ហ្វាតហុល ករីប (ពន្យល់ក្បួនច្បាប់អាល់-តាករីប)

មានមតិមួយយល់ថា គាត់ត្រូវតែបង់កាហ្វារ៉ោះ (សំណង) នៃការស្បថ ហើយមានមតិមួយទៀតយល់ថា គាត់ត្រូវតែបំពេញតាមអ្វីដែលគាត់បានសន្យា។ (ហើយមិនមានអ្វីត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការស្បថដែលមិនបានតាំងចិត្ត)។ ការស្បថដែលមិនបានតាំងចិត្ត ត្រូវបានបកស្រាយថា ជាពាក្យសម្តីដែលរបូតចេញពីមាត់ដោយមិនបានគ្រោងទុក ឬមិនបានតាំងចិត្តស្បថ ដូចជាការនិយាយក្នុងពេលខឹង ឬពេលដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍បាន ឬពេលប្រញាប់ប្រញាល់ ឧទាហរណ៍៖ ការនិយាយថា «ទេ សូមស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះ» ម្ដង ឬ «បាទ សូមស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះ» ម្ដងទៀតនៅពេលផ្សេង។ (អ្នកណាដែលស្បថថានឹងមិនធ្វើអ្វីមួយ) ឧទាហរណ៍៖ ការលក់ទាសកររបស់ខ្លួន (ហើយបានបញ្ជាឱ្យអ្នកដទៃធ្វើជំនួស) រួចអ្នកនោះក៏ធ្វើតាមដោយលក់ទាសកររបស់អ្នកស្បថនោះ (នោះអ្នកស្បថមិនចាត់ទុកថាជាការបំពានពាក្យសច្ចៈឡើយ) ដោយសារតែសកម្មភាពរបស់អ្នកដទៃ លើកលែងតែអ្នកស្បថមានបំណងថា ខ្លួនគាត់ផ្ទាល់នឹងមិនធ្វើ ហើយក៏មិនឱ្យអ្នកដទៃធ្វើជំនួសដែរ នោះទើបចាត់ទុកថាជាការបំពានពាក្យសច្ចៈតាមរយៈសកម្មភាពរបស់អ្នកដែលគាត់បានបញ្ជា។ ចំណែកឯករណីដែលគាត់ស្បថថានឹងមិនរៀបការ ហើយគាត់បានតែងតាំងអ្នកតំណាងឱ្យរៀបការជំនួស នោះគាត់នឹងចាត់ទុកថាជាការបំពានពាក្យសច្ចៈតាមរយៈសកម្មភាពរបស់អ្នកតំណាងដែលបានរៀបការជំនួសគាត់។ (អ្នកណាដែលស្បថលើការធ្វើរឿងពីរ) ឧទាហរណ៍៖ ការនិយាយថា «សូមស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះ ខ្ញុំនឹងមិនស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ទាំងពីរនេះទេ» (ហើយគាត់បានធ្វើ) ពោលគឺបានស្លៀក (មួយក្នុងចំណោមនោះ គាត់មិនទាន់ចាត់ទុកថាជាការបំពានពាក្យសច្ចៈនៅឡើយទេ) ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ស្លៀកទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយ ឬស្លៀកម្តងមួយៗ នោះទើបចាត់ទុកថាជាការបំពានពាក្យសច្ចៈ។ ប្រសិនបើគាត់និយាយថា «ខ្ញុំនឹងមិនស្លៀកអាវនេះ ហើយក៏មិនស្លៀកអាវនោះដែរ» នោះគាត់នឹងចាត់ទុកថាជាការបំពានពាក្យសច្ចៈនៅពេលដែលគាត់ស្លៀកមួយក្នុងចំណោមនោះ។ ការស្បថរបស់គាត់មិនទាន់បញ្ចប់ត្រឹមនេះទេ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ធ្វើរឿងមួយទៀត គាត់ក៏នឹងចាត់ទុកថាជាការបំពានពាក្យសច្ចៈម្តងទៀត។ • កាហ្វារ៉ោះនៃការស្បថ (Kaffarat អាល់-Yamin) (ហើយកាហ្វារ៉ោះនៃការស្បថនោះគឺ) ពោលគឺអ្នកស្បថនៅពេលដែលគាត់បានបំពានពាក្យសច្ចៈ (គាត់មានជម្រើសក្នុងចំណោមរឿងបីយ៉ាង)៖ ទីមួយគឺ (ការដោះលែងទាសករមូស្លីមម្នាក់) ដែលមានសុខភាពល្អ គ្មានពិការភាពដែលរារាំងដល់ការងារ ឬការរកស៊ី។

ចំណែកទីពីរត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងប្រសាសន៍របស់លោកអ្នកនិពន្ធថា៖ «ឬផ្តល់អាហារដល់ជនក្រីក្រចំនួនដប់នាក់ ដោយក្នុងម្នាក់ៗទទួលបានមួយមូដ» ពោលគឺស្មើនឹងមួយរ៉តតល៍ និងមួយភាគបីនៃរ៉តតល៍ នៃគ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលជាអាហារចម្បងរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់ដែលអ្នកត្រូវបង់កាហ្វារ៉ោះ (ការលោះបាប) រស់នៅ។ ហើយមិនអាចប្រើប្រាស់អ្វីផ្សេងក្រៅពីគ្រាប់ធញ្ញជាតិបានឡើយ ទោះបីជាល្មម ឬឈីស (អក់) ក៏ដោយ។ ចំណែកទីបីត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងប្រសាសន៍របស់លោកអ្នកនិពន្ធថា៖ «ឬផ្តល់សម្លៀកបំពាក់ដល់ពួកគេ» ពោលគឺអ្នកបង់កាហ្វារ៉ោះត្រូវផ្តល់ជូនជនក្រីក្រម្នាក់ៗនូវ «សម្លៀកបំពាក់មួយឈុត» ពោលគឺអ្វីដែលគេហៅថាជាសម្លៀកបំពាក់ ដែលគេនិយមស្លៀកពាក់ដូចជា អាវ កន្សែងពោះគោ កន្សែងបង់ក ឬអាវក្រៅ។ មិនអាចប្រើប្រាស់ស្បែកជើង ឬស្រោមដៃបានឡើយ។ មិនមានលក្ខខណ្ឌតម្រូវថាអាវនោះត្រូវតែសមនឹងអ្នកទទួលនោះទេ ដូច្នេះការផ្តល់អាវតូច ឬអាវរបស់ស្ត្រីដល់បុរសក៏ចាត់ទុកថាប្រើការបាន។ ហើយក៏មិនមានលក្ខខណ្ឌតម្រូវថាវត្ថុដែលផ្តល់ឱ្យត្រូវតែជាវត្ថុថ្មីនោះដែរ ដូច្នេះអាចផ្តល់សម្លៀកបំពាក់ដែលធ្លាប់ស្លៀកពាក់រួចហើយបាន ដរាបណាវានៅមានគុណភាពប្រើប្រាស់បាន។ «ប្រសិនបើអ្នកបង់កាហ្វារ៉ោះមិនអាចរកឃើញ» នូវជម្រើសទាំងបីខាងលើនេះទេ «នោះត្រូវតែសីម (កាន់សីល)» ពោលគឺតម្រូវឱ្យគាត់កាន់សីល «ចំនួនបីថ្ងៃ» ហើយមិនចាំបាច់តម្រូវឱ្យកាន់សីលជាប់គ្នាឡើយ នេះបើយោងតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវជាង (អាហ្សហ៍រ)។ • អំពីការបន់ស្រន់ (អាន់-នុហ្ស៊ូរ) «ជំពូក» ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការបន់ស្រន់ (អាន់-នុហ្ស៊ូរ)។ វាជាពហុវចនៈនៃពាក្យ «ន័ហ្ស៊រ» (ការបន់ស្រន់)។ ក្នុងន័យភាសា វាមានន័យថា ការសន្យាធ្វើរឿងល្អ ឬរឿងអាក្រក់។ ចំណែកក្នុងន័យសាសនា វាមានន័យថា ការតាំងចិត្តធ្វើអំពើល្អ (កូរូប៉ោះ) ដែលជាកាតព្វកិច្ចដើមនៅក្នុងសាសនា។ ការបន់ស្រន់មានពីរប្រភេទ៖ ប្រភេទទីមួយ៖ ការបន់ស្រន់ដោយសារការឈ្លោះប្រកែកគ្នា (ន័ហ្ស៊រុល-ឡាចចាច)។ វាមានន័យថា ការបន្តការឈ្លោះប្រកែកគ្នា។ គោលបំណងនៃការបន់ស្រន់ប្រភេទនេះគឺដើម្បីបង្ហាញពីការស្បថ ដោយអ្នកបន់ចង់ហាមឃាត់ខ្លួនឯងពីអ្វីមួយ ហើយមិនមែនមានបំណងធ្វើអំពើល្អ (កូរូប៉ោះ) នោះទេ។ ក្នុងករណីនេះ ត្រូវបង់កាហ្វារ៉ោះស្បថ ឬអនុវត្តតាមអ្វីដែលខ្លួនបានបន់ស្រន់។ ប្រភេទទីពីរ៖ ការបន់ស្រន់ដើម្បីតបស្នង (ន័ហ្ស៊រុល-មូហ្សាជ៉ាត) ដែលមានពីរប្រភេទ៖ ១. អ្នកបន់មិនបានភ្ជាប់ការបន់ស្រន់នោះទៅនឹងរឿងអ្វីមួយឡើយ ដូចជាការនិយាយផ្តើមថា៖ «ខ្ញុំមានកាតព្វកិច្ចចំពោះអល់ឡោះ ក្នុងការកាន់សីល ឬលែងលះទាសករ»។ ២. អ្នកបន់បានភ្ជាប់ការបន់ស្រន់នោះទៅនឹងរឿងអ្វីមួយ។ លោកអ្នកនិពន្ធបានចង្អុលបង្ហាញរឿងនេះដោយពាក្យថា៖ «ការបន់ស្រន់មានកាតព្វកិច្ចក្នុងករណីតបស្នង លើរឿងដែលអនុញ្ញាត និងរឿងដែលជាការគោរពប្រតិបត្តិ ដូចជាប្រសាសន៍របស់គាត់ (អ្នកបន់) ថា៖ «ប្រសិនបើអល់ឡោះប្រោសឱ្យអ្នកជំងឺរបស់ខ្ញុំជា» ឬ «ប្រសិនបើខ្ញុំរួចផុតពីការយាយីរបស់សត្រូវ នោះខ្ញុំនឹងធ្វើសឡាត ឬកាន់សីល ឬធ្វើទានជូនចំពោះអល់ឡោះ»។ ដូច្នេះ គាត់ (អ្នកបន់) មានកាតព្វកិច្ចអនុវត្តនូវអ្វីដែលគាត់បានបន់ស្រន់នោះ មិនថាជាការធ្វើសឡាត ការកាន់សីល ឬការធ្វើទាន ដែលឈ្មោះនោះអាចហៅបាន។ ការធ្វើសឡាតយ៉ាងតិចគឺពីររ៉ក់អាត ការកាន់សីលយ៉ាងតិចគឺមួយថ្ងៃ ហើយការធ្វើទានគឺអ្វីៗដែលចាត់ទុកថាជាទ្រព្យសម្បត្តិ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់បន់ថានឹងធ្វើទានដោយទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើន ដូចដែលលោកកាល់ឌី អាប់ប៊ូ តយយីប បានមានប្រសាសន៍។ បន្ទាប់មក លោកអ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីអត្ថន័យនៃពាក្យរបស់គាត់ដែលបានលើកឡើងពីមុនថា «លើរឿងដែលអនុញ្ញាត» នៅក្នុងពាក្យរបស់គាត់ថា៖ «ហើយមិនមានការបន់ស្រន់...»។

គម្ពីរស្ដីពីបទបញ្ញត្តិនៃការកាត់ក្តី និងការធ្វើសក្ខីកម្ម ពាក្យថា «អាល់-អាក់ឌីយ៉ា» (الأقضية) គឺជាពហុវចនៈនៃពាក្យ «កូដា» (قضاء) ដែលមានន័យតាមភាសាថា ការសម្រេចកិច្ចការអ្វីមួយ និងការអនុវត្តវា។ ចំណែកតាមន័យនៃសាសនា គឺការដោះស្រាយវិវាទរវាងគូភាគីពីរដោយប្រើប្រាស់បទបញ្ញត្តិរបស់អល់ឡោះ តាអាឡា។ រីឯពាក្យថា «អាស-សាហាដាត» (الشهادات) គឺជាពហុវចនៈនៃពាក្យ «សាហាដា» (شهادة) ដែលជាកិរិយាសព្ទនាមមកពីពាក្យ «សាហ៊ីដា» (شهد) ដែលមានន័យថា ការមានវត្តមាននៅកន្លែងកើតហេតុ។ ការកាត់ក្តីគឺជាកាតព្វកិច្ចសហគមន៍ (ហ្វារឌូ គីហ្វាយ៉ា) ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាជាកាតព្វកិច្ចដែលកំណត់ជាក់លាក់លើបុគ្គលណាម្នាក់ នោះបុគ្គលនោះត្រូវតែបំពេញកាតព្វកិច្ចនោះ។ (មិនអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកណាម្នាក់កាន់តំណែងជាចៅក្រមឡើយ លើកលែងតែបុគ្គលនោះមានលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រាន់ចំនួនដប់ប្រាំប្រការ)៖ ១. សាសនាឥស្លាម៖ ដូច្នេះការតែងតាំងអ្នកមិនមែនមូស្លីមឱ្យធ្វើជាចៅក្រមគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ ទោះបីជាការកាត់ក្តីនោះធ្វើឡើងលើអ្នកមិនមែនមូស្លីមដូចគ្នាក៏ដោយ។ លោក អាល់-ម៉ាវ៉ាឌី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្វីដែលធ្លាប់មានជាទម្លាប់ក្នុងការតែងតាំងអ្នកមិនមែនមូស្លីម (អះលូ ហ្ស៊ីមម៉ា) ឱ្យកាន់តំណែងជាអ្នកដឹកនាំ ឬមេដឹកនាំ គឺមិនមែនជាការតែងតាំងឱ្យមានអំណាចកាត់ក្តីនោះទេ។ ហើយអ្នកមិនមែនមូស្លីមមិនត្រូវបានបង្ខំឱ្យទទួលយកការកាត់ក្តីតាមច្បាប់ឥស្លាមឡើយ លើកលែងតែពួកគេស្ម័គ្រចិត្តទទួលយកវាដោយខ្លួនឯង»។ ២ និង ៣. ការឈានចូលវ័យពេញវ័យ (បាលីគ) និងការមានសតិសម្បជញ្ញៈ៖ ដូច្នេះកុមារ និងអ្នកវិកលចរិត (មិនថារោគវិកលចរិតនោះកើតឡើងជាប្រចាំ ឬមិនប្រចាំ) មិនអាចកាន់តំណែងនេះបានទេ។ ៤. សេរីភាព (មិនមែនជាទាសករ)៖ ដូច្នេះការតែងតាំងទាសករ (ទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក) ឱ្យធ្វើជាចៅក្រមគឺមិនត្រឹមត្រូវទេ។ ៥. ភេទប្រុស៖ ដូច្នេះការតែងតាំងស្ត្រី ឬអ្នកដែលមានភេទមិនច្បាស់លាស់ (ឃុនសា) ឱ្យធ្វើជាចៅក្រមគឺមិនត្រឹមត្រូវទេ។ ប្រសិនបើគេតែងតាំងអ្នកដែលមានភេទមិនច្បាស់លាស់ក្នុងពេលដែលគេមិនទាន់ដឹងពីភេទពិតប្រាកដ ហើយបុគ្គលនោះបានកាត់ក្តី រួចក្រោយមកទើបដឹងថាបុគ្គលនោះជាបុរស ការកាត់ក្តីនោះក៏មិនមានសុពលភាពតាមគោលការណ៍នៃមហ្សហាប (សាលាគំនិត) ដែរ។ ៦. ភាពសុចរិត (អាដាឡា)៖ (នឹងមានការពន្យល់លម្អិតនៅក្នុងជំពូកស្តីពីសក្ខីកម្ម)។ ដូច្នេះ អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាបធំ (ហ្វាសិក) មិនអាចកាន់តំណែងជាចៅក្រមក្នុងរឿងដែលខ្លួនមានការសង្ស័យបានឡើយ។ ៧. ការយល់ដឹងអំពីបទបញ្ញត្តិនៃគម្ពីរអាល់គួរអាន និងស៊ូណាន់៖ តាមរបៀបនៃការធ្វើអ៊ីជទីហាត (ការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើប្រភពច្បាប់)។ ប៉ុន្តែមិនតម្រូវឱ្យទន្ទេញចាំបទបញ្ញត្តិទាំងនោះដោយផ្ទាល់មាត់ឡើយ។ ចំណែករឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការដាស់តឿនផ្សេងៗ មិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងបទបញ្ញត្តិទាំងនេះទេ។ ៨. ការយល់ដឹងអំពីការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជម៉ា)៖ គឺការព្រមព្រៀងគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកដឹកនាំក្នុងសហគមន៍របស់ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) (ស.ល.វ) លើបញ្ហាណាមួយ។ មិនតម្រូវឱ្យចៅក្រមចាំគ្រប់ចំណុចនៃការឯកភាពគ្នានោះទេ ប៉ុន្តែគ្រប់គ្រាន់ត្រឹមតែថា ក្នុងបញ្ហាដែលខ្លួនកំពុងកាត់ក្តី ឬផ្តល់ដីកា គឺមិនមានការជំទាស់នឹងការឯកភាពគ្នានោះឡើយ។ ៩. ការយល់ដឹងអំពីភាពខុសគ្នានៃមតិ៖ ដែលកើតឡើងរវាងអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ។ ១០. ការយល់ដឹងអំពីវិធីសាស្ត្រនៃការធ្វើអ៊ីជទីហាត៖ ពោលគឺរបៀបនៃការទាញហេតុផលចេញពីប្រភពច្បាប់។ ១១. ការយល់ដឹងអំពីផ្នែកខ្លះនៃភាសាអារ៉ាប់៖ រួមមាន វេយ្យាករណ៍ និងការវិភាគពាក្យ។ ១២. ការយល់ដឹងអំពីការបកស្រាយគម្ពីររបស់អល់ឡោះ តាអាឡា (តាហ្វស៊ីរ) និងការមានសមត្ថភាពស្តាប់ឮ។

