុងស្រុក, ការជួល, ការផ្តល់រង្វាន់ (ជូអាឡាហ៍), ការធ្វើកសិកម្មរួមគ្នា (មូសាក្វាហ៍ និងមូសារ៉ាហ៍), ការវិនិយោគរួមគ្នា (មូដារ៉ាបាហ៍), ភាពជាដៃគូ (ស៊ារីកាហ៍) និងការផ្តល់អំណោយ (ហ៊ីបាហ៍)។ នៅក្នុងសៀវភៅ "អាល់មូហ័ររ៉ារ" (អាល់-Muharrar) បានលើកឡើងថា៖ រួមទាំងការធ្វើសក្ខីកម្ម (វ៉ាស៊ីយ៉ាហ៍) ដល់បុគ្គលជាក់លាក់ ឬការធ្វើវ៉ាកហ្វ៍ (Waqf) ដល់បុគ្គលណាម្នាក់។ នេះបង្ហាញថា ប្រសិនបើការធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ាហ៍ និងវ៉ាកហ្វ៍ សម្រាប់វិស័យទូទៅ ដូចជាសម្រាប់ជនក្រីក្រ និងអ្នកខ្វះខាត គឺមិនអាចប្រើសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថបានទេ ព្រោះថាអ្នកប្តឹងអាចស្បថបានប្រសិនបើមានភាគីម្ខាងទៀត។ ចំពោះវិស័យទូទៅ (ដែលមិនអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណបាន)៖ គឺមិនអាចស្បថបានទេ ហើយប្រសិនបើមានម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេស្បថ ក៏ការកាត់ក្តី និងការស្បថរបស់គាត់មិនអាចអនុវត្តទៅលើអ្នកដទៃបានដែរ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើក្រុមមនុស្សមួយក្រុមប្តឹងថា ពួកគេទទួលបានមរតកជាបំណុលពីបុរសម្នាក់ ហើយមានសាក្សីម្នាក់បានធ្វើសក្ខីកម្មលើរឿងនេះ ពួកគេមិនទាន់ទទួលបានសិទ្ធិនោះទេ រហូតទាល់តែពួកគេទាំងអស់គ្នាស្បថ។ ប្រសិនបើមានតែខ្លះស្បថ ពួកគេនឹងទទួលបានសិទ្ធិរបស់ពួកគេ ហើយអ្នកមរតកដទៃទៀតមិនអាចចូលរួមចំណែកបានទេ ហើយអ្នកដែលមិនបានស្បថ គឺមិនទទួលបានអ្វីឡើយ។ ប្រសិនបើអាចឱ្យពួកគេទាំងអស់គ្នាស្បថក្នុងករណីវ៉ាស៊ីយ៉ាហ៍ និងវ៉ាកហ្វ៍បាន - ដូចជាការធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ាហ៍ ឬវ៉ាកហ្វ៍ដល់ជនក្រីក្រក្នុងតំបន់ជាក់លាក់មួយដែលអាចកំណត់ចំនួនបាន - នោះវ៉ាកហ្វ៍ និងវ៉ាស៊ីយ៉ាហ៍នឹងត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថរបស់ពួកគេ។ ហើយប្រសិនបើវ៉ាកហ្វ៍នោះត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យអ្នកដទៃបន្ទាប់ពីពួកគេ ក៏មិនមែនជាឧបសគ្គដល់ការបញ្ជាក់ដោយសាក្សីដំបូងនោះដែរ ដូចជាករណីធ្វើវ៉ាកហ្វ៍ដល់បុគ្គលម្នាក់ឈ្មោះហ្សៃដ៍តែម្នាក់ឯង រួចបន្តទៅជនក្រីក្របន្ទាប់ពីគាត់៖ វ៉ាកហ្វ៍ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយសក្ខីកម្មដំបូង ហើយបន្ទាប់មកវាត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យអ្នកបន្ទាប់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ នៅក្នុងច្បាប់ឥស្លាម ការអនុវត្តតាមលំដាប់លំដោយ (តាប៉ាអីយ៉ាហ៍) ត្រូវបានទទួលស្គាល់ ហើយអ្វីដែលមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងករណីដើម ក៏អាចត្រូវបានលើកលែងក្នុងករណីអនុវត្តតាមនេះដែរ។ ករណីដែលទាក់ទងនឹងរឿងនេះមានច្រើន។ ក្នុងចំណោមអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថគឺ៖ ការរឹបអូសទ្រព្យដោយអយុត្តិធម៌ (ហ្គោស៊ូប), ការខ្ចីប្រើប្រាស់ (អាវ៉ារី), ការផ្ញើទ្រព្យ (វ៉ាឌីអះ), ការសម្របសម្រួល (ស៊ុលហ៍), ការសារភាពបំណុល, ការផ្ទេរបំណុល (ហាវ៉ាឡាហ៍), ការលះបង់សិទ្ធិ (អ៊ីប្រូ), ការទាមទារសិទ្ធិទិញមុន (ស៊ូហ្វអះ), ការខ្ចីប្រាក់ (ក្វារដ៍), ថ្លៃមហ៍ (សូដាក), សំណងនៃការលែងលះ (ឃុលអ៍), ការប្តឹងទាមទារសេរីភាពពីទាសភាពសម្រាប់អ្នកដែលមិនស្គាល់ពូជពង្ស និងការកំណត់ថ្លៃមហ៍។ ៥៩ - (ជំពូក) ចំពោះបទឧក្រិដ្ឋដែលតម្រូវឱ្យមានសំណងជាទ្រព្យសម្បត្តិ ដូចជាការសម្លាប់ដោយអចេតនា និងអ្វីដែលមិនមានការសងសឹក (ក៊ីសាស) ក្នុងករណីសម្លាប់ដោយចេតនា ដូចជាការធ្វើឱ្យរបួសដល់ឆ្អឹងក្បាល ឬរបួសជ្រៅ, ការសម្លាប់មូស្លីមទៅលើអ្នកមិនមែនមូស្លីម, ការសម្លាប់របស់សេរីទៅលើទាសករ, កុមារ, អ្នកវិកលចរិក, ការដោះលែងទាសករ, ការតែងតាំងតំណាងក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិ, ការតែងតាំងអ្នកគ្រប់គ្រងមរតក, ការប្តឹងទាមទារសម្លាប់អ្នកមិនមែនមូស្លីមដើម្បីទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់, និងការប្តឹងទាមទាររបស់ឈ្លើយសឹកថាខ្លួនបានចូលឥស្លាមមុនពេលចាប់ខ្លួនដើម្បីកុំឱ្យក្លាយជាទាសករ៖ ក្នុងរឿងទាំងនេះមានពីររាយការណ៍៖ ទីមួយ៖ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថ ឬបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់។ ទីពីរ៖ មិនអាចបញ្ជាក់បានក្រៅពីសាក្សីបុរសពីរនាក់។ ហើយមិនមានលក្ខខណ្ឌថាអ្នកស្បថត្រូវតែជាមូស្លីមនោះទេ ប៉ុន្តែការស្បថរបស់គាត់ត្រូវបានទទួលយកទោះបីជាគាត់ជាអ្នកមិនមែនមូស្លីមក៏ដោយ ដូចករណីដែលគាត់ជាអ្នកត្រូវគេប្តឹង។ អាប់ប៊ូ អាល់ហារីស បាននិយាយថា៖ អះម៉ាត់ ត្រូវបានគេសួរអំពីជនផាសិក (អ្នកប្រព្រឹត្តបាប) ឬទាសករ ប្រសិនបើគាត់នាំសាក្សីម្នាក់មក? គាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំនឹងឱ្យគាត់ស្បថ ហើយខ្ញុំនឹងផ្តល់សិទ្ធិដែលគាត់ប្តឹងនោះឱ្យគាត់»។ ខ្ញុំបានសួរថា៖ ចុះប្រសិនបើសាក្សីជាមនុស្សសុចរិត (អាឌីល) ហើយអ្នកត្រូវគេប្តឹងមិនមែនជាមនុស្សសុចរិត? គាត់ឆ្លើយថា៖ «ទោះបីជាអ្នកប្តឹងមិនមែនជាមនុស្សសុចរិត ឬជាស្ត្រី ឬជាជនជាតិយូដា ឬគ្រិស្ត ឬម៉ាហ្ស៊ូស៊ី (អ្នកគោរពភ្លើង) ក៏ដោយ ប្រសិនបើគាត់មានសាក្សីម្នាក់ គាត់ត្រូវស្បថ ហើយគាត់នឹងទទួលបានអ្វីដែលគាត់បានប្តឹង»។ តើមានលក្ខខណ្ឌដែរឬទេដែលអ្នកប្តឹងត្រូវស្បថលើភាពត្រឹមត្រូវនៃសាក្សីរបស់គាត់ ដោយនិយាយក្នុងពេលស្បថថា៖ «សាក្សីរបស់ខ្ញុំគឺនិយាយពិត»? ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវ និងល្បីល្បាញគឺ៖ មិនមានលក្ខខណ្ឌបែបនេះទេ ព្រោះមិនមានភស្តុតាងតម្រូវឱ្យមានវា ហើយការស្បថរបស់គាត់លើសិទ្ធិដែលគាត់ទាមទារគឺគ្រប់គ្រាន់ជំនួសឱ្យការស្បថលើភាពត្រឹមត្រូវនៃសាក្សី។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនរបស់ អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ស៊ីហ្វ៊ី (អាល់-Shafi'i) បានកំណត់លក្ខខណ្ឌនេះ ព្រោះថាភស្តុតាងនេះជាភស្តុតាងដែលខ្សោយ ហើយដោយហេតុនេះហើយទើបវាត្រូវបានពង្រឹងដោយការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង ដូច្នេះវាត្រូវតែពង្រឹងបន្ថែមដោយការស្បថលើភាពត្រឹមត្រូវនៃសាក្សី។ ទស្សនៈនេះមានទម្ងន់ក្នុងករណីខ្លះ និងខ្សោយក្នុងករណីខ្លះ ពោលគឺវាមានទម្ងន់នៅពេលដែលចៅក្រមមានការសង្ស័យ ឬសាក្សីមិនមែនជាអ្នកល្បីល្បាញ ហើយវាខ្សោយនៅពេលដែលមិនមានករណីបែបនេះ។ ៦០ - (ជំពូក) អាប់ប៊ូ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីបនូ ហ្សាម (Ibn Hazm) បានរាយការណ៍អំពីទស្សនៈនៃការឱ្យសាក្សីស្បថពី អ៊ីបនូ វ៉ាដដា (Ibn Waddah) និងចៅក្រមនៃក្រុមអ្នកប្រាជ្ញ។

ជំពូក៖ ការស្បថមានបីប្រភេទ។

នៅទីក្រុងកូដូបា (Qurtubah) - គឺលោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ប៊ីស្រ៍ - បានឱ្យសាក្សីស្បថក្នុងរឿងមរតកដោយព្រះនាមអល់ឡោះថា អ្វីដែលពួកគេបានធ្វើសាក្សីនោះគឺជាការពិត។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ មានការរាយការណ៍ពីលោក អ៊ីបនូ វ៉ាដដោះ (Ibn Waddah) ថា៖ ដោយសារតែភាពពុករលួយរបស់មនុស្ស ខ្ញុំយល់ឃើញថា អាជ្ញាកណ្តាល (ហាកឹម) គួរតែឱ្យសាក្សីស្បថ។ រឿងនេះមិនមែនជារឿងឆ្ងាយពីការពិតនោះទេ ព្រោះអល់ឡោះ (ស៊ុបហានះហ៊ូ វ៉ាតាអាឡា) បានកំណត់ឱ្យមានការស្បថចំពោះសាក្សីពីររូប ប្រសិនបើពួកគេមិនមែនជាអ្នកកាន់សាសនាដូចគ្នា ក្នុងករណីធ្វើសក្ខីកម្មលើពាក្យបណ្តាំ (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) នៅពេលធ្វើដំណើរ។ ដូចគ្នានេះដែរ លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស បានមានប្រសាសន៍ឱ្យស្ត្រីស្បថនៅពេលនាងធ្វើសាក្សីក្នុងរឿងការបំបៅដោះកូន ហើយនេះគឺជាទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីរពីលោក អះម៉ាត់។ អាជ្ញាកណ្តាល (កូឌី) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តាមគោលការណ៍របស់យើង សាក្សីមិនត្រូវស្បថឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីពីរ ហើយលោកក៏បានរៀបរាប់ពីករណីទាំងពីរនោះ។ គ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះផ្តល់ភាពបរិសុទ្ធដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធរបស់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ករណីទាំងពីរនេះ គឺត្រូវបានទទួលយកសាក្សីដែលជាអ្នកមិនមែនមូស្លីម និងស្ត្រីតែម្នាក់ឯង ដោយសារតែភាពចាំបាច់ (ដូរ៉ូរ៉ូហ៍)។ ដូច្នេះ ការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស) គឺ៖ អ្នកណាដែលសក្ខីកម្មរបស់គេត្រូវបានទទួលយកដោយសារភាពចាំបាច់ នោះគេត្រូវតែឱ្យស្បថ។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ ប្រសិនបើអាជ្ញាកណ្តាលមានសិទ្ធិបំបែកសាក្សីចេញពីគ្នា នៅពេលដែលគាត់មានការសង្ស័យលើពួកគេ នោះការឱ្យពួកគេស្បថនៅពេលមានការសង្ស័យគឺជារឿងដែលសមស្របជាង។ [ជំពូក៖ ការស្បថមានបីប្រភេទ] [ជំពូក៖ ការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង] ៦១ - (ជំពូក) ការស្បថមានបីប្រភេទ៖ ការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង (មូដដៃ), ការស្បថរបស់អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង (មូដដៃអាឡៃហិ), និងការស្បថរបស់សាក្សី។ ចំពោះការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង៖ គឺមានក្នុងករណីមួយចំនួន៖ ទីមួយគឺ «អាល់-កូសាម៉ះ» (ការស្បថរួម) ដែលមានពីរប្រភេទ៖ ១. ការស្បថរួមក្នុងករណីឃាតកម្ម (ដីម៉ា)៖ ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយស៊ូណាន់ន់ដ៏ត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់ថា ត្រូវចាប់ផ្តើមដោយការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង ហើយអាជ្ញាកណ្តាលនឹងកាត់ទោសដោយការសងសឹក (គីសោះ) ដូចទៅនឹងមហ្សហាបរបស់លោក ម៉ាលិក និងលោក អះម៉ាត់ ក្នុងទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីរ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងរឿងនេះមានភាពល្បីល្បាញតាំងពីសម័យមុនរហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។ ២. ការស្បថរួមជាមួយ «អាល់-លៅស៍» (ភស្តុតាងសង្ស័យ) ក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិ៖ ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយគម្ពីរគួរអាន ដូចដែលយើងនឹងរៀបរាប់នៅពេលក្រោយ ប្រសិនបើអល់ឡោះ (តៈអាឡា) មានព្រះហឫទ័យ។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់លោក ម៉ាលិក បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើក្រុមមនុស្សមួយក្រុមបានវាយលុកចូលផ្ទះរបស់បុរសម្នាក់ ហើយយកទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងផ្ទះនោះទៅ ដោយមានអ្នកឃើញហេតុការណ៍ ប៉ុន្តែពួកគេមិនបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែកនូវអ្វីដែលក្រុមនោះបានយកទៅទេ គ្រាន់តែដឹងថាពួកគេបានវាយលុក និងប្លន់យកទៅ។ លោក អ៊ីបនូ អាល់-កូស៊ីម និងលោក អ៊ីបនូ អាល់-ម៉ាជិសូន បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពាក្យសម្តីដែលត្រូវទទួលយកគឺពាក្យរបស់ជនដែលយកទៅ (អ្នកប្លន់) ព្រមទាំងការស្បថរបស់គេ ព្រោះលោក ម៉ាលិក បានមានប្រសាសន៍ក្នុងករណីអ្នកប្លន់ថង់ប្រាក់ដែលខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំនួនថង់នោះថា៖ ពាក្យសម្តីគឺជារបស់អ្នកប្លន់ព្រមទាំងការស្បថរបស់គេ។ ចំណែកលោក មូថ័ររិហ្វ, លោក អ៊ីបនូ គីណានះ និងលោក អ៊ីបនូ ហាប៊ីប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពាក្យសម្តីគឺជារបស់ជនដែលត្រូវគេប្លន់ ព្រមទាំងការស្បថរបស់គេ ក្នុងករណីដែលមានការសង្ស័យ និងអាចចោទប្រកាន់ទៅលើជនអយុត្តិធម៌បាន។ លោក មូថ័ររិហ្វ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកណាដែលយកទ្រព្យសម្បត្តិពីក្រុមអ្នកវាយលុក ត្រូវទទួលខុសត្រូវលើអ្វីដែលបក្ខពួករបស់គេបានយកទៅ ព្រោះពួកគេជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ដូចជាចោរ និងអ្នកធ្វើសង្គ្រាម (មូហារីប៊ីន)។ ប្រសិនបើពួកគេយកទៅទាំងអស់ ហើយពួកគេជាអ្នកមាន នោះម្នាក់ៗត្រូវទទួលខុសត្រូវលើចំណែកដែលខ្លួនទទួលបាន។ លោក អ៊ីបនូ អាល់-ម៉ាជិសូន និងលោក អះស្បូហ៍ ក៏បានមានប្រសាសន៍ដូចគ្នាក្នុងរឿងការធានា (ដូម៉ាន់)។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ អ្នកវាយលុកគឺដូចជាអ្នកធ្វើសង្គ្រាម នៅពេលដែលពួកគេដកអាវុធដោយការបង្ខិតបង្ខំ នោះគឺជាការព្រមព្រៀងគ្នារវាងពួកគេ ឬក្នុងគោលបំណងបង្កភាពអសន្តិសុខ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើអ្នកគ្រប់គ្រងតំបន់វាយលុកលើប្រជាជនរបស់ខ្លួន ហើយប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិដោយអយុត្តិធម៌ គឺមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងក្រុមអ្នកវាយលុកដែរ។ លោក អ៊ីបនូ អាល់-កូស៊ីម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើមានការបញ្ជាក់ថាបុរសពីរនាក់បានដណ្តើមយកទាសករម្នាក់ រួចទាសករនោះស្លាប់ នោះត្រូវទាមទារតម្លៃរបស់ទាសករនោះពីអ្នកដែលមានលទ្ធភាពសង ហើយអ្នកដែលមានលទ្ធភាពសងត្រូវទៅទាមទារបំណុលពីបក្ខពួករបស់ខ្លួនដែលគ្មានលទ្ធភាពសងតាមចំណែកដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវ។ ចំពោះភស្តុតាងពីគម្ពីរគួរអានក្នុងរឿងនេះ៖ គ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះផ្តល់ភាពបរិសុទ្ធដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធរបស់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលអ្នកស្នងមរតករបស់ សាហ៍មី បានប្តឹងទាមទារចានប្រាក់ដែលលម្អដោយមាស ហើយអ្នកគ្រប់គ្រងមរតកទាំងពីរដែលជាសាក្សីបានបដិសេធថាគ្មានចាននោះនៅទីនោះទេ ប៉ុន្តែក្រោយមកចាននោះក៏លេចចេញមក ហើយអ្នកទិញបាននិយាយថាគាត់ទិញពីអ្នកគ្រប់គ្រងមរតកទាំងពីរនោះ៖ នេះបានក្លាយជា «លៅស៍» (ភស្តុតាងសង្ស័យ) ដែលពង្រឹងពាក្យបណ្តឹងរបស់អ្នកប្តឹង។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលអ្នកស្នងមរតកទាំងពីរស្បថថា ចាននោះជារបស់ម្ចាស់ពួកគេ នោះពាក្យសម្តីរបស់ពួកគេត្រូវបានទទួលយក។ នេះគឺជា «លៅស៍» ក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹង «លៅស៍» ក្នុងរឿងឃាតកម្ម។ ប៉ុន្តែក្នុងករណីឃាតកម្ម ការស្បថត្រូវបានបង្វែរទៅឱ្យអ្នកប្តឹង បន្ទាប់ពីអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងបានស្បថរួចហើយ ដូច្នេះការស្បថរបស់អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងគឺគ្មានតម្លៃអ្វីឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងរឿងឈាម (ឃាតកម្ម) គេមិនឱ្យស្បថតាំងពីដំបូងឡើយ។ ក្នុងករណីទាំងពីរនេះ អ្នកប្តឹងត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិដោយសារពាក្យបណ្តឹងរបស់គាត់ព្រមទាំងការស្បថរបស់គាត់ ទោះបីជាអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងបានស្បថ ឬបានត្រៀមខ្លួនស្បថក៏ដោយ។ ការដែលអល់ឡោះឱ្យអ្នកស្នងមរតកទាំងពីរស្បថ គឺជាភស្តុតាងសម្រាប់ករណីស្រដៀងគ្នាក្នុងរឿងឃាតកម្ម រហូតដល់ការស្បថរបស់អ្នកស្នងមរតកទាំងពីរស្មើនឹងការស្បថរបស់អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង។ ក្នុងហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស បានបញ្ជាក់ថា៖ «ពួកគេទាំងពីរបានស្បថថា ចាននោះជារបស់ម្ចាស់ពួកគេ»។ ក្នុងហាឌីសរបស់លោក អ៊ីក-រិមះ បានបញ្ជាក់ថា៖ «ពួកគេទាំងពីរបានអះអាងថាពួកគេបានទិញវាពីគាត់ រួចអ្នកស្នងមរតកទាំងពីរបានស្បថថា ពួកគេមិនបានលាក់បាំង ឬកុហកឡើយ»។ ក្នុងរាយការណ៍នេះ នៅពេលដែលភាពកុហករបស់ពួកគេត្រូវបានលាតត្រដាងថាគ្មានចាននោះទេ ការស្បថត្រូវបានបង្វែរទៅឱ្យអ្នកប្តឹងទាំងពីរក្នុងអ្វីដែលពួកគេបានប្តឹង។ ដូច្នេះ ប្រភេទនៃបញ្ហានេះគឺ៖ នៅពេលដែលអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងបានស្បថ រួចក្រោយមកភាពកុហករបស់គាត់ត្រូវបានលាតត្រដាង៖ តើត្រូវកាត់ក្តីឱ្យអ្នកប្តឹងដោយសារការស្បថរបស់គាត់ក្នុងអ្វីដែលគាត់បានប្តឹងដែរឬទេ? ព្រោះការស្បថដែលត្រូវបានកំណត់គឺស្ថិតនៅខាងភាគីដែលមានទម្ងន់ជាង។ នៅពេលដែលភាពត្រឹមត្រូវរបស់អ្នកប្តឹងត្រូវបានបង្ហាញក្នុងចំណុចខ្លះ ហើយភាពកុហករបស់អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងត្រូវបានបង្ហាញ នោះភាគីរបស់អ្នកប្តឹងកាន់តែរឹងមាំ ដូច្នេះគាត់ត្រូវស្បថដូចដែលគាត់ស្បថជាមួយសាក្សីតែម្នាក់ឯង។ ការកាត់ក្តីដោយប្រើ «លៅស៍» ក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិមានទម្ងន់ខ្លាំងជាងក្នុងរឿងឃាតកម្ម ព្រោះវិធីសាស្ត្រនៃការបញ្ជាក់ក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិមានភាពទូលំទូលាយជាង។ វាអាចបញ្ជាក់បានដោយសាក្សីម្នាក់និងការស្បថ, បុរសម្នាក់និងស្ត្រីពីរនាក់, ការបដិសេធមិនស្បថ, និងវិធីសាស្ត្រដទៃទៀត។ នៅពេលដែលយើងកាត់ក្តីឱ្យម្ចាស់មួក (ក្បាល) សម្រាប់អ្នកដែលគ្មានមួក ហើយនៅពីមុខគាត់មានបុរសម្នាក់ពាក់មួក និងក្នុងដៃមានមួកមួយទៀតកំពុងរត់គេច៖ នោះគឺដោយសារ «លៅស៍» ដែលច្បាស់លាស់ ដែលជំនួសតួនាទីសាក្សីពីរនាក់ ហើយវាខ្លាំងជាងសាក្សីពីរនាក់ទៅទៀត។ «លៅស៍» គឺជាសញ្ញាបង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវរបស់អ្នកប្តឹង ហើយអ្នកបង្កើតច្បាប់ (អល់ឡោះ) បានចាត់ទុកវាជាការពិចារណាក្នុងរឿងរបស់របរដែលរើសបាន (លូកតោះ), ក្នុងរឿងពូជពង្ស, និងក្នុងរឿងសិទ្ធិទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាម ប្រសិនបើមនុស្សពីរនាក់អះអាងថាខ្លួនជាអ្នកសម្លាប់ជនកាហ្វិរ ហើយស្នាមឈាមនៅលើដាវរបស់ម្នាក់ច្បាស់ជាងដាវរបស់ម្នាក់ទៀត ដូចដែលបានរៀបរាប់ពីមុន។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ៖ ប្រសិនបើគេប្តឹងបុរសម្នាក់ថាបានលួចទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ រួចបុរសនោះបដិសេធ និងស្បថ ប៉ុន្តែក្រោយមកគេរកឃើញរបស់ដែលត្រូវគេលួចនោះនៅជាមួយគាត់៖ នោះអ្នកប្តឹងត្រូវស្បថ ហើយការស្បថរបស់គាត់មានទម្ងន់ជាងការស្បថរបស់អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង ហើយការកាត់ក្តីរបស់គាត់គឺដូចនឹងការកាត់ក្តីក្នុងរឿងឃាតកម្ម (កូសាម៉ះ)។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ ប្រសិនបើអ្នកប្តឹងស្នើសុំឱ្យអ្នកគ្រប់គ្រងវាយបុរសនោះដើម្បីឱ្យគាត់យករបស់ដែលលួចនៅសល់មកប្រគល់វិញ នោះគាត់មានសិទ្ធិធ្វើបែបនេះ។

ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើពូរបស់ ហ៊ូយ៉ៃ ប៊ិន អាក់តប (Huyay អ៊ីប៊ីន Akhtab) រហូតដល់គាត់បានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលលាក់ទុករបស់ អ៊ីបនូ អាប់ប៊ីល ហាក់គី (Ibn Abi អាល់-Haqiq) ដូចដែលបានរៀបរាប់រួចមកហើយ។ ចំណុចទីពីរ៖ នៅពេលដែលការស្បថត្រូវបានបង្វែរទៅឱ្យភាគីម្ខាងទៀត។ ចំណុចទីបី៖ នៅពេលដែលមានសាក្សីម្នាក់បានផ្តល់សក្ខីកម្មឱ្យគាត់ នោះគាត់ត្រូវស្បថបន្ថែមជាមួយសាក្សីនោះ ដើម្បីទទួលបានសិទ្ធិរបស់គាត់ ដូចដែលបានរៀបរាប់រួចមកហើយ។ ចំណុចទីបួន៖ ក្នុងករណីដែលមានការទាមទារគ្នាទៅវិញទៅមករវាងប្តីប្រពន្ធ ឬរវាងអ្នកធ្វើការពីរនាក់ នោះចៅក្រមត្រូវសម្រេចឱ្យម្នាក់ៗទទួលបាននូវអ្វីដែលសមស្របសម្រាប់ពួកគេ ដោយតម្រូវឱ្យមានការស្បថផងដែរ។ ចំណុចទីប្រាំ៖ ការតម្រូវឱ្យអ្នកប្តឹងស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់ខ្លួន។ អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន (សាឡាហ្វ) មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងរឿងនេះ។ ស៊ូរ៉ៃ ប៊ិន យូណុស (Shurayh អ៊ីប៊ីន Yunus) បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់កូដា» (អាល់-Qada) ថា៖ ហ៊ូសៃម (Husaym) បានរៀបរាប់ប្រាប់យើង ពីអាល់-សៃបានី (អាល់-Shaybani) ពីអាល់-ស៊ែប៊ី (អាល់-Sha'bi) ថា៖ លោក ស៊ូរ៉ៃ (Shurayh) តែងតែតម្រូវឱ្យបុរសម្នាក់ស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់គាត់។ ហ៊ូសៃម បានរៀបរាប់ប្រាប់យើង ពីអាស្ហាស (Ash'ath) ពី អោន ប៊ិន អាប់ឌុលឡោះ (Awn អ៊ីប៊ីន Abdullah) ថា៖ លោកបានតម្រូវឱ្យបុរសម្នាក់ស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់គាត់ ប៉ុន្តែបុរសនោះហាក់ដូចជាបដិសេធមិនព្រមស្បថ ទើបលោកនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនអាចសម្រេចឱ្យអ្នកនូវអ្វីដែលអ្នកមិនហ៊ានស្បថលើវាបានឡើយ»។ អ៊ីបនូ មុនហ្ស៊ីរ (Ibn អាល់-Mundhir) ក៏បានរៀបរាប់រឿងនេះពី អ៊ូបៃឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ុតបះ (Ubaydullah អ៊ីប៊ីន Utbah) និងអាល់-ស៊ែប៊ី ផងដែរ។ អាប៊ូ អ៊ូបៃដ (Abu Ubayd) បាននិយាយថា៖ ការដែលអ្នកឃើញ ស៊ូរ៉ៃ តម្រូវឱ្យអ្នកប្តឹងស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់ខ្លួននោះ គឺដោយសារតែគាត់ឃើញថា មនុស្សសម័យនោះមានភាពមិនស្មោះត្រង់ក្នុងការធ្វើប្រតិបត្តិការជាមួយគ្នា ទើបគាត់មានការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះរឿងនេះ។ អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន បានរៀបរាប់ប្រាប់យើង ពី ស៊ូហ្វៀន (Sufyan) ពី អ៊ីបនូ ហាស៊ីម (Ibn Hashim) ពី អាប៊ូ អាល់-បាក់តារី (Abu អាល់-Bakhtari) ថា៖ មានគេសួរ ស៊ូរ៉ៃ ថា៖ «តើនេះជារឿងអ្វីដែលលោកបានបង្កើតឡើងក្នុងវិស័យតុលាការ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំឃើញមនុស្សសម័យនេះបានបង្កើតរឿងថ្មីៗ (ក្នុងអំពើមិនល្អ) ទើបខ្ញុំក៏បង្កើតវិធានការនេះឡើង»។ អាល់-អូហ្សៃ (អាល់-Awza'i) និង ហាសាន់ ប៊ិន ហ៊ូយ៉ៃ (Hasan អ៊ីប៊ីន Huyay) បាននិយាយថា៖ បុរសម្នាក់ត្រូវតែស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់គាត់។ អាល់-តាហាវី (អាល់-Tahawi) បាននិយាយថា៖ អ៊ីបនូ អាប់ប៊ីល ឡៃឡា (Ibn Abi Layla) បានរៀបរាប់ពី អាល់-ហាកាម (អាល់-Hakam) ពី ហ៊ូបាន (Hubaysh) ថា៖ «អាលី (អាលី) បានតម្រូវឱ្យ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អាល់-ហាសាន់ (Abdullah អ៊ីប៊ីន អាល់-Hasan) ស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់គាត់» ហើយថាគាត់ក៏បានតម្រូវឱ្យបុរសម្នាក់ទៀតស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់គាត់ដែរ ប៉ុន្តែបុរសនោះបដិសេធមិនព្រមស្បថ ទើបគាត់និយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនសម្រេចឱ្យអ្នកនូវអ្វីដែលអ្នកមិនហ៊ានស្បថលើវាឡើយ»។ ទស្សនៈនេះមិនឆ្ងាយពីគោលការណ៍នៃសាសនាឡើយ ជាពិសេសនៅពេលដែលមានការសង្ស័យ។ នៅក្នុងមហ្សហាប់របស់ អាប់ម៉ាត់ (Ahmad) មានពីរទស្សនៈ៖ នៅពេលដែល អាប់ម៉ាត់ ត្រូវបានគេសួរអំពីបញ្ហានេះ គាត់បានឆ្លើយថា៖ «អាលី និងក្រុមសហាបះទាំងអស់ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេ) បានធ្វើរឿងនេះ»។ ចំពោះករណីដែលគេសួរគាត់អំពីបញ្ហាណាមួយ ហើយគាត់ឆ្លើយថា៖ «សហាបះខ្លះបាននិយាយបែបនេះ» នោះមានពីរទស្សនៈដែល អ៊ីបនូ ហាមីត (Ibn Hamid) បានលើកឡើង។ អាល់-ខាល់ឡាល់ (អាល់-Khallal) បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-ហ្សាមី» (អាល់-Jami') ថា៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អាលី បានរៀបរាប់ប្រាប់យើង ពី មូហាន់ណា (Muhanna) ដែលបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អាប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ (Abu Abdullah) អំពីបុរសម្នាក់ដែលនាំសាក្សីមក តើវាត្រឹមត្រូវទេដែលចៅក្រមនិយាយទៅកាន់ម្ចាស់សាក្សីថា៖ «ចូរអ្នកស្បថចុះ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «អាលី បានធ្វើរឿងនេះរួចហើយ»។ ខ្ញុំសួរថា៖ «តើនរណាជាអ្នករៀបរាប់រឿងនេះ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ហាប់ស៍ ប៊ិន ហ្គីយ៉ាស (Hafs អ៊ីប៊ីន Ghiyath) បានរៀបរាប់ប្រាប់យើង ពី អ៊ីបនូ អាប់ប៊ីល ឡៃឡា ពី អាល់-ហាកាម ពី ហ៊ូបាន»។ គាត់និយាយថា៖ អាលី បានតម្រូវឱ្យ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អាល់-ហាសាន់ ស្បថរួមជាមួយសាក្សី។ ខ្ញុំសួរថា៖ «តើនេះត្រឹមត្រូវដែរឬ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) បានធ្វើរឿងនេះ»។ ទស្សនៈនេះកាន់តែមានទម្ងន់នៅពេលដែលមានការសង្ស័យ ប៉ុន្តែបើគ្មានការសង្ស័យទេ នោះវាមិនមានមូលដ្ឋានឡើយ។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលទៅកាន់អ្នកប្តឹងថា៖ «សាក្សីទាំងពីររបស់អ្នក ឬការស្បថរបស់គាត់ (អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង)»។ គាត់បាននិយាយថា៖ «ឱ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ! គាត់គឺជាមនុស្សអាក្រក់ គាត់មិនខ្វល់ឡើយថានឹងស្បថលើអ្វី»។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកមិនមានអ្វីក្រៅពីនេះទេ»។ [ជំពូកស្តីពីការតម្រូវឱ្យអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងធ្វើការស្បថ] ៦២ - (ជំពូក)