ចៅក្រមនៅទីក្រុងដែលជនជាប់ចោទរស់នៅ ត្រូវអនុវត្តតាមសាលក្រមដែលបានសម្រេចដោយចៅក្រមនៅទីក្រុងមួយទៀត ផ្អែកលើភស្តុតាងដែលបានបង្ហាញចំពោះមុខគាត់។ ទម្រង់នៃលិខិត៖ ដោយព្រះនាមអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រណីបំផុត។ សូមជម្រាបជូនថា លោក (ឈ្មោះ...) បានមកកាន់ការិយាល័យរបស់យើង - សូមអល់ឡោះប្រទានសុខភាពដល់អ្នក និងរូបខ្ញុំ - ដោយបានប្តឹងទៅលើលោក (ឈ្មោះ...) ដែលជាជនជាប់ចោទដែលកំពុងរស់នៅក្នុងទីក្រុងរបស់អ្នក អំពីរឿង (បញ្ជាក់ពីករណី)។ គាត់បានបង្ហាញសាក្សីពីររូបគឺ (ឈ្មោះ...) និង (ឈ្មោះ...) ដែលខ្ញុំបានពិនិត្យឃើញថាជាមនុស្សមានសច្ចធម៌ (អាឌីល)។ ខ្ញុំបានឱ្យដើមបណ្តឹងស្បថ ហើយបានសម្រេចក្តីឱ្យគាត់ទទួលបានទ្រព្យនោះ។ ខ្ញុំបានឱ្យលោក (ឈ្មោះ...) និង (ឈ្មោះ...) ធ្វើជាសាក្សីលើលិខិតនេះ។ លក្ខខណ្ឌសម្រាប់សាក្សីក្នុងលិខិត និងសាលក្រម គឺត្រូវតែជាអ្នកដែលមានសច្ចធម៌ (អាឌីល) តាមការវាយតម្លៃរបស់ចៅក្រមដែលទទួលលិខិតនោះ។ ការបញ្ជាក់ពីសច្ចធម៌របស់សាក្សីដោយចៅក្រមអ្នកសរសេរលិខិត មិនអាចយកជាការកំណត់សម្រាប់ចៅក្រមអ្នកទទួលលិខិតបានឡើយ។ • ការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិ (អាល់-កិសមះ) (ជំពូក) ស្តីពីបទប្បញ្ញត្តិនៃការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិ។ ពាក្យថា «អាល់-កិសមះ» (ការបែងចែក) តាមន័យភាសាគឺការបំបែកអ្វីមួយចេញពីគ្នា។ ចំណែកតាមន័យធម៌ (ស៊ារីអះ) គឺការកំណត់ចំណែកនីមួយៗឱ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា តាមវិធីសាស្ត្រដែលនឹងរៀបរាប់ខាងក្រោម។ (អ្នកបែងចែកទ្រព្យ) ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយចៅក្រម ត្រូវមានលក្ខខណ្ឌចំនួនប្រាំពីរ៖ ត្រូវជាមូស្លីម, ដល់វ័យពេញវ័យ (បាលីគ), មានសតិសម្បជញ្ញៈពេញលេញ, ជាអ្នកមានសេរីភាព, ជាបុរស, មានសច្ចធម៌ (អាឌីល), និងចេះគណនា។ អ្នកណាដែលខ្វះលក្ខខណ្ឌទាំងនេះ មិនអាចធ្វើជាអ្នកបែងចែកទ្រព្យបានឡើយ។ ចំពោះករណីដែលអ្នកបែងចែកទ្រព្យមិនមែនជាអ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយចៅក្រម អ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់ថា៖ (ប្រសិនបើដៃគូទាំងពីរ) ព្រមព្រៀងគ្នាលើអ្នកណាម្នាក់ដើម្បីបែងចែក (ទ្រព្យសម្បត្តិរួម) នោះអ្នកបែងចែកទ្រព្យនេះមិនចាំបាច់មានលក្ខខណ្ឌទាំងប្រាំពីរខាងលើនោះទេ។ សូមជ្រាបថា ការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិមានបីប្រភេទ៖ ប្រភេទទីមួយគឺការបែងចែកតាមផ្នែក (អាល់-អ៊័ជហ្សារ) ដែលហៅថាការបែងចែកវត្ថុដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ដូចជាការបែងចែកគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ឬវត្ថុផ្សេងៗទៀត។ ដូច្នេះ ត្រូវបែងចែកចំណែកដោយការវាស់វែង (សម្រាប់វត្ថុដែលត្រូវវាស់), ដោយការថ្លឹង (សម្រាប់វត្ថុដែលត្រូវថ្លឹង), ឬដោយការវាស់ប្រវែង (សម្រាប់វត្ថុដែលត្រូវវាស់ប្រវែង)។ បន្ទាប់មក ត្រូវធ្វើការចាប់ឆ្នោតរវាងចំណែកទាំងនោះ ដើម្បីកំណត់ថាចំណែកណាមួយជារបស់ដៃគូណា។ របៀបនៃការចាប់ឆ្នោតគឺ៖ ត្រូវយកក្រដាសបីសន្លឹកដែលមានទំហំស្មើគ្នា រួចសរសេរឈ្មោះដៃគូម្ចាស់ទ្រព្យ ឬសរសេរឈ្មោះចំណែកនីមួយៗដែលបានកំណត់ទុក។ បន្ទាប់មក ត្រូវមូរក្រដាសទាំងនោះដាក់ក្នុងដុំដីឥដ្ឋដែលមានទំហំស្មើគ្នា (បន្ទាប់ពីដីនោះស្ងួត)។ បន្ទាប់មក ត្រូវដាក់ដុំដីទាំងនោះក្នុងកែវ ឬភាជន៍មួយដែលអ្នកមិនបានចូលរួមក្នុងការសរសេរ និងការមូរក្រដាសនោះជាអ្នកកាន់។ បន្ទាប់មក ឱ្យអ្នកដែលមិនបានចូលរួមក្នុងការសរសេរ និងការមូរនោះ ចាប់យកក្រដាសមួយសន្លឹកសម្រាប់ចំណែកទីមួយនៃចំណែកទាំងនោះ ប្រសិនបើឈ្មោះរបស់ដៃគូត្រូវបានសរសេរទុក។

ចំពោះបន្ទប់ទឹកពីរ ប្រសិនបើដៃគូម្ចាស់កម្មសិទ្ធិម្នាក់ស្នើសុំបែងចែក ហើយម្នាក់ទៀតបដិសេធ នោះអ្នកដែលស្នើសុំបែងចែកនឹងមិនត្រូវបានបំពេញតាមសំណើឡើយ យោងតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (អាសអាហ៍)។ • ការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើភស្តុតាង (បៃយីនះ) (ជំពូក) ស្តីពីការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើភស្តុតាង។ (ប្រសិនបើដើមបណ្តឹងមានភស្តុតាង នោះចៅក្រមត្រូវស្តាប់ភស្តុតាងនោះ ហើយវិនិច្ឆ័យឱ្យដើមបណ្តឹងឈ្នះក្តីដោយផ្អែកលើភស្តុតាងនោះ) ប្រសិនបើចៅក្រមដឹងថាភស្តុតាងនោះមានភាពសុចរិត បើពុំនោះទេ ចៅក្រមត្រូវទាមទារឱ្យមានការបញ្ជាក់ពីភាពសុចរិតនៃភស្តុតាងនោះ។ (ប្រសិនបើដើមបណ្តឹងគ្មានភស្តុតាងទេ នោះពាក្យសម្តីដែលត្រូវទទួលយកគឺពាក្យសម្តីរបស់ចុងបណ្តឹង ដោយត្រូវស្បថ)។ អត្ថន័យនៃដើមបណ្តឹង គឺអ្នកដែលពាក្យសម្តីរបស់គាត់ផ្ទុយពីស្ថានភាពជាក់ស្តែង (ហ្សាហ៊ីរ) ចំណែកចុងបណ្តឹង គឺអ្នកដែលពាក្យសម្តីរបស់គាត់ស្របនឹងស្ថានភាពជាក់ស្តែង។ (ប្រសិនបើចុងបណ្តឹងបដិសេធមិនព្រមស្បថតាមការទាមទារ) នោះការស្បថនឹងត្រូវផ្ទេរទៅឱ្យដើមបណ្តឹងវិញ ហើយដើមបណ្តឹងត្រូវស្បថ (រួចនឹងទទួលបានសិទ្ធិ) លើអ្វីដែលខ្លួនបានប្តឹង។ ការបដិសេធមិនព្រមស្បថ (នុគូល) គឺនៅពេលដែលចៅក្រមបានស្នើឱ្យចុងបណ្តឹងស្បថ ហើយចុងបណ្តឹងនិយាយថា៖ «ខ្ញុំបដិសេធមិនស្បថទេ» ឬនៅពេលចៅក្រមនិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «ចូរស្បថទៅ» ហើយគាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនស្បថទេ»។ (ប្រសិនបើមនុស្សពីរនាក់ដណ្តើមគ្នាលើទ្រព្យសម្បត្តិមួយ ដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ នោះពាក្យសម្តីដែលត្រូវទទួលយកគឺពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដែលកាន់កាប់ទ្រព្យនោះ ដោយត្រូវស្បថ) មានន័យថា ទ្រព្យដែលនៅក្នុងដៃរបស់គាត់ គឺជារបស់គាត់។ (ប្រសិនបើទ្រព្យនោះស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ទាំងពីរនាក់ ឬមិនស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់នរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេទេ នោះពួកគេទាំងពីរត្រូវស្បថរៀងៗខ្លួន ហើយទ្រព្យដែលដណ្តើមគ្នានោះនឹងត្រូវបែងចែក)។

(បែងចែក) ជាពីរចំណែក។ (ហើយអ្នកណាដែលស្បថលើសកម្មភាពរបស់ខ្លួន) មិនថាជាការបញ្ជាក់ ឬការបដិសេធ (ត្រូវស្បថដោយភាពប្រាកដប្រជា និងដាច់ខាត)។ ពាក្យថា «អាល់-បាត់» (البت) មានន័យថា ការកាត់ផ្តាច់។ ដូច្នេះ ការដែលអ្នកនិពន្ធបានភ្ជាប់ពាក្យ «ការកាត់ផ្តាច់» (القطع) ទៅនឹងពាក្យ «អាល់-បាត់» គឺក្នុងន័យពន្យល់បន្ថែម។ (ហើយអ្នកណាដែលស្បថលើសកម្មភាពរបស់អ្នកដទៃ) គឺមានលម្អិតដូចតទៅ៖ (ប្រសិនបើជាការបញ្ជាក់ ត្រូវស្បថដោយភាពប្រាកដប្រជា និងដាច់ខាត។ ហើយប្រសិនបើជាការបដិសេធ) ដោយដាច់ខាត (ត្រូវស្បថដោយផ្អែកលើការមិនដឹង) ពោលគឺគាត់មិនដឹងថាអ្នកដទៃបានធ្វើរឿងនោះឡើយ។ ចំពោះការបដិសេធដែលមានកំណត់ (មានលក្ខខណ្ឌ) នោះបុគ្គលត្រូវស្បថដោយភាពប្រាកដប្រជា។ • លក្ខខណ្ឌនៃសាក្សី (ជំពូក) ស្តីពីលក្ខខណ្ឌនៃសាក្សី។ (ហើយសក្ខីកម្មមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ លើកលែងតែពីបុគ្គល) ដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិ (គ្រប់គ្រាន់ចំនួនប្រាំប្រការ)៖ ទីមួយ (ការកាន់សាសនាឥស្លាម) ទោះបីជាតាមរយៈការដើរតាមឪពុកម្តាយក៏ដោយ។ ដូច្នេះ សក្ខីកម្មរបស់ជនមិនមែនមូស្លីម (កាហ្វិរ) មិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ទោះបីជាលើមូស្លីម ឬលើជនមិនមែនមូស្លីមដូចគ្នាក៏ដោយ។ (និង) ទីពីរ (ការឈានដល់វ័យពេញវ័យ)។ ដូច្នេះ សក្ខីកម្មរបស់កុមារមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ទោះបីជាកុមារនោះជិតដល់វ័យពេញវ័យក៏ដោយ។ (និង) ទីបី (ការមានសតិបញ្ញា)។ ដូច្នេះ សក្ខីកម្មរបស់មនុស្សវិកលចរិតមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ។ (និង) ទីបួន (ការមានសេរីភាព) ទោះបីជាសេរីភាពក្នុងកម្រិតណាក៏ដោយ។ ដូច្នេះ សក្ខីកម្មរបស់ទាសករមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ មិនថាជាទាសករពេញលេញ ទាសករដែលត្រូវបានសន្យាដោះលែង ឬទាសករដែលបានធ្វើកិច្ចសន្យាដើម្បីលោះខ្លួននោះទេ។ (និង) ទីប្រាំ (ភាពសុចរិត/អាដាឡាស់) ដែលតាមភាសាមានន័យថា ការស្ថិតនៅកណ្តាល (មធ្យម) ហើយតាមនីតិសាស្ត្រឥស្លាម (ហ្វិកហ៍) គឺជានិស្ស័យមួយនៅក្នុងចិត្ត ដែលរារាំងបុគ្គលនោះមិនឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើបាបធំៗ និងអំពើអសីលធម៌ដែលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ។ (ហើយភាពសុចរិតមានលក្ខខណ្ឌប្រាំប្រការ)។ នៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតខ្លះប្រើពាក្យថា «លក្ខខណ្ឌប្រាំ»៖ ទីមួយ (ត្រូវតែជា) បុគ្គលសុចរិត (ដែលជៀសវាងពីអំពើបាបធំៗ) ពោលគឺជៀសវាងរាល់គ្រប់ប្រភេទនៃអំពើបាបធំៗ។ ដូច្នេះ សក្ខីកម្មរបស់អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាបធំៗ ដូចជាការធ្វើសហាយស្មន់ ឬការសម្លាប់ជីវិតដោយគ្មានសិទ្ធិ គឺមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ។ ទីពីរ បុគ្គលសុចរិតនោះ (មិនត្រូវប្រព្រឹត្តអំពើបាបតូចតាចដដែលៗឡើយ)។ ដូច្នេះ សក្ខីកម្មរបស់អ្នកដែលនៅតែបន្តប្រព្រឹត្តអំពើបាបតូចតាចដដែលៗ គឺមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ។ ចំណែកឯការរាប់បញ្ចូលអំពើបាបធំៗ គឺមានចែងនៅក្នុងសៀវភៅលម្អិត។ ទីបី បុគ្គលសុចរិតនោះ (ត្រូវតែមានចិត្តបរិសុទ្ធ) ពោលគឺមានជំនឿត្រឹមត្រូវ។ ដូច្នេះ សក្ខីកម្មរបស់អ្នកដែលបង្កើតរឿងថ្មីក្នុងសាសនា (ប៊ីដអាហ៍) ដែលនាំឱ្យក្លាយជាអ្នកមិនជឿ ឬជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបដោយសារការបង្កើតថ្មីនោះ គឺមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ។ ឧទាហរណ៍ទីមួយ គឺដូចជាអ្នកដែលបដិសេធការរស់ឡើងវិញ (ក្រោយពេលស្លាប់) ហើយទីពីរ...

ចំពោះអ្នកដែលជេរប្រមាថសហាបះ (មិត្តភក្តិរបស់ព្យាការី) គឺមិនអាចទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់គេបានឡើយ។ ចំណែកអ្នកដែលមិនធ្លាក់ទៅក្នុងភាពកាហ្វេរ ឬភាពផិតក្បត់ដោយសារការបង្កើតថ្មី (ប៊ីដអះ) ក្នុងសាសនារបស់គេនោះ សក្ខីកម្មរបស់គេអាចទទួលយកបាន។ លើកលែងតែក្រុម «ខតតាប៊ីយ៉ះ» ដែលសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ពួកគេគឺជាក្រុមមួយដែលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើសក្ខីកម្មឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក ប្រសិនបើពួកគេឮមិត្តរបស់ពួកគេនិយាយថា៖ «បុគ្គលនោះជំពាក់ខ្ញុំប៉ុណ្ណេះៗ»។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេនិយាយថា៖ «យើងបានឃើញគេឱ្យខ្ចីប្រាក់ចំនួនប៉ុណ្ណេះ» នោះសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេអាចទទួលយកបាន។ លក្ខខណ្ឌទីបួនគឺ អ្នកដែលសុចរិត (ត្រូវតែជាអ្នកដែលគ្រប់គ្រងកំហឹងបាន)។ ក្នុងច្បាប់ចម្លងខ្លះបានបញ្ជាក់ថា «ជាអ្នកដែលទុកចិត្តបាននៅពេលខឹង» ដូច្នេះសក្ខីកម្មរបស់អ្នកដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងបាននៅពេលខឹង គឺមិនអាចទទួលយកបានឡើយ។ លក្ខខណ្ឌទីប្រាំគឺ អ្នកដែលសុចរិត (ត្រូវតែជាអ្នកដែលរក្សាកិត្តិយស និងសីលធម៌ដូចមនុស្សទូទៅក្នុងសង្គម)។ កិត្តិយស និងសីលធម៌ គឺការដែលមនុស្សម្នាក់ប្រព្រឹត្តអំពើដែលសមរម្យដូចទៅនឹងមនុស្សដទៃទៀតក្នុងសម័យកាល និងទីកន្លែងរបស់គេ។ ដូច្នេះសក្ខីកម្មរបស់អ្នកដែលគ្មានកិត្តិយស គឺមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ដូចជាអ្នកដែលដើរក្នុងផ្សារដោយបើកក្បាល ឬបើកដងខ្លួន (ក្រៅពីផ្នែកដែលត្រូវបិទបាំង) ដែលជាទង្វើមិនសមរម្យសម្រាប់គេ។ ចំណែកការបើកកេរ្តិ៍ខ្មាស (អូរ៉ាត់) គឺជារឿងហរ៉ាម (ហាមឃាត់)។ • ប្រភេទនៃសិទ្ធិ (ជំពូក) សិទ្ធិមានពីរប្រភេទ៖ ទីមួយគឺ (សិទ្ធិរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់) ដែលនឹងមានការបកស្រាយនៅពេលក្រោយ។ (និង) ទីពីរគឺ (សិទ្ធិរបស់មនុស្ស។ ចំណែកសិទ្ធិរបស់មនុស្សមានបីប្រភេទ)។ ក្នុងច្បាប់ចម្លងខ្លះបានបញ្ជាក់ថា «វាមានបីប្រភេទ»៖ (ប្រភេទទីមួយ៖ ប្រភេទដែលមិនទទួលយកសក្ខីកម្មក្រៅពីបុរសពីរនាក់) ដូច្នេះបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់គឺមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។ អ្នកនិពន្ធបានពន្យល់ប្រភេទនេះថា៖ (វាគឺជាអ្វីដែលមិនមែនមានគោលបំណងលើទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយបុរសជាអ្នកដឹងឃើញរឿងនោះ) ជាទូទៅ ដូចជាការលែងលះ និងការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។ ក្នុងប្រភេទនេះក៏រួមបញ្ចូលទាំងការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់អល់ឡោះផងដែរ ដូចជាទណ្ឌកម្មចំពោះការផឹកស្រា ឬទណ្ឌកម្មចំពោះមនុស្សដូចជាការវាយដំ (តាក់ហ្ស៊ីរ) និងការសងសឹក (កីសាស់)។ (ប្រភេទទីពីរ៖ ប្រភេទដែលទទួលយក) ក្នុងចំណោមរឿងបីយ៉ាង៖ គឺ (សាក្សីពីរនាក់) មានន័យថាបុរសពីរនាក់ (ឬបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ ឬសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង)។ ការស្បថរបស់អ្នកប្តឹងត្រូវធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីសាក្សីរបស់គេបានផ្តល់សក្ខីកម្ម និងបន្ទាប់ពីមានការបញ្ជាក់ពីភាពសុចរិតរបស់សាក្សីនោះ។ អ្នកប្តឹងត្រូវតែបញ្ជាក់នៅក្នុងការស្បថរបស់ខ្លួនថា សាក្សីរបស់ខ្លួននិយាយពិតក្នុងអ្វីដែលគេបានផ្តល់សក្ខីកម្មនោះ។ ប្រសិនបើអ្នកប្តឹងមិនព្រមស្បថ ហើយទាមទារឱ្យគូភាគីស្បថវិញ នោះគេអាចធ្វើបាន។ ប្រសិនបើគូភាគីបដិសេធមិនព្រមស្បថ នោះអ្នកប្តឹងអាចស្បថជំនួសវិញបាន នេះបើយោងតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ អ្នកនិពន្ធបានពន្យល់ប្រភេទនេះថា៖ (វាគឺជាអ្វីដែលមានគោលបំណងលើទ្រព្យសម្បត្តិ) តែប៉ុណ្ណោះ។ (ប្រភេទទីបី៖ ប្រភេទដែលទទួលយក) ក្នុងចំណោមរឿងពីរយ៉ាង៖ គឺ (បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ ឬស្ត្រីបួននាក់)។ អ្នកនិពន្ធបានពន្យល់ប្រភេទនេះថា៖ (វាគឺជាអ្វីដែលបុរសមិនសូវដឹងឃើញ) ជាទូទៅ គឺកម្រនឹងដឹងណាស់ ដូចជាការសម្រាលកូន ការមករដូវ និងការបំបៅដោះកូន។ ចូរដឹងថា គ្មានសិទ្ធិណាមួយអាចបញ្ជាក់បានឡើយដោយសារស្ត្រីតែម្នាក់...។

ជំពូកស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការលោះទាសករ (អ៊ិតគី) ពាក្យថា «អ៊ិតគី» (ការលោះទាសករ) តាមភាសាវិទ្យា គឺយកមកពីពាក្យដែលគេនិយាយថា «អះតៈកាល់ហ្វារខុ» (عتق الفرخ) មានន័យថា នៅពេលដែលកូនបក្សីហើរចេញពីសំបុកដោយឯករាជ្យ។ ចំណែកឯតាមគោលការណ៍សាសនាវិញ គឺការលុបបំបាត់កម្មសិទ្ធិលើមនុស្សម្នាក់ ដោយមិនផ្ទេរទៅឱ្យម្ចាស់ថ្មីឡើយ ដើម្បីស្វែងរកការជិតស្និទ្ធនឹងអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ ការកំណត់ថា «លើមនុស្ស» គឺដើម្បីកាត់ចេញនូវសត្វស្លាប និងសត្វពាហនៈ ដូច្នេះការលោះសត្វទាំងនោះគឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ (ការលោះទាសករមានសុពលភាព ចំពោះម្ចាស់កម្មសិទ្ធិគ្រប់រូបដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើសកម្មភាព)។ នៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតខ្លះប្រើពាក្យថា «អ្នកដែលមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្ត» (លើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន)។ ដូច្នេះ ការលោះទាសករដោយអ្នកដែលមិនមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្ត ដូចជាកុមារ មនុស្សវិកលចរិត និងមនុស្សដែលមិនចេះគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិ គឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ ពាក្យរបស់លោកអ្នកនិពន្ធដែលថា៖ (ការលោះទាសករកើតឡើងតាមរយៈពាក្យសម្តីច្បាស់លាស់នៃការលោះ)។ នេះក៏ដូចគ្នាដែរនៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតខ្លះ ហើយខ្លះទៀតប្រើពាក្យថា «ហើយវាអាចកើតឡើងដោយពាក្យសម្តីច្បាស់លាស់នៃការលោះ»។ ចូរដឹងថា ពាក្យសម្តីច្បាស់លាស់នៃការលោះ គឺពាក្យថា «អ៊ីតគី» (الإعتاق) និង «តះរីរ» (التحرير) រួមទាំងពាក្យដែលបំបែកចេញពីពាក្យទាំងពីរនេះ ដូចជាពាក្យថា «អ្នកគឺជាអ្នកមានសេរីភាព» (أنت عتيق) ឬ «អ្នកត្រូវបានរំដោះ» (محرر)។ ក្នុងករណីនេះ មិនមានភាពខុសគ្នារវាងអ្នកដែលនិយាយលេងសើច និងអ្នកដែលនិយាយដោយយកការណ៍នោះទេ។ ក្នុងចំណោមពាក្យសម្តីច្បាស់លាស់តាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (អាសហ៍) គឺពាក្យថា «ហ្វាក់កុល រ៉ក់កាប៉ះ» (فك الرقبة - ការដោះលែងកញ្ចឹងក/ទាសករ)។ ពាក្យសម្តីច្បាស់លាស់មិនចាំបាច់ត្រូវការចេតនាឡើយ។ ការលោះទាសករក៏អាចកើតឡើងតាមរយៈពាក្យមិនច្បាស់លាស់ (ពាក្យប្រយោល) ដូចដែលលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ (និងពាក្យប្រយោល ត្រូវតែមានចេតនា) ដូចជាករណីម្ចាស់និយាយទៅកាន់ទាសកររបស់ខ្លួនថា៖ «ខ្ញុំគ្មានកម្មសិទ្ធិលើអ្នកទៀតទេ» ឬ «ខ្ញុំគ្មានអំណាចលើអ្នកទៀតទេ» និងពាក្យផ្សេងៗដែលមានន័យស្រដៀងគ្នានេះ។ (ហើយប្រសិនបើ) អ្នកដែលមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្ត (បានលោះទាសករខ្លះ) ឧទាហរណ៍ថា លោះត្រឹមតែផ្នែកណាមួយនៃរាងកាយទាសករ (នោះទាសករទាំងមូលនឹងមានសេរីភាព) ដោយមិនគិតថាម្ចាស់ជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិ ឬមិនមាននោះទេ ហើយក៏មិនគិតថាផ្នែកដែលលោះនោះត្រូវបានកំណត់ច្បាស់លាស់ ឬមិនកំណត់នោះដែរ។ (ហើយប្រសិនបើគាត់បានលោះ)...

ការដោះលែងទាសករ (ការរំដោះ)៖ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់បានដោះលែង «ចំណែក» (ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន) នៅក្នុងទាសករម្នាក់ (ដែលជាកម្មសិទ្ធិរួម) ឬបានដោះលែងទាសករនោះទាំងស្រុង ខណៈដែលខ្លួនមានលទ្ធភាពផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ចំណែកដែលនៅសល់ នោះការដោះលែងនឹងមានប្រសិទ្ធភាពទៅលើចំណែកដែលនៅសល់ទាំងអស់របស់ទាសករនោះ ឬទៅលើចំណែកដែលខ្លួនមានលទ្ធភាពទិញពីដៃគូរបស់ខ្លួន យោងតាមមតិដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុត។ ការអនុវត្តការដោះលែងនេះនឹងកើតឡើងភ្លាមៗ យោងតាមមតិដែលច្បាស់លាស់ជាងគេ។ ចំណែកមតិមួយទៀតបានលើកឡើងថា ការដោះលែងនឹងកើតឡើងនៅពេលដែលបានបង់ថ្លៃចំណែកនោះរួចរាល់។ ពាក្យថា «អ្នកមានលទ្ធភាព» (មូស៊ិរ) ក្នុងបរិបទនេះ មិនមែនសំដៅលើអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភនោះទេ ប៉ុន្តែសំដៅលើអ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិនៅពេលដោះលែង ដែលអាចគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទូទាត់ថ្លៃចំណែករបស់ដៃគូ បន្ទាប់ពីបានកាត់កងចំណាយសម្រាប់អាហាររបស់ខ្លួន និងអ្នកដែលស្ថិតក្នុងបន្ទុករបស់ខ្លួនសម្រាប់មួយថ្ងៃមួយយប់ ក៏ដូចជាចំណាយលើសម្លៀកបំពាក់សមរម្យ និងកន្លែងស្នាក់នៅសម្រាប់មួយថ្ងៃមួយយប់នោះ។ ដូច្នេះ អ្នកដែលដោះលែងនោះ ត្រូវមានកាតព្វកិច្ចបង់ថ្លៃចំណែករបស់ដៃគូខ្លួន នៅថ្ងៃដែលខ្លួនបានធ្វើការដោះលែងនោះ។ ហើយអ្នកណាដែលបានក្លាយជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើឪពុកម្តាយរបស់ខ្លួន ឬកូនចៅរបស់ខ្លួន នោះពួកគេនឹងត្រូវបានដោះលែងដោយស្វ័យប្រវត្តិភ្លាមៗបន្ទាប់ពីបានក្លាយជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ មិនថាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនោះជាអ្នកដែលមានសិទ្ធិធ្វើអំណោយទាន (មានសមត្ថភាពផ្លូវច្បាប់) ឬមិនមែនជាអ្នកមានសមត្ថភាពផ្លូវច្បាប់ក៏ដោយ ដូចជាកុមារ ឬអ្នកដែលវិកលចរិតជាដើម។ • អាល់-វ៉ាឡា (សិទ្ធិស្នងមរតកតាមរយៈការដោះលែង) «ជំពូក» ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃអាល់-វ៉ាឡា។ តាមភាសាវិទ្យា ពាក្យនេះដកស្រង់ចេញពីពាក្យថា «អាល់-មូអាឡាត» (ការជួយជ្រោមជ្រែង ឬការចងសម្ព័ន្ធភាព)។ ចំណែកតាមន័យនៃសាសនា គឺការបង្កើតទំនាក់ទំនងជាញាតិសន្តាន (អាស៊ូប៉ាហ៍) ដែលមានមូលហេតុមកពីការដាច់ស្រឡះនៃកម្មសិទ្ធិលើទាសករដែលត្រូវបានដោះលែង។

(អល់-វីឡាអ៍) គឺជារិទ្ធិមួយដែលកើតចេញពីការរំដោះទាសករ។ វិនិច្ឆ័យនៃមរតកដែលទទួលបានតាមរយៈ (អល់-វីឡាអ៍) គឺដូចគ្នាទៅនឹងវិនិច្ឆ័យនៃ (អត-តាស៊ីប) នៅពេលដែលគ្មានអ្នកទទួលមរតកតាមខ្សែស្រឡាយ។ អត្ថន័យនៃ (អត-តាស៊ីប) ត្រូវបានពន្យល់រួចហើយនៅក្នុងជំពូកមរតក។ (សិទ្ធិវីឡាអ៍ នឹងត្រូវផ្ទេរពីអ្នករំដោះទៅឱ្យសាច់ញាតិប្រុសៗដែលជាអាសាប៉ះ) ពោលគឺអ្នកដែលទទួលបានមរតកដោយខ្លួនឯង មិនមែនជាកូនស្រី ឬបងប្អូនស្រីរបស់អ្នករំដោះនោះទេ។ (លំដាប់ថ្នាក់នៃអាសាប៉ះក្នុងរឿងវីឡាអ៍ គឺដូចគ្នាទៅនឹងលំដាប់ថ្នាក់ក្នុងរឿងមរតក) ប៉ុន្តែទស្សនៈដែលច្បាស់ជាងនៅក្នុងជំពូកវីឡាអ៍គឺថា បងប្អូនប្រុសរបស់អ្នករំដោះ និងកូនប្រុសរបស់បងប្អូនប្រុស គឺមានអាទិភាពជាងជីតារបស់អ្នករំដោះ ខុសពីមរតកតាមខ្សែស្រឡាយ ដែលបងប្អូនប្រុស និងជីតាមានសិទ្ធិស្មើគ្នា។ ស្ត្រីមិនអាចទទួលបានមរតកតាមរយៈវីឡាអ៍ឡើយ លើកលែងតែនាងជាអ្នករំដោះទាសករនោះដោយផ្ទាល់ ឬជាកូនចៅ ឬជាអ្នកដែលត្រូវបានរំដោះដោយទាសករនោះ។ (មិនអនុញ្ញាតឱ្យ) ពោលគឺមិនត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ (ក្នុងការលក់សិទ្ធិវីឡាអ៍ ឬការប្រគល់វាជាអំណោយ)។ ដូច្នេះហើយ សិទ្ធិវីឡាអ៍មិនអាចផ្ទេរចេញពីអ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួលបានវាឡើយ។ • អត-តាប៊ីរ (ការកំណត់ឱ្យមានសេរីភាពក្រោយពេលស្លាប់) (ជំពូក) ស្តីពីវិនិច្ឆ័យនៃអត-តាប៊ីរ។ តាមភាសាវាមានន័យថា ការពិចារណាទៅលើលទ្ធផលនៃកិច្ចការនានា។ ចំណែកតាមស៊ារីអះ វាមានន័យថា ការរំដោះទាសករឱ្យមានសេរីភាពក្រោយពេលម្ចាស់ស្លាប់។ អ្នកនិពន្ធបានលើកឡើងថា៖ (នរណាម្នាក់) ពោលគឺម្ចាស់ទាសករ ប្រសិនបើ (និយាយទៅកាន់ទាសកររបស់ខ្លួន) ឧទាហរណ៍ថា៖ («ប្រសិនបើខ្ញុំស្លាប់ នោះអ្នកនឹងមានសេរីភាព» នោះគាត់) ពោលគឺទាសករនោះ (គឺជាមូដាប់បារ៍ ពោលគឺគាត់នឹងមានសេរីភាពក្រោយពេលម្ចាស់ស្លាប់ ដោយយកចេញពីមួយភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ម្ចាស់) ប្រសិនបើវាគ្រប់គ្រាន់ក្នុងមួយភាគបីនោះ។ ប្រសិនបើមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ គាត់នឹងមានសេរីភាពត្រឹមតែចំនួនដែលចេញពីមួយភាគបីនោះប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើអ្នកទទួលមរតកមិនយល់ព្រមឱ្យលើសពីនេះ។ អ្វីដែលអ្នកនិពន្ធបានលើកឡើងគឺជាទម្រង់ច្បាស់លាស់នៃអត-តាប៊ីរ។ ឧទាហរណ៍មួយទៀតគឺ៖ «ខ្ញុំរំដោះអ្នកក្រោយពេលខ្ញុំស្លាប់»។ ការធ្វើអត-តាប៊ីរ ក៏មានសុពលភាពតាមរយៈពាក្យប្រយោលផងដែរ ប្រសិនបើមានចេតនា ដូចជាពាក្យថា៖ «ខ្ញុំបានដោះលែងអ្នកក្រោយពេលខ្ញុំស្លាប់»។ (ម្ចាស់អាចលក់) ទាសករមូដាប់បារ៍នោះ (ក្នុងពេលដែលម្ចាស់នៅមានជីវិត ហើយការធ្វើតាប៊ីរនោះនឹងត្រូវមោឃៈ)។ ម្ចាស់ក៏មានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងលើទាសករនោះតាមគ្រប់មធ្យោបាយដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់កម្មសិទ្ធិ ដូចជាការប្រគល់ជាអំណោយបន្ទាប់ពីបានប្រគល់ឱ្យ ឬការកំណត់យកគាត់ជាថ្លៃបណ្ណាការ។ អត-តាប៊ីរ គឺជាការភ្ជាប់ការរំដោះទៅនឹងលក្ខខណ្ឌមួយ នេះបើយោងតាមទស្សនៈដែលច្បាស់ជាង។ មានទស្សនៈមួយទៀតថា វាគឺជាការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ាត) ឱ្យរំដោះទាសករ។ ដូច្នេះតាមទស្សនៈដែលច្បាស់ជាង ប្រសិនបើម្ចាស់លក់ទាសករនោះ រួចហើយទិញត្រឡប់មកវិញ ការធ្វើតាប៊ីរនោះនឹងមិនត្រឡប់មកវិញឡើយ នេះបើយោងតាមមហ្សហាប។ (វិនិច្ឆ័យនៃទាសករមូដាប់បារ៍ក្នុងពេលដែលម្ចាស់នៅមានជីវិត គឺដូចគ្នាទៅនឹងទាសករធម្មតា)។ ដូច្នេះ ប្រាក់ចំណូលរបស់ទាសករមូដាប់បារ៍ គឺជារបស់ម្ចាស់។ ប្រសិនបើទាសករមូដាប់បារ៍ត្រូវបានគេសម្លាប់ ម្ចាស់នឹងទទួលបានសំណងតម្លៃរបស់គាត់ ហើយប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានគេធ្វើឱ្យរបួស ម្ចាស់នឹងទទួលបានសំណងការខូចខាត។ ការធ្វើតាប៊ីរនៅតែរក្សាដដែល។ នៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតខ្លះបានសរសេរថា៖ «វិនិច្ឆ័យនៃមូដាប់បារ៍ក្នុងពេលម្ចាស់នៅមានជីវិត គឺដូចគ្នាទៅនឹងទាសករធម្មតា»។

ជំពូក៖ ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការធ្វើកិច្ចសន្យាដោះលែងទាសករ (អាល់-គីតាប៉ះ) ការធ្វើកិច្ចសន្យាដោះលែងទាសករ (អាល់-គីតាប៉ះ) គឺជាកិច្ចសន្យាដែលម្ចាស់ទាសករយល់ព្រមដោះលែងទាសកររបស់ខ្លួនជាថ្នូរនឹងចំនួនទឹកប្រាក់ដែលត្រូវបង់រំលស់តាមពេលវេលាដែលបានកំណត់។ តាមន័យភាសា វាមានន័យថាការប្រមូលផ្តុំ ឬការបូកបញ្ចូលគ្នា ព្រោះវាមានការបូកបញ្ចូលគ្នានូវចំនួនទឹកប្រាក់រំលស់នីមួយៗ។ ចំណែកតាមន័យបញ្ញត្តិឥស្លាម វាគឺជាការដោះលែងទាសករដែលជាប់លក្ខខណ្ឌទៅនឹងការបង់ប្រាក់ដែលត្រូវបែងចែកជាពីរដំណាក់កាល ឬច្រើនជាងនេះតាមពេលវេលាដែលបានកំណត់។ ការធ្វើកិច្ចសន្យានេះគឺមានលក្ខណៈគួរឱ្យសរសើរ (មូស្តាហាប់) ប្រសិនបើទាសករ (ប្រុស ឬស្រី) ជាអ្នកស្នើសុំ ហើយពួកគេជាអ្នកដែលមានភាពស្មោះត្រង់ និងមានសមត្ថភាពក្នុងការរកប្រាក់ដើម្បីបង់តាមកិច្ចសន្យាដែលបានព្រមព្រៀង។ កិច្ចសន្យានេះនឹងមិនមានសុពលភាពឡើយ ប្រសិនបើគ្មានការកំណត់ចំនួនទឹកប្រាក់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ (ឧទាហរណ៍៖ ម្ចាស់និយាយទៅកាន់ទាសករថា៖ «ខ្ញុំធ្វើកិច្ចសន្យាដោះលែងអ្នកក្នុងតម្លៃពីរឌីណារ»)។ ទឹកប្រាក់នោះត្រូវតែមានការកំណត់ពេលវេលាឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដោយយ៉ាងហោចណាស់ត្រូវបែងចែកជាពីរដំណាក់កាល (ឧទាហរណ៍៖ ម្ចាស់កំណត់ឱ្យទាសករបង់ប្រាក់មួយឌីណារក្នុងមួយដំណាក់កាល រហូតដល់គ្រប់ចំនួនពីរឌីណារ ទើបទទួលបានសេរីភាព)។ កិច្ចសន្យាដោះលែងទាសករដែលត្រឹមត្រូវ គឺមានភាពចាំបាច់ (ឡាហ្ស៊ីម) សម្រាប់ម្ចាស់ទាសករ។ ដូច្នេះ ម្ចាស់មិនមានសិទ្ធិលុបចោលកិច្ចសន្យានេះឡើយ បន្ទាប់ពីវាមានសុពលភាព លើកលែងតែក្នុងករណីដែលទាសករមិនអាចរកប្រាក់មកបង់តាមកាលកំណត់ ឬបង់មិនគ្រប់ចំនួន។ ក្នុងករណីនេះ ម្ចាស់មានសិទ្ធិលុបចោលកិច្ចសន្យា។ ការដែលទាសករមិនព្រមបង់ប្រាក់ទាំងដែលមានលទ្ធភាព ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការបរាជ័យក្នុងការបំពេញកិច្ចសន្យាផងដែរ។ ចំណែកឯសម្រាប់ទាសករវិញ កិច្ចសន្យានេះមានលក្ខណៈអនុញ្ញាត (ហ្សាយ៉េហ្ស៍)។ ទាសករមានសិទ្ធិប្រកាសថាខ្លួនមិនអាចបង់ប្រាក់បានតាមវិធីខាងលើ ឬមានសិទ្ធិលុបចោលកិច្ចសន្យានៅពេលណាដែលខ្លួនចង់ ទោះបីជាខ្លួនមានលទ្ធភាពបង់ប្រាក់គ្រប់ចំនួនក៏ដោយ។ ចំពោះកិច្ចសន្យាដែលមិនត្រឹមត្រូវ (ហ្វាស៊ីដ) គឺអាចលុបចោលបានទាំងភាគីម្ចាស់ និងភាគីទាសករ។ ទាសករដែលស្ថិតក្នុងកិច្ចសន្យា មានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្លួនមាន ដូចជាការទិញលក់ ការជួល និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នានេះ ប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើការបរិច្ចាគ (ហ៊ីបះ) ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះបានឡើយ។ គោលបំណងគឺថា ទាសករទទួលបានសិទ្ធិលើផលប្រយោជន៍ និងប្រាក់ចំណូលរបស់ខ្លួនតាមរយៈកិច្ចសន្យានេះ ប៉ុន្តែនៅតែស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ម្ចាស់ ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការខ្ជះខ្ជាយទ្រព្យសម្បត្តិដោយមិនត្រឹមត្រូវ។ បន្ទាប់ពីកិច្ចសន្យាមានសុពលភាព ម្ចាស់ទាសករមានកាតព្វកិច្ចត្រូវបញ្ចុះតម្លៃ ឬកាត់បន្ថយចំនួនទឹកប្រាក់ដែលទាសករត្រូវបង់ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការបំពេញកិច្ចសន្យារបស់ទាសករនោះ។ ការបញ្ចុះតម្លៃនេះ គឺប្រសើរជាងការដែលម្ចាស់ផ្តល់ប្រាក់ឱ្យទាសករដោយផ្ទាល់។

ជំពូក៖ ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃ «អ៊ុំមូហុលវ៉ាឡាដ» (ស្ត្រីដែលជាមាតានៃកូនរបស់ម្ចាស់ខ្លួន) (នៅពេលដែលម្ចាស់) ទោះបីជាគាត់ជាមូស្លីម ឬជាកាហ្វេរ (រួមរ័កជាមួយទាសីរបស់ខ្លួន) ទោះបីជានាងកំពុងមករដូវ ឬជាស្ត្រីដែលហាមឃាត់ក្នុងការរៀបការ ឬជានាងមានស្វាមីរួចហើយក៏ដោយ ឬទោះបីជាគាត់មិនបានរួមរ័កជាមួយនាង ប៉ុន្តែនាងបានទទួលយកប្រដាប់ភេទ ឬទឹកកាមរបស់គាត់ (ហើយនាងបានសម្រាលកូន) ទោះបីជាកូននោះរស់ ឬស្លាប់ ឬជាសាច់ដុំដែលត្រូវបង់សំណង «ហ្គូរ៉ោះ» (Ghurrah) ក៏ដោយ ពោលគឺ (អ្វីដែល) ជាសាច់ដុំដែលបង្ហាញឱ្យឃើញនូវរូបរាងនៃមនុស្ស។ ក្នុងច្បាប់ចម្លងខ្លះបានបញ្ជាក់ថា «រូបរាងនៃមនុស្ស» ដែលអាចកំណត់បានដោយបុគ្គលគ្រប់រូប ឬដោយស្ត្រីដែលមានបទពិសោធន៍។ នៅពេលដែលនាងសម្រាលកូនតាមលក្ខខណ្ឌខាងលើ នោះនាងនឹងក្លាយជា «អ៊ុំមូហុលវ៉ាឡាដ» (មាតានៃកូនរបស់ម្ចាស់ខ្លួន)។ នៅពេលនោះ (ម្ចាស់ហាមឃាត់មិនឱ្យលក់នាង) ហើយការលក់នោះក៏ជាមោឃៈដែរ លើកលែងតែលក់ឱ្យខ្លួននាងផ្ទាល់ (គឺនាងអាចលោះខ្លួនឯងបាន) នោះមិនមែនជាការហាមឃាត់ ហើយក៏មិនមែនជាមោឃៈដែរ។ (ហើយ) ម្ចាស់ក៏ហាមឃាត់មិនឱ្យ (បញ្ចាំនាង ឬផ្តល់នាងជាអំណោយ) ឬធ្វើពិន័យកម្ម (វ៉ាស៊ីយ៉ាត) លើនាងឡើយ។ (ម្ចាស់អាចប្រើប្រាស់នាងតាមរយៈការងារ ឬការរួមរ័ក) ឬតាមរយៈការជួល ឬការឱ្យខ្ចី។ ម្ចាស់ក៏មានសិទ្ធិទទួលបានសំណងប្រសិនបើនាង ឬកូនៗរបស់នាងដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់នាងត្រូវបានគេធ្វើបាប ឬទទួលបានតម្លៃរបស់ពួកគេប្រសិនបើពួកគេត្រូវបានគេសម្លាប់។ ម្ចាស់ក៏មានសិទ្ធិរៀបការឱ្យនាងជាមួយអ្នកដទៃដោយមិនចាំបាច់សុំការអនុញ្ញាតពីនាងឡើយ លើកលែងតែម្ចាស់ជាកាហ្វេរ ហើយនាងជាមូស្លីម នោះម្ចាស់មិនអាចរៀបការឱ្យនាងបានទេ។ (នៅពេលដែលម្ចាស់ស្លាប់) ទោះបីជានាងជាអ្នកសម្លាប់គាត់ក៏ដោយ (នាងនឹងទទួលបានសេរីភាពពីទ្រព្យសម្បត្តិដែលនៅសល់របស់គាត់)។ ដូចគ្នានេះដែរ កូនៗរបស់នាងក៏ទទួលបានសេរីភាព (មុនពេល) ដោះស្រាយ (បំណុល) ដែលម្ចាស់ជំពាក់ និង (ពិន័យកម្ម) ដែលគាត់បានបន្សល់ទុក។ (កូនរបស់នាង) ពោលគឺកូនដែលកើតពីអ្នកដទៃ (ក្រៅពីម្ចាស់) ដូចជាកូនដែលកើតពីស្វាមី ឬពីការផិតក្បត់ បន្ទាប់ពីនាងបានក្លាយជា «អ៊ុំមូហុលវ៉ាឡាដ» គឺមានឋានៈដូចនាងដែរ។ ក្នុងករណីនេះ កូនដែលនាងសម្រាលឱ្យម្ចាស់នឹងទទួលបានសេរីភាពនៅពេលដែលម្ចាស់ស្លាប់។ (អ្នកណាដែលរួមរ័កជាមួយទាសីរបស់អ្នកដទៃតាមរយៈការរៀបការ) ឬការផិតក្បត់ ហើយធ្វើឱ្យនាងមានផ្ទៃពោះ រួចនាងសម្រាលកូន (នោះកូនរបស់នាងគឺជារបស់ម្ចាស់ទាសីនោះ)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់បោកបញ្ឆោតថាទាសីនោះជាស្ត្រីមានសេរីភាព ហើយរួមរ័កជាមួយនាងរហូតមានកូន នោះកូននោះនឹងមានសេរីភាព ហើយអ្នកដែលបោកបញ្ឆោតត្រូវបង់តម្លៃកូននោះឱ្យទៅម្ចាស់ទាសី។ (ប្រសិនបើគាត់រួមរ័កជាមួយនាង) ពោលគឺទាសីរបស់អ្នកដទៃ (ដោយការយល់ច្រឡំ) ដូចជាការគិតថាជាទាសីរបស់ខ្លួន ឬជាភរិយាដែលមានសេរីភាពរបស់ខ្លួន (នោះកូនដែលកើតមកមានសេរីភាព ហើយគាត់ត្រូវបង់តម្លៃកូននោះឱ្យទៅម្ចាស់ទាសី)។ ក្នុងករណីនេះ នាងមិនក្លាយជា «អ៊ុំមូហុលវ៉ាឡាដ» ភ្លាមៗនោះទេ ដោយគ្មានការជំទាស់។ (ប្រសិនបើអ្នកដែលរួមរ័កតាមរយៈការរៀបការនោះ បានក្លាយជាម្ចាស់ទាសីនោះនៅពេលក្រោយ នាងមិនក្លាយជា «អ៊ុំមូហុលវ៉ាឡាដ» របស់គាត់តាមរយៈការរួមរ័កក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍) ពីមុននោះទេ (ប៉ុន្តែនាងនឹងក្លាយជា «អ៊ុំមូហុលវ៉ាឡាដ» តាមរយៈការរួមរ័កដោយការយល់ច្រឡំ យោងតាមទស្សនៈមួយ)។ ទស្សនៈទីពីរគឺ នាងមិនក្លាយជា «អ៊ុំមូហុលវ៉ាឡាដ» ឡើយ ហើយនេះគឺជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវជាង។