វិធីសាស្ត្រវិនិច្ឆ័យក្តីតាមគន្លងច្បាប់ឥស្លាម

សេចក្តីផ្តើមនៃគម្ពីរ

[អារម្ភកថា] ដោយព្រះនាមអល់ឡោះ ជាព្រះម្ចាស់មហាប្រការ មហាឃ្នើន។ ការសរសើរទាំងឡាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ យើងសូមសរសើរទ្រង់ សូមជំនួយពីទ្រង់ និងសូមការអភ័យទោសពីទ្រង់។ ហើយយើងសូមជ្រកកោនក្រោមម្លប់អល់ឡោះឱ្យផុតពីអំពើអាក្រក់នៃព្រលឹងយើង និងពីទង្វើអាក្រក់របស់យើង។ អ្នកណាដែលត្រូវបានអល់ឡោះណែនាំ គឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចធ្វើឱ្យវង្វេងបានឡើយ ហើយអ្នកណាដែលត្រូវបានទ្រង់បណ្តោយឱ្យវង្វេង គឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចណែនាំគេបានឡើយ។ ហើយយើងសូមប្រកាសសក្ខីភាពថា គ្មានព្រះពិតណាស់ក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយអង្គឯង គ្មានភាគីណាមួយសម្រាប់ទ្រង់ឡើយ ហើយយើងសូមប្រកាសសក្ខីភាពថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាជើងការ និងជារ៉សូលរបស់ទ្រង់។ អល់ឡោះបានបញ្ជូនគាត់មកជាមួយនឹងការណែនាំ និងសាសនាដ៏ពិត ដើម្បីទ្រទ្រង់វាឱ្យឈ្នះលើសាសនាទាំងពួង ហើយមានអល់ឡោះជាសាក្សីគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ ទ្រង់បានបញ្ជូនគាត់មុនពេលវេនវេលាថ្ងៃសម្រេចមកដល់ ក្នុងនាមជាអ្នកផ្ដល់ដំណឹងល្អ និងជាអ្នកដាស់តឿន ជាអ្នកអូសទាញមនុស្សម្នាឱ្យមករកអល់ឡោះដោយការអនុញ្ញាតពីទ្រង់ និងជាចង្កៀងបំភ្លឺផ្លូវ។ ដូច្នេះ ទ្រង់បានណែនាំមនុស្សឱ្យរួចផុតពីភាពវង្វេងស្មារតីតាមរយៈពន្លឺរបស់គាត់ បានបំភ្លឺអ្នកដែលងងឹតភ្នែក បានណែនាំអ្នកដែលវង្វេងផ្លូវ និងបានបើកភ្នែកដែលងងឹត ត្រចៀកដែលថ្លង់ និងបេះដូងដែលស្រោបបិទជិត។ សូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យ និងសេចក្តីសុខសាន្តដល់គាត់ ដល់ក្រុមគ្រួសារគាត់ និងដល់បណ្តាសាខាបៈរបស់គាត់យ៉ាងក្រៃលែង។ [ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការសន្និដ្ឋាន និងសញ្ញាបង្ហាញ] រីឯបន្តមកទៀត៖ លោកបានសាកសួរអំពីចៅក្រម ឬអ្នកដឹកនាំដែលកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅ (ហ្វីរ៉ាស្អះ) និងសញ្ញាបង្ហាញផ្សេងៗ ដែលបង្ហាញឱ្យគាត់ឃើញនូវការពិត និងការស្វែងរកតម្រុយតាមរយៈភស្តុតាងផ្សេងៗ ដោយមិនឈប់ត្រឹមតែភាពជាក់ស្តែងនៃភស្តុតាង និងការសារភាពនោះឡើយ ដល់ថ្នាក់ថាគាត់អាចនឹងគំរាមកំហែងដល់គូភាគីម្ខាង ប្រសិនបើវាបង្ហាញច្បាស់ថាភាគីនោះខុស ហើយពេលខ្លះគាត់អាចនឹងវាយវាទៀតផង ព្រមទាំងអាចសាកសួរវារឿងផ្សេងៗដែលបង្ហាញពីស្ថានភាពពិតប្រាកដនោះ។ តើទង្វើនោះត្រឹមត្រូវ ឬក៏ខុស? នេះគឺជាបញ្ហាដ៏ធំធេងមួយ ដែលមានប្រយោជន៍ក្រៃលែង និងមានតម្លៃខ្ពស់ណាស់។ ប្រសិនបើចៅក្រម ឬអ្នកដឹកនាំព្រងើយកន្តើយនឹងវា គាត់នឹងធ្វើឱ្យបាត់បង់សិទ្ធិជាច្រើន និងបង្កភាពអយុត្តិធម៌ជាច្រើនឡើង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ពង្រីកវាហួសហេតុ ហើយពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើវា ដោយមិនអើពើនឹងគោលការណ៍សាសនាទេ គាត់នឹងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងអំពើអយុត្តិធម៌ និងភាពទុច្ចរិតគ្រប់ប្រភេទ។ លោក អប៊ុលវ៉ាហ្វាអ៊ីបន៍ អាកិល ត្រូវបានគេសួរអំពីបញ្ហានេះ ហើយគាត់បានឆ្លើយថា៖ នោះមិនមែនជាការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅ (ហ្វីរ៉ាស្អះ) នោះឡើយ ប៉ុន្តែវាគឺជាការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសញ្ញាតម្រុយទៅវិញទេ។ ហើយប្រសិនបើអ្នកពិចារណាមើលច្បាប់សាសនា អ្នកនឹងឃើញថាវាអនុញ្ញាតឱ្យពឹងផ្អែកលើរឿងនោះបាន។ លោក ម៉ាលីក (សូមអល់ឡោះមេត្តាប្រោស) បានយោបល់ថា អាចឈានដល់ការសារភាពតាមរយៈអ្វីដែលចៅក្រមមើលឃើញ ហើយនេះគឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់ដែលថា៖ ﴿ប្រសិនបើអាវរបស់គេត្រូវបានរហែកពីខាងមុខ នោះគឺនាងនិយាយការពិត ហើយគេគឺជាជនកុហក﴾ [យូស៊ុយហ្វ៖ ២៦]។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបយើងកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសំណង់ឥដ្ឋកោង ឈើជាច្រើននៅលើជញ្ជាំង កន្លែងចងខ្សែនៅក្នុងរោង និងអ្វីដែលជាក់លាក់សម្រាប់ស្ត្រីនិងបុរសនៅក្នុងបណ្តឹងនានា។ ចំពោះបញ្ហារវាងអ្នកលក់ទឹកអប់ និងអ្នកលក់ស្បែក ប្រសិនបើពួកគេឈ្លោះប្រកែកគ្នារឿងស្បែក, រវាងជាងឈើ និងជាងកាត់ដេរ ប្រសិនបើពួកគេប្រកែកគ្នារឿងរណារ និងដងខ្វែង, រវាងជាងធ្វើម្ហូប និងជាងនំបុ័ង ប្រសិនបើពួកគេប្រកែកគ្នារឿងឆ្នាំង និងអ្វីៗដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងនេះ តើនេះមិនមែនជាការផ្អែកលើសញ្ញាតម្រុយទេឬ? ដូចគ្នានេះផងដែរ ការកាត់ក្តីដោយអ្នកទស្សន៍ទាយពូជពង្ស (កាហ្វាហ្វ) ការពិនិត្យមើលស្ថានភាពរបស់មនុស្សភេទទីបី (ខុនថ៍) និងសញ្ញាដែលបង្ហាញពីស្ថានភាពណាមួយក្នុងចំណោមស្ថានភាពទាំងពីររបស់វា ការពិនិត្យមើលសញ្ញានៃទិសដៅកිබ្លាហ៍ និងភាពគួរឱ្យសង្ស័យ (ឡៅស៍) នៅក្នុងករណីឃាតកម្ម (កាស្យាម៉ាស់)។ ចប់ការស្រង់សម្តី។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើចៅក្រមគ្មានចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅ (ហ្វីគហ៍) ទៅលើសញ្ញាតម្រុយ ភស្តុតាងនៃស្ថានភាព ការស្គាល់សញ្ញាសម្គាល់ ក៏ដូចជាការសន្និដ្ឋានទាំងស្ថានភាពនិងពាក្យសម្តី ស្មើនឹងចំណេះដឹងរបស់គាត់ទៅលើលម្អិត និងទូទៅនៃបណ្តាបញ្ញត្តិទេ គាត់នឹងធ្វើឱ្យបាត់បង់សិទ្ធិជាច្រើនរបស់ម្ចាស់សិទ្ធិ ហើយគាត់នឹងកាត់ក្តីដោយអ្វីដែលមនុស្សទូទៅដឹងច្បាស់ថាវាជាការខុសឆ្គង ដោយមិនមានការសង្ស័យអ្វីឡើយ ព្រោះតែគាត់ពឹងផ្អែកទៅលើទិដ្ឋភាពខាងក្រៅដែលមើលឃើញច្បាស់ ដោយមិនបានខ្វល់ខ្វាយពីសេចក្តីខាងក្នុង និងសញ្ញាតម្រុយនៃស្ថានភាពរបស់វាឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយ បានជាមានចំណេះដឹងពីរប្រភេទដែលចៅក្រមចាំបាច់ត្រូវតែមាន៖ ចំណេះដឹងលើបញ្ហាបញ្ញត្តិនៃឧប្បត្តិហេតុទូទៅ និងចំណេះដឹងលើការពិតជាក់ស្តែង និងស្ថានភាពរបស់មនុស្ស ដែលជួយឱ្យគាត់បែងចែកដាច់រវាងអ្នកស្មោះត្រង់ និងអ្នកកុហក រវាងអ្នកមានសិទ្ធិ និងអ្នកគ្មានសិទ្ធិ។ បន្ទាប់មក គាត់ត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់រវាងចំណេះដឹងទាំងពីរនេះ ដើម្បីផ្តល់ការកាត់ក្តីដ៏ត្រឹមត្រូវទៅតាមស្ថានភាពពិតប្រាកដដែលតម្រូវឱ្យធ្វើ ដោយមិនត្រូវធ្វើឱ្យបទបញ្ញត្តិនោះផ្ទុយទៅនឹងការពិតជាក់ស្តែងឡើយ។ អ្នកណាដែលយល់ដឹងពីរសជាតិនៃច្បាប់សាសនា (ស៊ារីអ៉ះ) មានការយល់ដឹងពីភាពល្អឥតខ្ចោះរបស់វា ព្រមទាំងការធានានូវផលប្រយោជន៍អតិបរមារបស់បាវបម្រើអល់ឡោះទាំងក្នុងលោកនេះនិងលោកមុខ ការមកដល់របស់វាជាមួយនឹងភាពយុត្តិធម៌អតិបរមាដែលអាចគ្របដណ្តប់លើមនុស្សលោកទាំងមូល ហើយថាគ្មានភាពយុត្តិធម៌ណាមួយខ្ពស់ជាងភាពយុត្តិធម៌របស់វាឡើយ ហើយក៏គ្មានផលប្រយោជន៍ណាមួយប្រសើរជាងផលប្រយោជន៍ដែលវាបានផ្ទុកទុកនោះដែរ គឺប្រាកដណាស់ថា គេនឹងបានដឹងច្បាស់ថា នយោបាយយុត្តិធម៌គឺជាផ្នែកមួយនៃផ្នែកទាំងឡាយរបស់វា និងជាសាខាមួយនៃសាខារបស់វា ហើយថាអ្នកណាដែលមានចំណេះដឹងពីគោលបំណងរបស់វា គោលការណ៍របស់វា និងមានការយល់ដឹងល្អចំពោះវា គឺគេពិតជាមិនត្រូវការនយោបាយផ្សេងក្រៅពីវាឡើយ ជាដាច់ខាត។ ព្រោះថានយោបាយមានពីរប្រភេទ៖ នយោបាយអយុត្តិធម៌ ដែលសាសនាហាមឃាត់ និងនយោបាយយុត្តិធម៌ ដែលទាញយកសិទ្ធិពិតប្រាកដចេញពីជនអយុត្តិធម៌ដ៏ទុច្ចរិត ដែលវាគឺជាផ្នែកមួយនៃសាសនា មិនថាអ្នកណាចេះក៏ដោយ និងអ្នកណាងងឹតក៏ដោយ។ ហើយក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ កុំភ្លេចឱ្យសោះនូវសម្តីរបស់ព្យាការី ស៊ុលៃម៉ាន (សូមសេចក្តីសុខសាន្តកើតមានចំពោះគាត់) ដែលបាននិយាយទៅកាន់ស្ត្រីពីរនាក់ដែលបានដណ្តើមគ្នាយករួមព្រះទ័យលើកូនម្នាក់។ លោក ដាវូដ (សូមសេចក្តីសុខសាន្តកើតមានចំពោះគាត់) បានកាត់ក្តីឱ្យស្ត្រីចំណាស់ជាងដោយផ្អែកលើកូននោះ។ ប៉ុន្តែលោក ស៊ុលៃម៉ាន បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរយកកាំបិតមកឱ្យខ្ញុំដើម្បីខ្ញុំពុះវាចែកគ្នា!»។ ពេលនោះ ស្ត្រីចំណាស់បានយល់ព្រមតាមការស្នើនេះ ចំណែកឯស្ត្រីក្មេងបាននិយាយថា៖ «សូមកុំធ្វើអី សូមអល់ឡោះមេត្តាប្រោស! គាត់គឺជាកូនរបស់នាង!»។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបលោកបានកាត់ក្តីឱ្យស្ត្រីក្មេងនោះ។ តើមានអ្វីដែលប្រសើរជាងការយកចិត្តទុកដាក់លើសញ្ញាតម្រុយដ៏ច្បាស់នេះទៅទៀត? លោកបានទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានតាមរយៈការយល់ព្រមរបស់ស្ត្រីចំណាស់ក្នុងការធ្វើបែបនោះ ដែលនាងគ្រាន់តែចង់បានភាពធូរស្រាលដោយការទម្លាក់ទុក្ខឱ្យស្ត្រីក្មេងមានការឈឺចាប់ដូចនាងក្នុងការបាត់បង់កូនដែរ ចំណែកឯការអាណិតអាសូររបស់ស្ត្រីក្មេងចំពោះកូននោះ និងការមិនព្រមយល់ព្រមឱ្យពុះកូនរបស់នាង គឺបានបញ្ជាក់ថា នាងគឺជាម្តាយពិតប្រាកដរបស់កូននោះ ហើយមូលហេតុដែលជំរុញឱ្យនាងប្រកែកមិនព្រមនោះ គឺដោយសារតែសេចក្តីមេត្តាករុណា និងការអាណិតអាសូរដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់បានដាក់បញ្ចូលក្នុងដួងចិត្តរបស់ម្តាយ។ សញ្ញាតម្រុយនេះមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាណាស់នៅក្នុងការវិនិច្ឆ័យរបស់លោក រហូតដល់លោកបានយកវាជាមុនការសារភាពរបស់នាងទៅទៀត ព្រោះថា លោកបានកាត់ក្តីឱ្យនាងទោះបីជានាងធ្លាប់និយាយថា «គាត់គឺជាកូនរបស់នាង» (ដោយសារការភ័យខ្លាច ឬហេតុផលផ្សេង) ក៏ដោយ។ ហើយនេះហើយគឺជាការពិត ព្រោះថាការសារភាព ប្រសិនបើវាមានមូលហេតុដែលចៅក្រមដឹងច្បាស់ គឺគាត់នឹងមិនអើពើនឹងវាជាដាច់ខាត។ និងដោយសារហេតុផលនេះហើយ ទើបពួកយើងបានលុបចោលការសារភាពរបស់អ្នកជំងឺក្នុងពេលជិតស្លាប់អំពីទ្រព្យសម្បត្តិដែលยกឱ្យសាច់ញាតិជាអ្នកទទួលមរតករបស់ខ្លួន គឺដោយសារតែវាមានមូលហេតុគួរឱ្យសង្ស័យ និងដោយការផ្អែកលើសញ្ញាតម្រុយនៃស្ថានភាពដែលបង្ហាញពីចេតនារបស់គាត់ក្នុងការបែងចែកទ្រព្យឱ្យដាច់ដោយឡែក។ ក្នុងចំណោមចំណងជើងនៃជំពូករបស់ពួកចៅក្រមនៃគំរូសាសនា (ស៊ុនណាត់) និងហាឌីស អំពីហាឌីសនេះ គឺចំណងជើងរបស់លោក អប៊ូអាប់ឌុលរ៉ូហ្មទែន អនណេសាអ៊ី នៅក្នុងគម្ពីរ «ស៊ុនណាន់» របស់គាត់ ដែលគាត់បាននិយាយថា៖ «ការអនុញ្ញាតដល់ចៅក្រមក្នុងការនិយាយទៅកាន់រឿងអ្វីមួយដែលគាត់មិនធ្វើថា៖ "ខ្ញុំនឹងធ្វើបែបនេះៗ" ដើម្បីឱ្យការពិតវាបង្ហាញច្បាស់ឡើង»។ បន្ទាប់មក គាត់បានដាក់ចំណងជើងមួយទៀតដែលប្រសើរជាងចំណងជើងនេះទៅទៀត ដោយគាត់បាននិយាយថា៖ «ការកាត់ក្តីខុសពីអ្វីដែលជនជាប់ចោទបានសារភាព ប្រសិនបើវាបង្ហាញច្បាស់ដល់ចៅក្រមថាការពិតគឺខុសពីអ្វីដែលជននោះបានសារភាព»។ ដូច្នេះហើយ ទើបហៅថាការយល់ដឹងពីអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់។ បន្ទាប់មក គាត់បានដាក់ចំណងជើងមួយទៀតដោយនិយាយថា៖ «ការលុបចោលរបស់ចៅក្រមនូវសេចក្តីសម្រេចកាត់ក្តីដែលធ្វើឡើងដោយចៅក្រមដទៃទៀត ដែលមានឋានៈស្មើនឹងគាត់ ឬខ្ពស់ជាងគាត់»។ ដូច្នេះ ទាំងនេះគឺជាគោលការណ៍ចំនួនបី និងគោលការណ៍ទីបួន ដែលជាប្រធានបទដែលយើងកំពុងនិយាយដល់ គឺការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសញ្ញាតម្រុយ និងសញ្ញាសម្គាល់នៃស្ថានភាព។ ហើយគោលការណ៍ទីប្រាំ គឺការពិតដែលថា លោក (ស៊ុលៃម៉ាន) មិនបានកាត់ក្តីឱ្យកូននោះជាកម្មសិទ្ធិរួមរបស់ស្ត្រីទាំងពីរនោះទេ ដូចដែលលោក អប៊ូហានីហ្វាស់ បានពោលឡើយ។ ដូច្នេះ ទាំងនេះគឺជាគោលការណ៍សាសនា (ស៊ុនណាត់) ចំនួនប្រាំនៅក្នុងហាឌីសនេះ។ ក្នុងចំណោមនោះផងដែរ៖ សម្តីរបស់សាក្សីដែលអល់ឡោះបានកត់ត្រាសក្ខីភាពរបស់គាត់ ដោយមិនបានប្រឆាំងនឹងគាត់ មិនបានបន្ទោសគាត់ ផ្ទុយទៅវិញទ្រង់បានកត់ត្រាវាជាការបញ្ជាក់ទៅវិញ ដោយព្រះអង្គមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពួកគេទាំងពីរបានរត់ប្រណាំងគ្នាទៅរកទ្វារ ហើយនាងបានទាញរហែកអាវរបស់គេពីខាងក្រោយ ហើយពួកគេទាំងពីរបានជួបលោកម្ចាស់របស់នាងនៅមាត់ទ្វារ នាងបាននិយាយថា៖ តើអ្វីជាការតបស្នប់សម្រាប់អ្នកដែលចង់ប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់លើភរិយារបស់លោក ក្រៅពីត្រូវចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ ឬទទួលទារុណកម្មដ៏ឈឺចាប់នោះ? គាត់បាននិយាយថា៖ នាងគឺជាអ្នកដែលតាមទាក់ទាញខ្ញុំ។ ហើយសាក្សីម្នាក់មកពីគ្រួសាររបស់នាងបានផ្តល់សក្ខីភាពថា៖ ប្រសិនបើអាវរបស់គេត្រូវបានរហែកពីខាងមុខ នោះគឺនាងនិយាយការពិត ហើយគេគឺជាជនកុហក។ ហើយប្រសិនបើអាវរបស់គេត្រូវបានរហែកពីខាងក្រោយ នោះគឺនាងកុហក ហើយគេគឺជាជននិយាយការពិត។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលលោកបានឃើញអាវរបស់គេត្រូវបានរហែកពីខាងក្រោយ លោកបាននិយាយថា៖ ការពិតនេះគឺជាផែនការកលល្បិចរបស់ពួកនែនាងទាំងឡាយ ព្រោះថាកលល្បិចរបស់ពួកនាងគឺពិតជាធំធេងណាស់﴾ [យូស៊ុយហ្វ៖ ២៥-២៨]។ ដូច្នេះ គេបានប្រើប្រាស់ស្នាមរហែកនៃអាវ ដើម្បីស្វែងយល់ឱ្យដឹងថាអ្នកណាក្នុងចំណោមពួកគេទាំងពីរជាអ្នកនិយាយការពិត និងអ្នកណាកុហក។ ហើយនេះគឺជាភាពគួរឱ្យសង្ស័យ (ឡៅស៍) នៅក្នុងគូភាគីម្ខាង ដែលបង្ហាញឱ្យដឹងច្បាស់ថាអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេដែលសសម្តែងជាងគេចំពោះសេចក្តីពិត។ ហើយអល់ឡោះជាម្ចាស់ (មហាវិសុទ្ធចំពោះទ្រង់) បានលើកឡើងពីភាពគួរឱ្យសង្ស័យ (ឡៅស៍) ក្នុងការទាមទារទ្រព្យសម្បត្តិ នៅក្នុងសាច់រឿងនៃសក្ខីភាពរបស់ពួកអហ្ស៊ិម (ជនក្រៅសាសនាអ៊ីស្លាមដែលរស់ក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋឥស្លាម) ប្រឆាំងនឹងពួកមូស្លីម អំពីមរតក ឬពាក្យបណ្តាំក្នុងពេលធ្វើដំណើរ ហើយទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើភាពចាំបាច់របស់វា។ «ហើយព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរជ

[ជំពូកស្តីពីករណីនៃការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើភស្តុតាងជុំវិញ (អាល់-ការីនះ)] ១- (ជំពូក) ក្នុងចំណោមនោះមាន៖ សម្តីរបស់មេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿ (អាមីរុល មូអមីនីន) អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ដែលបាននិយាយទៅកាន់ស្ត្រីម្នាក់ដែលបានលាក់សំបុត្ររបស់ ហាត៊ីប ប៊ិន អាប់ប៊ី បាលតះអា ហើយនាងបានបដិសេធ។ លោកបាននិយាយទៅកាន់នាងថា៖ «ចូរនាងយកសំបុត្រនោះចេញមក បើមិនដូច្នោះទេ ខ្ញុំនឹងបង្ខំឱ្យនាងបង្ហាញវា»។ នៅពេលដែលនាងឃើញថា លោកមានចិត្តម៉ឺងម៉ាត់ នាងក៏បានដកសំបុត្រនោះចេញពីក្នុងសក់របស់នាង។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ៖ ប្រសិនបើគូជម្លោះអះអាងថាខ្លួនក្ស័យធន និងគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីទាំងអស់ ហើយអ្នកប្តឹងបាននិយាយទៅកាន់ចៅក្រមថា៖ «ទ្រព្យសម្បត្តិគឺនៅជាមួយគាត់ ហើយខ្ញុំសុំឱ្យមានការឆែកឆេរ» នោះចៅក្រមចាំបាច់ត្រូវតែបំពេញតាមសំណើនេះ ដើម្បីឱ្យម្ចាស់សិទ្ធិទទួលបានសិទ្ធិរបស់ខ្លួនវិញ។ «ពិតណាស់ ពួកឈ្លើយសឹកពីកុលសម្ព័ន្ធគួរ៉ៃហ្សះ ធ្លាប់អះអាងថាពួកគេមិនទាន់ដល់វ័យពេញកម្លាំង (បាលីគ) ដូច្នេះពួកសហាបះ (សាវ័ក) បានបើកមើលកន្លែងសម្ងាត់របស់ពួកគេតាមបញ្ជារបស់រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) ដើម្បីដឹងថាអ្នកណាពេញវ័យ ឬមិនទាន់ពេញវ័យ»។ អ្នកក៏ដឹងដែរក្នុងករណីអ្នករត់ចោលស្រុក ដែលក្នុងដៃកាន់ក្បិនមួយ ហើយនៅលើក្បាលមានមួយទៀត ចំណែកអ្នកម្នាក់ទៀតដែលដើរតាមក្រោយគាត់មានក្បាលទទេ នោះគឺជាចំណេះដឹងដ៏ច្បាស់លាស់មួយថា ក្បិននោះគឺជារបស់គាត់ ហើយគ្មានការប្រៀបធៀបណាមួយរវាងការបង្ហាញភាពស្មោះត្រង់របស់អ្នកកាន់កាប់ ជាមួយនឹងចំណេះដឹងដ៏ច្បាស់លាស់នេះឡើយ។ ដូច្នេះ តើការកាន់កាប់ (ដែលជាការសន្និដ្ឋានត្រឹមតែការស្មានក្នុងករណីគ្មានភស្តុតាងផ្សេង) អាចយកមកដាក់ពីលើចំណេះដឹងដ៏ច្បាស់លាស់ និងប្រាកដប្រជានេះដោយរបៀបណា? ហើយតើគេអាចចោទប្រកាន់រឿងនេះថាជាច្បាប់សាសនាបានយ៉ាងដូចម្តេច? ២- (ជំពូក) ក្នុងចំណោមនោះមាន៖ «ការដែលរ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) បានបញ្ជាឱ្យអ្នករើសបានរបស់របរ ត្រូវប្រគល់របស់នោះទៅឱ្យអ្នកដែលពណ៌នាបានត្រឹមត្រូវ ហើយលោកបានបញ្ជាឱ្យគេពណ៌នាអំពីថង់ដាក់ និងខ្សែចងរបស់វាផងដែរ»។ ដូច្នេះ លោកបានចាត់ទុកការពណ៌នាអំពីរបស់នោះ ស្មើនឹងភស្តុតាង (បៃយីនះ) ថែមទាំងអាចចាត់ទុកថាការពណ៌នានោះច្បាស់លាស់ និងត្រឹមត្រូវជាងភស្តុតាងទៅទៀត។ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ត្រូវបានគេសួរអំពីអ្នកជួលផ្ទះ និងម្ចាស់ផ្ទះ ប្រសិនបើពួកគេមានជម្លោះលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលកប់ក្នុងផ្ទះ ហើយម្នាក់ៗអះអាងថាជារបស់ខ្លួន? លោកបានឆ្លើយថា៖ «អ្នកណាដែលពណ៌នាវាបានត្រឹមត្រូវ នោះជារបស់អ្នកនោះ»។ នេះគឺជាភាពល្អឥតខ្ចោះនៃចំណេះដឹងហ្វិកហ៍ហ៍ និងការយល់ដឹងរបស់លោក (សូមអល់ឡោះមេត្តាប្រោសប្រណីដល់លោក)។ លោកក៏ត្រូវបានគេសួរអំពីទីក្រុងមួយដែលពួកកាហ្វេរ (អ្នកមិនជឿ) បានដណ្តើមយក ហើយក្រោយមកពួកមូស្លីមបានដណ្តើមយកមកវិញ ហើយនៅក្នុងនោះមានទ្វារដែលសរសេរថាជាទ្រព្យសម្បត្តិវ៉ាក់ហ្វ (ទ្រព្យបរិច្ចាគ)៖ លោកបានវិនិច្ឆ័យតាមនោះ ដោយសារតែសញ្ញានេះមានទម្ងន់ និងច្បាស់លាស់។ ៣- (ជំពូក) ដូចគ្នានេះដែរ៖ ក្មេងដែលគេរើសបាន ប្រសិនបើមានមនុស្សពីរនាក់ដណ្តើមគ្នា ហើយម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេពណ៌នាបាននូវសញ្ញាសម្គាល់សម្ងាត់នៅលើដងខ្លួនរបស់ក្មេងនោះ នោះចៅក្រមនឹងវិនិច្ឆ័យឱ្យអ្នកនោះតាមទស្សនៈរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ ៤- (ជំពូក) ក្នុងចំណោមនោះមាន៖ «ការវិនិច្ឆ័យរបស់រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) និងពួកខាលីហ្វះបន្ទាប់ពីលោក (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេ) ដោយប្រើអ្នកជំនាញមើលមុខមាត់ (អាល់-កាហ្វះ)» ហើយចាត់ទុកវាជាភស្តុតាងមួយក្នុងចំណោមភស្តុតាងនៃការបញ្ជាក់ពីខ្សែស្រឡាយ (ណាសាប់) ដែលវាមិនមែនជាអ្វីក្រៅពីសញ្ញាសម្គាល់ និងការសន្និដ្ឋាននោះទេ។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបាននិយាយថា៖ «ជារឿងគួរឱ្យឆ្ងល់ដែលគេបដិសេធសិទ្ធិខ្សែស្រឡាយតាមរយៈអ្នកជំនាញមើលមុខមាត់ ដែលរ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) បានទទួលស្គាល់ ហើយពួកសហាបះបានអនុវត្តតាមបន្ទាប់ពីលោក ហើយអ៊ូម៉ារ ប៊ិន ខាត់ថប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ក៏បានវិនិច្ឆ័យតាមនោះដែរ»។ ៥- (ជំពូក) ក្នុងចំណោមនោះមាន៖ «ការដែលកូនប្រុសទាំងពីររបស់ អាប់ហ្វរ៉ា បានដណ្តើមគ្នាថាខ្លួនជាអ្នកសម្លាប់ អាប់ប៊ូ ជះល៍ នោះរ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើអ្នកទាំងពីរបានជូតដាវរបស់អ្នកហើយឬនៅ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ មិនទាន់ទេ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរយកដាវមកឱ្យខ្ញុំមើល។ នៅពេលលោកពិនិត្យមើលដាវទាំងពីរ លោកបាននិយាយទៅកាន់ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេថា៖ ម្នាក់នេះហើយជាអ្នកសម្លាប់ ហើយលោកបានវិនិច្ឆ័យឱ្យគាត់ទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកស្លាប់នោះ»។ នេះគឺជាការវិនិច្ឆ័យដ៏ល្អបំផុត និងសមស្របបំផុតក្នុងការអនុវត្តតាម ព្រោះឈាមនៅលើដាវគឺជាសាក្សីដ៏អស្ចារ្យ។ សរុបមក៖ ពាក្យថា «បៃយីនះ» (ភស្តុតាង) គឺជាឈ្មោះសម្រាប់អ្វីៗទាំងអស់ដែលបញ្ជាក់ពីសិទ្ធិ និងបង្ហាញវាឱ្យឃើញច្បាស់។ អ្នកណាដែលកំណត់ថាវាមានតែសាក្សីពីរនាក់ ឬបួននាក់ ឬសាក្សីម្នាក់ គឺមិនទាន់យល់ពីអត្ថន័យពេញលេញរបស់វាឡើយ។ ពាក្យថា «បៃយីនះ» មិនដែលត្រូវបានប្រើក្នុងគម្ពីរគួរអានក្នុងន័យថាជាសាក្សីពីរនាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានប្រើក្នុងន័យថាជាហេតុផល ភស្តុតាង និងការបញ្ជាក់។ ដូចគ្នានេះដែរ សម្តីរបស់រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) ដែលថា៖ «ភស្តុតាង (បៃយីនះ) គឺស្ថិតនៅលើអ្នកប្តឹង» មានន័យថា៖ គាត់ត្រូវតែបង្ហាញអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីការអះអាងរបស់គាត់ ដើម្បីឱ្យចៅក្រមវិនិច្ឆ័យឱ្យគាត់។ សាក្សីពីរនាក់គឺជាផ្នែកមួយនៃភស្តុតាង ប៉ុន្តែគ្មានការសង្ស័យទេថា ភស្តុតាងប្រភេទផ្សេងទៀតអាចមានទម្ងន់ខ្លាំងជាងសាក្សីទៅទៀត ដោយសារស្ថានភាពជាក់ស្តែងបង្ហាញពីភាពស្មោះត្រង់របស់អ្នកប្តឹង។

ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់ទាមទារឱ្យអ្នកបង្ហាញភស្តុតាង (សញ្ញាណ) នោះ ចូរដាក់ដៃរបស់អ្នកនៅលើឆ្អឹងដងកាំបិតរបស់គាត់។ នេះគឺជាការផ្អែកលើការសម្រេចចិត្តដោយផ្អែកលើសញ្ញាណសុទ្ធសាធ ដើម្បីផ្តល់ឱ្យអ្នកដែលទាមទារនូវអ្វីដែលគាត់ចង់បាន ដោយចាត់ទុកសញ្ញាណនោះជំនួសឱ្យសាក្សី។ អ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ (រ៉សូល) មិនបានបដិសេធសញ្ញាណ និមិត្តសញ្ញា ឬការបង្ហាញនៃស្ថានភាពនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកណាដែលសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រភព និងគោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាម (សារីអាហ៍) នឹងរកឃើញថា វាទទួលស្គាល់សញ្ញាណទាំងនោះ ហើយកំណត់ការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើវា។ ចំពោះពាក្យរបស់ អាប់ប៊ុលវ៉ាហ្វា អ៊ីបនុល អាកៀល ដែលថា៖ "នេះមិនមែនជាការយល់ដឹងដោយវិចារណញ្ញាណ (ហ្វីរ៉ាសះ) ទេ" នោះគេអាចឆ្លើយតបវិញថា៖ គ្មានអ្វីខុសឆ្គងក្នុងការហៅវាថាជា "ហ្វីរ៉ាសះ" នោះទេ ព្រោះវាគឺជាការយល់ដឹងដោយវិចារណញ្ញាណដ៏ត្រឹមត្រូវ។ អល់ឡោះដ៏មហាកិត្តិយស បានសរសើរអំពីការយល់ដឹងដោយវិចារណញ្ញាណ (ហ្វីរ៉ាសះ) និងអ្នកដែលមានគុណសម្បត្តិនេះនៅក្នុងកន្លែងជាច្រើនក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ នៅក្នុងរឿងនោះ មានសញ្ញាណជាច្រើនសម្រាប់អ្នកដែលមានការយល់ដឹង (តាមរយៈការសង្កេត)﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់ហ៊ីជរ: ៧៥]។ ពួកគេគឺជាអ្នកដែលមានការយល់ដឹងដោយវិចារណញ្ញាណ ដែលចេះសង្កេតមើលសញ្ញាណ។ គេនិយាយថា៖ "ខ្ញុំបានយល់ពីអ្នកតាមរយៈការសង្កេតនូវលក្ខណៈរបស់អ្នក"។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើយើងចង់ យើងនឹងបង្ហាញពួកគេដល់អ្នក ហើយអ្នកនឹងស្គាល់ពួកគេតាមរយៈសញ្ញាណរបស់ពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ): ៣០]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលទៀតថា៖ ﴿អ្នកដែលមិនដឹង (មិនយល់) នឹងគិតថាពួកគេជាអ្នកមាន ដោយសារតែពួកគេមិនសុំជំនួយ។ អ្នកនឹងស្គាល់ពួកគេតាមរយៈសញ្ញាណរបស់ពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់បាកូរ៉ោះ: ២៧៣]។ នៅក្នុងសៀវភៅ "ចាមិអ៊ុ តឺរមីហ្ស៊ី" មានហាឌីសមួយដែលត្រូវបានលើកឡើងថា៖ «ចូរប្រយ័ត្នចំពោះការយល់ដឹងដោយវិចារណញ្ញាណរបស់មូមិន ព្រោះគាត់មើលឃើញដោយពន្លឺរបស់អល់ឡោះ។ បន្ទាប់មកគាត់បានអានខម្ពីរថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ នៅក្នុងរឿងនោះ មានសញ្ញាណជាច្រើនសម្រាប់អ្នកដែលមានការយល់ដឹង﴾»។ [ជំពូកស្តីពីការអនុវត្តនយោបាយស្របតាមច្បាប់ឥស្លាម (ស៊ីយ៉ាសះ សារីអីយ៉ះ) ក្នុងការគ្រប់គ្រង] អ៊ីបនុល អាកៀល បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ "អាល់ហ្វុនូន" ថា៖ ការអនុវត្តនយោបាយស្របតាមច្បាប់ឥស្លាមក្នុងការគ្រប់គ្រង គឺជាភាពម៉ឺងម៉ាត់ ហើយមិនមានអ៊ីមាំណាម្នាក់ដែលមិនយល់ស្របនឹងរឿងនេះឡើយ។ អ្នកប្រាជ្ញសាសនាបាននិយាយថា៖ មិនមាននយោបាយណាមួយក្រៅពីអ្វីដែលស្របនឹងច្បាប់ឥស្លាមនោះទេ។ អ៊ីបនុល អាកៀល បានឆ្លើយតបថា៖ នយោបាយ គឺជាសកម្មភាពណាមួយដែលធ្វើឱ្យមនុស្សកាន់តែខិតជិតទៅរកភាពល្អ និងកាន់តែឆ្ងាយពីភាពអាក្រក់ ទោះបីជាអ្នកនាំសារ (រ៉សូល) មិនបានកំណត់ទុក ឬមិនមានវ៉ាហ៊ី (វិវរណៈ) ចុះមកក៏ដោយ។ ប្រសិនបើអ្នកមានន័យថា "មិនមាននយោបាយក្រៅពីអ្វីដែលស្របនឹងច្បាប់ឥស្លាម" គឺមានន័យថា "មិនផ្ទុយនឹងអ្វីដែលច្បាប់ឥស្លាមបានចែង" នោះគឺត្រឹមត្រូវ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកមានន័យថា "មិនមាននយោបាយក្រៅពីអ្វីដែលច្បាប់ឥស្លាមបានចែងជាក់លាក់" នោះគឺជាការយល់ខុស ហើយជាការចោទប្រកាន់ទៅលើក្រុមសហាបះ (សមមិត្តរបស់ព្យាការី)។ ព្រោះថា បណ្តាខាលីហ្វះដ៏ត្រឹមត្រូវ (ខុលឡាហ្វាអ៊ុ រ៉ាស៊ីឌូន) បានអនុវត្តការដាក់ទណ្ឌកម្ម និងការកាត់ទោសដែលអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសគ្រប់រូបសុទ្ធតែដឹង។ ឧទាហរណ៍៖ ការដែលអ៊ូស្មង់ បានដុតបំផ្លាញច្បាប់ចម្លងគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន (ដែលមិនត្រឹមត្រូវ) នោះគឺជាការសម្រេចចិត្តដែលផ្អែកលើផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជាតិ។ ហើយការដែលអាលី បានដុតបំផ្លាញក្រុមអ្នកប្រឆាំងសាសនា (ហ្សាន់ដាក) នៅក្នុងរណ្តៅ។ ហើយការដែលអ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខាត់តូប បាននិរទេស ណាស៊រ ប៊ីន ហាចចាច។ នេះគឺជាចំណុចដែលងាយនឹងរអិលជើង និងងាយនឹងយល់ខុស។ វាជាស្ថានភាពដ៏តឹងតែង និងជាការប្រឈមមុខដ៏លំបាក។ ក្រុមមួយបានធ្វេសប្រហែសក្នុងរឿងនេះ រហូតដល់ពួកគេបានលុបចោលការដាក់ទណ្ឌកម្ម (ហូឌូដ) បំផ្លាញសិទ្ធិ និងបើកផ្លូវឱ្យអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ធ្វើការបំផ្លិចបំផ្លាញ ដោយពួកគេយល់ថាច្បាប់ឥស្លាមមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការដោះស្រាយផលប្រយោជន៍របស់មនុស្សជាតិ។ ផ្ទុយទៅវិញ មានក្រុមមួយទៀតបានជ្រុលនិយម ដោយអនុញ្ញាតឱ្យមានអ្វីដែលផ្ទុយនឹងការវិនិច្ឆ័យរបស់អល់ឡោះ និងរ៉សូល។ ក្រុមទាំងពីរនេះបានធ្លាក់ក្នុងកំហុសដោយសារតែការខ្វះខាតចំណេះដឹងអំពីអ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ជូនរ៉សូលរបស់ទ្រង់មក។ តាមពិតទៅ អល់ឡោះបានបញ្ជូនរ៉សូល និងបញ្ចុះគម្ពីរមក ដើម្បីឱ្យមនុស្សជាតិអនុវត្តនូវយុត្តិធម៌ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃផែនដី និងមេឃ។ ដូច្នេះ នៅពេលណាដែលសញ្ញាណនៃយុត្តិធម៌លេចចេញមក មិនថាតាមមធ្យោបាយណាក៏ដោយ នោះគឺជាច្បាប់ និងសាសនារបស់អល់ឡោះ។ អល់ឡោះមានចំណេះដឹង និងប្រាជ្ញាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ ដូច្នេះ មិនអាចនិយាយបានថា នយោបាយដ៏យុត្តិធម៌គឺផ្ទុយនឹងច្បាប់ឥស្លាមនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញវាគឺជាផ្នែកមួយនៃច្បាប់ឥស្លាម។ យើងហៅវាថា "នយោបាយ" តាមពាក្យសម្តីរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែតាមពិតវាគឺជាយុត្តិធម៌របស់អល់ឡោះ និងរ៉សូល ដែលលេចចេញតាមរយៈសញ្ញាណទាំងនេះ។ រ៉សូលបានឃុំខ្លួនអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ និងដាក់ទណ្ឌកម្មពួកគេ នៅពេលដែលសញ្ញាណនៃភាពគួរឱ្យសង្ស័យលេចឡើង។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលដោះលែងអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ទាំងអស់ ដោយគ្រាន់តែឱ្យពួកគេស្បថ ហើយដោះលែងពួកគេទាំងដែលដឹងថាពួកគេល្បីល្បាញខាងអំពើអាក្រក់ និងការលួច ហើយនិយាយថា "ខ្ញុំមិនអាចដាក់ទោសពួកគេបានទេ លុះត្រាតែមានសាក្សីពីរនាក់" នោះគឺជាការយល់ឃើញដែលផ្ទុយនឹងនយោបាយស្របតាមច្បាប់ឥស្លាម។ រ៉សូលបានហាមឃាត់អ្នកដែលលួចទ្រព្យសម្បត្តិពីសង្គ្រាម (ហ្គានីមះ) មិនឱ្យទទួលបានចំណែករបស់ខ្លួន ហើយបានដុតបំផ្លាញសម្ភារៈរបស់គាត់។ ហើយទ្រង់បានហាមឃាត់អ្នកសម្លាប់មិនឱ្យទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកស្លាប់។ ទ្រង់បានប្តេជ្ញាថានឹងដុតផ្ទះរបស់អ្នកដែលមិនមកចូលរួមការសឡាតថ្ងៃសុក្រ និងការសឡាតជាក្រុម។ ទ្រង់បានបង្កើនការផាកពិន័យលើអ្នកលួចដែលមិនដល់កម្រិតត្រូវកាត់ដៃ ដោយដាក់ទណ្ឌកម្មវាយដំដើម្បីជាការព្រមាន។ ទ្រង់បានបង្កើនការផាកពិន័យលើអ្នកដែលលាក់បាំងទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេបាត់បង់។ ចំពោះអ្នកដែលមិនបង់ហ្សាកាត់ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «យើងនឹងយកវាពីគាត់ រួមទាំងពាក់កណ្តាលនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ផងដែរ»។ ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យបំបែកពាងស្រា និងឆ្នាំងដែលចម្អិនសាច់ហារ៉ាម (ដែលមិនអនុញ្ញាត)។ ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យដុតសម្លៀកបំពាក់ដែលជ្រលក់ពណ៌លឿង។ ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់អ្នកផឹកស្រាបន្ទាប់ពីការផឹកលើកទីបី ឬទីបួន។

នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទខាងលើទៅជាភាសាខ្មែរ៖ ជំពូក៖ ឧទាហរណ៍នៃការអនុវត្តអំណាចដឹកនាំតាមគោលនយោបាយស្របច្បាប់ (ស៊ីយ៉ាសះ ស៊ីរអីយ៉ះ) វាអាស្រ័យទៅលើការពិចារណាលើផលប្រយោជន៍ (ម៉ាស្លាហះ) តាមការយល់ឃើញរបស់មេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម)។ ដូចគ្នានេះដែរ លោកអ៊ុម៉ារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) បានបង្កើនទណ្ឌកម្មលើសពីសែសិបដំបងក្នុងករណីការផឹកស្រា ហើយលោកក៏បានដាក់ទណ្ឌកម្មនិរទេសខ្លួនផងដែរ។ «ព្យាការី (ស.ល.វ) បានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់បុរសម្នាក់ដែលត្រូវបានគេសង្ស័យថាមានទំនាក់ទំនងជាមួយស្រីបម្រើរបស់លោក ប៉ុន្តែនៅពេលដែលដឹងច្បាស់ថាបុរសនោះជាមនុស្សដែលគ្មានសមត្ថភាពផ្លូវភេទ (ខាស៊ីយ) លោកក៏បានដោះលែងគាត់វិញ»។ «ហើយលោកបានបញ្ជាឱ្យចាប់ខ្លួនបុរសជនជាតិយូដាម្នាក់ បន្ទាប់ពីក្មេងស្រីម្នាក់បានងក់ក្បាលបញ្ជាក់ (ថាបុរសនោះជាអ្នកសម្លាប់) ដោយបុរសនោះបានយកក្បាលរបស់នាងទៅកិនរវាងថ្មពីរ។ បន្ទាប់ពីចាប់ខ្លួនបាន និងបានសារភាព ទើបក្បាលរបស់គាត់ត្រូវបានគេកិន»។ នេះបង្ហាញពីការអនុញ្ញាតឱ្យចាប់ខ្លួនអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ ប្រសិនបើមានតម្រុយនៃបទល្មើស។ ចំណុចដែលច្បាស់គឺ៖ មិនមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ (បៃយីនះ) ប្រឆាំងនឹងគាត់ ហើយគាត់ក៏មិនបានសារភាពដោយស្ម័គ្រចិត្តចំពោះការសម្លាប់នោះដែរ ប៉ុន្តែគាត់ត្រូវបានគេគំរាមកំហែង ឬវាយដំទើបគាត់សារភាព។ ដូចគ្នានេះដែរ ករណីក្រុមអ៊ូរ៉ានីយូហ្វ (ដែលបានសម្លាប់អ្នកគង្វាល) លោកបានអនុវត្តទណ្ឌកម្មលើពួកគេដោយផ្អែកលើស្ថានភាពជាក់ស្តែង ដោយមិនបានទាមទារភស្តុតាងលើអ្វីដែលពួកគេបានធ្វើ ហើយក៏មិនបានរង់ចាំការសារភាពរបស់ពួកគេដែរ។ សហការី និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់លោក (អ៊ុម៉ារ) បន្ទាប់ពីលោក បានអនុវត្តនូវអ្វីដែលអ្នកស្វែងរកចំណេះដឹងបានដឹងរួចមកហើយ។ ក្នុងចំណោមនោះគឺ៖ លោកអាប៊ូ បាករ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) បានបញ្ជាឱ្យដុតអ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើល្មើសផ្លូវភេទ (លូទីយ៉ះ) ដោយឱ្យពួកគេភ្លក់រសជាតិភ្លើងក្នុងលោកនេះ មុននឹងទៅដល់លោកខាងមុខ។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងបាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើមេដឹកនាំយល់ឃើញថាត្រូវដុតអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើល្មើសផ្លូវភេទ នោះលោកមានសិទ្ធិធ្វើដូច្នេះ។ ព្រោះថា ខាលីដ ប៊ីន អាល់វ៉ាលីដ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) បានសរសេរទៅកាន់អាប៊ូ បាករ អ៊ីសស៊ីឌីក (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ថា៖ «លោកបានរកឃើញបុរសម្នាក់នៅតំបន់អារ៉ាប់ខ្លះ ដែលត្រូវបានគេរួមភេទដូចជាស្ត្រី»។ បន្ទាប់មក អ៊ីសស៊ីឌីក បានពិគ្រោះជាមួយសហការីរបស់រ៉សូល (ស.ល.វ) ដែលក្នុងនោះមានលោកអាលី ប៊ីន អាប៊ី តាលីប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ដែលជាអ្នកមានមតិម៉ឺងម៉ាត់បំផុត។ លោកអាលីបាននិយាយថា៖ «អំពើបាបនេះ មិនដែលត្រូវបានប្រព្រឹត្តដោយប្រជាជាតិណាមួយឡើយ លើកលែងតែប្រជាជាតិមួយប៉ុណ្ណោះ ហើយអល់ឡោះបានធ្វើចំពោះពួកគេនូវអ្វីដែលអ្នកបានដឹងរួចហើយ។ ខ្ញុំយល់ឃើញថា គួរតែដុតពួកគេដោយភ្លើង»។ ដូច្នេះ មតិរបស់សហការីរ៉សូល (ស.ល.វ) បានឯកភាពគ្នាថាត្រូវដុតពួកគេដោយភ្លើង។ បន្ទាប់មក អាប៊ូ បាករ បានសរសេរទៅកាន់ខាលីដថា៖ «ចូរដុតពួកគេចោល» ហើយលោកក៏បានដុតពួកគេ។ បន្ទាប់មក អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អហ្ស៊ូបៃរ ក៏បានដុតពួកគេក្នុងសម័យកាលរបស់លោក។ បន្ទាប់មកទៀត ហ៊ីសាម ប៊ីន អាប់ឌុលម៉ាលីក ក៏បានដុតពួកគេផងដែរ។ លោកអ៊ុម៉ារ ប៊ីន អាល់ខាត់តាប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) បានដុតហាងលក់ស្រាព្រមទាំងអ្វីៗដែលមាននៅក្នុងនោះ។ លោកបានដុតភូមិមួយដែលគេលក់ស្រានៅទីនោះ។ លោកបានដុតវិមានរបស់ សាអ៊ត ប៊ីន អាប៊ី វ៉ាក់កូស នៅពេលដែលគាត់បានលាក់ខ្លួនពីប្រជាជនក្នុងវិមានរបស់គាត់។ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានរៀបរាប់ក្នុងសំណួររបស់កូនប្រុសលោកគឺ សាលីហ៍ ថា៖ លោកអ៊ុម៉ារ បានហៅ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ម៉ាស្លាម៉ះ មកហើយនិយាយថា៖ «ចូរទៅកាន់ សាអ៊ត នៅទីក្រុងគូហ្វះ ហើយដុតវិមានរបស់គាត់ចោល ប៉ុន្តែកុំធ្វើអ្វីផ្សេងទៀតរហូតដល់អ្នកត្រឡប់មកជួបខ្ញុំ»។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ក៏បានទៅកាន់ទីក្រុងគូហ្វះ ហើយទិញបាច់អុសពីអ្នកស្រុកម្នាក់ ដោយបានព្រមព្រៀងឱ្យគាត់ដឹកទៅកាន់វិមានរបស់សាអ៊ត។ នៅពេលទៅដល់ លោកក៏បានបោះបាច់អុសនោះចូលទៅក្នុងវិមាន ហើយដុតវា។ សាអ៊ត ក៏បានចេញមក ហើយសួរថា៖ «តើនេះជាអ្វី?» លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)ឆ្លើយថា៖ «វាជាបញ្ជារបស់មេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿ (អាមីរុល មូមិនីន)»។ លោកក៏ទុកឱ្យវិមាននោះឆេះរហូតអស់។ បន្ទាប់មកលោកក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាឌីណះវិញ។ សាអ៊ត បានផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភដល់លោក ប៉ុន្តែលោកបដិសេធមិនទទួល។ នៅពេលលោកត្រឡប់ទៅជួបអ៊ុម៉ារ លោកអ៊ុម៉ារបានសួរថា៖ «ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភរបស់គាត់?» លោកឆ្លើយថា៖ «ព្រោះលោកបាននិយាយថា កុំធ្វើអ្វីផ្សេងទៀតរហូតដល់អ្នកត្រឡប់មកជួបខ្ញុំ»។ លោកអ៊ុម៉ារ បានកោរសក់របស់ ណាសរ ប៊ីន ហាចចាច ហើយនិរទេសគាត់ចេញពីទីក្រុងម៉ាឌីណះ ដោយសារតែស្ត្រីទាំងឡាយតែងតែនិយាយរៀបរាប់ពីសម្រស់របស់គាត់។ លោកបានវាយ សាប៊ីហ៍ ប៊ីន អ៊ូសៃល អាត់តាមីមី នៅលើក្បាល ដោយសារតែគាត់បានសួរក្នុងរឿងដែលមិនមែនជាកិច្ចការរបស់គាត់។ លោកបានរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មន្ត្រីលោក ដោយយកពាក់កណ្តាលនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ ព្រោះពួកគេបានរកវាបានដោយសារតែអំណាចនៃតំណែងរបស់ពួកគេ ហើយទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះបានលាយឡំជាមួយទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ។ ដូច្នេះ លោកបានបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេជាពីរចំណែក រវាងពួកគេ និងប្រជាជនមូស្លីម។ លោកបានតម្រូវឱ្យសហការីកាត់បន្ថយការរាយការណ៍ហាឌីសពី រ៉សូល (ស.ល.វ) នៅពេលដែលពួកគេរវល់នឹងវា រហូតដល់ភ្លេចគម្ពីរគួរអាន ដោយសារតែគោលនយោបាយរបស់លោក និងគោលនយោបាយផ្សេងទៀតដែលលោកបានដឹកនាំប្រជាជាតិ។ សៃឃុល អ៊ីស្លាម អ៊ីបន តៃមីយ៉ះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ក្នុងចំណោមនោះគឺ ការដែលលោកតម្រូវឱ្យអ្នកដែលលែងលះប្រពន្ធបីដងក្នុងពេលតែមួយ ត្រូវទទួលស្គាល់ថាវាជាការលែងលះដាច់ស្រេច (បីដង) ទោះបីលោកដឹងថាវាជាការលែងលះតែមួយដងក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលមនុស្សម្នាធ្វើរឿងនេះច្រើនពេក លោកក៏យល់ឃើញថាត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្មពួកគេដោយការតម្រូវឱ្យអនុវត្តតាមនោះ។ ហើយសហការីរបស់លោកក៏បានយល់ស្របនឹងលោកក្នុងរឿងនេះ។ លោកអ៊ុម៉ារ បានចង្អុលបង្ហាញរឿងនេះដោយនិយាយថា៖ «មនុស្សម្នាបានប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងរឿងមួយដែលពួកគេគួរតែមានភាពយឺតយ៉ាវ (ពិចារណា) ដូច្នេះចុះបើពួកយើងអនុវត្តវាលើពួកគេ?»។ លោកក៏បានអនុវត្តវាលើពួកគេ ដើម្បីឱ្យពួកគេកាត់បន្ថយការធ្វើបែបនេះ។ ព្រោះនៅពេលពួកគេដឹងថា បើអ្នកណាម្នាក់លែងលះបីដងក្នុងពេលតែមួយ វានឹងធ្លាក់ទៅលើប្រពន្ធរបស់គាត់ ហើយគាត់មិនអាចត្រឡប់ទៅរកនាងបានទៀតទេ នោះគាត់នឹងបញ្ឈប់ការធ្វើបែបនេះ។ ដូច្នេះ ការតម្រូវឱ្យអនុវត្តវា គឺជាទណ្ឌកម្មមួយដែលលោកបានធ្វើដើម្បីផលប្រយោជន៍ដែលលោកបានមើលឃើញ។ ហើយវាមិនមែនជារឿងដែលលោកមិនដឹងនោះទេថា ការលែងលះបីដងក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល (ស.ល.វ) និងសម័យអាប៊ូ បាករ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការលែងលះតែមួយដងប៉ុណ្ណោះ។ តាមពិតទៅ វាបានបន្តបែបនេះរហូតដល់ដើមសម័យកាលរបស់លោក រហូតដល់មនុស្សម្នាធ្វើរឿងនេះច្រើនពេក ដែលវាជាការមើលងាយចំពោះបទបញ្ជារបស់អល់ឡោះ។ ដូចដែលមានក្នុង «មូសណាត់» និង «ស៊ូណាន់ន់ អាន់ណាសាអ៊ី» និងប្រភពដទៃទៀត ពីហាឌីសរបស់ ម៉ាក់មូដ ប៊ីន ល៉ាប៊ីដ៖ «បុរសម្នាក់បានលែងលះប្រពន្ធរបស់គាត់បីដងក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល (ស.ល.វ)។ រឿងនេះបានដឹងដល់រ៉សូល (ស.ល.វ) លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើគេលេងសើចនឹងគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ខណៈពេលដែលខ្ញុំនៅទីនេះឬ? បុរសម្នាក់បាននិយាយថា៖ តើខ្ញុំមិនគួរកាត់ក្បាលគាត់ទេឬ ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ?»។ នៅពេលដែលមនុស្សម្នាធ្វើរឿងនេះច្រើនពេក លោកអ៊ុម៉ារក៏បានដាក់ទណ្ឌកម្មពួកគេដោយការអនុវត្តវា (ឱ្យដាច់បីដង)។ បន្ទាប់មក លោកក៏មានការសោកស្តាយចំពោះរឿងនេះមុនពេលលោកស្លាប់ ដូចដែល អ៊ីសម៉ាអ៊ីលី បានរៀបរាប់ក្នុង «មូសណាត់ អ៊ុម៉ារ»។ ខ្ញុំបាននិយាយទៅកាន់គ្រូរបស់យើងថា៖ តើហេតុអ្វីបានជាលោកមិនដើរតាមគន្លងរបស់អ៊ុម៉ារ ក្នុងការតម្រូវឱ្យពួកគេទទួលទណ្ឌកម្មនេះ? ព្រោះថាការរួមបញ្ចូលការលែងលះបីដងក្នុងពេលតែមួយ គឺជាអំពើហារ៉ាម (ហាមឃាត់) សម្រាប់លោក? លោកបានឆ្លើយថា៖ មនុស្សភាគច្រើនសព្វថ្ងៃនេះមិនដឹងថាវាជាអំពើហារ៉ាមនោះទេ ជាពិសេសគឺលោក អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី ដែលយល់ថាវាជាការអនុញ្ញាត។ ដូច្នេះ តើគេអាចដាក់ទណ្ឌកម្មអ្នកដែលមិនដឹងថាវាជាអំពើហារ៉ាមដោយរបៀបណា? លោកបានបន្តថា៖ ម្យ៉ាងទៀត លោកអ៊ុម៉ារ បានតម្រូវឱ្យពួកគេអនុវត្តតាមនោះ ហើយលោកបានបិទផ្លូវនៃការធ្វើតាហ្លីល (ការរៀបការបោកបញ្ឆោតដើម្បីឱ្យត្រឡប់ទៅរកប្រពន្ធដើមវិញ)។ ចំណែកអ្នកទាំងនេះ (អ្នកដែលតម្រូវឱ្យលែងលះបីដង) ពួកគេតម្រូវឱ្យលែងលះបីដង ប៉ុន្តែពួកគេជាច្រើនបែរជាបើកផ្លូវឱ្យមានការធ្វើតាហ្លីលទៅវិញ។ ព្រោះថាបុរសម្នាក់នោះចាំបាច់ត្រូវតែមានប្រពន្ធរបស់គាត់វិញ ហើយនៅពេលគាត់ដឹងថាគាត់មិនអាចត្រឡប់ទៅរកនាងបាន លើកលែងតែតាមរយៈការធ្វើតាហ្លីល គាត់ក៏នឹងខិតខំធ្វើរឿងនោះ។ សហការី (សហាបះ) មិនដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានរឿងបែបនេះទេ ដូច្នេះផលប្រយោជន៍នៃការបញ្ឈប់ការលែងលះបីដងក្នុងពេលតែមួយ គឺទទួលបានដោយមិនចាំបាច់មានផលអាក្រក់នៃការធ្វើតាហ្លីលកើតឡើងក្នុងចំណោមពួកគេឡើយ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើលោកអ៊ុម៉ារ ដឹងថា មនុស្សម្នានឹងបន្តធ្វើការតាហ្លីល លោកប្រហែលជាយល់ឃើញថា ការរក្សាទុកនូវអ្វីដែលធ្លាប់មានក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល (ស.ល.វ) និងសម័យអាប៊ូ បាករ និងដើមសម័យកាលរបស់លោក គឺប្រសើរជាង។ ហើយគ្រូរបស់យើងបានពន្យល់រឿងនេះយ៉ាងលម្អិត។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ជំពូក៖ ស្តីពីនយោបាយដឹកនាំរបស់ក្រុមសហាបះ (សាវ័ក) ក្នុងការដឹកនាំប្រជាជាតិក្រោយសម័យព្យាការី ﷺ ក្នុងចំណោមនោះ មានការហាមឃាត់ការលក់ទាសីដែលជាមាតានៃកូន (អ៊ុំមុលវ៉ាល័ត)។ ការហាមឃាត់នេះ គឺជាទស្សនៈផ្ទាល់របស់លោក (អ៊ុម៉ារ) ដែលលោកយល់ឃើញថាជាប្រយោជន៍សម្រាប់ទាសីនោះ។ បើពុំនោះសោត ពួកគេធ្លាប់ត្រូវបានគេលក់ក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល ﷺ និងក្នុងសម័យកាលដឹកនាំរបស់លោកអាប៊ូបាករ ស៊ីឌីក មកម្ល៉េះ។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបលោកអាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តាលីប បានប្តេជ្ញាថានឹងលក់ពួកគេ ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការមិនលក់ពួកគេកន្លងមក គឺជាទស្សនៈមួយដែលលោក (អ៊ុម៉ារ) និងខ្ញុំបានឯកភាពគ្នា»។ បន្ទាប់មក ចៅក្រមរបស់លោកគឺ អ៊ូបៃដះ អល់-សាល់ម៉ានី បាននិយាយទៅកាន់លោកថា៖ «ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿអើយ! ទស្សនៈរបស់លោក និងទស្សនៈរបស់លោកអ៊ុម៉ារ ដែលស្ថិតក្នុងចំណោមក្រុមសហាបះ គឺយើងពេញចិត្តជាងទស្សនៈរបស់លោកតែម្នាក់ឯង»។ លោកអាលី ក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរសម្រេចក្តីដូចដែលអ្នកធ្លាប់សម្រេចកន្លងមកចុះ ព្រោះខ្ញុំស្អប់ខ្ពើមការខ្វែងគំនិតគ្នា»។ ប្រសិនបើលោកមានបទបញ្ជា (នះស្ហ៍) ពីព្យាការី ﷺ ស្តីពីការហាមឃាត់ការលក់ពួកគេមែននោះ លោកមុខជាមិនលើកយកទស្សនៈរបស់លោក និងទស្សនៈរបស់លោកអ៊ុម៉ារមកនិយាយឡើយ ហើយលោកក៏មិននិយាយថា «ខ្ញុំយល់ឃើញថាគួរតែលក់ពួកគេ» ដែរ។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ គឺការដែលលោក (អ៊ុម៉ារ) ជ្រើសរើសឱ្យប្រជាជនធ្វើហជ្ជបែប «អ៊ីហ្វ្រត» (ធ្វើហជ្ជតែមួយមុខ) ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចធ្វើអ៊ុំរ៉ះនៅក្រៅខែហជ្ជបាន។ ដូច្នេះ ផ្ទះរបស់អល់ឡោះ (កាអះបះ) នឹងនៅតែមានអ្នកទៅទស្សនាជានិច្ច។ មនុស្សមួយចំនួនបានយល់ច្រឡំថា លោកបានហាមឃាត់ការធ្វើហជ្ជបែប «មូតអះ» (ធ្វើអ៊ុំរ៉ះរួចបន្តធ្វើហជ្ជ) ហើយថាគាត់បានតម្រូវឱ្យធ្វើតែ «អ៊ីហ្វ្រត» ប៉ុណ្ណោះ។ រឿងនេះបានក្លាយជាជម្លោះរវាងលោក អ៊ីបនូ អាប់បាស និងលោក អ៊ីបនូ ហ្ស៊ូបៃរ ហើយមនុស្សភាគច្រើនបានរិះគន់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស ក្នុងរឿងនេះ ខណៈដែលលោកបានលើកយកហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់មកធ្វើជាភស្តុតាងប្រឆាំងនឹងពួកគេ។ នៅពេលដែលពួកគេរិះគន់លោកខ្លាំងពេក លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជិតដល់ពេលដែលថ្មពីលើមេឃធ្លាក់មកលើពួកអ្នកហើយ! ខ្ញុំនិយាយទៅកាន់ពួកអ្នកថា រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍បែបនេះ ប៉ុន្តែពួកអ្នកបែរជានិយាយថា លោកអាប៊ូបាករ និងលោកអ៊ុម៉ារ បានមានប្រសាសន៍បែបនោះទៅវិញ?»។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅពេលដែលមានគេយកសម្តីរបស់ឪពុកគាត់ (អ៊ុម៉ារ) មកប្រកែកជាមួយលោក អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ុម៉ារ លោកតែងតែនិយាយថា៖ «លោកអ៊ុម៉ារ មិនបានមានបំណងដូចដែលពួកអ្នកនិយាយនោះទេ»។ ហើយនៅពេលដែលពួកគេរិះគន់លោកខ្លាំងពេក លោកក៏និយាយថា៖ «តើការដើរតាមរ៉សូល ﷺ សមគួរជាង ឬដើរតាមលោកអ៊ុម៉ារ?»។ គោលបំណងគឺថា៖ រឿងនេះ និងរឿងស្រដៀងគ្នានេះ គឺជាគោលនយោបាយផ្នែករងដែលផ្អែកទៅលើផលប្រយោជន៍ ដែលវាប្រែប្រួលទៅតាមពេលវេលា។ ប៉ុន្តែមនុស្សមួយចំនួនបានយល់ច្រឡំថា វាជាច្បាប់ទូទៅដែលចាំបាច់សម្រាប់ប្រជាជាតិឥស្លាមរហូតដល់ថ្ងៃបរលោក។ មនុស្សគ្រប់រូបសុទ្ធតែមានហេតុផល និងទទួលបានផលបុណ្យ។ អ្នកណាដែលខិតខំប្រឹងប្រែងដោយស្មោះត្រង់ក្នុងការគោរពប្រតិបត្តិអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ នោះគេនឹងទទួលបានផលបុណ្យមួយ ឬពីរ។ គោលនយោបាយដែលពួកគេបានប្រើប្រាស់ក្នុងការដឹកនាំប្រជាជាតិ គឺជាការបកស្រាយគម្ពីរគួរអាន និងស៊ូណាន់ន់។ ប៉ុន្តែសំណួរគឺ៖ តើវាជាច្បាប់គ្រឹះដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា ឬជាគោលនយោបាយផ្នែករងដែលផ្អែកលើផលប្រយោជន៍ ដែលត្រូវកំណត់ដោយពេលវេលា និងទីកន្លែង? ក្នុងចំណោមនោះគឺ៖ ការដែលលោកអ៊ុស្មាន (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានប្រមូលផ្តុំប្រជាជនឱ្យអានគម្ពីរគួរអានតែមួយ «ហ័រហ្វ» (របៀបអាន) ក្នុងចំណោម «ហ័រហ្វ» ទាំងប្រាំពីរដែលរ៉សូល ﷺ បានអនុញ្ញាត ព្រោះវាជាផលប្រយោជន៍។ នៅពេលដែលក្រុមសហាបះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេ) ភ័យខ្លាចថាប្រជាជាតិឥស្លាមនឹងមានជម្លោះលើគម្ពីរគួរអាន ហើយពួកគេយល់ឃើញថាការប្រមូលផ្តុំលើរបៀបអានតែមួយគឺមានសុវត្ថិភាពជាង និងជៀសផុតពីជម្លោះ ពួកគេក៏បានធ្វើដូច្នេះ ហើយបានហាមឃាត់ប្រជាជនមិនឱ្យអានតាមរបៀបផ្សេង។ នេះប្រៀបដូចជាករណីដែលមនុស្សមានផ្លូវជាច្រើនទៅកាន់ផ្ទះមួយ ហើយការប្រើប្រាស់ផ្លូវទាំងអស់នោះធ្វើឱ្យពួកគេបែកបាក់គ្នា និងបង្កឱកាសឱ្យសត្រូវវាយប្រហារ ដូច្នេះមេដឹកនាំក៏សម្រេចចិត្តប្រមូលផ្តុំពួកគេឱ្យដើរតែផ្លូវមួយ ហើយបោះបង់ផ្លូវផ្សេងទៀត៖ នេះគឺអាចធ្វើទៅបាន ហើយវាមិនមែនជាការបដិសេធថាផ្លូវទាំងនោះមិនអាចទៅដល់គោលដៅនោះទេ ទោះបីជាមានការហាមឃាត់មិនឱ្យប្រើប្រាស់ផ្លូវទាំងនោះដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជាតិក៏ដោយ។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ គឺការដែលលោកអាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានដុតក្រុមអ្នកបះបោរ (ហ្សាន់ដាគះ) ដោយភ្លើង ខណៈដែលលោកដឹងពីស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូល ﷺ ក្នុងការសម្លាប់អ្នកកាហ្វេរ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលលោកឃើញទង្វើដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយ លោកបានកំណត់ទណ្ឌកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ដើម្បីរារាំងមនុស្សមិនឱ្យធ្វើតាម។ អ្វីដែលយើងបានលើកឡើងនេះ គឺជាអ្វីដែលអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ទាំងអស់សុទ្ធតែទទួលស្គាល់ជាទូទៅ ទោះបីជាពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងករណីខ្លះក៏ដោយ។ ពួកគេទាំងអស់សុទ្ធតែយល់ស្របថា បុរសម្នាក់អាចរួមរ័កជាមួយភរិយាដែលគេនាំមកឱ្យនៅរាត្រីរៀបការ ទោះបីជាមិនមានសាក្សីបុរសពីរនាក់មកបញ្ជាក់ថា នេះគឺជាស្ត្រីដែលគាត់បានរៀបការជាមួយក៏ដោយ។ ពួកគេប្រើប្រាស់សញ្ញាណជាក់ស្តែង (ការសន្និដ្ឋាន) ជំនួសឱ្យសាក្សី។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ មនុស្សគ្រប់សម័យកាលតែងតែជឿជាក់លើសម្តីរបស់ក្មេងៗដែលនាំអំណោយមកឱ្យពួកគេថា អំណោយនោះពិតជាផ្ញើមកឱ្យពួកគេមែន។ ពួកគេទទួលយកសម្តីក្មេងៗទាំងនោះ ញ៉ាំអាហារដែលផ្ញើមក និងស្លៀកពាក់ខោអាវនោះ។ ប្រសិនបើវាជាទាសី ពួកគេក៏មិនរារាំងខ្លួនឯងពីការរួមរ័កជាមួយនាងដែរ ដោយមិនចាំបាច់សួររកភស្តុតាងអ្វីឡើយ ព្រោះតែសញ្ញាណជាក់ស្តែងនោះគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ភ្ញៀវអាចផឹកទឹកពីកែវរបស់ម្ចាស់ផ្ទះ ផ្អែកលើខ្នើយរបស់គាត់ និងប្រើប្រាស់បន្ទប់ទឹករបស់គាត់ដោយមិនចាំបាច់សុំការអនុញ្ញាតជាពាក្យសម្តីឡើយ ហើយទង្វើនេះមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាតឡើយ។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ការគោះទ្វារផ្ទះអ្នកដទៃដោយមិនចាំបាច់សុំការអនុញ្ញាតជាពាក្យសម្តី ដោយផ្អែកលើទំនៀមទម្លាប់។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ការរើសយករបស់របរដែលធ្លាក់ពីមនុស្សដែលម្ចាស់មិនខ្វល់ខ្វាយដូចជា រំពាត់, ដំបង, កាក់ ឬផ្លែឈើ។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ការយករបស់របរ ឬផ្លែឈើដែលនៅសល់ក្នុងចម្ការ ឬដីដែលម្ចាស់បានបោះបង់ចោល។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ការរើសគ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលជ្រុះពេលច្រូតកាត់ ដែលគេហៅថា «លូកតោះ»។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ការយករបស់របរដែលគេបោះចោលដូចជា អាហារ, សម្លៀកបំពាក់ចាស់ៗ ឬរបស់របរប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ទស្សនៈរបស់ប្រជាជននៅក្រុងម៉ាឌីណះ ដែលជាទស្សនៈត្រឹមត្រូវ គឺមិនអាចទទួលយកសម្តីរបស់ស្ត្រីដែលថាប្តីរបស់នាងមិនបានផ្តល់អាហារ ឬសម្លៀកបំពាក់ឱ្យនាងកន្លងមកនោះទេ ព្រោះសញ្ញាណជាក់ស្តែងបានបដិសេធសម្តីរបស់នាង។ សម្តីរបស់នាងក្នុងរឿងនេះ មិនមែនជាការពិតដែលយើងត្រូវជឿតាមនោះទេ។ ការដឹងថាប្តីបានផ្តល់អាហារ និងសម្លៀកបំពាក់កន្លងមកដោយផ្អែកលើសញ្ញាណជាក់ស្តែង គឺមានទម្ងន់ខ្លាំងជាងការសន្និដ្ឋានដោយផ្អែកលើការសង្ស័យ។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ នៅពេលដែលម្ចាស់ផ្ទះដាក់អាហារជូនភ្ញៀវ ភ្ញៀវអាចញ៉ាំបានភ្លាមៗ ទោះបីជាម្ចាស់ផ្ទះមិនបានអនុញ្ញាតជាពាក្យសម្តីក៏ដោយ ព្រោះសញ្ញាណជាក់ស្តែងមានតម្លៃស្មើនឹងការអនុញ្ញាត។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ការអនុញ្ញាតរបស់ព្យាការី ﷺ ឱ្យអ្នកដំណើរញ៉ាំផ្លែឈើរបស់អ្នកដទៃដោយមិនចាំបាច់យកទៅផ្ទះ ដោយផ្អែកលើសញ្ញាណជាក់ស្តែងដែលម្ចាស់មិនបានធ្វើរបង ឬដាក់អ្នកយាម។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ការអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់បន្ទប់ទឹក ឬកន្លែងសម្រាកក្នុងចម្ការដែលនៅតាមផ្លូវសម្រាប់អ្នកដំណើរ។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ការផឹកទឹកពីកន្លែងស្តុកទឹកតាមផ្លូវ ទោះបីជាមិនដឹងថាម្ចាស់អនុញ្ញាតជាពាក្យសម្តីក៏ដោយ ដោយផ្អែកលើសញ្ញាណជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែមិនអាចយកទឹកនោះមកធ្វើការលាងសម្អាត (វូឌូ) បានទេ ព្រោះទំនៀមទម្លាប់មិនបានកំណត់បែបនោះ។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ៖ ការផ្តល់ថ្លៃឈ្នួលដល់អ្នកបោកគក់, អ្នកដុតនំប៉័ង, អ្នកចម្អិនអាហារ និងអ្នកបម្រើផ្សេងៗ ទោះបីជាមិនបានធ្វើកិច្ចសន្យាជួលក៏ដោយ ដោយផ្អែកលើសញ្ញាណជាក់ស្តែង។ ប្រសិនបើគេប្រើប្រាស់សេវាកម្មទាំងនេះហើយមិនផ្តល់ថ្លៃឈ្នួល នោះគេនឹងត្រូវចាត់ទុកថាជាអ្នកបំពាន និងជាទង្វើដ៏អាក្រក់មួយ។

សញ្ញាណនៃភស្តុតាង គឺសំដៅទៅលើពាក្យសម្តីរបស់មនុស្សម្នាក់។ អត្ថន័យនៃពាក្យថា "អាល់-បៃអ៊ីនះហ៍" (ភស្តុតាង) នៅក្នុងគោលការណ៍សាសនា គឺជានាមសម្រាប់អ្វីដែលបញ្ជាក់ពីសច្ចភាព និងបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការពិត។ ជួនកាលវាអាចជាសាក្សីចំនួនបួននាក់ ជួនកាលបីនាក់ (យោងតាមអត្ថបទច្បាប់ស្តីពីភស្តុតាងនៃអ្នកក្ស័យធន)។ ជួនកាលវាអាចជាសាក្សីពីរនាក់ ឬសាក្សីម្នាក់រួមជាមួយស្ត្រីម្នាក់ ឬជាការបដិសេធ (នូគូល) រួមជាមួយការស្បថ ឬការស្បថចំនួនហាសិបដង ឬការស្បថចំនួនបួនដង។ វាក៏អាចជាសាក្សីនៃស្ថានភាព (សភាពការណ៍ជាក់ស្តែង) នៅក្នុងករណីដែលយើងបានលើកឡើង និងករណីផ្សេងទៀត។ ដូច្នេះ ពាក្យរបស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «ភស្តុតាងគឺស្ថិតនៅលើអ្នកប្តឹង» មានន័យថា គាត់ត្រូវតែបង្ហាញនូវអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃការប្តឹងរបស់គាត់។ នៅពេលដែលសច្ចភាពរបស់គាត់ត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈមធ្យោបាយណាមួយ នោះសាលក្រមនឹងត្រូវសម្រេចឱ្យគាត់។ [ជំពូកស្តីពីការវិនិច្ឆ័យដោយប្រើការពិចារណា (ហ្វ៊ីរ៉ូសះហ៍)] ៩ - (ជំពូក) ចៅក្រម និងអ្នកដឹកនាំដែលមានភាពវៃឆ្លាត តែងតែរកឃើញសិទ្ធិ (យុត្តិធម៌) តាមរយៈការពិចារណា (ហ្វ៊ីរ៉ូសះហ៍) និងសញ្ញាណផ្សេងៗ។ នៅពេលដែលសញ្ញាណទាំងនោះលេចឡើង ពួកគេមិនយកសក្ខីកម្ម ឬការសារភាពណាមួយដែលផ្ទុយនឹងសញ្ញាណទាំងនោះមកធ្វើជាមូលដ្ឋានឡើយ។ អ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ទាំងអស់បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ប្រសិនបើចៅក្រមមានការសង្ស័យលើសាក្សី គាត់ត្រូវតែបំបែកពួកគេចេញពីគ្នា ហើយសួរពួកគេថា៖ តើពួកគេបានទទួលសក្ខីកម្មនោះដោយរបៀបណា? ហើយនៅឯណា? នេះគឺជាកាតព្វកិច្ចរបស់ចៅក្រម ប្រសិនបើគាត់មិនធ្វើដូច្នេះទេ គាត់នឹងមានបាប និងអយុត្តិធម៌ក្នុងការវិនិច្ឆ័យ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់សង្ស័យលើពាក្យប្តឹង គាត់ត្រូវសួរអ្នកប្តឹងអំពីប្រភពនៃសិទ្ធិ និងទីកន្លែងកើតហេតុ ហើយពិនិត្យមើលស្ថានភាពថា៖ តើវាសមហេតុផលនឹងសច្ចភាពដែរឬទេ? ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់សង្ស័យលើអ្នកដែលពាក្យសម្តីរបស់គាត់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ ដូចជាអ្នកទុកចិត្ត ឬអ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹង។ វាជាកាតព្វកិច្ចរបស់គាត់ក្នុងការស៊ើបអង្កេតស្ថានភាព និងសួរអំពីសញ្ញាណដែលបង្ហាញពីការពិតនៃរឿងរ៉ាវ។ មានចៅក្រម ឬអ្នកដឹកនាំតិចតួចណាស់ដែលយកចិត្តទុកដាក់លើរឿងនេះ ហើយមានជំនាញក្នុងរឿងនេះ ក្រៅពីអ្នកដែលស្គាល់អ្នកដែលនិយាយពិតពីអ្នកដែលនិយាយកុហក ហើយផ្តល់សិទ្ធិទៅដល់ម្ចាស់របស់វា។ នេះគឺជា អ៊ុម៉ារ ប៊ិន អាល់ខាតតប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ដែលមានស្ត្រីម្នាក់មកជួបគាត់ ហើយបានត្អូញត្អែរអំពីស្វាមីរបស់នាង ដោយនិយាយថា៖ "គាត់គឺជាមនុស្សល្អបំផុតក្នុងលោក គាត់ក្រោកថ្វាយបង្គំនៅពេលយប់រហូតដល់ព្រឹក ហើយគាត់ถือសីល (សោម) នៅពេលថ្ងៃរហូតដល់ល្ងាច"។ បន្ទាប់មកនាងក៏មានការអៀនខ្មាស។ អ៊ុម៉ារ បាននិយាយថា៖ "សូមអល់ឡោះតបស្នងអ្នកដោយសេចក្តីល្អ អ្នកបានសរសើរគាត់បានយ៉ាងល្អ"។ នៅពេលនាងដើរចេញទៅ កាអាប់ ប៊ិន សៅរ៍ បាននិយាយថា៖ "ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿអើយ នាងបានត្អូញត្អែរយ៉ាងច្បាស់ដល់លោក"។ អ៊ុម៉ារ បានសួរថា៖ "តើនាងត្អូញត្អែររឿងអ្វី?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "រឿងស្វាមីរបស់នាង"។ អ៊ុម៉ារ បាននិយាយថា៖ "នាំពួកគេទាំងពីរមកជួបខ្ញុំ"។ បន្ទាប់មកគាត់បាននិយាយទៅកាន់ កាអាប់ ថា៖ "ចូរអ្នកវិនិច្ឆ័យរវាងពួកគេទាំងពីរចុះ"។ កាអាប់ បាននិយាយថា៖ "តើឱ្យខ្ញុំវិនិច្ឆ័យ ខណៈពេលដែលលោកនៅទីនេះឬ?" អ៊ុម៉ារ បាននិយាយថា៖ "អ្នកបានយល់ឃើញនូវអ្វីដែលខ្ញុំមិនបានយល់"។ កាអាប់ បាននិយាយថា៖ "អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ {ចូរអ្នករៀបការជាមួយស្ត្រីដែលអ្នកពេញចិត្ត...} (ស៊ូរ៉ះ អាន់នីសា៖ ៣)។ ដូច្នេះ ចូរអ្នកถือសីលបីថ្ងៃ ហើយឈប់មួយថ្ងៃ ហើយចូរអ្នកក្រោកថ្វាយបង្គំបីយប់ ហើយសម្រាកនៅជាមួយនាងមួយយប់"។ អ៊ុម៉ារ បាននិយាយថា៖ "នេះជាអ្វីដែលខ្ញុំពេញចិត្តជាងរឿងមុនទៅទៀត"។ បន្ទាប់មកគាត់បានតែងតាំង កាអាប់ ជាចៅក្រមនៅបាសរ៉ះ។ គាត់តែងតែជួបប្រទះនូវរឿងអស្ចារ្យជាច្រើនក្នុងការវិនិច្ឆ័យដោយប្រើការពិចារណា។ ដូចគ្នានេះដែរ ស៊ូរ៉ៃហ៍ ជាមួយនឹងការពិចារណានិងភាពវៃឆ្លាតរបស់គាត់។ អះ-ស៊ែប៊ី បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឃើញ ស៊ូរ៉ៃហ៍ នៅពេលដែលមានស្ត្រីម្នាក់មកប្តឹងបុរសម្នាក់ ហើយនាងបានយំ។ ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ "ឱ អប៊ូ អ៊ូម៉ៃយ៉ះ អើយ ខ្ញុំគិតថាស្ត្រីកំសត់នេះប្រាកដជាត្រូវបានគេធ្វើបាបហើយ"។ គាត់បានឆ្លើយថា៖ "ឱ អះ-ស៊ែប៊ី អើយ បងប្អូនរបស់ យូស៊ូហ្វ បានមកជួបឪពុករបស់ពួកគេនៅពេលយប់ទាំងយំសោក"។ ស្ត្រីបួននាក់បានមកជួប អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ។ អ៊ីយ៉ាស បាននិយាយថា៖ "ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេមានផ្ទៃពោះ ម្នាក់ទៀតកំពុងបំបៅដោះកូន ម្នាក់ទៀតធ្លាប់រៀបការរួច ហើយម្នាក់ទៀតនៅលីវ (ព្រហ្មចារី)"។ ពួកគេបានពិនិត្យមើល ហើយឃើញថាវាពិតជាដូចអ្វីដែលគាត់បាននិយាយ។ ពួកគេបានសួរថា៖ "តើអ្នកដឹងដោយរបៀបណា?" គាត់បានឆ្លើយថា៖ "ចំពោះអ្នកមានផ្ទៃពោះ៖ នាងនិយាយជាមួយខ្ញុំហើយលើកសម្លៀកបំពាក់របស់នាងពីលើពោះ ខ្ញុំក៏ដឹងថាជានាងមានផ្ទៃពោះ។ ចំពោះអ្នកបំបៅដោះកូន៖ នាងតែងតែវាយទ្រូងរបស់នាង ខ្ញុំក៏ដឹងថាជានាងកំពុងបំបៅដោះកូន។ ចំពោះអ្នកធ្លាប់រៀបការ៖ នាងនិយាយជាមួយខ្ញុំដោយសម្លឹងចំភ្នែកខ្ញុំ ខ្ញុំក៏ដឹងថាជានាងធ្លាប់រៀបការរួច។ ចំពោះអ្នកនៅលីវ៖ នាងនិយាយជាមួយខ្ញុំដោយសម្លឹងទៅដី ខ្ញុំក៏ដឹងថាជានាងនៅលីវ"។ អាល់-ម៉ាដាអ៊ីនី បានរៀបរាប់ពី រ៉ូហ៍ ថា៖ បុរសម្នាក់បានផ្ញើប្រាក់ទុកជាមួយបុរសម្នាក់ដែលគេទុកចិត្ត។ បន្ទាប់មកគាត់បានត្រឡប់មកវិញដើម្បីយកប្រាក់នោះ ប៉ុន្តែអ្នកនោះបានបដិសេធ។ គាត់ក៏បានទៅជួប អ៊ីយ៉ាស ហើយប្រាប់គាត់។ អ៊ីយ៉ាស បាននិយាយថា៖ "ចូរអ្នកត្រឡប់ទៅវិញ ហើយរក្សាការសម្ងាត់ កុំឱ្យគាត់ដឹងថាអ្នកបានមកជួបខ្ញុំ។ បន្ទាប់ពីពីរថ្ងៃ ចូរអ្នកត្រឡប់មកជួបខ្ញុំវិញ"។ អ៊ីយ៉ាស បានហៅបុរសដែលទទួលផ្ញើប្រាក់នោះមក ហើយនិយាយថា៖ "មានប្រាក់ច្រើនបានមកដល់ ហើយខ្ញុំចង់ប្រគល់វាឱ្យអ្នក តើផ្ទះរបស់អ្នកមានសុវត្ថិភាពទេ?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "បាទ"។ គាត់និយាយថា៖ "ចូររៀបចំកន្លែង និងអ្នកសែងប្រាក់"។ បុរសម្ចាស់ប្រាក់បានត្រឡប់មកជួប អ៊ីយ៉ាស វិញ ហើយគាត់បាននិយាយថា៖ "ចូរអ្នកទៅរកមិត្តរបស់អ្នក ហើយទាមទារប្រាក់នោះ។ ប្រសិនបើគាត់ឱ្យ អ្នកយកទៅ ប៉ុន្តែបើគាត់បដិសេធ ចូរអ្នកប្រាប់គាត់ថា៖ ខ្ញុំនឹងរាយការណ៍ទៅចៅក្រម"។ បុរសនោះក៏ទៅរកមិត្តរបស់គាត់ ហើយនិយាយថា៖ "ប្រាក់របស់ខ្ញុំ បើមិនដូច្នោះទេ ខ្ញុំនឹងទៅជួបចៅក្រម ហើយប្តឹងគាត់"។ បុរសនោះក៏ប្រគល់ប្រាក់ឱ្យគាត់។ បុរសនោះបានត្រឡប់មកជួប អ៊ីយ៉ាស ហើយនិយាយថា៖ "គាត់បានឱ្យប្រាក់មកខ្ញុំហើយ"។ បន្ទាប់មកអ្នកដែលទទួលផ្ញើប្រាក់បានមកជួប អ៊ីយ៉ាស តាមការណាត់។ អ៊ីយ៉ាស បានស្តីបន្ទោសគាត់យ៉ាងខ្លាំង ហើយនិយាយថា៖ "កុំមកជិតខ្ញុំ ឱអ្នកក្បត់អើយ"។ យ៉ាហ្ស៊ីដ ប៊ិន ហារូន (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) បាននិយាយថា៖ បុរសម្នាក់ដែលគេទុកចិត្តត្រូវបានតែងតាំងនៅ វ៉ាស៊ីត។ បុរសម្នាក់បានផ្ញើកាបូបមួយដែលបិទជិតជាមួយសាក្សីម្នាក់ ដោយនិយាយថាមានមាសមួយពាន់ឌីណារនៅក្នុងនោះ។ នៅពេលដែលបុរសនោះទៅឆ្ងាយយូរ សាក្សីនោះបានកាត់បាតកាបូប ហើយយកមាសចេញ រួចដាក់ប្រាក់ដារ៉ាហាំជំនួសវិញ ហើយដេរវាឱ្យដូចដើម។ ម្ចាស់ប្រាក់បានត្រឡប់មកវិញ ហើយទាមទារប្រាក់របស់គាត់។ សាក្សីនោះបានប្រគល់កាបូបដែលមានត្រាដដែលឱ្យគាត់។ នៅពេលគាត់បើកមើល គាត់បានឃើញស្ថានភាពបែបនេះ គាត់ក៏ត្រឡប់ទៅរកសាក្សីនោះវិញ ហើយនិយាយថា៖ "ខ្ញុំបានផ្ញើមាសជាមួយអ្នក ប៉ុន្តែអ្វីដែលអ្នកឱ្យខ្ញុំគឺប្រាក់ដារ៉ាហាំ"។ គាត់ឆ្លើយថា៖ "នេះគឺជាកាបូបរបស់អ្នកដែលមានត្រារបស់អ្នក"។ គាត់ក៏បានប្តឹងទៅចៅក្រម។ ចៅក្រមបានបញ្ជាឱ្យនាំខ្លួនអ្នកទទួលផ្ញើប្រាក់មក។ នៅពេលពួកគេនៅចំពោះមុខចៅក្រម ចៅក្រមបានសួរថា៖ "តើគាត់បានផ្ញើកាបូបនេះជាមួយអ្នកតាំងពីពេលណា?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "តាំងពីដប់ប្រាំឆ្នាំមុន"។ ចៅក្រមបានយកប្រាក់ដារ៉ាហាំទាំងនោះមកពិនិត្យមើលកាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ព ឃើញថាវាទើបតែផលិតបានពីរឬបីឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ចៅក្រមបានបញ្ជាឱ្យគាត់ប្រគល់មាសឱ្យម្ចាស់វិញ ហើយបានដាក់ទោសគាត់។ បុរសម្នាក់បានផ្ញើប្រាក់ជាមួយអ្នកដទៃ ប៉ុន្តែអ្នកនោះបានបដិសេធ។ គាត់បានប្តឹងទៅ អ៊ីយ៉ាស។ អ៊ីយ៉ាស បានសួរអ្នកនោះ ប៉ុន្តែគាត់បដិសេធ។ អ៊ីយ៉ាស បានសួរអ្នកប្តឹងថា៖ "តើអ្នកបានប្រគល់ប្រាក់ឱ្យគាត់នៅឯណា?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "នៅកន្លែងមួយក្នុងវាលខ្សាច់"។ គាត់សួរថា៖ "តើមានអ្វីនៅទីនោះ?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "មានដើមឈើមួយ"។ គាត់និយាយថា៖ "ចូរអ្នកទៅទីនោះ ប្រហែលជាអ្នកបានកប់ប្រាក់នៅក្បែរនោះហើយភ្លេច អ្នកនឹងចាំបាននៅពេលឃើញដើមឈើនោះ"។ បុរសនោះក៏ចេញទៅ។ អ៊ីយ៉ាស បាននិយាយទៅកាន់អ្នកប្តឹងថា៖ "ចូរអង្គុយរង់ចាំរហូតដល់មិត្តរបស់អ្នកត្រឡប់មកវិញ"។ អ៊ីយ៉ាស បានវិនិច្ឆ័យរឿងផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែភ្នែករបស់គាត់តែងតែសម្លឹងមើលបុរសនោះម្តងម្កាល។ បន្ទាប់មកគាត់និយាយថា៖ "ឱអ្នកអើយ តើអ្នកគិតថាដៃគូរបស់អ្នកបានទៅដល់ដើមឈើនោះហើយឬនៅ?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "មិនទាន់ទេ"។ គាត់និយាយថា៖ "ឱសត្រូវរបស់អល់ឡោះអើយ អ្នកគឺជាអ្នកក្បត់"។ គាត់និយាយថា៖ "សូមអភ័យទោសឱ្យខ្ញុំផង"។ គាត់និយាយថា៖ "អល់ឡោះនឹងមិនអភ័យទោសឱ្យអ្នកឡើយ"។ គាត់បានបញ្ជាឱ្យឃុំខ្លួនបុរសនោះរហូតដល់ម្ចាស់ប្រាក់ត្រឡប់មកវិញ ហើយ អ៊ីយ៉ាស បាននិយាយទៅកាន់ម្ចាស់ប្រាក់ថា៖ "ចូរអ្នកទៅជាមួយគាត់ ហើយយកសិទ្ធិរបស់អ្នកទៅ"។ រឿងស្រដៀងគ្នានេះបានកើតឡើងចំពោះចៅក្រមដទៃទៀត៖ បុរសម្នាក់បានប្តឹងថាគាត់បានផ្ញើប្រាក់ជាមួយមិត្តម្នាក់ ប៉ុន្តែអ្នកនោះបដិសេធ។ ចៅក្រមបានសួរថា៖ "តើអ្នកបានប្រគល់ឱ្យគាត់នៅឯណា?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "នៅវិហារមួយឆ្ងាយពីទីក្រុង"។ ចៅក្រមនិយាយថា៖ "ចូរអ្នកទៅយកគម្ពីរ (មូសហ្វ) មកឱ្យខ្ញុំ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំឱ្យគាត់ស្បថលើវា"។ បុរសនោះក៏ចេញទៅ។ ចៅក្រមបានឃុំខ្លួនអ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹង រួចនិយាយថា៖ "តើអ្នកគិតថាគាត់បានទៅដល់វិហារនោះហើយឬនៅ?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "មិនទាន់ទេ"។ ចៅក្រមបានបង្ខំឱ្យគាត់សងប្រាក់នោះ។ ចៅក្រម អប៊ូ ហ្ស៊ីម ក៏មានភាពអស្ចារ្យក្នុងរឿងនេះដែរ។ មនុស្សតែងតែមិនយល់ពីគាត់ ប៉ុន្តែការពិតតែងតែលេចឡើងក្នុងអ្វីដែលគាត់ធ្វើ។ មូក្រម ប៊ិន អាហ្មេដ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំនៅក្នុងសន្និសីទរបស់ចៅក្រម អប៊ូ ហ្ស៊ីម។ បុរសចំណាស់ម្នាក់បានមកជាមួយក្មេងប្រុសម្នាក់។ បុរសចំណាស់បានប្តឹងក្មេងនោះថាជំពាក់ប្រាក់មួយពាន់ឌីណារ។ ចៅក្រមសួរក្មេងនោះថា៖ "តើអ្នកនិយាយយ៉ាងណា?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "បាទ គឺពិតមែន"។ ចៅក្រមសួរទៅបុរសចំណាស់ថា៖ "តើអ្នកចង់បានអ្វី?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "ឃុំខ្លួនគាត់"។ ចៅក្រមនិយាយថា៖ "មិនទាន់ទេ"។ បុរសចំណាស់និយាយថា៖ "ប្រសិនបើចៅក្រមយល់ព្រមឃុំខ្លួនគាត់ វានឹងកាន់តែងាយស្រួលសម្រាប់ខ្ញុំក្នុងការទទួលបានប្រាក់របស់ខ្ញុំ"។ អប៊ូ ហ្ស៊ីម បានពិនិត្យមើលពួកគេទាំងពីរមួយសន្ទុះ រួចនិយាយថា៖ "ចូរអ្នកទាំងពីរនៅជាមួយគ្នាសិន រហូតដល់ខ្ញុំពិនិត្យមើលរឿងរបស់អ្នកនៅសន្និសីទក្រោយ"។ ខ្ញុំបានសួរគាត់ថា៖ "ហេតុអ្វីបានជាលោកពន្យារពេលការឃុំខ្លួនគាត់?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "អើយ! ខ្ញុំស្គាល់មុខអ្នកប្តឹង និងអ្នកចាញ់បោកក្នុងករណីភាគច្រើន។ ខ្ញុំមានបទពិសោធន៍ដែលស្ទើរតែមិនដែលខុស។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថា ការសារភាពដោយងាយស្រួលរបស់ក្មេងនេះគឺជាការកុហក ហើយប្រហែលជាការពិតនឹងលេចឡើងចំពោះខ្ញុំ។ តើអ្នកមិនបានឃើញទេឬថាពួកគេមិនសូវមានការប្រកែកគ្នា ហើយមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ទាំងដែលចំនួនប្រាក់ច្រើន? ហើយវាមិនមែនជាទម្លាប់របស់ក្មេងៗដែលចេះគោរពច្បាប់រហូតដល់ហ៊ានសារភាពដោយស្ម័គ្រចិត្ត និងរីករាយបែបនេះទេ"។

[ជំពូកស្តីពីការយល់ដឹងដ៏ឈ្លាសវៃ (ហ្វ៊ីរ៉ូសះ) របស់អ្នកវិនិច្ឆ័យ] ១០ - (ជំពូកមួយ) ក្នុងចំណោមការយល់ដឹងដ៏ឈ្លាសវៃរបស់អ្នកវិនិច្ឆ័យ គឺអ្វីដែលលោក ហាំម៉ាដ ប៊ិន សាឡាម៉ះ បានរៀបរាប់ពីលោក ហុមៃដ៍ អត្តវីល៖ មានបុរសពីរនាក់បានឈ្លោះប្រកែកគ្នាទៅកាន់លោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ។ ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានផ្ញើរបស់ទុកនឹងម្នាក់ទៀត។ ម្ចាស់របស់នោះបាននិយាយថា៖ «សូមឱ្យគាត់ស្បថនឹងអល់ឡោះថា ខ្ញុំគ្មានរបស់អ្វីផ្ញើទុកនឹងគាត់ឡើយ»។ លោក អ៊ីយ៉ាស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ផ្ទុយទៅវិញ ខ្ញុំនឹងឱ្យគាត់ស្បថនឹងអល់ឡោះថា ឯងគ្មានរបស់អ្វីផ្ញើទុកនឹងគាត់ ហើយក៏គ្មានអ្វីផ្សេងទៀតដែរ»។ នេះគឺជាការយល់ដឹងដ៏ល្អបំផុត។ ព្រោះប្រសិនបើគាត់និយាយថា៖ «គាត់គ្មានរបស់ផ្ញើទុកនឹងខ្ញុំទេ» វាអាចមានន័យថាជាការបដិសេធ ឬអាចជាការសារភាព (ដោយលាក់បាំងន័យ)។ ព្រោះពាក្យថា «ម៉ា លះ» (អ្វីរបស់គាត់) អាចជាកិរិយាសព្ទដែលត្រូវបានលុបចោល គឺមានន័យថា «គាត់បានប្រគល់ទ្រព្យរបស់គាត់មកឱ្យខ្ញុំ» ឬ «គាត់បានឱ្យទ្រព្យរបស់គាត់មកខ្ញុំ»។ ឬក៏អាចចាត់ទុក «ម៉ា» ជាពាក្យសម្គាល់ (ម៉ៅស៊ូឡះ) ហើយពាក្យបន្ទាប់ជាផ្នែកបំពេញន័យរបស់វា។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលគាត់និយាយថា៖ «ហើយក៏គ្មានអ្វីផ្សេងទៀតដែរ» នោះការបដិសេធក៏កាន់តែច្បាស់លាស់។ លោក ហាំម៉ាដ ប៊ិន សាឡាម៉ះ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឃើញលោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ វិនិច្ឆ័យលើបុរសម្នាក់ដែលបានដាក់បញ្ចាំរបស់។ អ្នកទទួលបញ្ចាំនិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានទទួលបញ្ចាំក្នុងតម្លៃដប់» ចំណែកអ្នកដាក់បញ្ចាំនិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានដាក់បញ្ចាំក្នុងតម្លៃប្រាំ»។ លោក អ៊ីយ៉ាស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកដាក់បញ្ចាំមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាគាត់បានប្រគល់របស់បញ្ចាំនោះឱ្យទៅអ្នកទទួលបញ្ចាំមែន នោះពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដាក់បញ្ចាំជាការត្រឹមត្រូវ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់គ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីការប្រគល់របស់បញ្ចាំនោះ ហើយរបស់នោះនៅនឹងដៃអ្នកទទួលបញ្ចាំ នោះពាក្យសម្តីរបស់អ្នកទទួលបញ្ចាំជាការត្រឹមត្រូវ ព្រោះប្រសិនបើគាត់ចង់ គាត់អាចនឹងបដិសេធថាគ្មានការដាក់បញ្ចាំនោះតាំងពីដើមមកម្ល៉េះ»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) យល់ថា៖ នេះគឺជាមតិទីបីក្នុងបញ្ហានេះ ហើយវាជាមតិដ៏ល្អបំផុត។ ព្រោះការដែលគាត់សារភាពថាមានរបស់បញ្ចាំនៅនឹងដៃគាត់ ខណៈដែលគ្មានភស្តុតាងពីម្ចាស់របស់នោះ គឺជាភស្តុតាងបង្ហាញពីភាពស្មោះត្រង់របស់គាត់។ ប្រសិនបើគាត់មានចេតនាទុច្ចរិត គាត់ប្រាកដជាបដិសេធថាគ្មានរបស់បញ្ចាំនោះតាំងពីដំបូងមកម្ល៉េះ។ ចំណែកលោក អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក និងគ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់អ្នកទាំងពីរ) យល់ថាពាក្យសម្តីរបស់អ្នកទទួលបញ្ចាំជាការត្រឹមត្រូវ ដរាបណាតម្លៃនោះមិនលើសពីតម្លៃនៃរបស់បញ្ចាំ។ ចំណែកលោក អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី, អ៊ីម៉ាម អាប៊ូហានីហ្វះ និងលោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេ) យល់ថាពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដាក់បញ្ចាំជាការត្រឹមត្រូវជាដាច់ខាត។ លោក អ៊ីយ៉ាស ក៏បានមានប្រសាសន៍ដែរថា៖ «អ្នកណាដែលសារភាពចំពោះរឿងអ្វីមួយ ហើយគ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ នោះពាក្យសម្តីរបស់គាត់ជាការត្រឹមត្រូវ»។ នេះក៏ជាការវិនិច្ឆ័យដ៏ល្អបំផុតដែរ ព្រោះការសារភាពរបស់គាត់គឺជាសញ្ញានៃភាពស្មោះត្រង់។ ឧទាហរណ៍៖ ប្រសិនបើមានគេទាមទារប្រាក់មួយពាន់ពីគាត់ ហើយគ្មានភស្តុតាង គាត់និយាយថា៖ «គាត់និយាយត្រូវ ប៉ុន្តែខ្ញុំបានសងគាត់រួចហើយ» នោះពាក្យសម្តីរបស់គាត់ជាការត្រឹមត្រូវ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់សារភាពថាបានទទួលរបស់ផ្ញើពីអ្នកដែលស្លាប់ទៅ ហើយគ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ តែគាត់អះអាងថាបានប្រគល់របស់នោះคืนឱ្យម្ចាស់ដើមវិញហើយ។ លោក អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ិន ម៉ារហ្ស៊ូក អល់បាសរី បានរៀបរាប់ថា៖ មានបុរសពីរនាក់បានមកជួបលោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ ដើម្បីដោះស្រាយវិវាទលើក្រណាត់ពីរផ្ទាំង មួយពណ៌ក្រហម និងមួយទៀតពណ៌បៃតង។ ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេនិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានចុះទៅក្នុងអាងទឹកដើម្បីងូតទឹក ហើយខ្ញុំបានដាក់ក្រណាត់របស់ខ្ញុំទុក។ បន្ទាប់មកបុរសនេះក៏មកដល់ ហើយដាក់ក្រណាត់របស់គាត់ពីក្រោមក្រណាត់របស់ខ្ញុំ រួចក៏ចុះទៅងូតទឹក ហើយចេញមកមុនខ្ញុំ គាត់បានយកក្រណាត់របស់ខ្ញុំទៅបាត់។ ខ្ញុំក៏ចេញមកតាមរកគាត់ ហើយគាត់បែរជាអះអាងថាវាជាក្រណាត់របស់គាត់»។ លោក អ៊ីយ៉ាស សួរថា៖ «តើអ្នកមានភស្តុតាងទេ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «គ្មានទេ»។ លោក អ៊ីយ៉ាស បញ្ជាថា៖ «ចូរយកសិតសក់មកឱ្យខ្ញុំ»។ នៅពេលគេយកសិតសក់មក លោកក៏សិតសក់បុរសទាំងពីរ។ លទ្ធផលគឺមានរោមចៀមពណ៌ក្រហមចេញពីសក់របស់បុរសម្នាក់ និងរោមចៀមពណ៌បៃតងចេញពីសក់របស់ម្នាក់ទៀត។ លោកក៏វិនិច្ឆ័យឱ្យបុរសដែលមានរោមចៀមពណ៌ក្រហមបានក្រណាត់ពណ៌ក្រហម និងបុរសដែលមានរោមចៀមពណ៌បៃតងបានក្រណាត់ពណ៌បៃតង។ លោក មូអាតាំម ប៊ិន ស៊ូឡៃម៉ាន់ បានរៀបរាប់ពីលោក ហ្សៃដ៍ អាប៊ូអាឡា៖ ខ្ញុំបានឃើញលោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ វិនិច្ឆ័យលើបុរសពីរនាក់។ ម្នាក់និយាយថា៖ «គាត់បានលក់ទាសីម្នាក់ដែលល្ងង់ខ្លៅឱ្យខ្ញុំ»។ លោក អ៊ីយ៉ាស សួរថា៖ «តើភាពល្ងង់ខ្លៅនោះមានលក្ខណៈបែបណា?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ដូចជាឆ្កួត»។ លោក អ៊ីយ៉ាស ក៏សួរទៅទាសីនោះថា៖ «នាងចាំទេថានាងកើតនៅពេលណា?» នាងឆ្លើយថា៖ «ចាំ»។ លោកសួរទៀតថា៖ «តើជើងម្ខាងណារបស់នាងវែងជាង?» នាងឆ្លើយថា៖ «ជើងនេះ»។ លោក អ៊ីយ៉ាស ក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរយកនាងទៅคืนវិញចុះ ព្រោះនាងពិតជាឆ្កួតមែន»។ លោក អាប៊ូហាសាន់ អល់ម៉ាដាអ៊ីនី បានរៀបរាប់ពីលោក អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន មូសអាប់៖ លោក មូអាវីយ៉ះ ប៊ិន គួរ៉ះ បានធ្វើជាសាក្សីនៅចំពោះមុខកូនប្រុសរបស់គាត់គឺលោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ (រួមជាមួយសាក្សីដទៃទៀតដែលលោកទុកចិត្ត) ប្រឆាំងនឹងបុរសម្នាក់ក្នុងរឿងប្រាក់ចំនួនបួនពាន់ឌៀម។ អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងបាននិយាយថា៖ «ឱ អប៊ូ វ៉ាអ៊ីឡះ! សូមពិនិត្យមើលរឿងរបស់ខ្ញុំឱ្យច្បាស់ផង ព្រោះសូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ខ្ញុំបានធ្វើជាសាក្សីឱ្យពួកគេត្រឹមតែពីរពាន់ឌៀមប៉ុណ្ណោះ»។ លោក អ៊ីយ៉ាស ក៏សួរទៅឪពុករបស់គាត់ និងសាក្សីដទៃទៀតថា៖ «តើនៅក្នុងក្រដាសដែលអ្នកទាំងឡាយធ្វើជាសាក្សីនោះ មានកន្លែងទំនេរដែរឬទេ?» ពួកគេឆ្លើយថា៖ «មាន គឺមានអត្ថបទនៅផ្នែកខាងលើ និងមានការបត់នៅកណ្តាល ហើយផ្នែកដែលនៅសល់នៃក្រដាសគឺទំនេរ»។ លោកសួរទៀតថា៖ «តើអ្នកដែលទទួលបានប្រាក់នោះ ធ្លាប់ជួបអ្នកទាំងឡាយ ហើយរំលឹកអ្នកទាំងឡាយឱ្យធ្វើជាសាក្សីលើប្រាក់បួនពាន់ឌៀមដែរឬទេ?» ពួកគេឆ្លើយថា៖ «បាទ គាត់តែងតែជួបយើង ហើយនិយាយថា៖ ចូរចាំទុកថាអ្នកទាំងឡាយជាសាក្សីលើបុរសម្នាក់នេះក្នុងចំនួនបួនពាន់ឌៀម»។ លោក អ៊ីយ៉ាស ក៏ឱ្យពួកគេត្រឡប់ទៅវិញ ហើយហៅអ្នកដែលទទួលបានប្រាក់នោះមក រួចមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱ សត្រូវរបស់អល់ឡោះអើយ! អ្នកបានបោកបញ្ឆោតក្រុមមនុស្សសុចរិតដែលមិនដឹងរឿង ដោយឱ្យពួកគេធ្វើជាសាក្សីលើក្រដាសដែលអ្នកបត់នៅកណ្តាល ហើយទុកកន្លែងទំនេរនៅផ្នែកខាងក្រោម។ នៅពេលពួកគេបោះត្រាលើកន្លែងបត់នោះ អ្នកក៏កាត់ផ្នែកដែលមានសិទ្ធិត្រឹមតែពីរពាន់ឌៀមចេញ ហើយសរសេរចំនួនបួនពាន់ឌៀមនៅកន្លែងទំនេរនោះ ធ្វើឱ្យកន្លែងបត់នោះក្លាយទៅជានៅចុងបញ្ចប់នៃអត្ថបទ។ បន្ទាប់មកអ្នកក៏តែងតែជួបពួកគេដើម្បីរំលឹក និងបង្រៀនពួកគេថាវាជាចំនួនបួនពាន់ឌៀម»។ បុរសនោះក៏សារភាព ហើយសុំឱ្យលោកជួយលាក់បាំងរឿងនេះ។ លោកក៏វិនិច្ឆ័យឱ្យគាត់ទទួលបានត្រឹមតែពីរពាន់ឌៀម ហើយបានលាក់បាំងកំហុសរបស់គាត់។ លោក នូអាអ៊ីម ប៊ិន ហាំម៉ាដ បានរៀបរាប់ពីលោក អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ិន ម៉ារហ្ស៊ូក អល់បាសរី៖ យើងនៅជាមួយលោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ មុនពេលគាត់ក្លាយជាចៅក្រម យើងតែងតែសរសេរកត់ត្រាការយល់ដឹងដ៏ឈ្លាសវៃរបស់គាត់ ដូចដែលយើងកត់ត្រាហាឌីសពីអ្នករាយការណ៍ហាឌីសដែរ។ ស្រាប់តែមានបុរសម្នាក់មកអង្គុយលើកៅអីខ្ពស់មួយនៅទីលាន ហើយរង់ចាំមើលផ្លូវ។ ខណៈនោះ គាត់ក៏ចុះមកជួបបុរសម្នាក់ រួចសម្លឹងមើលមុខបុរសនោះ ហើយត្រឡប់ទៅកន្លែងដើមវិញ។ លោក អ៊ីយ៉ាស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយនិយាយមើល៍ថា បុរសម្នាក់នេះជាអ្នកណា?» ពួកគេឆ្លើយថា៖ «តើយើងអាចនិយាយអ្វីបាន? គាត់គ្រាន់តែជាអ្នកស្វែងរកអ្វីមួយប៉ុណ្ណោះ»។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «គាត់ជាគ្រូបង្រៀនក្មេងៗ ដែលមានក្មេងប្រុសម្នាក់ភ្នែកម្ខាងបាត់បង់បានរត់ចោលគាត់»។ ពួកយើងម្នាក់ក៏ក្រោកទៅសួរគាត់ពីតម្រូវការរបស់គាត់។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «ក្មេងប្រុសម្នាក់របស់ខ្ញុំបានរត់ចោល»។ ពួកគេសួរថា៖ «តើគាត់មានលក្ខណៈបែបណា?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «បែបនេះៗ ហើយភ្នែកម្ខាងរបស់គាត់ខ្វាក់»។ ពួកយើងសួរថា៖ «តើអ្នកធ្វើការអ្វី?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំបង្រៀនក្មេងៗ»។ ពួកយើងសួរលោក អ៊ីយ៉ាស ថា៖ «តើលោកដឹងដោយរបៀបណា?» លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំឃើញគាត់មកដល់ ហើយស្វែងរកកន្លែងអង្គុយ គាត់បានសម្លឹងមើលកន្លែងដែលខ្ពស់បំផុតដែលគាត់អាចអង្គុយបាន។ ខ្ញុំពិនិត្យមើលឋានៈរបស់គាត់ ឃើញថាគាត់មិនមែនជាស្តេចទេ។ ខ្ញុំក៏គិតមើលថា តើអ្នកណាដែលធ្លាប់អង្គុយបែបស្តេច? ខ្ញុំរកឃើញថាមានតែគ្រូបង្រៀនប៉ុណ្ណោះ ទើបខ្ញុំដឹងថាគាត់ជាគ្រូបង្រៀនក្មេងៗ»។ ពួកយើងសួរថា៖ «តើលោកដឹងដោយរបៀបណាថាមានក្មេងរត់ចោលគាត់?» លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំឃើញគាត់រង់ចាំមើលផ្លូវ សម្លឹងមើលមុខមនុស្សម្នា»។ ពួកយើងសួរថា៖ «តើលោកដឹងដោយរបៀបណាថាគាត់ខ្វាក់ភ្នែកម្ខាង?» លោកឆ្លើយថា៖ «ខណៈដែលគាត់កំពុងរង់ចាំ គាត់បានចុះមកជួបបុរសម្នាក់ដែលខ្វាក់ភ្នែកម្ខាង ទើបខ្ញុំដឹងថាគាត់ច្រឡំថាបុរសនោះជាក្មេងរបស់គាត់»។ លោក អាល់ហារីស ប៊ិន មូއްរ៉ះ បានរៀបរាប់ថា៖ លោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ បានសម្លឹងមើលបុរសម្នាក់ ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុរសនេះជាជនបរទេស គាត់មកពីទីក្រុងវ៉ាស៊ីត គាត់ជាគ្រូបង្រៀន ហើយគាត់កំពុងស្វែងរកទាសកររបស់គាត់ដែលរត់ចោល»។ ពួកគេរកឃើញថាវាពិតជាដូចអ្វីដែលលោកបាននិយាយមែន។ ពួកគេសួរលោក លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំឃើញគាត់ដើរហើយងាកឆ្វេងស្តាំ ទើបខ្ញុំដឹងថាគាត់ជាជនបរទេស។ ខ្ញុំឃើញមានធូលីដីពណ៌ក្រហមនៃទីក្រុងវ៉ាស៊ីតជាប់លើសម្លៀកបំពាក់គាត់ ទើបខ្ញុំដឹងថាគាត់មកពីទីនោះ។ ខ្ញុំឃើញគាត់ដើរកាត់ក្មេងៗ ហើយផ្តល់សួស្តីដល់ពួកគេ ប៉ុន្តែមិនផ្តល់សួស្តីដល់មនុស្សពេញវ័យ ទើបខ្ញុំដឹងថាគាត់ជាគ្រូបង្រៀន។ ហើយខ្ញុំឃើញថា នៅពេលគាត់ដើរកាត់មនុស្សដែលមានឋានៈខ្ពស់ គាត់មិនចាប់អារម្មណ៍ទេ ប៉ុន្តែនៅពេលគាត់ដើរកាត់មនុស្សដែលមានសម្លៀកបំពាក់ចាស់ៗ គាត់សម្លឹងមើលយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ទើបខ្ញុំដឹងថាគាត់កំពុងស្វែងរកអ្នកដែលរត់ចោល»។ លោក ហ៊ីឡាល ប៊ិន អាល់អាឡា អារ៉ក់គី បានរៀបរាប់ពីលោក កាស៊ីម ប៊ិន ម៉ាន់ស៊ូ ពីលោក អាំរូ ប៊ិន ប៊ូកៃរ៍៖ លោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ បានដើរកាត់ ហើយឮសំឡេងអានគម្ពីរពីជាន់លើ លោកនិយាយថា៖ «នេះជាសំឡេងរបស់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដែលកំពុងពរពោះកូនប្រុស»។ គេសួរលោកថា៖ «តើលោកដឹងដោយរបៀបណា?» លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំឮសំឡេងរបស់នាង និងដង្ហើមរបស់នាងដែលហត់នឿយ ទើបខ្ញុំដឹងថានាងមានផ្ទៃពោះ ហើយខ្ញុំឮសំឡេងស្អក ទើបខ្ញុំដឹងថាទារកក្នុងផ្ទៃជាកូនប្រុស»។ បន្ទាប់មកលោកក៏ដើរកាត់សាលារៀនដែលមានក្មេងៗ ហើយសម្លឹងមើលក្មេងម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ រួចនិយាយថា៖ «នេះគឺជាកូនប្រុសរបស់ស្ត្រីម្នាក់នោះ» ហើយវាពិតជាដូចអ្វីដែលលោកបាននិយាយមែន។ មានបុរសម្នាក់បាននិយាយទៅកាន់លោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ះ ថា៖ «សូមបង្រៀនខ្ញុំពីការវិនិច្ឆ័យផង»។ លោកឆ្លើយថា៖ «ការវិនិច្ឆ័យមិនអាចបង្រៀនបានទេ ការវិនិច្ឆ័យគឺស្ថិតនៅលើការយល់ដឹង...»។

អ្វីដែលធ្វើឱ្យ អ៊ីយ៉ាស (Iyas) និង ស៊ូរ៉ៃហ៍ (Shuraih) មានភាពលេចធ្លោ បើទោះបីជាពួកគេមានចំណេះដឹងស្មើនឹងអ្នកជំនាន់ដូចគ្នាក៏ដោយ គឺការយល់ដឹងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែង និងការចេះវិភាគទៅលើសញ្ញាណ ឬភស្តុតាងនៃហេតុការណ៍ដែលកើតឡើង។ នេះគឺជាចំណុចដែលចៅក្រមជាច្រើនបានខ្វះខាត ទើបបណ្តាលឱ្យពួកគេបាត់បង់សិទ្ធិជាច្រើន។ [ជំពូកស្តីពីប្រភេទខ្លះនៃភាពឈ្លាសវៃ (ហ្វ៊ីរ៉ាសះ)] ១១ - (ជំពូក) ក្នុងចំណោមប្រភេទនៃភាពឈ្លាសវៃ (ហ្វ៊ីរ៉ាសះ) គឺអ្វីដែល ស៊ូណាន់ន់ របស់ព្យាការីបានណែនាំ អំពីរបៀបរួចផុតពីអ្វីដែលមិនចង់បាន ដោយវិធីសាស្ត្រដ៏សាមញ្ញបំផុត តាមរយៈការប្រើពាក្យសម្តី ឬកាយវិការបែបប្រយោល។ ក្នុងចំណោមនោះ គឺអ្វីដែល អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានកត់ត្រាក្នុង «មូសណាត់» របស់លោក ពី អាប់ឌូហូរ៉ៃរ៉ោះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) បាននិយាយថា៖ «មានបុរសម្នាក់បានមកជួប រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ហើយនិយាយថា៖ ឱ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ! ខ្ញុំមានអ្នកជិតខាងម្នាក់ដែលតែងតែធ្វើបាបខ្ញុំ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរអ្នកទៅ ហើយយកសម្ភារៈរបស់អ្នកទៅដាក់នៅតាមផ្លូវ។ បុរសនោះក៏ទៅ ហើយយកសម្ភារៈរបស់ខ្លួនទៅដាក់នៅតាមផ្លូវ។ មនុស្សម្នាក៏មកជុំគ្នា ហើយសួរថា៖ តើមានរឿងអ្វីកើតឡើង? គាត់ឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំមានអ្នកជិតខាងម្នាក់ដែលធ្វើបាបខ្ញុំ។ មនុស្សម្នាក៏នាំគ្នាពោលថា៖ ឱអល់ឡោះ! សូមដាក់បណ្តាសាដល់គាត់! ឱអល់ឡោះ! សូមបណ្តេញគាត់ចេញ! នៅពេលដែលអ្នកជិតខាងនោះបានដឹងរឿងនេះ គាត់ក៏មកជួបបុរសនោះហើយនិយាយថា៖ ចូរអ្នកត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់អ្នកវិញចុះ សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើបាបអ្នកទៀតឡើយ»។ នេះ និងអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ គឺជាល្បិចកលដែល ស៊ារីអះ (ច្បាប់ឥស្លាម) បានអនុញ្ញាត។ វាគឺជាការប្រើប្រាស់ល្បិចរបស់មនុស្សតាមរយៈសកម្មភាពដែលអនុញ្ញាត ដើម្បីរួចផុតពីអំពើអយុត្តិធម៌ និងការធ្វើបាបពីអ្នកដទៃ មិនមែនជាការប្រើល្បិចដើម្បីលុបចោលកាតព្វកិច្ចរបស់អល់ឡោះ ឬធ្វើឱ្យអ្វីដែលហាមឃាត់ក្លាយជាហាឡាល (អនុញ្ញាត) នោះទេ។ នៅក្នុង «មូសណាត់» និង «ស៊ូណាន់ន់» ពី អាយ៉ិសះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់នាង) បាននិយាយថា រ៉សូល របស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលបាត់បង់ភាពបរិសុទ្ធ (ផោម) ក្នុងពេល សឡាត របស់គាត់ ចូរគាត់ចេញទៅ។ ហើយប្រសិនបើគាត់កំពុងធ្វើ សឡាត ជាក្រុម ចូរគាត់ខ្ទប់ច្រមុះរបស់គាត់ រួចចេញទៅ»។ នៅក្នុង ស៊ូណាន់ន់ មានការលើកឡើងជាច្រើនអំពីការប្រើពាក្យសម្តីបែបប្រយោល ដែលមិនធ្វើឱ្យបាត់បង់សិទ្ធិត្រឹមត្រូវ ហើយក៏មិនធ្វើឱ្យរឿងមិនពិតក្លាយជាការពិតដែរ ដូចជាពេលដែលលោកឆ្លើយតបទៅនឹងអ្នកសួរថា «តើអ្នកមកពីណា? ពួកគេឆ្លើយថា៖ យើងមកពីទឹក (ទឹកកាម)»។ និងប្រសាសន៍របស់លោកទៅកាន់បុរសដែលនាំអ្នកជំពាក់បំណុលទៅសម្លាប់ថា៖ «ប្រសិនបើគាត់សម្លាប់គាត់ នោះគាត់ក៏ដូចជាគាត់ដែរ»។ ហើយនៅពេលដែលលោកចង់ចេញទៅធ្វើសង្គ្រាម លោកតែងតែប្រើពាក្យប្រយោលទៅកាន់ទិសដៅផ្សេង។ ហើយ ស៊ីឌីក (អាប៊ូ បាករ) ក្នុងពេលធ្វើដំណើរធ្វើហ៊ីជរ៉ោះ នៅពេលមានអ្នកសួរគាត់អំពី ព្យាការី ថា៖ «តើបុរសម្នាក់នេះជានរណាដែលនៅពីមុខអ្នក?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «គឺជាអ្នកនាំផ្លូវដែលបង្ហាញផ្លូវដល់ខ្ញុំ»។ ដូចគ្នានេះដែរ សហការី (សហាបះ) បន្ទាប់ពីលោក។ ហ្សៃដ៍ ប៊ីន អាស្លាម បានរាយការណ៍ពីឪពុករបស់គាត់ថា៖ មានសម្លៀកបំពាក់មួយចំនួនបានមកដល់ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខាត់ថប (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) ពីប្រទេសយេមែន។ គាត់ក៏ចែកវាដល់មនុស្សម្នា។ គាត់បានឃើញសម្លៀកបំពាក់មួយដែលមិនសូវល្អ គាត់ក៏គិតថា៖ តើខ្ញុំគួរធ្វើដូចម្តេចជាមួយអាវនេះ? បើខ្ញុំឱ្យទៅនរណាម្នាក់ គេប្រហែលជាមិនទទួលទេ។ គាត់ក៏បត់វា ហើយដាក់នៅក្រោមទីកន្លែងអង្គុយរបស់គាត់ ដោយឱ្យឃើញតែចុងអាវបន្តិច ហើយគាត់ក៏ដាក់សម្លៀកបំពាក់ផ្សេងទៀតនៅពីមុខគាត់ ដើម្បីចែកដល់មនុស្សម្នា។ អាហ្ស៊ូបៃរ៍ បានចូលមកក្នុងពេលនោះ ហើយគាត់បានឃើញអាវនោះ ក៏សួរថា៖ តើអាវនេះជារបស់អ្វី? អ៊ូម៉ារ ឆ្លើយថា៖ កុំខ្វល់ពីវាអី។ គាត់សួរទៀត៖ តើវាមានរឿងអ្វី? គាត់ឆ្លើយថា៖ កុំខ្វល់ពីវា។ គាត់និយាយថា៖ សូមផ្តល់វាឱ្យខ្ញុំមក។ អ៊ូម៉ារ ឆ្លើយថា៖ អ្នកនឹងមិនពេញចិត្តនឹងវាទេ។ គាត់ឆ្លើយថា៖ ទេ ខ្ញុំពេញចិត្តនឹងវា។ នៅពេលដែល អ៊ូម៉ារ បានទទួលការសន្យាពីគាត់ និងបានដាក់លក្ខខណ្ឌថាគាត់មិនត្រូវសងវាវិញទេ គាត់ក៏បោះវាឱ្យ។ នៅពេលដែល អាហ្ស៊ូបៃរ៍ មើលឃើញថាវាជាអាវមិនល្អ គាត់ក៏និយាយថា៖ ខ្ញុំមិនយកវាទេ។ អ៊ូម៉ារ ឆ្លើយថា៖ មិនបានទេ ខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តរួចហើយ។ គាត់ក៏បង្ខំឱ្យគាត់ទទួលយក ហើយគាត់មិនបានទទួលយកវាវិញឡើយ។ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន សាឡាម៉ះ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាលី និយាយថា៖ «ខ្ញុំនឹងមិនកក់សក់របស់ខ្ញុំឡើយ រហូតទាល់តែខ្ញុំទៅដល់ទីក្រុងបាសរ៉ោះ ហើយដុតវាចោល ហើយខ្ញុំនឹងដឹកនាំមនុស្សម្នាដោយឈើច្រត់របស់ខ្ញុំទៅកាន់ប្រទេសអេហ្ស៊ីប»។ ខ្ញុំក៏ទៅជួប អាប់ប៊ូ ម៉ាសអ៊ូដ អាល់បាដ្រី ហើយប្រាប់គាត់។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «អាលី តែងតែនិយាយរឿងរ៉ាវដែលអ្នកមិនយល់ពីអត្ថន័យរបស់វា។ អាលី មិនមែនមានន័យថាគាត់នឹងមិនកក់សក់ ឬទៅទីក្រុងបាសរ៉ោះ ឬដុតវាចោល ឬដឹកនាំមនុស្សដោយឈើច្រត់នោះទេ។ អាលី គឺជាបុរសទំពែក ដែលនៅលើក្បាលរបស់គាត់មានសក់តិចតួចដូចជាចានគោម ហើយមានសក់ខ្លះនៅជុំវិញតែប៉ុណ្ណោះ»។ ក្នុងចំណោមនោះ ក៏មានការប្រើពាក្យប្រយោលរបស់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន រ៉ាវ៉ាហះ ទៅកាន់ភរិយារបស់គាត់ ដោយការសូត្រកំណាព្យដែលធ្វើឱ្យនាងយល់ច្រឡំថាគាត់កំពុងអានគម្ពីរ ដើម្បីរួចផុតពីការរំខានរបស់នាង នៅពេលដែលគាត់កំពុងនៅជាមួយស្រីបម្រើរបស់គាត់។ និងការប្រើពាក្យប្រយោលរបស់ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ម៉ាសឡាម៉ះ ទៅកាន់ កាអាប់ ប៊ីន អាល់អាស្រាហ្វ នៅពេលដែលគាត់បានផ្តល់សន្តិសុខឱ្យគាត់ ដោយនិយាយថា៖ «បុរសម្នាក់នេះ (ព្យាការី) បានយក ស៊ីដាកាត់ ពីយើង ហើយគាត់បានធ្វើឱ្យយើងលំបាក»។ និងការប្រើពាក្យប្រយោលរបស់ សហាបះ ទៅកាន់ អាប់ប៊ូ រ៉ាហ្វិអ៍ ជនជាតិយូដូ។

១២ - (ផ្នែកមួយ) ៖ ក្នុងចំណោមនោះ មានប្រសាសន៍របស់លោក អាប់ឌុលរ៉ាហ៍ម៉ាន ប៊ីន អាប៊ី ឡៃឡា ជាអ្នកច្បាប់ (ហ្វិកហ៍ហ៍) ដែលត្រូវបានគេឲ្យឈរនៅលើបං្គែងមួយ បន្ទាប់ពីសឡាតថ្ងៃសុក្រ ពេលនោះលោកបានងើបឈរនៅលើបං្គែងហើយពោលថា៖ ៖ «ការពិតអាមៀន (អ្នកដឹកនាំ) បានបញ្ជាឱ្យខ្ញុំដាក់បណ្តាសា អាលី ibn Abi Talib ដូច្នេះចូរพวกท่านដាក់បណ្តាសាគាត់ចុះ សូមអល់ឡោះដាក់បណ្តាសាគាត់!»។ ហើយក្នុងចំណោមនោះដែរ គឺការប្រយោលសម្តីរបស់លោក អាល់ហាចាច ប៊ីន អ៊ីឡាត بلکه គឺការបញ្ជាក់ចំៗរបស់លោកទៅកាន់ភរិយាអំពីការបរាជ័យរបស់ពួកសហហាព្យាការី និងការសម្លាប់ពួកគេ រហូតដល់លោកបានយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់លោកពីនាង។ [ជំពូកស្តីពីការយល់ដឹងដ៏ត្រឹមត្រូវ (ហ្វីរ៉ាសះ)] ១៣ - (ផ្នែកមួយ) ៖ ក្នុងចំណោមការយល់ដឹងដ៏ត្រឹមត្រូវ (ហ្វីរ៉ាសះ) គឺការយល់ដឹងរបស់លោក ឃុហ្សៃមះ ប៊ីន ថាប៊ីត នៅពេលដែលលោកបានមកដល់ ហើយបានធ្វើសាក្សីលើកិច្ចសន្យាជួញដូររវាងជនជាតិប៊ីដូន និងរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ខណៈដែលលោកមិនបាននៅទីនោះផ្ទាល់ទេ គឺដើម្បីបញ្ជាក់ជឿជាក់ចំពោះរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ក្នុងគ្រប់អ្វីៗដែលលោកបានជម្រាបជូន។ ហើយក្នុងចំណោមនោះដែរ ៖ គឺការយល់ដឹងរបស់លោក ហ៊ូហ្សៃផះ ប៊ីន អាល់យ៉ាម៉ານ ខណៈដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជូនលោកជាភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍ទៅកាន់ពួកមូស្រិក ដូច្នេះលោកក៏បានចូលទៅអង្គុយនៅចន្លោះពួកគេ។ លោក អាប៊ូ ស៊ុយយ៉ាន បានពោលថា៖ «ចូរឱ្យអ្នករាល់គ្នាពិនិត្យមើលអ្នកដែលអង្គុយជិតខ្លួន» ភ្លាមនោះ ហ៊ូហ្សៃផះ ក៏បានបោះជំហានយ៉ាងលឿនហើយនិយាយទៅកាន់អ្នកអង្គុយជិតខ្លួនថា៖ «តើអ្នកជាអ្នកណា?» គាត់ក៏តបថា៖ «ខ្ញុំឈ្មោះ ហ្វាឡាន កូនរបស់ ហ្វាឡាន»។ ហើយក្នុងចំណោមនោះដែរ ៖ គឺការយល់ដឹងរបស់លោក អាល់មុហ្សីរ៉ះ ប៊ីន ជុអ៍បានះ នៅពេលដែល អុម៉ា បានแต่งตั้งលោកឱ្យគ្រប់គ្រងតំបន់បារ៉ែន។ ពេលនោះប្រជាជននៅទីនោះមិនពេញចិត្តនឹងលោកទេ ដូច្នេះ អុម៉ា ក៏បានដកតំណែងលោកចេញពីពួកគេ ហេតុនេះពួកគេក៏មានការភ័យខ្លាចក្រែង អុម៉ា បញ្ជូនលោកឱ្យត្រឡប់មកវិញ។ មេដឹកនាំរបស់ពួកគេក៏បាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាធ្វើតាមអ្វីដែលខ្ញុំបញ្ជា នោះលោកនឹងមិនបញ្ជូនគាត់ត្រឡប់មកឱ្យពួកយើងវិញទេ។ ពួកគេក៏បានតបថា៖ «ចូរបញ្ជាពួកយើងចុះ»។ គាត់និយាយថា៖ «ពួកអ្នកត្រូវប្រមូលប្រាក់មួយសែនឌៀរហាំ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំយកវាទៅជូន អុម៉ា ហើយនិយាយថា៖ អាល់មុហ្សីរ៉ះ បានកេងបន្លំប្រាក់នេះហើយបានប្រគល់វាឱ្យខ្ញុំ»។ ពួកគេក៏បានប្រមូលប្រាក់នោះ។ ពេលនោះគាត់ក៏បានទៅជួប អុម៉ា ហើយនិយាយថា៖ «ឱអាមៀរុលមុអ្មីនីនអើយ! ពិតណាស់ អាល់មុហ្សីរ៉ះ បានកេងបន្លំប្រាក់នេះ ហើយបានប្រគល់វាឱ្យខ្ញុំ»។ អុម៉ា ក៏បានហៅ អាល់មុហ្សីរ៉ះ មកហើយសួរថា៖ «តើបុរសនេះនិយាយអ្វីខ្លះ?» លោកតបថា៖ «គាត់និយាយកុហកទេ សូមអល់ឡោះទ្រង់ប្រោសប្រណីលោកចុះ ការពិតប្រាក់នោះគឺពីរលាន (ឌៀរហាំ) ទៅវិញទេ។ លោក អុម៉ា ក៏បានសួរថា៖ «អ្វីដែលជំរុញឱ្យអ្នកធ្វើបែបនេះ?» លោកតបថា៖ «គឺបន្ទុកគ្រួសារ និងសេចក្តីខ្វះខាត»។ ពេលនោះ អុម៉ា ក៏បានសួរទៅមេដឹកនាំនោះថា៖ «តើអ្នកមានយោបល់យ៉ាងណាដែរ?» គាត់ក៏តបថា៖ «ទេ! សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ខ្ញុំសូមនិយាយការពិតជូនលោកចុះ សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ គាត់មិនបានប្រគល់ប្រាក់បន្តិចបន្តួច ឬច្រើនដល់ខ្ញុំឡើយ ប៉ុន្តែពួកយើងមិនពេញចិត្តនឹងគាត់ ហើយយើងខ្លាចក្រែងលោកបញ្ជូនគាត់ឱ្យត្រឡប់មកពួកយើងវិញ»។ លោក អុម៉ា ក៏បានសួរ អាល់មុហ្សីរ៉ះ ថា៖ «តើអ្វីដែលជំរុញឱ្យអ្នកធ្វើបែបនេះ?» លោកតបថា៖ «ការពិតជនអាក្រក់នោះបាននិយាយកុហកដាក់ខ្ញុំ ដូច្នេះខ្ញុំចង់ធ្វើឱ្យគាត់អាម៉ាស់មុខ»។ ហើយលោក អាល់មុហ្សីរ៉ះ ប៊ីន ជុអ៍បានះ និងយុវជនអារ៉ាប់ម្នាក់បានស្តីដណ្តឹងនារីម្នាក់ ហើយយុវជននោះគឺជាមនុស្សដែលមានរូបរាងសង្ហា ដូច្នេះនារីនោះក៏បានបញ្ញូនសារទៅកាន់អ្នកទាំងពីរថា៖ «មិនខានឡើយ គឺទាល់តែខ្ញុំបានឃើញអ្នកទាំងពីរ និងបានឮសំឡេងរបស់អ្នកទាំងពីរ ដូច្នេះសូមអញ្ជើញមកបើពួកអ្នកចង់»។ នាងក៏បានឱ្យពួកគេអង្គុយនៅក្នុងទីកន្លែងដែលនាងអាចមើលឃើញពួកគេ។ ពេលនោះ លោក អាល់មុហ្សីរ៉ះ ដឹងថានាងមានចិត្តស្រឡាញ់យុវជននោះជាងខ្លួន លោកក៏បានងាកទៅរកយុវជននោះហើយពោលថា៖ «អ្នកពិតជាទទួលបាននូវរូបសម្រស់ ភាពសង្ហា និងវោហារសាស្ត្រ តើអ្នកមានអ្វីផ្សេងទៀតក្រៅពីនេះទេ?» គាត់តបថា៖ «បាទ/ចាស មាន»។ គាត់ក៏បានរៀបរាប់ពីគុណសម្បត្តិរបស់ខ្លួន បន្ទាប់មកក៏ស្ងៀមស្ងាត់ទៅ។ ពេលនោះ លោក អាល់មុហ្សីរ៉ះ ក៏បានពោលថា៖ «ចុះការគណនា (ចំណាយ) របស់អ្នកវិញយ៉ាងម៉េចដែរ?» គាត់ក៏តបថា៖ «គ្មានអ្វីរត់ផុតពីការគណនារបស់ខ្ញុំឡើយ សូម្បីតែតិចជាងគ្រាប់ខ្សាច់ mustard ក៏ខ្ញុំអាចតាមទាន់ដែរ»។ ពេលនោះ លោក អាល់មុហ្សីរ៉ះ ក៏បានពោលទៅកាន់គាត់ថា៖ «ចំណែកឯខ្ញុំវិញ គឺខ្ញុំដាក់ថង់ប្រាក់មួយនៅជ្រុងផ្ទះ ហើយក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្ញុំបានចំណាយវាទៅលើអ្វីដែលពួកគេចង់បាន ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនដឹងថាវាអស់ពីពេលណារੋਂរាល់រហូតទាល់តែពួកគេសុំប្រាក់ខ្ញុំបន្ថែមទៀត»។ ពេលនោះ នារីនោះក៏បានពោលថា៖ «សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ លោកចាស់ទុំដែលមិនសូវគិតគូរូបណាស់ណាជាមួយខ្ញុំនេះ គឺខ្ញុំស្រឡាញ់ជាងអ្នកដែលតាមចាប់ខុសត្រូវខ្ញុំសូម្បីតែតិចជាងគ្រាប់ខ្សាច់ mustard ទៅទៀត»។ នាងក៏បានរៀបការជាមួយ លោក អាល់មុហ្សីរ៉ះ។ ហើយក្នុងចំណោមនោះដែរ ៖ គឺការយល់ដឹងរបស់លោក អាំរប៊ីន អាល់អាស នៅពេលដែលលោកបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងហ្គាហ្សា (Gaza) មេដឹកនាំទីនោះក៏បានបញ្ជូនសារមកកាន់លោកថា៖ «សូមបញ្ជូនបុរសម្នាក់ពីក្រុមរបស់អ្នកមកកាន់ខ្ញុំ ដើម្បីខ្ញុំអាចនិយាយជាមួយគាត់បាន»។ លោក អាំរប៊ីន អាល់អាស ក៏បានពិចារណាហើយពោលថា៖ «បុរសនេះគ្មាននរណាម្នាក់ក្រៅពីខ្ញុំឡើយ» លោកក៏បានចេញដំណើររហូតទាល់តែបានចូលទៅជួបគាត់ ហើយពួកគេក៏បានសន្ទនាគ្នាដោយកិច្ចសន្ទនាមួយដែលគាត់មិនធ្លាប់ឮពីមុនមកសោះ។ គាត់ក៏បានពោលទៅកាន់លោកថា៖ «សូមប្រាប់ខ្ញុំមក តើមាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមសហកីរបង្ការរបស់អ្នកដែលមានលក្ខណៈដូចអ្នកដែរឬទេ?» លោកតបថា៖ «កុំសួរអី ព្រោះតែភាពអន់ថយរបស់ខ្ញុំចំពោះមុខពួកគេ ទើបពួកគេបញ្ជូនខ្ញុំមកជួបអ្នក និងបានយកខ្ញុំទៅដាក់ក្នុងស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់បែបនេះ ហើយពួកគេក៏មិនដឹងថាមានរឿងអ្វីកើតឡើងចំពោះខ្ញុំដែរ»។ គាត់ក៏បានបញ្ជាឱ្យគេផ្តល់ជូនលោកនូវទាសីម្នាក់ និងសំលៀកបំពាក់មួយកំប្លេ។ ហើយគាត់បានបញ្ជូនសារទៅកាន់អ្នកយាមទ្វារថា៖ «ប្រសិនបើគាត់ដើរឆ្លងកាត់អ្នក ចូរអ្នកកាត់ក្បាលគាត់ចោល ហើយយករបស់របរដែលនៅនឹងខ្លួនគាត់ចុះ»។ ពេលនោះ លោកក៏បានដើរឆ្លងកាត់គ្រិស្តសាសនិកហ្កាសានម្នាក់ ហើយគាត់ក៏បានស្គាល់លោក។ គាត់បានពោលថា៖ «ឱអាមរអើយ! អ្នកចូលមកបានល្អហើយ ដូច្នេះចូរចេញទៅវិញឱ្យបានល្អចុះ»។ លោកក៏បានត្រឡប់ក្រោយវិញ ហើយព្រះរាជាក៏បានសួរលោកថា៖ «តើអ្វីដែលធ្វើឱ្យអ្នកត្រឡប់មកយើងវិញ?» លោកតបថា៖ «ខ្ញុំបានពិនិត្យមើលអ្វីដែលព្រះអង្គបានប្រគល់ឱ្យខ្ញុំ ប៉ុន្តែខ្ញុំឃើញថាវា没គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សាច់ញាតិរបស់ខ្ញុំដែលនៅជាមួយខ្ញុំឡើយ ដូច្នេះខ្ញុំចង់ចេញទៅដើម្បីនាំយកពួក ១០ នាក់ពីពួកគេមក ហើយព្រះអង្គប្រគល់រង្វាន់នេះដល់ពួកគេ នោះការធ្វើអំពើល្អរបស់ព្រះអង្គចំពោះមនុស្សដប់នាក់ គឺប្រសើរជាងការធ្វើចំពោះមនុស្សតែម្នាក់»។ ព្រះរាជាក៏បានតបថា៖ «អ្នកនិយាយត្រូវហើយ ចូរទៅនាំពួកគេមកឱ្យលឿនឡើង»។ ព្រះរាជាក៏បានបញ្ជូនសារទៅកាន់អ្នកយាមទ្វារថា៖ «ចូរដោះលែងផ្លូវឱ្យគាត់ចុះ»។ លោក អាំរប៊ីន ក៏បានដើរចេញមកខណៈដែលលោកងាកក្រោយមើលជានិច្ច រហូតទាល់តែមានសុវត្ថិភាព លោកក៏បានពោលថា៖ «ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើរឿងបែបនេះជាលើកទីពីរទៀតឡើយ»។ លុះពេលក្រោយមក ព្រះរាជាក៏បានឃើញលោក ហើយពោលថា៖ «តើអ្នកជាគេមែនទេ?» លោកតបថា៖ «បាទ/ចាស មែនហើយ ទោះបីជាមានការក្បត់ពីសំណាក់ព្រះអង្គក៏ដោយ»។ ហើយក្នុងចំណោមនោះដែរ ៖ គឺការយល់ដឹងរបស់លោក អាល់ហាសាន ប៊ីន អាលី (សូមអល់ឡោះទ្រង់ពេញចិត្តអ្នកទាំងពីរ) នៅពេលដែលគេបាននាំខ្លួន អ៊ីប្នុ មុលជុំ មកកាន់លោក ពេលនោះគាត់បាននិយាយទៅកាន់លោកថា៖ «ខ្ញុំចង់ខ្សឹបប្រាប់អ្នកនូវពាក្យសម្ងាត់មួយ» ប៉ុន្តែ លោក អាល់ហាសាន បដិសេធ ហើយពោលថា៖ «តើអ្នកចង់ខាំត្រចៀកខ្ញុំឬ?» អ៊ីប្នុ មុលជុំ ក៏បានពោលថា៖ «សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ប្រសិនបើអ្នកអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំធ្វើវា គឺខ្ញុំនឹងទាញវាចេញពីទុយោត្រចៀករបស់អ្នកមិនខាន»។ លោក អាប៊ុលវ៉ាហ្វា អ៊ីប្នុ អាកីល បានពោលថា៖ «ចូរអ្នកពិនិត្យមើលភាពឈ្លាសវៃនៃលោកម្ចាស់ដ៏ថ្លៃថ្នូរនេះ ដែលបានធ្លាក់ចុះមកលើគាត់នូវគ្រោះមហន្តរាយដ៏ឆាប់រហ័សមួយដែលធ្វើឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាក្លាយជាវង្វេងស្មារតី ប៉ុន្តែប្រាជ្ញាស្មារតីរបស់លោកនៅតែស្ថិតក្នុងកម្រិតបែបនេះដដែល ចំណែកឯជនបំពាននោះវិញ គឺស្ថានភាពរបស់គាត់មិនបានបង្វែរអារម្មណ៍គាត់ពីការបង្កបទល្មើសបន្ថែមទៀតឡើយ»។ ហើយក្នុងចំណោមនោះដែរ ៖ គឺការយល់ដឹងរបស់ប្អូនប្រុសរបស់គាត់គឺ លោក អាល់ហ៊ូសៃន (សូមអល់ឡោះទ្រង់ពេញចិត្តអ្នកទាំងពីរ) នៅពេលដែលបុរសម្នាក់បានប្តឹងទាមទារប្រាក់ពីលោក។ ពេលនោះ លោក អាល់ហ៊ូសៃន បានពោលថា៖ «ចូរឱ្យគាត់ស្បថលើអ្វីដែលគាត់បានប្តឹង ហើយយកវាចុះ»។ បុរសនោះក៏បានរៀបចំខ្លួនដើម្បីស្បថ ហើយបានពោលថា៖ «សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ដែលគ្មានព្រះពិតណាផ្សេងក្រៅពីព្រះអង្គឡើយ»។ ពេលនោះ លោក អាល់ហ៊ូសៃន ក៏បានពោលថា៖ «ចូរអ្នកនិយាយថា៖ សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ, សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ, សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ បីដងថា ពិតណាស់ប្រាក់នេះដែលអ្នកទាមទារគឺស្ថិតនៅជាមួយខ្ញុំ និងស្ថិតក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្ញុំ»។ បុរសនោះក៏បានធ្វើតាមនោះ ពេលនោះគាត់ក៏បានងើបឈរឡើង ប៉ុន្តែជើងរបស់គាត់ក៏ខ្វែងគ្នា ហើយគាត់ក៏បានដួលស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ គេក៏បានសួរ លោក អាល់ហ៊ូសៃន ថា៖ «ហេតុអ្វីបានជាលោកធ្វើបែបនោះ? (ពោលគឺ ហេតុអ្វីបានជាលោកប្តូរពីការនិយាយថា៖ “សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ដែលគ្មានព្រះពិតណាផ្សេងក្រៅពីព្រះអង្គឡើយ” ទៅជាការនិយាយថា៖ “សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ, សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ, សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ”)»។ លោកក៏បានតបថា៖ «ខ្ញុំមិនចូលចិត្តឱ្យគាត់លើកតម្កើងអល់ឡោះ រួចហើយអល់ឡោះទ្រង់អត់ឱនឱ្យគាត់នោះឡើយ»។ ហើយក្នុងចំណោមនោះដែរ ៖ គឺការយល់ដឹងរបស់លោក អាល់អាប់បាស់ (សូមអល់ឡោះទ្រង់ពេញចិត្តគាត់) អ្វីដែលបានរៀបរាប់ដោយលោក មុជ៉ាហ៊ីដ ដែលបាននិយាយថា៖ «ខណៈដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ កំពុងស្ថិតក្នុងចំណោមសហកីរបង្ការរបស់លោក ស្រាប់តែក្លិនអសោចិ៍មួយបានបែកធ្លាយឡើង។ លោកក៏បានពោលថា៖ “ចូរឱ្យម្ចាស់នៃក្លិននេះក្រោកឡើង ហើយទៅធ្វើអុបទូហូរចុះ”។ ពេលនោះបុរសនោះមានការខ្មាស់អៀន បន្ទាប់មកលោកក៏បានពោលម្តងទៀតថា៖ “ចូរឱ្យម្ចាស់នៃក្លិននេះក្រោកឡើង ហើយទៅធ្វើអុបទូហូរចុះ ព្រោះការពិតអល់ឡោះទ្រង់មិនខ្មាស់អៀនចំពោះការពិតឡើយ”។ ពេលនោះ លោក អាល់អាប់បាស់ ក៏បានពោលថា៖ “តើពួកយើងទាំងអស់គ្នាគួរក្រោកទៅធ្វើអុបទូហូរដែរឬទេ?”»។ នេះជាការរាយការណ៍ដោយ លោក អាល់ហ្វ្រីយ៉ាប៊ី ពីលោក អាល់អូហ្សាយ លក្ខណៈមូរ្សាល (ខ្វះឈ្មោះសហហាព្យាការីនៅតំណាក់កាលចុងក្រោយ) ហើយលោកបានតភ្ជាប់វាពីលោក មុហ្គាំម៉ាដ ប៊ីន ሙសអាប់ ដោយលោកបាននិយាយថា៖ ពីលោក មុជ៉ាហ៊ីដ ពីលោក អ៊ីប្នុ អាប់បាស់ (សូមអល់ឡោះទ្រង់ពេញចិត្តអ្នកទាំងពីរ)។ ហើយឧបទ្ទវហេតុស្រដៀងគ្នានេះក៏បានកើតឡើងនៅក្នុងអង្គប្រជុំរបស់លោក អុម៉ា (សូមអល់ឡោះទ្រង់ពេញចិត្តគាត់) ផងដែរ ដោយលោក អាស់សាកប៊ី បាននិយាយថា៖ «លោក អុម៉ា ស្ថិតនៅក្នុងផ្ទះមួយ ខណៈដែលនៅជាមួយគាត់មានលោក ជ៉ារៀរ ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ អាល់បាជ៉ាលី។ ពេលនោះ លោក អុម៉ា ក៏បានធុំក្លិនអសោចិ៍មួយ លោកក៏បានពោលថា៖ “ខ្ញុំសូមបបួលម្ចាស់នៃក្លិននេះឱ្យក្រោកឡើងទៅធ្វើអុបទូហូរដោយក្តីតាំងចិត្ត”។ លោក ជ៉ារៀរ ក៏បានពោលថា៖ “ឱអាមៀរុលមុអ្មីនីនអើយ! ឬមួយក៏ឱ្យប្រជាជនទាំងអស់គ្នាធ្វើអុបទ

[ជំពូកស្តីពីភាពឈ្លាសវៃក្នុងការប្រើពាក្យសម្តី] (បន្តពីអត្ថបទមុន) ...កាបូបនោះ ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរយកវាទៅបង្ហាញដល់អ្នកដែលធ្វើការងារស្បែកទាំងអស់នៅក្នុងក្រុងបាកដាដ។ ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេស្គាល់វា ចូរអ្នកសួរគេថា តើនរណាជាអ្នកលក់វាឱ្យគេ? ហើយនៅពេលគេបង្ហាញអ្នកពីអ្នកលក់នោះ ចូរអ្នកសួរអ្នកទិញអំពីបញ្ហានេះ ហើយស៊ើបអង្កេតឱ្យបានច្បាស់លាស់»។ បុរសនោះក៏បានបាត់ខ្លួនអស់រយៈពេលបីថ្ងៃ រួចក៏ត្រឡប់មកវិញហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានស៊ើបសួរអំពីវា រហូតដល់រកឃើញបុរសម្នាក់ត្រកូលហាស៊ីមី ដែលបានទិញវាជាមួយស្បែកដប់ទៀត។ អ្នកលក់បានរៀបរាប់ពីអំពើអាក្រក់ និងភាពពុករលួយរបស់បុរសនោះ ដោយក្នុងចំណោមរឿងដែលគាត់បាននិយាយគឺ៖ គាត់មានចិត្តស្រឡាញ់តារាចម្រៀងស្រីម្នាក់ ហើយគាត់បានលាក់នាងទុក រហូតគ្មាននរណាដឹងដំណឹងពីនាងឡើយ។ គាត់បានអះអាងថានាងរត់ចោលគាត់ ប៉ុន្តែអ្នកជិតខាងនិយាយថា គាត់បានសម្លាប់នាងទៅវិញ»។ បន្ទាប់មក អាល់-មុអ្តះឌីដ (អាល់-Mu'tadid) បានបញ្ជូនមនុស្សឱ្យទៅឆ្មក់ចូលផ្ទះរបស់បុរសត្រកូលហាស៊ីមីនោះ ហើយនាំខ្លួនគាត់មក រួមទាំងនាំយកដៃ និងជើង (ដែលកាត់ដាច់) មកបង្ហាញដល់គាត់។ នៅពេលដែលគាត់ឃើញវារួច មុខរបស់គាត់ក៏ស្លេកស្លាំង ហើយគាត់ដឹងច្បាស់ថាដល់ពេលវិនាសហើយ ទើបគាត់ព្រមសារភាព។ អាល់-មុអ្តះឌីដ ក៏បានបញ្ជាឱ្យសងថ្លៃទាសីនោះទៅម្ចាស់ដើមវិញ ហើយបានឃុំខ្លួនបុរសត្រកូលហាស៊ីមីនោះរហូតដល់ស្លាប់ក្នុងគុក។ ១៥ - (ជំពូក) ក្នុងចំណោមភាពឈ្លាសវៃដ៏ល្អប្រសើរគឺ៖ អាល់-រ៉ាស៊ីដ (អាល់-Rashid) បានឃើញបាច់ដើមរតនៈ (Khayzuran) នៅក្នុងផ្ទះរបស់គាត់ ទើបគាត់សួរទៅរដ្ឋមន្ត្រីរបស់គាត់ឈ្មោះ អាល់-ហ្វាឌល ប៊ិន អាល់-រ៉ាប៊ីអ៍ (អាល់-Fadl ibn អាល់-Rabi') ថា៖ «តើនេះជាអ្វី?»។ រដ្ឋមន្ត្រីបានឆ្លើយថា៖ «វាជាដើមលំពែងឱព្រះអង្គម្ចាស់នៃអ្នកជំនឿអើយ»។ គាត់មិនបានហៅវាថា «ខៃហ្ស៊ូរ៉ាន់» (Khayzuran) ទេ ដើម្បីកុំឱ្យចំឈ្មោះមាតារបស់ព្រះអង្គ។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ៖ ខាលីហ្វាម្នាក់បានសួរកូនប្រុសរបស់គាត់ - ខណៈដែលកូនកាន់ឈើដុសធ្មេញ (Miswak) នៅក្នុងដៃ - ថា៖ «តើពហុវចនៈនៃពាក្យនេះហៅថាអ្វី?»។ កូនបានឆ្លើយថា៖ «គឺភាពល្អប្រសើរ (Mahasin) របស់ព្រះអង្គឱព្រះអង្គម្ចាស់នៃអ្នកជំនឿអើយ»។ នេះគឺជាភាពឈ្លាសវៃក្នុងការប្រើពាក្យសម្តីឱ្យបានល្អ។ នេះគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់ ដែលអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកដឹកនាំធំៗតែងតែយកចិត្តទុកដាក់។ វាមានភស្តុតាងជាច្រើននៅក្នុងស៊ូណាន់ន់ (ស៊ូណាន់) ហើយវាជាលក្ខណៈពិសេសនៃបញ្ញា និងភាពវៃឆ្លាត។ យើងបានរាយការណ៍ពី អ៊ូម៉ារ (Omar) រ៉ឌីយល់ឡោះហ៊ូ អាន់ហ៊ូ ថា៖ គាត់បានចេញដើរល្បាតនៅក្រុងម៉ាឌីណាពេលយប់ ហើយបានឃើញភ្លើងឆេះនៅក្នុងតង់មួយ។ គាត់ក៏ឈរនៅទីនោះហើយនិយាយថា៖ «ឱម្ចាស់នៃពន្លឺអើយ!»។ គាត់មិនចង់ហៅថា «ឱម្ចាស់នៃភ្លើងអើយ!» ឡើយ។ ហើយគាត់បានសួរបុរសម្នាក់អំពីអ្វីមួយថា៖ «តើវាបានកើតឡើងឬនៅ?»។ បុរសនោះឆ្លើយថា៖ «មិនទាន់ទេ សូមអល់ឡោះពន្យារអាយុជីវិតព្រះអង្គ»។ គាត់ក៏និយាយថា៖ «អ្នកត្រូវបានគេបង្រៀនហើយ ប៉ុន្តែអ្នកមិនបានរៀនសូត្រសោះ។ ហេតុអ្វីអ្នកមិននិយាយថា៖ មិនទាន់ទេ ហើយសូមអល់ឡោះពន្យារអាយុជីវិតព្រះអង្គ?»។ មានគេសួរ អាល់-អាប់បាស (អាល់-Abbas) ថា៖ «តើលោកចាស់ជាង ឬព្យាការីមូហាំម័ដ (ស.ល.វ) ចាស់ជាង?»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «លោក (ព្យាការី) ចាស់ជាងខ្ញុំ ប៉ុន្តែខ្ញុំកើតមុនលោក»។ ហើយមានគេសួរ កូបាថ៍ ប៊ិន អាស្យាម (Qabath ibn Ashyam) អំពីរឿងនេះដែរ គាត់ក៏ឆ្លើយថា៖ «ព្យាការីមូហាំម័ដ (ស.ល.វ) ចាស់ជាងខ្ញុំ ប៉ុន្តែខ្ញុំមានអាយុច្រើនជាងលោក»។ មានចៅក្រមម្នាក់មានមិត្តភក្តិម្នាក់ដែលពិការភ្នែក ហើយនៅពេលដែលចៅក្រមចង់ក្រោកឈរ គាត់តែងតែនិយាយថា៖ «ឱក្មេងប្រុសអើយ! ចូរទៅជាមួយលោក អាប់ប៊ូ មូហាំម័ដ» ដោយគាត់មិននិយាយថា «ចូរជួយកាន់ដៃគាត់» ឡើយ។ គាត់និយាយថា៖ «សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ខ្ញុំមិនដែលខកខានក្នុងការប្រើពាក្យនេះម្តងណាឡើយ»។ ក្នុងចំណោមរឿងដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតក្នុងរឿងនេះគឺ៖ ខាលីហ្វាម្នាក់បានសួរបុរសម្នាក់អំពីឈ្មោះរបស់គាត់។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «ឈ្មោះ សាអ្ត (Sa'd) ឱព្រះអង្គម្ចាស់នៃអ្នកជំនឿអើយ»។ ខាលីហ្វាសួរថា៖ «តើអ្នកជា សាអ្ត ប្រភេទណា?»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «ជា សាអ្ត នៃភាពរីករាយសម្រាប់ព្រះអង្គឱព្រះអង្គម្ចាស់នៃអ្នកជំនឿអើយ, ជា សាអ្ត ដែលកម្ចាត់សត្រូវរបស់ព្រះអង្គ, ជា សាអ្ត ដែលត្រៀមខ្លួនលើតុអាហាររបស់ព្រះអង្គ, និងជា សាអ្ត ដែលរក្សាការសម្ងាត់របស់ព្រះអង្គ»។ ខាលីហ្វាក៏ពេញចិត្តនឹងចម្លើយនោះយ៉ាងខ្លាំង។ រឿងនេះស្រដៀងនឹងករណីដែល ម៉អាន ប៊ិន ហ្សៃដះ (Ma'n ibn Za'idah) បានចូលគាល់ អាល់-ម៉ាន់សួរ (អាល់-Mansur) ហើយគាត់បានដើរជំហានខ្លីៗ។ អាល់-ម៉ាន់សួរ ក៏និយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «អ្នកចាស់ហើយ...»។

(តបទៅនឹងសំណួររបស់អ្នកអំពីអាយុរបស់អ្នក ឱ ម៉ាអន់ (Ma'n) អើយ!) គាត់បានឆ្លើយថា៖ «គឺសម្រាប់បម្រើលោក ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿទាំងឡាយ!»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកពិតជាមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាណាស់»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «គឺសម្រាប់ប្រឆាំងនឹងសត្រូវរបស់លោក»។ លោកមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖ «ហើយអ្នកនៅមានសមត្ថភាពសេសសល់ខ្លះទៀត»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «វាគឺសម្រាប់លោក»។ មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជំពូកនេះ គឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿ហើយចូរអ្នកប្រាប់ទៅកាន់បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំឱ្យនិយាយនូវពាក្យណាដែលល្អបំផុត ពីព្រោះសាតង់តែងតែញុះញង់បង្កជម្លោះរវាងពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អ៊ីស្រា៖ ៥៣]។ សាតង់តែងតែញុះញង់បង្កជម្លោះរវាងពួកគេ នៅពេលដែលពួកគេនិយាយទៅកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកដោយពាក្យដែលមិនមែនជាពាក្យល្អបំផុត។ ជួនកាលសង្គ្រាមដែលបង្កឡើងដោយសាកសព និងក្បាលមនុស្ស គឺត្រូវបានជំរុញដោយសារតែពាក្យសម្តីដ៏អាក្រក់។ នៅក្នុងសៀវភៅ "អាល់-សហ៊ីហ៍ហ្សៃន" (Sahihayn) មានហាឌីសមួយពី សាហ៍ល ប៊ិន ហុន័យហ្វ៍ (Sahl អ៊ីប៊ីន Hunayf) បានរាយការណ៍ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំឱ្យនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នានិយាយថា៖ "ចិត្តរបស់ខ្ញុំអាក្រក់ (ខាប៊ូសាត)" ប៉ុន្តែចូរនិយាយថា៖ "ចិត្តរបស់ខ្ញុំមិនស្រួល (ឡាក៊ីសាត)"»។ ពាក្យថា ខាប៊ូសាត (Khabuthat), ឡាក៊ីសាត (Laqisat) និង ហ្គាសាត (Ghashat) សុទ្ធតែមានអត្ថន័យជិតស្និទ្ធនឹងគ្នា។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានស្អប់ខ្ពើមពាក្យថា "អាល់-ឃូបស៍" (ភាពអាក្រក់) ដោយសារតែភាពមិនសមរម្យរបស់វា ហើយទ្រង់បានណែនាំពួកគេឱ្យប្តូរទៅប្រើពាក្យណាដែលល្អជាង ទោះបីជាវាមានអត្ថន័យដូចគ្នាក៏ដោយ។ នេះគឺជាការបង្រៀនអំពីសីលធម៌ក្នុងការនិយាយ និងជាការណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តីដែលល្អ ហើយជៀសវាងពាក្យសម្តីដែលអាក្រក់ ដូចដែលទ្រង់បានណែនាំពួកគេអំពីសីលធម៌ និងសកម្មភាពផ្សេងៗទៀតដែរ។ [ជំពូកស្តីពីភាពអស្ចារ្យនៃវិជ្ជាហ្វ៊ីរ៉ូសះ (ការយល់ដឹងពីចិត្តមនុស្ស)] ១៦ - (ជំពូក) ក្នុងចំណោមរឿងដ៏អស្ចារ្យនៃវិជ្ជាហ្វ៊ីរ៉ូសះ (ការមើលចិត្តមនុស្ស) គឺរឿងដែលបានលើកឡើងអំពី អះម៉ាត់ ប៊ិន ធូឡូន (Ahmad អ៊ីប៊ីន Tulun)៖ នៅពេលដែលគាត់កំពុងអង្គុយលំហែកាយនៅក្នុងសាលមួយ គាត់បានឃើញអ្នកសុំទានម្នាក់ស្លៀកពាក់ខោអាវចាស់ៗ។ គាត់បានដាក់សាច់មាន់មួយក្បាលក្នុងនំប៉័ង និងបង្អែម រួចបញ្ជាឱ្យក្មេងបម្រើម្នាក់យកទៅឱ្យអ្នកសុំទាននោះ។ នៅពេលដែលអាហារនោះទៅដល់ដៃអ្នកសុំទាន គាត់មិនបានបង្ហាញអាការៈរីករាយ ឬចាប់អារម្មណ៍អ្វីឡើយ។ ដូច្នេះ អះម៉ាត់ ប៊ិន ធូឡូន បានប្រាប់ក្មេងបម្រើនោះថា៖ «នាំគាត់មកជួបខ្ញុំ»។ នៅពេលដែលអ្នកសុំទាននោះឈរនៅចំពោះមុខគាត់ គាត់បានសាកសួរ ហើយអ្នកសុំទាននោះឆ្លើយតបយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះដោយមិនមានការភ័យខ្លាចចំពោះអំណាចរបស់គាត់ឡើយ។ គាត់បាននិយាយថា៖ «យកឯកសារដែលអ្នកមានមកឱ្យខ្ញុំ ហើយចូរនិយាយការពិតមកថា តើនរណាជាអ្នកបញ្ជូនអ្នកមក? ព្រោះខ្ញុំបានដឹងច្បាស់ហើយថា អ្នកគឺជាចារកម្ម»។ គាត់បានបញ្ជាឱ្យយកខ្សែរំពាត់មក ហើយអ្នកសុំទាននោះក៏សារភាព។ អ្នកអង្គុយជាមួយគាត់ម្នាក់បាននិយាយថា៖ «នេះគឺជាមន្តអាគមមែនទេ?»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «វាមិនមែនជាមន្តអាគមទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាវិជ្ជាហ្វ៊ីរ៉ូសះដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ខ្ញុំបានឃើញស្ថានភាពដ៏អាក្រក់របស់គាត់ ដូច្នេះខ្ញុំបានបញ្ជូនអាហារដែលសូម្បីតែអ្នកឆ្អែតក៏ចង់ញ៉ាំដែរ ប៉ុន្តែគាត់មិនបានបង្ហាញអាការៈរីករាយ ឬលូកដៃទៅប៉ះវាឡើយ។ នៅពេលដែលខ្ញុំហៅគាត់មក គាត់បានជួបខ្ញុំដោយភាពក្លាហាន។ ពេលឃើញសភាពទ្រុឌទ្រោមរបស់គាត់ រួមជាមួយភាពក្លាហាននោះ ខ្ញុំក៏ដឹងថាគាត់គឺជាចារកម្ម ហើយវាក៏ពិតមែន»។ ថ្ងៃមួយ គាត់បានឃើញអ្នកសែងអីវ៉ាន់ម្នាក់កំពុងសែងកន្ត្រកធំមួយ ហើយអ្នកនោះកំពុងញ័រខ្លួននៅក្រោមអីវ៉ាន់នោះ។ គាត់បាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើការញ័រនេះបណ្តាលមកពីទម្ងន់នៃអីវ៉ាន់មែននោះ កញ្ចឹងករបស់អ្នកសែងប្រាកដជាត្រូវចុះទាប ប៉ុន្តែខ្ញុំឃើញកញ្ចឹងករបស់គាត់នៅធម្មតា។ ខ្ញុំយល់ថាការញ័រនេះមិនមែនមកពីទម្ងន់ទេ គឺមកពីការភ័យខ្លាច»។ គាត់បានបញ្ជាឱ្យដាក់កន្ត្រកនោះចុះ ស្រាប់តែឃើញមានសាកសពស្ត្រីម្នាក់ត្រូវបានគេសម្លាប់ និងកាត់ជាកង់ៗ។ គាត់បាននិយាយថា៖ «ចូរនិយាយការពិតមកថា តើវាជារឿងអ្វី?»។ អ្នកសែងនោះឆ្លើយថា៖ «មានមនុស្សបួននាក់នៅក្នុងផ្ទះនោះ បានឱ្យលុយខ្ញុំ ហើយបញ្ជាឱ្យខ្ញុំសែងសាកសពនេះ»។ គាត់ក៏បានបញ្ជាឱ្យវាយអ្នកសែងនោះ ហើយចាប់មនុស្សទាំងបួននាក់នោះមកប្រហារជីវិត។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ជំពូក៖ ឧទាហរណ៍នៃការវិនិច្ឆ័យដោយប្រើការយល់ដឹងដ៏ឈ្លាសវៃ (ហ្វីរ៉ាសះ) មានបុគ្គលម្នាក់តែងតែបន្លំខ្លួនដើរល្បាតតាមទីក្រុង ដើម្បីស្តាប់ការអានគម្ពីររបស់ពួកអ៊ីម៉ាំ។ ថ្ងៃមួយ គាត់បានហៅមនុស្សជំនិតរបស់គាត់មក ហើយនិយាយថា៖ «ចូរយកប្រាក់ឌីណារទាំងនេះ ទៅប្រគល់ឱ្យអ៊ីម៉ាំនៃវិហារមួយនោះ ព្រោះគាត់ជាអ្នកក្រីក្រដែលមានចិត្តកង្វល់»។ អ្នកជំនិតក៏បានធ្វើតាម ហើយបានអង្គុយនិយាយលេងជាមួយអ៊ីម៉ាំនោះ រហូតដឹងថាប្រពន្ធរបស់គាត់កំពុងឈឺពោះសម្រាលកូន ហើយគាត់គ្មានប្រាក់សម្រាប់ចំណាយលើការសម្រាលនោះឡើយ។ អ្នកជំនិតនោះក៏និយាយថា៖ «ពិតជាត្រឹមត្រូវណាស់ ខ្ញុំបានដឹងពីចិត្តកង្វល់របស់គាត់តាមរយៈការដែលគាត់អានខុសញឹកញាប់»។ ក្នុងចំណោមរឿងរ៉ាវទាំងនោះ៖ នៅសម័យរបស់មុកតាហ្វី (អាល់-Muqtadi) ពួកចោរបានលួចទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ មុកតាហ្វី បានបង្គាប់ឱ្យមេប៉ូលិសត្រូវតែចាប់ពួកចោរឱ្យបាន ឬត្រូវសងប្រាក់ទាំងនោះវិញ។ មេប៉ូលិសក៏បានជិះសេះដើរល្បាតតែម្នាក់ឯងទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ រហូតដល់ថ្ងៃមួយគាត់បានឆ្លងកាត់ផ្លូវតូចមួយដែលស្ងាត់ជ្រងំនៅជាយក្រុង។ គាត់បានចូលទៅក្នុងផ្លូវនោះ ហើយឃើញថាវាជាកន្លែងដែលគួរឱ្យសង្ស័យ និងជាផ្លូវទាល់។ គាត់បានឃើញនៅមុខផ្ទះខ្លះមានឆ្អឹងត្រី និងឆ្អឹងខ្នងត្រីជាច្រើន។ គាត់បានសួរមនុស្សម្នាក់ថា៖ «តើត្រីដែលនៅសល់ឆ្អឹងទាំងនេះមានតម្លៃប៉ុន្មាន?»។ បុរសនោះឆ្លើយថា៖ «ប្រហែលមួយឌីណារ»។ មេប៉ូលិសនិយាយថា៖ «អ្នករស់នៅផ្លូវនេះមិនមានលទ្ធភាពទិញត្រីបែបនេះទេ ព្រោះនេះជាផ្លូវដែលដាច់ស្រយាលនៅជាប់វាលខ្សាច់ អ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិមិនមែនមកស្នាក់នៅកន្លែងបែបនេះឡើយ។ នេះប្រាកដជាមានរឿងមិនស្រួលហើយ ត្រូវតែស៊ើបអង្កេត»។ បុរសនោះយល់ថាវាជារឿងឆ្ងាយពេក ប៉ុន្តែមេប៉ូលិសបាននិយាយថា៖ «ចូរហៅស្ត្រីម្នាក់ពីផ្លូវនេះមកឱ្យខ្ញុំនិយាយជាមួយ»។ គាត់បានគោះទ្វារផ្ទះមួយដែលមិនមែនជាផ្ទះដែលមានឆ្អឹងត្រីនោះ ដើម្បីសុំទឹកផឹក ហើយក៏មានស្ត្រីចំណាស់ម្នាក់ចេញមក។ គាត់បានសុំទឹកផឹកម្តងហើយម្តងទៀត ខណៈពេលដែលគាត់សួរនាំអំពីផ្លូវនេះ និងអ្នករស់នៅទីនេះ។ ស្ត្រីនោះក៏បានប្រាប់គាត់ដោយមិនដឹងពីផលវិបាកអ្វីឡើយ រហូតដល់គាត់សួរថា៖ «ចុះផ្ទះនោះវិញ អ្នកណារស់នៅ?» (គាត់ចង្អុលទៅផ្ទះដែលមានឆ្អឹងត្រី)។ ស្ត្រីនោះឆ្លើយថា៖ «មានយុវជន ៥ នាក់រស់នៅទីនោះ ពួកគេមើលទៅដូចជាពាណិជ្ជករ។ ពួកគេមកនៅទីនេះបានមួយខែហើយ យើងមិនសូវឃើញពួកគេនៅពេលថ្ងៃទេ ឃើញតែម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេចេញទៅក្រៅហើយត្រឡប់មកវិញយ៉ាងលឿន។ ពេញមួយថ្ងៃពួកគេជួបជុំគ្នា ញ៉ាំអាហារ ផឹកទឹក និងលេងអុក។ ពួកគេមានក្មេងប្រុសម្នាក់បម្រើ។ លុះដល់ពេលយប់ ពួកគេក៏ត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ពួកគេនៅតំបន់ខារខ៍ (អាល់-Karkh) ហើយទុកក្មេងប្រុសនោះឱ្យនៅចាំផ្ទះ។ លុះដល់ពេលជិតភ្លឺ ពួកគេក៏ត្រឡប់មកវិញដោយដែលយើងមិនដឹងខ្លួន»។ មេប៉ូលិសបានសួរទៅបុរសនោះថា៖ «តើនេះជាលក្ខណៈរបស់ពួកចោរឬទេ?»។ បុរសនោះឆ្លើយថា៖ «មែនហើយ»។ ភ្លាមៗនោះ មេប៉ូលិសក៏បានបញ្ជាឱ្យប៉ូលិស ១០ នាក់មកជួយ ហើយឱ្យពួកគេឡើងទៅលើដំបូលផ្ទះអ្នកជិតខាង រីឯគាត់ផ្ទាល់បានទៅគោះទ្វារ។ ក្មេងប្រុសនោះក៏មកបើកទ្វារ ហើយប៉ូលិសក៏សម្រុកចូលទៅចាប់បានពួកគេទាំងអស់គ្នា ដែលសុទ្ធតែជាចោរដែលគេកំពុងតាមរក។ ក្នុងចំណោមរឿងរ៉ាវផ្សេងទៀត៖ មានអភិបាលម្នាក់បានឮសំឡេងនៅក្នុងផ្ទះមួយនៅរាត្រីរដូវរងា សុំទឹកត្រជាក់។ គាត់បានបញ្ជាឱ្យសម្រុកចូលផ្ទះនោះ ហើយចាប់បានបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់។ មានគេសួរគាត់ថា៖ «តើលោកដឹងដោយរបៀបណា?»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «គេមិនផឹកទឹកត្រជាក់ក្នុងរដូវរងាទេ នេះគឺជាសញ្ញាសម្គាល់រវាងអ្នកទាំងពីរ»។ មានអភិបាលម្នាក់ទៀតបានហៅបុរសពីរនាក់ដែលសង្ស័យថាជាចោរមកសួរនាំ។ គាត់បានបញ្ជាឱ្យគេយកកែវទឹកមកមួយកែវ រួចគាត់ក៏កាន់វានៅក្នុងដៃ ហើយធ្វើជាទម្លាក់ឱ្យបែកដោយចេតនា។ បុរសម្នាក់បានភ្ញាក់ផ្អើល រីឯម្នាក់ទៀតនៅស្ងៀមមិនមានប្រតិកម្មអ្វីឡើយ។ គាត់បាននិយាយទៅកាន់អ្នកដែលភ្ញាក់ផ្អើលថា៖ «ចូរទៅចុះ» ហើយនិយាយទៅកាន់ម្នាក់ទៀតថា៖ «ចូរយកទ្រព្យសម្បត្តិដែលលួចបានមក»។ គេសួរគាត់ថា៖ «តើលោកដឹងដោយរបៀបណា?»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «ចោរគឺជាអ្នកដែលមានចិត្តរឹងមាំ មិនងាយភ្ញាក់ផ្អើលទេ ចំណែកអ្នកស្លូតត្រង់ ទោះបីជាមានកណ្តុររត់ក្នុងផ្ទះក៏អាចធ្វើឱ្យគាត់ភ្ញាក់ផ្អើលបានដែរ»។ (ជំពូក៖ ការវិនិច្ឆ័យដោយប្រើការយល់ដឹងដ៏ឈ្លាសវៃ) ក្នុងចំណោមការវិនិច្ឆ័យដោយប្រើការយល់ដឹងដ៏ឈ្លាសវៃ (ហ្វីរ៉ាសះ) គឺរឿងដែលរ៉ាវដោយ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អ៊ូបៃឌីលឡោះ ប៊ីន អាប់ប៊ី រ៉ាហ្វីអ៍ ពីឪពុករបស់គាត់ថា៖ មានយុវជនម្នាក់ពីក្រុមអាន់ស័រ បានប្តឹងម្តាយរបស់ខ្លួនទៅកាន់ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខតតប់ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់)។ ម្តាយបានបដិសេធថាគាត់មិនមែនជាកូន។ អ៊ូម៉ារ បានសុំភស្តុតាង ប៉ុន្តែយុវជននោះគ្មាន។ ស្ត្រីនោះបាននាំមនុស្សមួយក្រុមមកធ្វើជាសាក្សីថា នាងមិនដែលរៀបការទេ ហើយយុវជននោះបានមួលបង្កាច់នាង។ អ៊ូម៉ារ បានបញ្ជាឱ្យវាយយុវជននោះ។ អាលី ប៊ីន អាប៊ី តាលីប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) បានជួបយុវជននោះ ហើយសួរពីដំណើររឿង។ អាលី បានហៅពួកគេមក ហើយអង្គុយនៅក្នុងវិហាររបស់ព្យាការី (ស.ល.វ)។ គាត់បានសួរម្តាយ ប៉ុន្តែនាងនៅតែបដិសេធ។ អាលី បាននិយាយទៅកាន់យុវជននោះថា៖ «ចូរឯងបដិសេធនាងវិញដូចដែលនាងបដិសេធឯង»។ យុវជននោះនិយាយថា៖ «ឱកូនពូរបស់រ៉សូលអល់ឡោះ! នាងគឺជាម្តាយរបស់ខ្ញុំ»។ អាលី និយាយថា៖ «ចូរឯងបដិសេធនាងចុះ ខ្ញុំនឹងធ្វើជាឪពុករបស់ឯង ហើយ ហាសាន់ និង ហ៊ូសៃន នឹងធ្វើជាបងប្អូនរបស់ឯង»។ យុវជននោះក៏និយាយថា៖ «ខ្ញុំបដិសេធនាងហើយ»។ អាលី បានសួរទៅក្រុមគ្រួសាររបស់ស្ត្រីនោះថា៖ «តើការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្ញុំលើស្ត្រីនេះមានសុពលភាពដែរឬទេ?»។ ពួកគេឆ្លើយថា៖ «បាទ/ចាស»។ អាលី បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមធ្វើជាសាក្សីថា ខ្ញុំបានរៀបការយុវជននេះជាមួយស្ត្រីនេះ»។ បន្ទាប់មកគាត់បានឱ្យគេយកប្រាក់ ៤៨០ ឌីរហាំ មកធ្វើជាថ្លៃមហ័រ។ គាត់បាននិយាយទៅកាន់យុវជននោះថា៖ «ចូរចាប់ដៃប្រពន្ធឯងទៅ ហើយកុំមកជួបយើងទៀតរហូតដល់ឯងមានសញ្ញានៃការរៀបការ»។ នៅពេលពួកគេដើរចេញទៅ ស្ត្រីនោះបាននិយាយថា៖ «ឱ អាប់ប៊ុល ហាសាន់! សូមអល់ឡោះជួយផង គាត់គឺជាកូនរបស់ខ្ញុំពិតមែន»។ អាលី សួរថា៖ «តើវាទៅជាយ៉ាងណា?»។ នាងឆ្លើយថា៖ «ឪពុករបស់គាត់ជាជនជាតិហ្ស៊ិនជី (Zinj) ហើយបងប្អូនខ្ញុំបានរៀបការខ្ញុំជាមួយគាត់ រហូតខ្ញុំមានផ្ទៃពោះកូននេះ។ បន្ទាប់មកឪពុករបស់គាត់បានចេញទៅធ្វើសង្គ្រាមហើយស្លាប់ទៅ។ ខ្ញុំក៏បានផ្ញើកូននេះទៅឱ្យកុលសម្ព័ន្ធមួយ ហើយគេក៏ធំធាត់នៅទីនោះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ខ្មាសអៀនដែលទទួលស្គាល់ថាគាត់ជាកូន»។ អាលី បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំគឺជា អាប់ប៊ុល ហាសាន់» ហើយគាត់បានបញ្ជាក់ពីខ្សែស្រឡាយរបស់យុវជននោះ។ ក្នុងចំណោមរឿងនោះដែរ៖ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខតតប់ បានសួរបុរសម្នាក់ថា៖ «តើអ្នកសុខសប្បាយជាទេ?»។ បុរសនោះឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំជាមនុស្សដែលស្រឡាញ់ភាពវឹកវរ ស្អប់សច្ចធម៌ និងធ្វើជាសាក្សីលើអ្វីដែលខ្ញុំមិនបានឃើញ»។ អ៊ូម៉ារ បានបញ្ជាឱ្យចាប់ដាក់គុក។ អាលី បាននិយាយថា៖ «គាត់និយាយត្រូវ»។ អ៊ូម៉ារ សួរថា៖ «តើអ្នកជឿគាត់ដោយរបៀបណា?»។ អាលី ឆ្លើយថា៖ «គាត់ស្រឡាញ់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅ (ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនចៅរបស់ពួកអ្នកគឺជាការសាកល្បង)។ គាត់ស្អប់សេចក្តីស្លាប់ ដែលវាជាការពិត។ ហើយគាត់ធ្វើជាសាក្សីថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជារ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ទោះបីជាគាត់មិនបានឃើញក៏ដោយ»។ អ៊ូម៉ារ ក៏បានបញ្ជាឱ្យដោះលែងគាត់។ អាសបូឃ ប៊ីន ណាបាតះ បាននិយាយថា៖ មានបុរសម្នាក់បានមកកាន់កន្លែងអង្គុយរបស់ អាលី ហើយនិយាយថា៖ «ឱមហាជនអើយ! អ្នកដែលចូលមកថ្មីតែងតែមានការភ័យខ្លាច ហើយអ្នកសួរតែងតែមានការអៀនខ្មាស សូមអភ័យទោសចំពោះកំហុសរបស់ខ្ញុំផង»។ អាលី បានញញឹម ហើយចាប់អារម្មណ៍នឹងគាត់។ បុរសនោះនិយាយថា៖ «ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿអើយ! ខ្ញុំបានរកឃើញប្រាក់ ១៥០០ ឌីរហាំ នៅកន្លែងបាក់បែកមួយ តើខ្ញុំត្រូវធ្វើដូចម្តេច?»។ អាលី បានពន្យល់ពីច្បាប់នៃការរកឃើញទ្រព្យសម្បត្តិដែលបោះបង់ចោលតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែង។ ហើយមានបុរសស្បែកខ្មៅម្នាក់បានមកជួប អ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខតតប់ ជាមួយប្រពន្ធស្បែកខ្មៅរបស់គាត់ ដោយនិយាយថា៖ «ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿអើយ! ខ្ញុំមានប្រពន្ធស្បែកខ្មៅដូចដែលលោកឃើញស្រាប់ ប៉ុន្តែនាងបានសម្រាលកូនមកមានស្បែកស»។ ស្ត្រីនោះបានស្បថថា៖ «ខ្ញុំមិនបានក្បត់គាត់ទេ»។ អ៊ូម៉ារ មិនដឹងថាត្រូវសម្រេចយ៉ាងណា ក៏បានសួរ អាលី ប៊ីន អាប៊ី តាលីប។ អាលី បានសួរទៅបុរសស្បែកខ្មៅនោះថា៖ «តើអ្នកមានទំនាក់ទំនងជាមួយប្រពន្ធអ្នកពេលនាងកំពុងមករដូវឬទេ?»។ បុរសនោះឆ្លើយថា៖ «បាទ មាន»។ អាលី បាននិយាយថា៖ «អល់ឡោះដ៏មហិមា! ទឹកកាមបានលាយឡំជាមួយឈាម ទើបអល់ឡោះបង្កើតកូននោះមកមានពណ៌ស ដូច្នេះកុំបដិសេធកូនរបស់អ្នកឡើយ»។

[តើនៅឯណា?] គាត់ឆ្លើយថា៖ «នៅកន្លែងនេះ និងកន្លែងនោះ»។ ដូច្នេះ គាត់បានឆ្លើយផ្ទុយពីដៃគូរបស់គាត់។ ដានីយ៉ាល់ (Daniel) បាននិយាយថា៖ «អល់ឡោះ អាក់បារ (អល់ឡោះមហាក្រៃលែង)! អ្នកទាំងពីរបានធ្វើសក្ខីកម្មក្លែងក្លាយប្រឆាំងនឹងនាង ដូច្នេះចូរនាំខ្លួនអ្នកទាំងពីរទៅប្រហារជីវិតចុះ»។ បុគ្គលដែលគួរឱ្យទុកចិត្តម្នាក់បានប្រញាប់ទៅជួបស្តេច ហើយរាយការណ៍រឿងនេះ។ ស្តេចក៏បានបញ្ជូនអ្នកទៅហៅចៅក្រមទាំងពីរនាក់នោះមក ហើយបានបំបែកពួកគេចេញពីគ្នា។ ស្តេចបានធ្វើចំពោះពួកគេដូចអ្វីដែលដានីយ៉ាល់បានធ្វើ។ ពួកគេក៏បានឆ្លើយខុសគ្នាដូចក្មេងប្រុសទាំងពីរនាក់នោះដែរ។ ស្តេចក៏បានប្រកាសដល់ប្រជាជនថា៖ «ចូរនាំខ្លួនចៅក្រមទាំងពីរនាក់ទៅប្រហារជីវិត» ហើយស្តេចក៏បានប្រហារជីវិតពួកគេទាំងពីរ។ [ជំពូកស្តីពីការឃុំខ្លួនក្នុងរឿងបំណុល] ២១ - (ជំពូកមួយ) លោកអាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) មិនធ្លាប់ឃុំខ្លួនអ្នកណាដោយសារតែរឿងបំណុលឡើយ ហើយលោកតែងតែនិយាយថា៖ «វាគឺជាអំពើអយុត្តិធម៌»។ អាប៊ូ ដាវូដ បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅក្រៅពី «ស៊ូណាន់ន់» ថា៖ អាំរូ ប៊ិន អ៊ូស្មង់ បានរាយការណ៍ប្រាប់យើងថា ម៉ារវ៉ាន់ (គឺអ៊ីប្នុ មូអាវីយ៉ះ) បានរាយការណ៍ប្រាប់យើង ពីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អ៊ីស្ហាក ពីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អាលី ថា៖ លោកអាលី បាននិយាយថា៖ «ការឃុំខ្លួនបុរសម្នាក់នៅក្នុងគុក បន្ទាប់ពីបានដឹងច្បាស់អំពីសិទ្ធិ (បំណុល) ដែលគាត់ជំពាក់នោះ គឺជាអំពើអយុត្តិធម៌»។ អ៊ីប្នុ អាប់ប៊ី សៃបះ បាននិយាយថា៖ អ៊ីប្នុ ហ្វូឌៃល បានរាយការណ៍ប្រាប់យើង ពីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អ៊ីស្ហាក ពីអាប៊ូ ហ្សាអ្វារ ពីអាលី ថា៖ លោកបាននិយាយថា៖ «ការឃុំខ្លួនបុរសម្នាក់នៅក្នុងគុក បន្ទាប់ពីបានដឹងច្បាស់អំពីអ្វីដែលគាត់ជំពាក់នោះ គឺជាអំពើអយុត្តិធម៌»។ អាប៊ូ ហាតិម អាររ៉ាហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ យ៉ាហ្ស៊ីដ បានរាយការណ៍ប្រាប់យើង ម៉ូហាំម៉ាត់ ប៊ិន អ៊ីស្ហាក បានរាយការណ៍ប្រាប់យើង ពីអាប៊ូ ហ្សាអ្វារ ថា៖ លោកអាលី តែងតែនិយាយថា៖ «ការឃុំខ្លួនបុរសម្នាក់នៅក្នុងគុក បន្ទាប់ពីបានដឹងច្បាស់អំពីសិទ្ធិដែលគាត់ជំពាក់នោះ គឺជាអំពើអយុត្តិធម៌»។ អាប៊ូ នូអាអ៊ីម បាននិយាយថា៖ អ៊ីស្មាអ៊ីល ប៊ិន អ៊ីប្រាហ៊ីម បានរាយការណ៍ប្រាប់យើង លោកបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាប់ឌុលម៉ាលិក ប៊ិន អ៊ូម៉ៃរ និយាយថា៖ «នៅពេលដែលបុរសម្នាក់នាំម្ចាស់បំណុលមកជួបលោកអាលី ហើយម្ចាស់បំណុលនិយាយថា៖ គាត់ជំពាក់ខ្ញុំប៉ុណ្ណេះៗ។ លោកអាលី ក៏និយាយទៅកាន់កូនបំណុលថា៖ ចូរទូទាត់បំណុលនេះទៅ។ កូនបំណុលឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំគ្មានអ្វីសម្រាប់ទូទាត់ទេ។ ម្ចាស់បំណុលក៏និយាយថា៖ គាត់កុហក គាត់បានលាក់បាំងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់។ លោកអាលី ក៏និយាយថា៖ ចូរនាំភស្តុតាងមកបង្ហាញពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ ដើម្បីឱ្យតុលាការសម្រេចឱ្យអ្នក។ ម្ចាស់បំណុលនិយាយថា៖ គាត់បានលាក់វាបាត់ទៅហើយ។ លោកអាលី ក៏និយាយថា៖ ចូរឱ្យគាត់ស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះថា គាត់មិនបានលាក់បាំងអ្វីឡើយ។ ម្ចាស់បំណុលនិយាយថា៖ ខ្ញុំមិនពេញចិត្តនឹងការស្បថរបស់គាត់ទេ។ លោកអាលី សួរថា៖ ចុះអ្នកចង់បានអ្វី? ម្ចាស់បំណុលឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំចង់ឱ្យលោកឃុំខ្លួនគាត់ឱ្យខ្ញុំ។ លោកអាលី ក៏និយាយថា៖ ខ្ញុំនឹងមិនជួយអ្នកឱ្យប្រព្រឹត្តអយុត្តិធម៌ចំពោះគាត់ឡើយ ហើយខ្ញុំក៏មិនឃុំខ្លួនគាត់ដែរ។ ម្ចាស់បំណុលនិយាយថា៖ បើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងនៅជាប់ជាមួយគាត់ (តាមទារ)។ លោកអាលី ក៏និយាយថា៖ ប្រសិនបើអ្នកនៅជាប់ជាមួយគាត់ អ្នកគឺជាអ្នកប្រព្រឹត្តអយុត្តិធម៌ចំពោះគាត់ ហើយខ្ញុំនឹងរារាំងរវាងអ្នក និងគាត់»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ នេះគឺជាការវិនិច្ឆ័យដែលក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ស្រប ប្រសិនបើបំណុលនោះមិនមែនជាការដោះដូរទ្រព្យសម្បត្តិ (ដូចជាការបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យ ការធានា ឬថ្លៃមហ័រជាដើម)។ ដូច្នេះ ពាក្យសម្តីដែលត្រូវទទួលយកគឺពាក្យរបស់កូនបំណុលដោយមានការស្បថ ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យឃុំខ្លួនគាត់ដោយគ្រាន់តែពាក្យសម្តីរបស់ម្ចាស់បំណុលដែលថា៖ «គាត់មានលទ្ធភាព ហើយគាត់លាក់បាំងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់» នោះឡើយ។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ តើពាក្យសម្តីរបស់ម្ចាស់បំណុលអាចទទួលយកបានដោយរបៀបណា ខណៈដែលមិនមានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ ឬការដោះដូរទ្រព្យសម្បត្តិនៅទីនោះ? នេះគឺជាអ្វីដែលក្រុមអ្នកប្រាជ្ញតាមនិកាយ ស៊ីហ្វៃអ៊ី (Shafi'i), ម៉ាលិក (ម៉ាលីក) និង អះម៉ាត់ (Ahmad) បានលើកឡើង។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញតាមនិកាយ អាប៊ូ ហានីហ្វះ (Abu Hanifah) វិញ៖ ពួកគេបានបែងចែកបំណុលជាបីប្រភេទ៖ ១. ប្រភេទដែលកើតចេញពីការដោះដូរទ្រព្យសម្បត្តិ៖ ដូចជាការខ្ចីបុល និងថ្លៃទំនិញដែលបានលក់ជាដើម។ ២. ប្រភេទដែលជាប់កាតព្វកិច្ចដោយសារការព្រមព្រៀង៖ ដូចជាការធានា (កាហ្វាឡះ), ថ្លៃមហ័រ និងសំណងការលែងលះ (ឃុលអ៍) ជាដើម។ ៣. ប្រភេទដែលជាប់កាតព្វកិច្ចដោយមិនមែនជាការព្រមព្រៀង និងមិនមែនជាការដោះដូរទ្រព្យសម្បត្តិ៖ ដូចជាសំណងនៃការបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យ, សំណងនៃបទឧក្រិដ្ឋ, ការចំណាយលើសាច់ញាតិ និងភរិយា, ការរំដោះទាសករដែលជាកម្មសិទ្ធិរួម ជាដើម។ ចំពោះពីរប្រភេទដំបូង៖ ម្ចាស់បំណុលនឹងត្រូវសួរនាំអំពីភាពក្រីក្ររបស់កូនបំណុល។ ប្រសិនបើម្ចាស់បំណុលទទួលស្គាល់ថា កូនបំណុលពិតជាក្រីក្រមែន នោះកូនបំណុលនឹងមិនត្រូវឃុំខ្លួនឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើម្ចាស់បំណុលបដិសេធថា កូនបំណុលមិនមែនក្រីក្រទេ ហើយទាមទារឱ្យឃុំខ្លួន នោះកូនបំណុលនឹងត្រូវឃុំខ្លួន ព្រោះមូលដ្ឋានគ្រឹះគឺទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវទូទាត់បំណុលនៅតែមានក្នុងដៃគាត់ ហើយការដែលគាត់ព្រមទទួលកាតព្វកិច្ចក្នុងប្រភេទទីពីរដោយស្ម័គ្រចិត្ត បង្ហាញថាគាត់មានលទ្ធភាពទូទាត់។ តើភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពក្រីក្រអាចទទួលយកបានមុនពេលឃុំខ្លួន ឬក្រោយពេលឃុំខ្លួន? ក្នុងរឿងនេះមានពីរមតិនៅក្នុងនិកាយរបស់ពួកគេ។ នៅពេលគេនិយាយថា៖ «មិនអាចទទួលយកបានទេ លុះត្រាតែក្រោយពេលឃុំខ្លួន» នោះអ្នកខ្លះនិយាយថា៖ រយៈពេលឃុំខ្លួនគឺមួយខែ, អ្នកខ្លះថាពីរខែ, អ្នកខ្លះថាបីខែ, អ្នកខ្លះថាបួនខែ, និងអ្នកខ្លះថាប្រាំមួយខែ។ ប៉ុន្តែមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ៖ មិនមានការកំណត់រយៈពេលជាក់លាក់ទេ ហើយវាអាស្រ័យទៅលើការសម្រេចចិត្តរបស់ចៅក្រម។ អ្វីដែលគម្ពីរ (កូរ៉ាន) និងស៊ូណាន់ន់ (ស៊ូណាន់) ក៏ដូចជាគោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាមបានបង្ហាញគឺ៖ មិនត្រូវឃុំខ្លួនក្នុងករណីណាមួយឡើយ លុះត្រាតែមានភស្តុតាងបង្ហាញថា គាត់មានលទ្ធភាពតែព្យាយាមគេចវេះ (មិនព្រមសង) មិនថាបំណុលនោះកើតចេញពីការដោះដូរទ្រព្យសម្បត្តិ ឬមិនមែនក៏ដោយ ហើយមិនថាគាត់ជាប់កាតព្វកិច្ចដោយស្ម័គ្រចិត្ត ឬមិនស្ម័គ្រចិត្តក៏ដោយ។ ព្រោះថាការឃុំខ្លួនគឺជាការដាក់ទណ្ឌកម្ម ហើយការដាក់ទណ្ឌកម្មអាចអនុវត្តបានតែនៅពេលដែលមូលហេតុរបស់វាត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ប៉ុណ្ណោះ។ វាស្ថិតក្នុងប្រភេទនៃទណ្ឌកម្ម (ហូឌូដ) ដូច្នេះមិនអនុញ្ញាតឱ្យអនុវត្តដោយផ្អែកលើការសង្ស័យឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ចៅក្រមត្រូវតែពិនិត្យឱ្យបានច្បាស់លាស់ ពិចារណាលើស្ថានភាពរបស់គូភាគី និងសាកសួរអំពីពួកគេ។ ប្រសិនបើចៅក្រមរកឃើញថា កូនបំណុលពិតជាមានលទ្ធភាពតែព្យាយាមគេចវេះ និងប្រព្រឹត្តអយុត្តិធម៌ នោះចៅក្រមត្រូវវាយគាត់រហូតដល់គាត់ទូទាត់បំណុល ឬឃុំខ្លួនគាត់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើចៅក្រមរកឃើញតាមរយៈភស្តុតាង និងសញ្ញាផ្សេងៗថា គាត់ពិតជាគ្មានលទ្ធភាពមែន នោះមិនអនុញ្ញាតឱ្យឃុំខ្លួនគាត់ឡើយ ទោះបីជាម្ចាស់បំណុលបដិសេធថាគាត់មិនក្រីក្រក៏ដោយ ព្រោះការដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ្នកដែលមានហេតុផលត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ គឺជាអំពើអយុត្តិធម៌។ ប្រសិនបើចៅក្រមមិនទាន់រកឃើញអ្វីច្បាស់លាស់អំពីស្ថានភាពរបស់គាត់ទេ ត្រូវពន្យារពេលរហូតដល់ស្ថានភាពរបស់គាត់ត្រូវបានបង្ហាញឱ្យឃើញ។ ព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ម្ចាស់បំណុលរបស់បុគ្គលម្នាក់ដែលក្ស័យធន ហើយគ្មានអ្វីសម្រាប់ទូទាត់បំណុលថា៖ «ចូរយកអ្វីដែលអ្នករកឃើញ (ពីទ្រព្យគាត់) ហើយអ្នកមិនមានអ្វីក្រៅពីនោះឡើយ»។ នេះគឺជាភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា នៅពេលពួកគេយកអ្វីដែលពួកគេរកឃើញហើយ ពួកគេមិនមានសិទ្ធិអ្វីទៀតឡើយ ហើយពួកគេក៏គ្មានសិទ្ធិឃុំខ្លួនគាត់ ឬតាមទារគាត់ឡើយ។ មិនមានការសង្ស័យទេថា ការឃុំខ្លួនគឺស្ថិតក្នុងប្រភេទនៃការវាយដំ ថែមទាំងអាចធ្ងន់ធ្ងរជាងការវាយដំទៅទៀត។ ប្រសិនបើម្ចាស់បំណុលនិយាយទៅកាន់ចៅក្រមថា៖ «សូមវាយគាត់រហូតដល់គាត់យកប្រាក់មកសង» ចៅក្រមនឹងមិនយល់ព្រមតាមនោះឡើយ ដូច្នេះតើចៅក្រមអាចយល់ព្រមឃុំខ្លួនគាត់ដែលជាទណ្ឌកម្មដូចគ្នា ឬធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះដោយរបៀបណា? ព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) មិនដែលឃុំខ្លួននរណាម្នាក់ដោយសាររឿងបំណុលឡើយក្នុងរយៈពេលដែលលោកនៅមានព្រះជន្ម ក៏ដូចជាលោក អាប់ប៊ូ បាក់រ (អាប៊ូ ប៉ាកកើ), អ៊ូម៉ារ (អ៊ូម៉ារ) និង អ៊ូស្មង់ (Uthman) (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេទាំងអស់គ្នា)។ យើងក៏បានលើកឡើងពីពាក្យសម្តីរបស់លោក អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) រួចហើយដែរ។ លោកគ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ដូចគ្នានេះដែរ ព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) និងខាលីហ្វះដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងបួន ក៏មិនដែលឃុំខ្លួនស្វាមីណាម្នាក់ដោយសារតែថ្លៃមហ័ររបស់ភរិយាឡើយ។ នៅក្នុងលិខិតរបស់ លៃស៍ (Laith) ផ្ញើទៅកាន់ ម៉ាលិក (ម៉ាលីក) ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ យ៉ាកូប ប៊ិន ស៊ូហ្វយ៉ាន អាល់ហ្វាសាវី ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់លោក ពី អាយយូ ប ពី យ៉ះយ៉ា ប៊ិន អ៊ូបានីលឡះ ប៊ិន អាប់ប៊ី បាក់រ អាល់ម៉ាក់ហ្ស៊ូមី បាននិយាយថា៖ នេះគឺជាលិខិតរបស់ លៃស៍ ប៊ិន សាអ្វដ ផ្ញើទៅកាន់ ម៉ាលិក រហូតដល់លោកនិយាយថា៖ «ក្នុងចំណោមនោះគឺ៖ ប្រជាជននៅទីក្រុងម៉ាឌីណា វិនិច្ឆ័យលើថ្លៃមហ័ររបស់ស្ត្រីថា នៅពេលណាដែលនាងចង់ទាមទារថ្លៃមហ័រផ្នែកដែលនៅសល់ (ដែលមិនទាន់បានទទួល) នាងអាចទាមទារបាន ហើយស្វាមីត្រូវតែប្រគល់ឱ្យនាង»។ ប្រជាជននៅអ៊ីរ៉ាក់ ក៏បានយល់ស្របជាមួយប្រជាជននៅម៉ាឌីណាក្នុងរឿងនេះដែរ រួមទាំងប្រជាជននៅសាម (Sham) និងអេហ្ស៊ីប។ ប៉ុន្តែមិនមានអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់ក្នុងចំណោមសហការីរបស់ព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) ឬអ្នកដែលមកបន្ទាប់ពីពួកគេ វិនិច្ឆ័យឱ្យស្ត្រីម្នាក់ទទួលបានថ្លៃមហ័រផ្នែកដែលនៅសល់នោះឡើយ លុះត្រាតែមានការបែកបាក់គ្នារវាងពួកគេដោយសារការស្លាប់ ឬការលែងលះ ទើបនាងអាចទាមទារសិទ្ធិរបស់នាងបាន។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ អ្វីដែលគាត់ចង់សំដៅលើ «ផ្នែកដែលនៅសល់» គឺផ្នែកដែលត្រូវបានពន្យារពេលមិនទាន់បានទទួលនៅពេលធ្វើកិច្ចសន្យា ហើយមិនមែនមានន័យថាជាបំណុលដែលមានកំណត់ពេលច្បាស់លាស់នោះទេ។ ព្រោះថាប្រជាជាតិឥស្លាមមានការឯកភាពគ្នាថា ស្ត្រីមិនអាចទាមទារវាបានទេមុនដល់ពេលកំណត់របស់វា ផ្ទុយទៅវិញវាដូចជាបំណុលដែលមានកំណត់ពេលដទៃទៀត។ អ្វីដែលគាត់ចង់សំដៅគឺ៖ អ្វីដែលមនុស្សសព្វថ្ងៃធ្វើ ដោយការប្រគល់ថ្លៃមហ័រខ្លះឱ្យស្ត្រី ហើយពន្យារពេលផ្នែកដែលនៅសល់ ដូចដែលមនុស្សធ្វើសព្វថ្ងៃនេះ។ ទាំងស្វាមី និងអាណាព្យាបាលបានយល់ព្រមលើការទុកវាឱ្យដល់ពេលបែកបាក់គ្នា ហើយមិនទាមទារវាដរាបណាពួកគេនៅរួមរស់ជាមួយគ្នាដោយសុខដុម។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបនាងមិនទាមទារវាឡើយ លុះត្រាតែមានជម្លោះ ឬស្វាមីទៅរៀបការជាមួយស្ត្រីផ្សេង។ អល់ឡោះដឹងច្បាស់ ហើយស្វាមី សាក្សី ស្ត្រី និងអាណាព្យាបាល ក៏ដឹងថា ស្វាមី និងភរិយាមិនបានរៀបការដោយមានបំណងទាមទារវាឡើយ។ មនុស្សជាច្រើនកំណត់ថ្លៃមហ័រដើម្បីឱ្យស្ត្រី និងគ្រួសាររបស់នាងមានមុខមាត់ ហើយពួកគេសន្យា - ថែមទាំងស្បថឱ្យស្វាមីទៀតផង - ថាពួកគេនឹងមិនទាមទារវាឡើយ។ ដូច្នេះ ការទាមទាររបស់ស្ត្រីក្នុងរឿងនេះមិនអាចទទួលយកបានឡើយមុនពេលលែងលះ ឬស្លាប់ ហើយស្វាមីក៏មិនត្រូវទាមទារឱ្យសង ឬឃុំខ្លួនដោយសាររឿងនេះឡើយ។ លោក អះម៉ាត់ (Ahmad) បានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់អំពីចំណុចនេះថា នាងអាចទាមទារបានតែនៅពេលបែកបាក់គ្នា ឬស្លាប់ប៉ុណ្ណោះ។ នេះគឺជាការពិតដែល

គោលបំណងគឺ៖ ការឃុំខ្លួនក្នុងករណីជំពាក់បំណុល គឺមានលក្ខណៈដូចទៅនឹងការវាយដោយរំពាត់ ឬដំបងដែរ។ នោះគឺជាទណ្ឌកម្មមួយដែលមិនអាចអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបានឡើយ លុះត្រាតែមានមូលហេតុច្បាស់លាស់ដែលតម្រូវឱ្យធ្វើ ហើយវាក៏មិនអាចអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើដោយផ្អែកលើការសង្ស័យនោះដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការលុបចោលទណ្ឌកម្មដោយសារតែមានការសង្ស័យ គឺស្របទៅនឹងគោលការណ៍នៃច្បាប់ (ស៊ារីអាហ៍) ជាងការអនុវត្តទណ្ឌកម្មដោយផ្អែកលើការសង្ស័យ។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ អាសបាហ៍ ប៊ិន ណាបាតាហ៍ បាននិយាយថា៖ ខណៈពេលដែលអាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) កំពុងអង្គុយនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំរបស់លោក ស្រាប់តែលោកបានឮសូរមាត់អ៊ូអរ។ លោកបានសួរថា៖ «តើនេះជារឿងអ្វី?» ពួកគេបានឆ្លើយថា៖ «បុរសម្នាក់បានលួច ហើយមានអ្នកមកធ្វើជាសាក្សីប្រឆាំងនឹងគាត់»។ លោកក៏បានបញ្ជាឱ្យនាំខ្លួនពួកគេមក។ នៅពេលពួកគេចូលមក សាក្សីពីរនាក់បានផ្តល់សក្ខីកម្មថា បុរសនោះបានលួចអាវក្រោះមួយ។ បុរសនោះក៏ចាប់ផ្តើមយំ ហើយអង្វរករអាលីឱ្យពិនិត្យមើលរឿងរ៉ាវរបស់គាត់ឱ្យបានច្បាស់លាស់។ អាលីក៏បានចេញទៅកាន់ទីប្រជុំជននៅផ្សារ ហើយបានហៅសាក្សីទាំងពីរនាក់នោះមក ដោយលោកបានឱ្យពួកគេស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះ និងព្រមានពួកគេយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ុន្តែពួកគេនៅតែទទូចលើសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេដដែល។ នៅពេលដែលលោកឃើញថាពួកគេមិនព្រមដកពាក្យ លោកក៏បានហៅឱ្យគេយកកាំបិតមក ហើយនិយាយថា៖ «ម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរ ចូរចាប់ដៃរបស់គាត់ ហើយម្នាក់ទៀតចូរជាអ្នកកាត់»។ នៅពេលដែលពួកគេដើរទៅមុខដើម្បីកាត់ដៃបុរសនោះ ហ្វូងមនុស្សក៏មានការភ្ញាក់ផ្អើល ហើយមានភាពវឹកវរ។ អាលីក៏បានក្រោកចេញពីទីនោះ។ សាក្សីទាំងពីរនាក់ក៏បានលែងដៃបុរសនោះហើយរត់គេចខ្លួនបាត់។ អាលីបាននិយាយថា៖ «តើអ្នកណាអាចប្រាប់ខ្ញុំបានខ្លះថា សាក្សីកុហកទាំងពីរនាក់នោះទៅណា?» ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងដំណឹងរបស់ពួកគេឡើយ។ លោកក៏បានដោះលែងបុរសនោះឱ្យមានសេរីភាព។ នេះគឺជាឧទាហរណ៍មួយដ៏ល្អបំផុត និងត្រឹមត្រូវបំផុតនៃការប្រើប្រាស់ការវិនិច្ឆ័យ (ហ្វ៊ីរ៉ាសាហ៍)។ លោកបានធ្វើឱ្យសាក្សីទាំងនោះទទួលរងនូវអ្វីដែលពួកគេបានបង្កឡើង ដោយលោកបានបញ្ជាឱ្យពួកគេកាត់ដៃបុរសដែលពួកគេបានចោទប្រកាន់ដោយអណ្តាតរបស់ពួកគេ។ ពីចំណុចនេះហើយ ទើបអ្នកប្រាជ្ញបាននិយាយថា៖ សាក្សីត្រូវតែជាអ្នកចាប់ផ្តើមធ្វើការគប់ថ្ម (រ៉ាចម៍) ប្រសិនបើពួកគេធ្វើសក្ខីកម្មលើករណីសហាយស្មន់។ មានស្ត្រីម្នាក់បានមកជួបអាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ហើយនិយាយថា៖ «ស្វាមីរបស់ខ្ញុំបានរួមរ័កជាមួយទាសីរបស់ខ្ញុំដោយមិនមានការអនុញ្ញាតពីខ្ញុំ»។ លោកបានសួរទៅបុរសនោះថា៖ «តើអ្នកនិយាយយ៉ាងណា?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនបានរួមរ័កជាមួយនាងទេ លុះត្រាតែមានការអនុញ្ញាតពីនាង»។ លោកបាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើនាងនិយាយពិត ខ្ញុំនឹងគប់ថ្មអ្នក (ប្រសិនបើគាត់រៀបការហើយ) ហើយប្រសិនបើនាងកុហក ខ្ញុំនឹងវាយអ្នក (ស្ត្រីនោះ) តាមទណ្ឌកម្ម (ហាត់)»។ បន្ទាប់មក សឡាតក៏ត្រូវបានប្រកាស ហើយលោកក៏បានក្រោកទៅធ្វើសឡាត។ ស្ត្រីនោះក៏បានគិតក្នុងចិត្ត ហើយនាងមិនឃើញមានផ្លូវចេញណាដែលល្អសម្រាប់នាងឡើយ មិនថាក្នុងករណីស្វាមីនាងត្រូវគប់ថ្ម ឬនាងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មវាយនោះទេ។ នាងក៏បានដើរចេញទៅ ហើយអាលីក៏មិនបានសួរនាំអ្វីពីនាងទៀតឡើយ។ ២២ - (ជំពូក) មានរឿងរ៉ាវដែលបានកត់ត្រាពី កាអ៍ប ប៊ិន សៅរ៍ ដែលជាចៅក្រមរបស់ អ៊ុម៉ារ ប៊ិន អាល់ខាតតប៍ ថា៖ មានស្ត្រីពីរនាក់បានមកប្តឹងផ្តល់ចំពោះមុខលោក ដោយម្នាក់ៗមានកូនម្នាក់។ ស្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានដួលសង្កត់លើកូនរបស់ម្នាក់ទៀតរហូតដល់ស្លាប់។ ស្ត្រីទាំងពីរនាក់បានអះអាងថា កូនដែលនៅរស់គឺជាកូនរបស់ខ្លួន។ កាអ៍ប បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនមែនជា ស៊ូឡៃម៉ាន ប៊ិន ដាវូដ ទេ»។ បន្ទាប់មក លោកបានឱ្យគេយកដីខ្សាច់ម៉ដ្ឋមកក្រាល ហើយឱ្យស្ត្រីទាំងពីរនាក់ដើរជាន់លើនោះ។ បន្ទាប់មក ក្មេងនោះក៏បានដើរលើដីនោះដែរ។ លោកបានហៅអ្នកជំនាញមើលដានជើង (កាអ៊ីហ្វ) ហើយនិយាយថា៖ «ចូរពិនិត្យមើលដានជើងទាំងនេះ»។ អ្នកនោះក៏បានបញ្ជាក់ថា ក្មេងនោះជាកូនរបស់ស្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ។ អ៊ុម៉ារ ប៊ិន សាបបាហ៍ បាននិយាយថា៖ ម្ចាស់ប្រភពទឹកនៅហាចារ បានមកជួប អ៊ុម៉ារ ប៊ិន អាល់ខាតតប៍ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ហើយនិយាយថា៖ «ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿអើយ ខ្ញុំមានប្រភពទឹកមួយ សូមលោកផ្តល់ឱ្យខ្ញុំនូវចំណូលពីទឹកដែលស្រោចស្រពដីនោះចុះ»។ លោកបាននិយាយថា៖ «វាជារបស់អ្នក»។ កាអ៍ប បាននិយាយថា៖ «ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿអើយ គាត់មិនមានសិទ្ធិទទួលបានវាទេ»។ លោកសួរថា៖ «ហេតុអ្វី?» កាអ៍ប ឆ្លើយថា៖ «ព្រោះទឹករបស់វាហូរលើសពីដីរបស់គាត់ ហើយហូរចូលទៅក្នុងដីរបស់អ្នកដទៃ។ ប្រសិនបើទឹករបស់គាត់ត្រូវបានឃាំងទុកក្នុងដីរបស់គាត់ វានឹងលិចលង់ ហើយគាត់នឹងមិនទទួលបានផលប្រយោជន៍ទាំងពីដី ឬពីទឹករបស់គាត់ឡើយ។ ដូច្នេះ សូមលោកបញ្ជាឱ្យគាត់ឃាំងទឹករបស់គាត់កុំឱ្យហូរចូលដីអ្នកដទៃ ប្រសិនបើគាត់និយាយពិត»។ អ៊ុម៉ារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានសួរគាត់ថា៖ «តើអ្នកអាចឃាំងទឹករបស់អ្នកបានទេ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «មិនបានទេ»។ ដូច្នេះ អ៊ុម៉ារ ក៏បានសម្រេចតាមសម្តីរបស់ កាអ៍ប។ [ជំពូក៖ ការវិនិច្ឆ័យដោយសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីម្នាក់] (ជំពូក) ក្នុងចំណោមនោះគឺ៖ វាជាការអនុញ្ញាតសម្រាប់ចៅក្រមក្នុងការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីតែម្នាក់ ប្រសិនបើគាត់ដឹងថាបុរសនោះនិយាយពិត ក្នុងករណីដែលមិនមែនជាទណ្ឌកម្ម (ហាត់)។ អល់ឡោះមិនបានតម្រូវឱ្យចៅក្រមវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើសាក្សីពីរនាក់តែមួយគត់នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ អល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យម្ចាស់សិទ្ធិរក្សាសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដោយសាក្សីពីរនាក់ ឬសាក្សីម្នាក់និងស្ត្រីពីរនាក់។ នេះមិនមែនមានន័យថា ចៅក្រមមិនអាចវិនិច្ឆ័យដោយតិចជាងនេះឡើយ។ តាមពិត ព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) បានវិនិច្ឆ័យដោយសាក្សីម្នាក់និងការស្បថ ហើយខ្លះទៀតដោយសាក្សីតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ អ៊ីបនុ អាប់បាស (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេទាំងពីរ) បាននិយាយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) បានវិនិច្ឆ័យដោយសាក្សីម្នាក់និងការស្បថ» (រាយការណ៍ដោយ មូស្លីម)។ អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បាននិយាយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) បានវិនិច្ឆ័យដោយការស្បថរួមជាមួយសាក្សីម្នាក់» (រាយការណ៍ដោយ អ៊ីបនុ វ៉ហ៍ប៍ ពី ស៊ូឡៃម៉ាន ប៊ិន ហ៊ីឡាល ពី រ៉ាប៊ីអាហ៍ ពី ស៊ូហៃល៍ ពីគាត់។ រាយការណ៍ដោយ អាប៊ូ ដាវូដ)។ ចាប៊ីរ ប៊ិន អាប់ឌុលឡោះ បាននិយាយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) បានវិនិច្ឆ័យដោយការស្បថរួមជាមួយសាក្សីម្នាក់» (រាយការណ៍ដោយ អាប់-ស៊ហ្វិអី ពី អត្ថ-សាក់ហ្វាហ្វី ពី ចាអ៍ហ្វារ ប៊ិន មូហាំម៉ាដ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីគាត់)។ អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តាលីប បាននិយាយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) បានវិនិច្ឆ័យដោយសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់រួមជាមួយការស្បថរបស់ម្ចាស់សិទ្ធិ» (រាយការណ៍ដោយ អាល់បៃហាក់គី ពីហាឌីសរបស់ សាបាបាហ៍)។ អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស អាល់ម៉ាជិស្ហូន បានរាយការណ៍ពី ចាអ៍ហ្វារ ប៊ិន មូហាំម៉ាដ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ ពីគាត់ថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) បានវិនិច្ឆ័យដោយសាក្សីម្នាក់និងការស្បថ» (រាយការណ៍ដោយ យ៉ាកូប ប៊ិន ស៊ូហ្វិយ៉ាន ក្នុង មូសណាត របស់គាត់)។ អាល់មុនហ្ស៊ីរី បាននិយាយថា៖ ការវិនិច្ឆ័យដោយសាក្សីម្នាក់និងការស្បថ ត្រូវបានរាយការណ៍ពី អ៊ុម៉ារ ប៊ិន អាល់ខាតតប៍, អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តាលីប, អ៊ីបនុ អ៊ុម៉ារ, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អាំរ៍, សាអ៍ដ ប៊ិន អ៊ូបាដាហ៍, អាល់មុហ៊ីរ៉ោះ ប៊ិន ស៊ូអ៍បាហ៍ និងក្រុមមួយនៃសហាបាហ៍, អាំរ៍ ប៊ិន ហាហ្សម៍, និងហ្សាប៊ីប ប៊ិន សាអ៍ឡាបាហ៍។ អ៊ុម៉ារ ប៊ិន អាល់ខាតតប៍, អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តាលីប, ចៅក្រមដ៏យុត្តិធម៌ ស៊ូរ៉ៃហ៍ និង អ៊ុម៉ារ ប៊ិន អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ក៏បានវិនិច្ឆ័យតាមនេះដែរ។ អាល់ឡៃស៍ ប៊ិន សាអ៍ដ បាននិយាយពី យ៉ាហ៍យ៉ា ប៊ិន សាអ៊ីដ ថា៖ «នេះគឺជាស៊ូណាន់ន់ដែលគេស្គាល់ច្បាស់សម្រាប់ពួកយើង»។ អាប៊ូ អ៊ូបៃដ បាននិយាយថា៖ «នេះគឺជាស៊ូណាន់ន់ដ៏ច្បាស់លាស់ ដែលមានច្រើនជាងការរាយការណ៍ និងហាឌីសទៅទៀត»។ អាប៊ូ អ៊ូបៃដ បាននិយាយថា៖ «នេះគឺជាអ្វីដែលយើងជ្រើសរើស ដោយធ្វើតាម រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) និងដើរតាមគន្លងរបស់លោក។ វាមិនមែនជាការផ្ទុយនឹងគម្ពីររបស់អល់ឡោះឡើយ ចំពោះអ្នកដែលយល់វា ហើយក៏មិនមានភាពខុសគ្នារវាងការវិនិច្ឆ័យរបស់អល់ឡោះ និងការវិនិច្ឆ័យរបស់រ៉សូលរបស់ទ្រង់ដែរ។ វាគ្រាន់តែជាការយល់ច្រឡំក្នុងការបកស្រាយប៉ុណ្ណោះ ដោយសារពួកគេមិនឃើញការលើកឡើងពីការស្បថនៅក្នុងគម្ពីរយ៉ាងច្បាស់លាស់ ទើបពួកគេគិតថាវាជាការផ្ទុយគ្នា»។ ភាពខុសគ្នានឹងកើតឡើង ប្រសិនបើអល់ឡោះបានហាមឃាត់ការស្បថក្នុងរឿងនេះ ប៉ុន្តែអល់ឡោះមិនបានហាមឃាត់ការស្បថឡើយ ផ្ទុយទៅវិញទ្រង់បានបញ្ជាក់វានៅក្នុងគម្ពីរ រហូតដល់ទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ «បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់» (អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ២៨២) ហើយទ្រង់ក៏បានបញ្ឈប់ត្រឹមនោះ។ បន្ទាប់មក ស៊ូណាន់ន់បានពន្យល់អ្វីដែលក្រៅពីនោះ។ ស៊ូណាន់ន់របស់ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) គឺជាការបកស្រាយគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន និងជាអ្នកបកប្រែវា។ ភាគច្រើននៃច្បាប់គឺផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ ដូចជាពាក្យរបស់លោកថា៖ «គ្មានមរតកសម្រាប់អ្នកស្នងមរតក» និង «ការគប់ថ្មសម្រាប់អ្នកដែលរៀបការហើយ (ដែលសហាយស្មន់)»។ និង «ការហាមឃាត់ការរៀបការជាមួយស្ត្រីរួមជាមួយមីង ឬអាណិតរបស់នាង» និង «អ្វីដែលហាមឃាត់ដោយសារការបៅដោះ គឺហាមឃាត់ដូចនឹងការហាមឃាត់ដោយសារខ្សែស្រឡាយ» និង «ការកាត់ផ្តាច់មរតកគ្នារវាងអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម និងអ្នកមិនជឿ»។ និង «ការតម្រូវឱ្យស្ត្រីដែលត្រូវបានលែងលះបីដង ត្រូវរួមរ័កជាមួយស្វាមីថ្មី» ក្នុងច្បាប់ជាច្រើនដែលមិនមានពាក្យសម្តីរបស់វានៅក្នុងគម្ពីរយ៉ាងច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែវាគឺជាស៊ូណាន់ន់ដែល រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) បានកំណត់។ ដូច្នេះ ប្រជាជាតិត្រូវតែធ្វើតាមវា ដូចជាការធ្វើតាមគម្ពីរដែរ។ ដូចគ្នានេះដែរ សាក្សីម្នាក់និងការស្បថ នៅពេលដែល រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) បានវិនិច្ឆ័យដោយវា ខណៈដែលនៅក្នុងគម្ពីរមានតែ៖ «បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់» (អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ២៨២) គេដឹងថាវាជាករណីនៅពេលដែលមានសាក្សីទាំងនោះ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលគ្មានសាក្សីទាំងនោះ ការស្បថនឹងជំនួសកន្លែងរបស់ពួកគេ ដូចដែលគេបានដឹងនៅពេលដែលព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោក) បានជូតលើស្រោមជើង (ម៉ាសាហ៍) ថាបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ៖ «និងជើងរបស់អ្នក» (អាល់ម៉ាអ៊ីដាហ៍៖ ៦) មានន័យថាជើងត្រូវតែលាងសម្អាត (ប្រសិនបើមិនពាក់ស្រោមជើង)។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅពេលដែលលោកបានគប់ថ្មអ្នកដែលរៀបការហើយក្នុងករណីសហាយស្មន់ គេដឹងថាបន្ទូលរបស់ទ្រង់៖ «ចូរវាយពួកគេម្នាក់ៗមួយរយរំពាត់» (អាន់នូអ៊ូរ៖ ២) គឺសម្រាប់អ្នកដែលមិនទាន់រៀបការ។ ដូចគ្នានេះដែរ រាល់ស៊ូណាន់ន់ដែលយើងបានលើកឡើងគឺស្ថិតក្នុងលក្ខណៈនេះ។ ដូច្នេះ តើហេតុអ្វីបានជាសាក្សីម្នាក់និងការស្បថត្រូវគេបដិសេធ? វាមានបីកម្រិតក្នុងសក្ខីកម្មនៃទ្រព្យសម្បត្តិ៖ ពីរគឺផ្អែកលើគម្ពីរ និងមួយគឺផ្អែកលើការបកស្រាយ

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ជំពូក៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ឯង យើងបានជួបគ្នា ហើយមូស្លីមទទួលបានជ័យជម្នះ។ ខ្ញុំបានឃើញបុរសម្នាក់ពីក្រុមមូស្រិក (អ្នកគោរពបូជារូបសំណាក) កំពុងសង្កត់លើបុរសមូស្លីមម្នាក់ ខ្ញុំក៏បានវាងទៅខាងក្រោយគេ រួចក៏កាប់គេដោយដាវចំកញ្ចឹងក។ គេក៏បែរមករកខ្ញុំ ហើយឱបខ្ញុំយ៉ាងណែនរហូតដល់ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាដូចជាជិតស្លាប់ទៅហើយ រួចគេក៏ដាច់ខ្យល់ស្លាប់ ហើយលែងខ្ញុំ។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានទៅជួប អ៊ុម៉ារ ប៊ីន អាល់ខាតតប ហើយសួរថា៖ «តើមានរឿងអ្វីកើតឡើងចំពោះមនុស្សម្នា?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «វាជាបញ្ជារបស់អល់ឡោះ»។ បន្ទាប់មក មនុស្សម្នាក៏ត្រឡប់មកវិញ ហើយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ក៏បានអង្គុយចុះ រួចមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលសម្លាប់សត្រូវ ហើយមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ នោះគេនឹងទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សត្រូវនោះ»។ ខ្ញុំក៏ក្រោកឈរឡើង ហើយសួរថា៖ «តើអ្នកណាជាសាក្សីឱ្យខ្ញុំ?» រួចខ្ញុំក៏អង្គុយចុះវិញ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ដដែលនេះជាលើកទីពីរ និងទីបី។ ខ្ញុំក៏ក្រោកឈរឡើង រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ «មានរឿងអ្វីទៅ អប៊ូ កាតាដា?» ខ្ញុំក៏រៀបរាប់រឿងរ៉ាវប្រាប់លោក។ បុរសម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកនៅទីនោះក៏និយាយថា៖ «ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! គាត់និយាយពិតមែន ហើយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សត្រូវដែលស្លាប់នោះគឺនៅនឹងខ្ញុំ សូមលោកជួយសម្របសម្រួលឱ្យគាត់ផង»។ អប៊ូ បាករ អាល់ស៊ីឌីក ក៏និយាយថា៖ «សូមអល់ឡោះកុំឱ្យរឿងនេះកើតឡើងឡើយ! តើលោកនឹងមិនផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យសិង្ហរបស់អល់ឡោះម្នាក់ ដែលប្រយុទ្ធដើម្បីអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ ដោយសារតែគេផ្តល់ឱ្យលោកនោះឬ?» រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ «គាត់និយាយត្រឹមត្រូវហើយ ចូរផ្តល់វាឱ្យគាត់ទៅ»។ អប៊ូ កាតាដា បាននិយាយថា៖ «លោកក៏បានប្រគល់វាឱ្យខ្ញុំ។ ខ្ញុំបានលក់អាវក្រោះនោះ ហើយទិញចម្ការមួយនៅកុលសម្ព័ន្ធ បានី សាលីម៉ា។ នោះគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដំបូងដែលខ្ញុំទទួលបានក្នុងសាសនាឥស្លាម»។ រឿងនេះបង្ហាញថា ពាក្យថា «ភស្តុតាង» (បៃយីនីហ៍) អាចសំដៅទៅលើសាក្សីតែម្នាក់ ហើយព្យាការី ﷺ ក៏មិនបានតម្រូវឱ្យគាត់ស្បថឡើយ។ នេះគឺជាទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈនានាលើបញ្ហានេះ ហើយវាជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត៖ គឺចៅក្រមអាចកាត់ក្តីឱ្យគាត់ទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិសត្រូវដោយផ្អែកលើសាក្សីតែម្នាក់។ គ្មានអ្វីមកជំទាស់នឹងស៊ូណាន់ន់នេះឡើយ ហើយក៏គ្មានហេតុផលណាដែលត្រូវបោះបង់វាចោលដែរ។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ព្យាការី ﷺ បានទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ក្នុងរឿងការបំបៅដោះកូន ដោយនាងបានធ្វើជាសាក្សីលើសកម្មភាពរបស់ខ្លួនឯង។ នៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) មានរៀបរាប់ពី អ៊ុកបះ ប៊ីន អាល់ហារីស ថា៖ «គាត់បានរៀបការជាមួយ អ៊ុំមូ យ៉ាហ៊ីយ៉ា ប៊ីនតូ អប៊ី អ៊ីហាប។ បន្ទាប់មកមានស្ត្រីបម្រើម្នាក់ដែលមានសម្បុរខ្មៅបានមកនិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានបំបៅដោះអ្នកទាំងពីរហើយ»។ ខ្ញុំក៏បានរៀបរាប់រឿងនេះប្រាប់ព្យាការី ﷺ ប៉ុន្តែលោកបានបែរចេញពីខ្ញុំ។ ខ្ញុំក៏ដើរចេញទៅ ហើយត្រឡប់មកប្រាប់លោកម្តងទៀត។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «តើនឹងទៅជាយ៉ាងណាទៅ? ក្នុងពេលដែលនាងអះអាងថាបានបំបៅដោះអ្នកទាំងពីរហើយនោះ»។ លោក អះម៉ាត់ បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ក្នុងរឿងនេះតាមរយៈការរាយការណ៍របស់ បាករ ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពីឪពុករបស់គាត់ថា៖ ស្ត្រីអាចធ្វើជាសាក្សីក្នុងរឿងដែលបុរសមិនអាចចូលទៅដល់ ដូចជាការបញ្ជាក់ពីការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត និងក្នុងបន្ទប់ទឹកដែលស្ត្រីចូលទៅ ហើយមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នា ឬរបួសស្នាមកើតឡើងរវាងពួកគេ។ អ៊ីសហាក ប៊ីន ម៉ាន់ស៊ូរ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ អំពីសក្ខីកម្មនៃការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើតថា៖ «តើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់អាចអនុញ្ញាតបានទេក្នុងរឿងមករដូវ, ព្រហ្មចារីយ៍, ការរលូតកូន, បន្ទប់ទឹក និងអ្វីៗដែលស្ត្រីតែប៉ុណ្ណោះដែលអាចដឹងបាន?» លោកឆ្លើយថា៖ «សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីម្នាក់អាចអនុញ្ញាតបាន ប្រសិនបើនាងជាមនុស្សដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត»។ ជំពូក៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ឯង ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ឯង គឺអាចអនុញ្ញាតបានក្នុងរឿងក្រៅពី «ហ៊ូឌូដ» (ទណ្ឌកម្មដែលកំណត់ដោយអល់ឡោះ) និង «គីសាស» (ការសងសឹក) នេះបើយោងតាមក្រុមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន និងជំនាន់ក្រោយ។ អប៊ូ អ៊ូបាន់ បានរាយការណ៍ថា៖ យ៉ាហ្ស៊ីដ បានប្រាប់យើងពី ចារីរ ប៊ីន ហាហ្ស៊ីម ពី អ៊ុហ្សូបាន់ ប៊ីន ហ៊ូរ៉ៃស៍ ពី អប៊ូ ល៉ាប៊ីដ ថា៖ «បុរសម្នាក់ដែលស្រវឹងបានលែងប្រពន្ធរបស់គាត់បីដង រឿងនេះត្រូវបានគេរាយការណ៍ទៅ អ៊ុម៉ារ ហើយមានស្ត្រីបួននាក់ធ្វើជាសាក្សីប្រឆាំងនឹងគាត់ ដូច្នេះ អ៊ុម៉ារ ក៏បានបំបែកប្តីប្រពន្ធទាំងពីរនោះចេញពីគ្នា»។ អ៊ីបនូ អប៊ី ហ្សាហ៊ីដ បានរាយការណ៍ពី យ៉ាហ្ស៊ីដ ពី ហាចចាច ពី អាតតូ ថា៖ «គាត់បានអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីក្នុងរឿងអាពាហ៍ពិពាហ៍»។ អ៊ីបនូ អប៊ី ហ្សាហ៊ីដ បានរាយការណ៍ពី អ៊ីបនូ អោន ពី អះស៊ែប៊ី ពី ស៊ូរ៉ៃហ៍ ថា៖ «គាត់បានអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីក្នុងរឿងលែងលះ»។ អ្នកខ្លះបាននិយាយថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីអាចអនុញ្ញាតបានក្នុងរឿង «ហ៊ូឌូដ»។ ដូច្នេះមានទស្សនៈបី ហើយទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ៖ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីអាចអនុញ្ញាតបានក្នុងរឿងដែលបុរសមិនអាចដឹងបានជាទូទៅ។ អាល់អាសរ៉ាម បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ (អះម៉ាត់) ថា៖ «តើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ក្នុងរឿងបំបៅដោះកូនអាចអនុញ្ញាតបានទេ?» លោកឆ្លើយថា៖ «បាទ»។ អាលី បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល ត្រូវបានគេសួរថា៖ «តើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ក្នុងរឿងបំបៅដោះកូនអាចអនុញ្ញាតបានទេ?» លោកឆ្លើយថា៖ «បាទ»។ លោកបានលើកយកហាឌីសរបស់ អ៊ុកបះ ប៊ីន អាល់ហារីស មកធ្វើជាភស្តុតាង ហើយលោកបាននិយាយថា៖ «វាជាភស្តុតាងសម្រាប់សក្ខីកម្មរបស់ទាសករ ព្រោះព្យាការី ﷺ បានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់នាង ទោះបីជានាងជាទាសការិនីក៏ដោយ»។ អប៊ូ អាល់ហារីស បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ អំពីសក្ខីកម្មរបស់ឆ្មប (អ្នកសម្រាលកូន) លោកឆ្លើយថា៖ «វាជាកន្លែងដែលបុរសមិនអាចចូលទៅបាន ប៉ុន្តែប្រសិនបើស្ត្រីពីរ ឬបីនាក់ នោះវាកាន់តែល្អប្រសើរ»។ លោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ីន ហាស៊ីម នៅពេលដែលគេសួរអំពីពាក្យរបស់ឆ្មបថា៖ «តើវាអាចទទួលយកបានទេ?» លោកឆ្លើយថា៖ «កាន់តែច្រើនកាន់តែល្អសម្រាប់យើង៖ បី ឬបួននាក់»។ ស៊ីនឌី បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ អំពីសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីពីរនាក់ក្នុងការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត លោកឆ្លើយថា៖ «អាចអនុញ្ញាតបាន ព្រោះនេះជារឿងដែលបុរសមិនអាចមើលឃើញបាន»។ មូហាន់ណា បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ អំពីសក្ខីកម្មរបស់ឆ្មបតែម្នាក់ឯងក្នុងការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត លោកឆ្លើយថា៖ «សក្ខីកម្មរបស់នាងតែម្នាក់ឯងមិនអាចអនុញ្ញាតបានទេ»។ អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល បាននិយាយមកកាន់ខ្ញុំថា៖ អប៊ូ ហានីហ្វះ បាននិយាយថា៖ «សក្ខីកម្មរបស់ឆ្មបតែម្នាក់ឯងអាចអនុញ្ញាតបាន ទោះបីជានាងជាជនជាតិយូដា ឬគ្រិស្តបរិស័ទក៏ដោយ»។ ខ្ញុំក៏បានសួរ អះម៉ាត់ ថា៖ «តើវាដូចអ្វីដែល អប៊ូ ហានីហ្វះ បាននិយាយដែរឬ?» លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិននិយាយថា សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមូស្លីមម្នាក់អាចអនុញ្ញាតបានផង ចុះទម្រាំនឹងជនជាតិយូដាទៅទៀត?»។ មានការរាយការណ៍ខុសៗគ្នាពីលោកអំពីការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត៖ តើត្រូវប្រើសាក្សីតែម្នាក់ ឬត្រូវតែពីរនាក់? ក៏ដូចជារឿងការសម្រាលកូនដែរ។ អះម៉ាត់ ប៊ីន អាល់កាស៊ីម បាននិយាយថា៖ អះម៉ាត់ ត្រូវបានគេសួរអំពីសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីក្នុងការសម្រាលកូន និងការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើតថា៖ «តើអាចប្រើស្ត្រីម្នាក់ ឬពីរនាក់?» លោកឆ្លើយថា៖ «ស្ត្រីពីរនាក់ ឬច្រើនជាងនេះ ហើយម្នាក់មិនអាចស្មើនឹងពីរនាក់បានឡើយ»។ អាតតូ បាននិយាយថា៖ «បួននាក់ ប៉ុន្តែស្ត្រីពីរនាក់អាចទទួលយកបានក្នុងរឿងបែបនេះ ប្រសិនបើវាជាកិច្ចការរបស់ស្ត្រីដែលបុរសមិនអាចមើលឃើញបាន»។ អះម៉ាត់ ប៊ីន អប៊ី អ៊ូបាន់ បាននិយាយថា៖ អប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ត្រូវបានគេសួរថា៖ «ចុះសក្ខីកម្មលើការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត?» លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំចូលចិត្តឱ្យមានស្ត្រីពីរនាក់»។ ហារប បាននិយាយថា៖ អះម៉ាត់ ត្រូវបានគេសួរថា៖ «ចុះសក្ខីកម្មលើការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត?» លោកឆ្លើយថា៖ «មិនអាចទេ លុះត្រាតែមានស្ត្រីពីរនាក់។ ក៏ដូចជារឿងអ្វីៗដែលបុរសមិនអាចដឹងបានដែរ លោកមិនពេញចិត្តនឹងសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ឡើយ រហូតទាល់តែមានស្ត្រីពីរនាក់»។ អប៊ូ តូលីប បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ ថា៖ «តើលោកយល់យ៉ាងណាចំពោះសក្ខីកម្មរបស់ឆ្មបដែលធ្វើជាសាក្សីលើការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត?» លោកឆ្លើយថា៖ «សក្ខីកម្មរបស់នាងអាចទទួលយកបាន នេះគឺជាករណីចាំបាច់»។ លោកបានបន្ថែមថា៖ «ពាក្យរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់អាចទទួលយកបាន»។ ហារូន អាល់ហាំម៉ាល់ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ មានទស្សនៈថា សក្ខីកម្មរបស់ឆ្មបតែម្នាក់ឯងអាចអនុញ្ញាតបាន។ គេសួរលោកថា៖ «ប្រសិនបើនាងជាមនុស្សដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត?» លោកឆ្លើយថា៖ «វាត្រូវតែបែបនេះឯង»។ អ៊ីសហាក ប៊ីន ម៉ាន់ស៊ូរ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ ថា៖ «តើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីអាចអនុញ្ញាតបានទេ?» លោកឆ្លើយថា៖ «សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីក្នុងរឿងបំបៅដោះកូន និងការសម្រាលកូន ក្នុងរឿងដែលបុរសមិនអាចដឹងបាន»។ លោកបានបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ ប្រសិនបើនាងជាមនុស្សដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ហើយប្រសិនបើមានច្រើនជាងនេះ នោះខ្ញុំកាន់តែពេញចិត្ត»។ អ៊ីស្មាល ប៊ីន សាអ៊ីដ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ ថា៖ «តើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនមែនមូស្លីម (ឌីមមី) លើការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើតអាចទទួលយកបានទេ?» លោកឆ្លើយថា៖ «មិនបានទេ ហើយសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់អាចទទួលយកបាន លុះត្រាតែជានាងជាមូស្លីមដែលសុចរិត»។ ជំពូក ក្នុងជំពូកនេះមានហាឌីសពីរ របាយការណ៍មួយ និងការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស)។ ហាឌីសទីមួយ៖ ត្រូវបានឯកភាពគ្នាលើភាពត្រឹមត្រូវរបស់វា គឺហាឌីសរបស់ អ៊ុកបះ ប៊ីន អាល់ហារីស ដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។ ហាឌីសទីពីរ៖ ត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ អដ-ដារ៉ូគូតនី និង អាល់បៃហាក៊ី និងអ្នកដទៃទៀត ពីហាឌីសរបស់ អប៊ូ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ អាល់ម៉ាដាអ៊ីនី (ដែលជាអ្នកមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណច្បាស់លាស់) ពី អាល់អាម៉ាស ពី អប៊ូ វ៉ាអ៊ីល ពី ហ៊ូហ្សៃហ្វះ ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ឆ្មប»។ ចំណែករបាយការណ៍វិញ៖ មូហាន់ណា បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អះម៉ាត់ អំពីហាឌីសរបស់ អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) ដែលថា៖ «គាត់បានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ឆ្មប» តើវាបានមកពីណា? លោកឆ្លើយថា៖ «វាបានមកពី ស៊ូអះបះ ពី ហ្សាប៊ីរ អាល់ជូហ្វ៊ី ពី អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន យ៉ាហ៊ីយ៉ា ពី អាលី»។ ខ្ញុំនិយាយថា៖ «អាល់សាវរី ក៏បានរាយការណ៍វាពី ហ្សាប៊ីរ ដែរ»។ អាល់សាហ្វីអ៊ី បាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើវាពិតជាបានមកពី អាលី មែន នោះយើងនឹងអនុវត្តតាម ប៉ុន្តែវាមិនត្រូវបានបញ្ជាក់ថាបានមកពីគាត់ឡើយ»។ អាល់សាហ្វីអ៊ី និង មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាល់ហាសាន់ បានជជែកដេញដោលគ្នាក្នុងបញ្ហានេះនៅចំពោះមុខ រ៉ាស៊ីដ។ អាល់សាហ្វីអ៊ី បានសួរគាត់ថា៖ «តើលោកកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើអ្វី ទើបអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ឆ្មបតែម្នាក់ឯង?»

ប៉ុន្តែ មិនមានព័ត៌មានណាមួយបានមកដល់យើងថា ព្យាការី ﷺ បានកាត់សេចក្តីឱ្យប្តីប្រពន្ធទាំងពីរនោះបែកគ្នា (លែងលះ) ដូចដែលទ្រង់បានកំណត់ច្បាប់ចំពោះអ្នកដែលចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមក (លីអាន) នោះទេ។ ហើយក៏មិនមានបទបញ្ជាឱ្យប្រហារជីវិតដូចករណីបុរសដែលរៀបការជាមួយប្រពន្ធរបស់ឪពុកខ្លួននោះដែរ ប៉ុន្តែទ្រង់បានស្តីបន្ទោសយ៉ាងខ្លាំងចំពោះករណីនោះនៅក្នុងការផ្តល់ហ្វត្វា (ការសម្រេចបញ្ហា)។ ដូច្នេះ យើងឈប់ត្រឹមតែអ្វីដែលទ្រង់បានឈប់ត្រឹមនោះ។ ប្រសិនបើស្ត្រីម្នាក់ទៀតបានធ្វើសក្ខីកម្មរួមជាមួយនាង រហូតក្លាយជាស្ត្រីពីរនាក់ នោះទើបចាំបាច់ត្រូវកាត់សេចក្តីឱ្យបែកគ្នានៅក្នុងសាលក្រម។ សម្រាប់យើង នេះគឺជាអត្ថន័យនៃពាក្យសម្តីរបស់អ៊ុម៉ារ ដែលថា៖ «លោកមិនបានអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ក្នុងរឿងការបំបៅដោះកូននោះទេ» ទោះបីជាវាជាហាឌីសដែលមិនមានខ្សែស្រឡាយតំណរដល់ព្យាការី (មួរសាល់) ក៏ដោយ។ វាជាការប្រសើរជាងសម្រាប់យើង ជាងករណីដែលមានការលើកឡើងពីបុរសពីរនាក់ ឬបុរសម្នាក់និងស្ត្រីពីរនាក់ ព្រោះវាជាអ្វីដែលត្រូវបានហាមឃាត់សម្រាប់បុរសក្នុងការមើលទៅលើចំណុចសម្ងាត់របស់ស្ត្រី។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ ហាឌីសរបស់អាលី ប៊ីន អាប៊ី តាលីប និងអ៊ីប៊ុន អាប់បាស (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេទាំងពីរ) អំពីសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីម្នាក់ ត្រូវបានបកស្រាយក្នុងន័យនេះ ដោយសារពួកគេមិនបានកំណត់ពេលវេលាលើសពីនោះ ក្រៅពីចំនួនស្ត្រីពីរនាក់ដែលជាចំនួនតិចបំផុតបន្ទាប់ពីស្ត្រីម្នាក់។ ហើយអល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ អាប៊ូ អ៊ូបៃដ បាននិយាយថា៖ ហាចហាច បានរៀបរាប់ប្រាប់យើងពី អ៊ីប៊ុន ជូរ៉ៃជ៍ ពី អាប៊ូ បាក្រ ប៊ីន អាប៊ី សាប៊ីរ៉ូ ពី មូសា ប៊ីន អ៊ូកបះ ថាគាត់បានទទួលដំណឹងពី ក្អកក្អះ ប៊ីន ហាក៊ីម ពី អ៊ីប៊ុន អ៊ុម៉ារ បាននិយាយថា៖ «សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ឯងមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ លើកលែងតែរឿងដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចដឹងបានក្រៅពីពួកគេ ដូចជាចំណុចសម្ងាត់របស់ស្ត្រី និងអ្វីដែលស្រដៀងនឹងនោះ ដូចជាការមានផ្ទៃពោះ និងការមករដូវរបស់ពួកគេ»។ [ជំពូក៖ សក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ដោយមិនចាំបាច់ស្បថ នៅពេលមានតម្រូវការ] ២៩ - (ជំពូក) ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញ (អាស្ហាប) បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ត្រូវបានទទួលយកដោយមិនចាំបាច់ស្បថ នៅពេលមានតម្រូវការ។ នេះគឺជាអ្វីដែល អល់-ឃីរ៉ូគី បានដកស្រង់នៅក្នុងសៀវភៅ «មូខត្សូអរ» របស់លោក ដោយលោកបាននិយាយថា៖ «សក្ខីកម្មរបស់គ្រូពេទ្យដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ត្រូវបានទទួលយកក្នុងករណីរបួសដែលមើលឃើញឆ្អឹង (មូដិហ៊ីត) ប្រសិនបើមិនអាចរកគ្រូពេទ្យពីរនាក់បាន។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះពេទ្យសត្វក្នុងករណីជំងឺរបស់សត្វ»។ អ្នកប្រាជ្ញ (Sheikh) បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-មូហ្គនី» ថា៖ ប្រសិនបើពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នាលើរបួសថា៖ តើវាជារបួសដែលមើលឃើញឆ្អឹងឬអត់? ឬខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងកម្រិតនៃរបួសនោះ ដូចជារបួសដែលបាក់ឆ្អឹង ឬរបួសដែលប៉ះដល់ស្រោមខួរក្បាល ឬរបួសផ្សេងៗទៀត ឬខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងជំងឺដែលគ្រូពេទ្យមានជំនាញដឹងច្បាស់ ឬជំងឺរបស់សត្វ។ ខ្លឹមសារនៃពាក្យសម្តីរបស់ អល់-ឃីរ៉ូគី បង្ហាញថា៖ ប្រសិនបើអាចរកគ្រូពេទ្យពីរនាក់ ឬពេទ្យសត្វពីរនាក់បាន នោះមិនអាចទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានឡើយ ព្រោះវាជារឿងដែលបុរសអាចមើលឃើញ និងដឹងបាន។

ក្នុងករណីនេះ មិនអាចទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់បុរសតែម្នាក់បានឡើយ ដូចទៅនឹងសិទ្ធិផ្សេងៗទៀតដែរ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនអាចរកសាក្សីបានពីរនាក់ទេ នោះសាក្សីម្នាក់ក៏អាចប្រើការបានដែរ ព្រោះវាជាស្ថានភាពចាំបាច់។ ម្យ៉ាងទៀត មិនមែនគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែអាចធ្វើជាសាក្សីក្នុងរឿងនេះបានឡើយ ព្រោះវាជាជំនាញដែលទាមទារអ្នកមានចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍ក្នុងវិស័យនោះ។ ដូច្នេះ វាត្រូវបានគេចាត់ទុកដូចជាករណីពិការភាពដែលលាក់កំបាំងនៅក្រោមសម្លៀកបំពាក់ ដែលគេទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីម្នាក់។ ដូចនេះ ការទទួលយកពាក្យសម្តីរបស់បុរសក្នុងរឿងនេះ គឺកាន់តែសមស្របជាង។ អ្នកនិពន្ធគម្ពីរ «អាល់-មុហ័ររ៉័រ» (អាល់-Muharrar) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ គេអាចទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់គ្រូពេទ្យម្នាក់ ឬពេទ្យសត្វម្នាក់ ក្នុងការកំណត់រកជំងឺដែលធ្វើឱ្យខូចខាត (ដូចជាជំងឺដែលធ្វើឱ្យសត្វ ឬទំនិញចុះតម្លៃ) ប្រសិនបើមិនមានអ្នកជំនាញផ្សេងទៀត។ នេះគឺជាបទបញ្ញត្តិដែលត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់។ [ជំពូកស្តីពីការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនស្បថ (អាន់-នុគូល) និងការផ្ទេរសិទ្ធិស្បថ] ៣០ - (ជំពូក) ស្តីពីការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនស្បថ (អាន់-នុគូល) និងការផ្ទេរសិទ្ធិស្បថ ដែលមានមតិខុសៗគ្នាក្នុងរឿងនេះ។ លោក អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក បានរាយការណ៍ពី យ៉ះយ៉ា ប៊ិន សៃអីត ពី សាលីម ប៊ិន អាប់ឌុលឡោះ ថា៖ «អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូម៉ារ បានលក់ទាសករម្នាក់របស់គាត់ក្នុងតម្លៃ ៨០០ឌៀម ហើយគាត់បានលក់ដោយលក្ខខណ្ឌមិនទទួលខុសត្រូវ (លើជំងឺ)។ អ្នកដែលទិញបាននិយាយទៅកាន់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូម៉ារ ថា៖ ទាសករនេះមានជំងឺដែលអ្នកមិនបានប្រាប់ខ្ញុំមែនទេ? អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូម៉ារ បានឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំបានលក់វាដោយលក្ខខណ្ឌមិនទទួលខុសត្រូវ។ ពួកគេទាំងពីរបានប្តឹងទៅកាន់ អ៊ូស្មង់ ប៊ិន អ័ហ្វ្វាន។ លោក អ៊ូស្មង់ បានកាត់ក្តីឱ្យ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូម៉ារ ត្រូវស្បថថា៖ គាត់ពិតជាបានលក់ទាសករនោះដោយមិនដឹងថាវាមានជំងឺអ្វីឡើយ។ ប៉ុន្តែ អាប់ឌុលឡោះ បានបដិសេធមិនព្រមស្បថ ហើយគាត់បានយកទាសករនោះត្រឡប់មកវិញ រួចលក់វាបានក្នុងតម្លៃ ១៥០០ឌៀម»។ អាប៊ូ អ៊ូបាន់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ លោក អ៊ូស្មង់ បានកាត់ក្តីលើ អ៊ីប្នុ អ៊ូម៉ារ ក្នុងករណីទាសករដែលគាត់បានលក់ដោយលក្ខខណ្ឌមិនទទួលខុសត្រូវនោះ។ លោក អ៊ូស្មង់ បានឱ្យគាត់យកទាសករនោះត្រឡប់មកវិញ នៅពេលដែលគាត់បដិសេធមិនព្រមស្បថ។ បន្ទាប់មក អ៊ីប្នុ អ៊ូម៉ារ ក៏មិនបានជំទាស់នឹងការកាត់ក្តីនេះដែរ ហើយគាត់យល់ថាវាជាការចាំបាច់។ តើមានមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) ណាពីរនាក់ទៀតដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះជាងអ្នកទាំងពីរនេះ អំពីស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ និងអត្ថន័យនៃហាឌីសរបស់ទ្រង់ដែរឬទេ? ដូច្នេះហើយ ទើបលោក អាប៊ូ ហានីហ្វះ និងលោក អាហ្ម័ដ (ក្នុងមតិដ៏ល្បីល្បាញនៃមហ្សហាប់របស់លោក) បានយល់ស្របតាមនេះ។ ចំពោះការផ្ទេរសិទ្ធិស្បថវិញ៖ អាប៊ូ អ៊ូបាន់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពួកគេបានរាយការណ៍មកយើងពី ម៉ាស្លាមះ ប៊ិន អាល់កមះ ពី ដាវូដ ប៊ិន អាប់ប៊ី ហ៊ីន ពី អ័ស-ស្ហះប៊ី ថា៖ «អាល់-មិកដាត បានខ្ចីប្រាក់ ៧០០០ឌៀម ពី អ៊ូស្មង់។ នៅពេលសងវិញ គាត់បានយកមកឱ្យតែ ៤០០០ឌៀម។ លោក អ៊ូស្មង់ បាននិយាយថា៖ វាមាន ៧០០០ឌៀម។ អាល់-មិកដាត បាននិយាយថា៖ វាមានតែ ៤០០០ឌៀមប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេបានជជែកគ្នារហូតដល់ទៅជួបលោក អ៊ូម៉ារ។ អាល់-មិកដាត បាននិយាយថា៖ ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកជំនឿអើយ! សូមឱ្យគាត់ស្បថថាវាមានចំនួនដូចដែលគាត់និយាយ ហើយឱ្យគាត់ទទួលយកទៅ។ លោក អ៊ូម៉ារ បាននិយាយថា៖ គាត់ផ្តល់យុត្តិធម៌ឱ្យអ្នកហើយ ចូរអ្នកស្បថថាវាមានចំនួនដូចដែលអ្នកនិយាយ ហើយទទួលយកវាទៅ»។ អាប៊ូ អ៊ូបាន់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះគឺជាលោក អ៊ូម៉ារ ដែលបានកាត់ក្តីដោយផ្ទេរសិទ្ធិស្បថ ហើយ អាល់-មិកដាត ក៏យល់ស្របតាមនោះដែរ ហើយលោក អ៊ូស្មង់ ក៏មិនបានជំទាស់ឡើយ។ ដូច្នេះ នេះគឺជាសហាបះចំនួនបីរូបរបស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ដែលបានអនុវត្តការផ្ទេរសិទ្ធិស្បថ។ យើងត្រូវបានរាយការណ៍ពី យ៉ាហ្ស៊ីដ ពី ហ៊ីស្ហាម ពី អ៊ីប្នុ ស៊ីរីន ពី ស៊ូរ៉ៃហ៍ ថា៖ នៅពេលដែលគាត់កាត់ក្តីឱ្យបុរសម្នាក់ត្រូវស្បថ ហើយបុរសនោះផ្ទេរសិទ្ធិស្បថទៅឱ្យអ្នកប្តឹងវិញ ប៉ុន្តែអ្នកប្តឹងមិនព្រមស្បថ នោះគាត់មិនឱ្យអ្វីដល់អ្នកប្តឹងឡើយ ហើយក៏មិនឱ្យអ្នកម្ខាងទៀតស្បថដែរ។ យើងត្រូវបានរាយការណ៍ពី អាប់បាត ប៊ិន អល់-អាវ៉ាម ពី អាល់-អាស្ហអះ ពី អាល់-ហាកាំ ប៊ិន អ៊ូទៃបះ ពី អោន ប៊ិន អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូទ្បះ ប៊ិន ម៉ាសអូដ ថា៖ ឪពុករបស់គាត់នៅពេលកាត់ក្តីឱ្យបុរសម្នាក់ត្រូវស្បថ ហើយបុរសនោះផ្ទេរសិទ្ធិស្បថទៅឱ្យអ្នកប្តឹងវិញ ប៉ុន្តែអ្នកប្តឹងមិនព្រមស្បថ នោះគាត់មិនឱ្យអ្វីដល់អ្នកប្តឹងឡើយ ហើយនិយាយថា៖ ខ្ញុំនឹងមិនឱ្យអ្វីដល់អ្នកដែលអ្នកមិនព្រមស្បថលើវាឡើយ។ អាប៊ូ អ៊ូបាន់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការផ្ទេរសិទ្ធិស្បថមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងគម្ពីរ (កូរ៉ាន) និងស៊ូណាន់ន់។ អ្វីដែលមាននៅក្នុងគម្ពីរគឺ៖ បន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿មនុស្សពីរនាក់ដែលមានយុត្តិធម៌ក្នុងចំណោមពួកអ្នក ឬពីរនាក់ផ្សេងទៀតពីក្រៅក្រុមពួកអ្នក﴾ [អាល់-ម៉ាអ៊ីដះ៖ ១០៦]។ បន្ទាប់មកទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ប្រសិនបើគេរកឃើញថាអ្នកទាំងពីរបានប្រព្រឹត្តអំពើបាប នោះពីរនាក់ផ្សេងទៀតនឹងមកជំនួសកន្លែងរបស់ពួកគេ... ហើយពួកគេនឹងស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះថា៖ សក្ខីកម្មរបស់យើងពិតជាត្រឹមត្រូវជាងសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ...﴾ [អាល់-ម៉ាអ៊ីដះ៖ ១០៧-១០៨]។ ចំពោះស៊ូណាន់ន់វិញ៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកាត់ក្តីក្នុងករណីឃាតកម្ម (កូសាមះ) ដោយឱ្យអ្នកប្តឹងស្បថ ដោយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ «ពួកអ្នកនឹងទទួលបានសិទ្ធិលើឈាមរបស់មិត្តពួកអ្នក ដោយការស្បថចំនួន ៥០នាក់ថា៖ ពួកយូដាបានសម្លាប់គាត់។ ពួកគេនិយាយថា៖ តើយើងស្បថលើរឿងដែលយើងមិនបានឃើញដោយរបៀបណា? ទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ដូច្នេះ ពួកយូដាចំនួន ៥០នាក់នឹងស្បថឱ្យពួកអ្នកថាពួកគេមិនបានសម្លាប់គាត់ឡើយ»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានផ្ទេរសិទ្ធិស្បថទៅឱ្យភាគីម្ខាងទៀត បន្ទាប់ពីបានកាត់ក្តីឱ្យភាគីដំបូង។ នេះគឺជាមូលដ្ឋាននៃការផ្ទេរសិទ្ធិស្បថ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ នេះគឺជាមហ្សហាប់របស់ អ៊ីម៉ាម ស៊ហ្វីអី និង អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក ហើយ អ៊ីម៉ាម អាហ្ម័ដ ក៏បានយល់ស្របតាមនេះដែរ។ សៃឃុល អ៊ីស្លាម អ៊ីប្នុ តៃមីយ៉ះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីសហាបះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងពួកគេ) អំពីការបដិសេធមិនស្បថ និងការផ្ទេរសិទ្ធិស្បថ មិនមែនមានន័យថាវាផ្ទុយគ្នាឡើយ ប៉ុន្តែវាមានករណីនីមួយៗរបស់វា។ គ្រប់ករណីដែលអ្នកប្តឹងអាចដឹង និងមានចំណេះដឹងអំពីវា ហើយអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងបានផ្ទេរសិទ្ធិស្បថទៅឱ្យអ្នកប្តឹងវិញ៖ ប្រសិនបើអ្នកប្តឹងស្បថ គាត់នឹងទទួលបានសិទ្ធិ ហើយប្រសិនបើគាត់មិនស្បថ នោះគេនឹងមិនកាត់ក្តីឱ្យគាត់ដោយផ្អែកលើការបដិសេធរបស់អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងនោះទេ។ នេះគឺដូចជាករណីរបស់ អ៊ូស្មង់ និង អាល់-មិកដាត ព្រោះ អាល់-មិកដាត បាននិយាយទៅកាន់ អ៊ូស្មង់ ថា៖ "សូមស្បថថាចំនួនដែលអ្នកបានផ្តល់ឱ្យខ្ញុំគឺ ៧០០០ឌៀម ហើយទទួលយកវាទៅ"។ ក្នុងករណីនេះ អ្នកប្តឹងអាចដឹង និងមានចំណេះដឹងអំពីវា។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់មិនស្បថ គេនឹងមិនកាត់ក្តីឱ្យគាត់ឡើយ លើកលែងតែមានភស្តុតាង ឬការសារភាព។ ចំណែកឯករណីដែលអ្នកប្តឹងមិនដឹងអំពីវា ហើយអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងគឺជាអ្នកតែម្នាក់គត់ដែលដឹង៖ ប្រសិនបើគាត់បដិសេធមិនស្បថ គេនឹងកាត់ក្តីលើគាត់ដោយផ្អែកលើការបដិសេធនោះ ហើយសិទ្ធិស្បថនឹងមិនត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យអ្នកប្តឹងឡើយ។ នេះគឺដូចជាករណីរបស់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូម៉ារ និងគូជម្លោះរបស់គាត់ក្នុងរឿងទាសករ។ លោក អ៊ូស្មង់ បានកាត់ក្តីលើគាត់ថា៖ "ត្រូវស្បថថាគាត់បានលក់ទាសករនោះដោយមិនដឹងថាវាមានជំងឺអ្វីឡើយ"។ នេះគឺជាអ្វីដែលអ្នកលក់អាចដឹងបាន។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលគាត់បដិសេធមិនស្បថ គេក៏កាត់ក្តីលើគាត់ដោយផ្អែកលើការបដិសេធនោះ។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ៖ ប្រសិនបើគេរកឃើញក្នុងកំណត់ត្រារបស់ឪពុកថា គាត់មានបំណុលលើបុគ្គលម្នាក់ ហើយគេបានប្តឹងបុគ្គលនោះ ប៉ុន្តែបុគ្គលនោះបដិសេធមិនស្បថ ហើយគេសុំឱ្យគាត់ស្បថថាអ្នកប្តឹង (កូន) មិនដឹងថាឪពុកបានឱ្យ ឬឱ្យខ្ចីប្រាក់នោះទេ នោះសិទ្ធិស្បថនឹងមិនត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យអ្នកប្តឹងឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងស្បថ នោះរួចខ្លួន បើមិនដូច្នោះទេ គេនឹងកាត់ក្តីលើគាត់ដោយផ្អែកលើការបដិសេធ ព្រោះអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងគឺជាអ្នកដែលដឹងរឿងនេះ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគេប្តឹងគាត់ថា៖ បុគ្គលម្នាក់បានផ្ទេរបំណុលមកឱ្យខ្ញុំ...

[ការបកប្រែអត្ថបទស្តីពីគោលការណ៍នៃអ្នកប្រាជ្ញក្រុងម៉ាឌីណះក្នុងរឿងក្តីក្តាំ] ៣១ - (ជំពូក) ស្តីពីគោលការណ៍របស់ប្រជាជនក្រុងម៉ាឌីណះក្នុងរឿងក្តីក្តាំ ដែលវាជាគោលការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវ និងរឹងមាំបំផុត។ យោងតាមពួកគេ ការប្តឹងផ្តល់មានបីកម្រិត៖ កម្រិតទីមួយ៖ ការប្តឹងផ្តល់ដែលទំនៀមទម្លាប់ (អ៊ូហ្វ) បញ្ជាក់ថាវាមានលក្ខណៈសមហេតុផល ពោលគឺវាមានលទ្ធភាពអាចទៅរួចថាជាការពិត។ កម្រិតទីពីរ៖ ការប្តឹងផ្តល់ដែលទំនៀមទម្លាប់មិនបញ្ជាក់ថាវាសមហេតុផល ប៉ុន្តែក៏មិនទាន់មានការកាត់សេចក្តីថាវាជាការកុហកដែរ។ កម្រិតទីបី៖ ការប្តឹងផ្តល់ដែលទំនៀមទម្លាប់កាត់សេចក្តីថាវាជាការកុហក។ ចំពោះកម្រិតទីមួយ៖ ឧទាហរណ៍ដូចជា ការទាមទារយកទំនិញជាក់លាក់ណាមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់បុគ្គលម្នាក់ ឬជនចម្លែកម្នាក់ទាមទារយករបស់ដែលខ្លួនបានផ្ញើទុកនឹងអ្នកដទៃ ឬអ្នកដំណើរម្នាក់ទាមទារថាខ្លួនបានផ្ញើរបស់ទុកនឹងមិត្តរួមដំណើររបស់គេ។ ដូចគ្នានេះដែរ ការប្តឹងទៅលើជាងដែលកំពុងប្រកបរបរថាខ្លួនបានប្រគល់សម្ភារៈឱ្យគាត់ធ្វើ ឬការប្តឹងទៅលើអ្នកលក់ដូរនៅតាមផ្សារថាខ្លួនបានទិញ ឬលក់ជាមួយគាត់។ ឬដូចជាបុរសម្នាក់ដែលនិយាយនៅពេលជិតស្លាប់ថា ខ្លួនមានបំណុលត្រូវទារពីបុរសម្នាក់ ហើយបានផ្តាំផ្ញើឱ្យគេទៅទារបំណុលនោះ ប៉ុន្តែអ្នកនោះបដិសេធ។ រាល់បញ្ហាដែលស្រដៀងនឹងករណីទាំងនេះ ការប្តឹងផ្តល់របស់ពួកគេនឹងត្រូវបានទទួលយក ហើយអ្នកប្តឹងមានសិទ្ធិនាំយកភស្តុតាងមកបញ្ជាក់ ឬស្នើឱ្យអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងធ្វើសច្ចាប្រណិធាន (ស្បថ) ហើយមិនចាំបាច់ត្រូវមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកទាំងពីរនោះទេ។ ចំពោះកម្រិតទីពីរ៖ ឧទាហរណ៍ដូចជា ការប្តឹងទារបំណុលពីបុរសម្នាក់ដែលមិនស្ថិតក្នុងករណីខាងលើ ឬការប្តឹងទៅលើបុរសម្នាក់ដែលគេស្គាល់ថាជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភថា គាត់បានខ្ចីប្រាក់ពីខ្លួនដើម្បីយកទៅចំណាយលើគ្រួសារ ឬការប្តឹងទៅលើបុរសម្នាក់ដែលខ្លួនមិនដែលស្គាល់សោះថា ខ្លួនបានឱ្យគាត់ខ្ចីប្រាក់ ឬលក់របស់អ្វីមួយឱ្យគាត់ដោយជំពាក់ប្រាក់ទុកជាបំណុល។ ការប្តឹងផ្តល់បែបនេះនឹងត្រូវបានទទួលយក ហើយអ្នកប្តឹងមានសិទ្ធិនាំយកភស្តុតាងមកបញ្ជាក់។ អ្នកប្រាជ្ញបានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនអាចបង្ខំឱ្យអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងធ្វើសច្ចាប្រណិធានដើម្បីបដិសេធការចោទប្រកាន់នោះទេ លុះត្រាតែមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកទាំងពីរ។ អ៊ីបនុល កាស៊ីម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ទំនាក់ទំនង (ឃុលត៍ហ៍) គឺការដែលពួកគេធ្លាប់ខ្ចីបុលគ្នា ធ្វើជំនួញជាមួយគ្នា ឬទិញលក់គ្នាជាច្រើនដង។ សហនុន បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ទំនាក់ទំនងមិនកើតឡើងក្រៅពីការទិញលក់រវាងគូភាគីទាំងពីរនោះទេ។ ពួកគេបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ត្រូវពិនិត្យមើលទៅលើការប្តឹងរបស់អ្នកប្តឹង។ ប្រសិនបើវាជាការប្តឹងដែលសមហេតុផលអាចទៅរួច នោះអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងត្រូវធ្វើសច្ចាប្រណិធាន។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាជាការប្តឹងដែលមិនសមហេតុផល ហើយទំនៀមទម្លាប់បដិសេធវា នោះគាត់មិនចាំបាច់ស្បថទេ លុះត្រាតែអ្នកប្តឹងបង្ហាញឱ្យឃើញពីទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកទាំងពីរ។ ពួកគេបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើគ្មានទំនាក់ទំនង ហើយអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងមានការសង្ស័យ នោះសហនុនបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ត្រូវឱ្យអ្នកដែលត្រូវគេសង្ស័យនោះធ្វើសច្ចាប្រណិធាន ទោះបីជាគ្មានទំនាក់ទំនងក៏ដោយ។ ចំណែកអ្នកដទៃទៀតបានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនចាំបាច់ឱ្យស្បថទេ។ ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកទាំងពីរត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈការសារភាពរបស់អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង តាមរយៈសាក្សីពីរនាក់ ឬសាក្សីម្នាក់បូករួមនឹងការស្បថ ឬតាមរយៈបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់។ ពួកគេបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចំពោះកម្រិតទីបី ឧទាហរណ៍ដូចជា បុរសម្នាក់កាន់កាប់ផ្ទះមួយ ហើយប្រើប្រាស់វាអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ដោយមានការសាងសង់ ការរុះរើ ការជួល និងការជួសជុល ហើយគាត់បានអះអាងថាវាជាកម្មសិទ្ធិរបស់គាត់។ ខណៈពេលដែលមានមនុស្សម្នាក់នៅទីនោះឃើញគាត់ធ្វើសកម្មភាពទាំងនេះអស់រយៈពេលជាយូរ ប៉ុន្តែគាត់មិនដែលជំទាស់ ឬនិយាយថាខ្លួនមានសិទ្ធិលើផ្ទះនោះឡើយ។ ហើយក៏គ្មានឧបសគ្គអ្វីដែលរារាំងគាត់ពីការទាមទារសិទ្ធិ ដូចជាការភ័យខ្លាចពីអាជ្ញាធរ ឬការខូចខាតផ្សេងៗដែលរារាំងមិនឱ្យទាមទារសិទ្ធិឡើយ។ ហើយក៏គ្មានទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ ឬការរួមចំណែកក្នុងមរតក ឬអ្វីដែលស្រដៀងនឹងនេះដែលសាច់ញាតិអាចយោគយល់គ្នាបានឡើយ។ បន្ទាប់ពីរយៈពេលដ៏យូរនោះ គាត់ក៏មកប្តឹងទាមទារផ្ទះនោះថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ហើយចង់នាំយកភស្តុតាងមកបញ្ជាក់។ ការប្តឹងរបស់គាត់មិនត្រូវបានទទួលយកទាល់តែសោះ មិនបាច់និយាយដល់ភស្តុតាងរបស់គាត់ឡើយ ហើយផ្ទះនោះនៅតែស្ថិតក្នុងដៃអ្នកកាន់កាប់ដដែល ព្រោះរាល់ការប្តឹងផ្តល់ណាដែលទំនៀមទម្លាប់បដិសេធ និងទម្លាប់សង្គមមិនទទួលស្គាល់ នោះវាជាការប្តឹងដែលត្រូវបដិសេធ និងមិនត្រូវបានទទួលយក។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកបង្គាប់ឱ្យធ្វើនូវអ្វីដែលជាទំនៀមទម្លាប់ល្អ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់អាក់រ៉ហ្វ៖ ១៩៩)។ សាសនាបានតម្រូវឱ្យត្រឡប់ទៅរកទំនៀមទម្លាប់វិញនៅពេលមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងរឿងក្តីក្តាំ ដូចជារឿងតម្លៃទំនិញ ការដឹកជញ្ជូន ការធ្វើដំណើរ ការសាងសង់ និងការដាក់ធ្នឹមនៅលើជញ្ជាំងជាដើម។ ពួកគេបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ករណីស្រដៀងគ្នានេះដែរ គឺករណីស្ត្រីម្នាក់ដែលមកប្តឹងប្តីរបស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំថា ប្តីមិនដែលទិញសម្លៀកបំពាក់ឱ្យនាងទាំងរដូវក្តៅ ឬរដូវរងា ហើយក៏មិនដែលចំណាយប្រាក់ចិញ្ចឹមនាងឡើយ។ ការប្តឹងនេះមិនត្រូវបានទទួលយកទេ ព្រោះទំនៀមទម្លាប់ និងទម្លាប់សង្គមបដិសេធវា ជាពិសេសប្រសិនបើនាងជាអ្នកក្រ ហើយប្តីជាអ្នកមាន។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ គឺសម្តីរបស់ចៅក្រម អាប់ឌុលវ៉ាហាប់ ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹង អល់មូហ្សានី ថា៖ គោលការណ៍របស់ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក គឺអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងមិនចាំបាច់ធ្វើសច្ចាប្រណិធានឱ្យអ្នកប្តឹងដោយគ្រាន់តែការប្តឹងរបស់គាត់នោះទេ លុះត្រាតែមានការបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនង ឬការធ្វើជំនួញរវាងអ្នកទាំងពីរ។ គ្រូរបស់យើង អាប់ប៊ូ បាក់រ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ឬការប្តឹងនោះជាការប្តឹងដែលសមរម្យសម្រាប់អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង ដែលមនុស្សទូទៅមិនបដិសេធ ហើយទំនៀមទម្លាប់ក៏មិនបដិសេធ។ លោកបានបន្តថា៖ នេះជារឿងដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពី អាលី ប៊ីន អាប៊ី តាលីប, អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស និងពីអ្នកប្រាជ្ញទាំងប្រាំពីររូបនៃក្រុងម៉ាឌីណះ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃរឿងនេះគឺថា វាត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថា ការស្បថគឺជាការលំបាក និងធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់មនុស្សជាច្រើន ជាពិសេសសម្រាប់អ្នកដែលមានសាសនា មានកិត្តិយស និងមានឋានៈ។ នេះជារឿងធម្មតាដែលកើតឡើងក្នុងចំណោមមនុស្សគ្រប់សម័យកាល ដែលមិនអាចបដិសេធបាន។ ដូចគ្នានេះដែរ មានរាយការណ៍ពីក្រុមសហាបះថា៖ ពួកគេបានលោះការស្បថរបស់ពួកគេ ក្នុងនោះមានដូចជា អ៊ូស្មង់, អ៊ីបនូ ម៉ាសអ៊ូដ និងអ្នកដទៃទៀត។ ពួកគេធ្វើបែបនេះដោយសារតែពួកគេមានកិត្តិយស និងដើម្បីកុំឱ្យពួកអ្នកបំពានមានឱកាសវាយប្រហារពួកគេនៅពេលដែលពួកគេស្បថ។ អ្នកណាដែលជាសត្រូវនឹងអ្នកស្បថ ហើយចង់បង្កាច់បង្ខូចគាត់ នឹងរកឃើញផ្លូវដើម្បីធ្វើដូច្នេះ ដោយសារតែភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃការស្បថ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបនៅក្រុងម៉ាឌីណះ ការស្បថត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្បែរមីមបារ (វេទិកាថ្លែងធម្មទេសនា) ហើយអ្វីដែលត្រូវស្បថនោះត្រូវតែមានតម្លៃយ៉ាងហោចណាស់មួយភាគបួននៃឌីណារឡើងទៅ។ ប្រសិនបើគេអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្តឹងគ្រប់រូបអាចបង្ខំឱ្យអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងស្បថដោយគ្រាន់តែការប្តឹងរបស់ខ្លួន នោះវានឹងក្លាយជាមធ្យោបាយមួយដើម្បីមើលងាយអ្នកដែលមានកិត្តិយស មានឋានៈ និងមានសាសនា សម្រាប់អ្នកដែលចង់សងសឹកពួកគេ។ ព្រោះថាគ្មានអ្វីដែលងាយស្រួលជាងការដែលបុគ្គលម្នាក់នាំយកសត្រូវរបស់ខ្លួនដែលជាអ្នកមានសាសនា និងមានគុណធម៌ទៅកាន់តុលាការចៅក្រម ដើម្បីប្តឹងពីអ្វីដែលខ្លួនដឹងថាគាត់មិនអាចធ្វើបាន ឬគាត់មិនទទួលស្គាល់ ដើម្បីសងសឹកគាត់ដោយការធ្វើឱ្យគាត់អាម៉ាស់ និងបង្ខំឱ្យគាត់ស្បថ ហើយឱ្យមនុស្សឃើញគាត់ក្នុងស្ថានភាពដែលត្រូវស្បថនៅចំពោះមុខចៅក្រម។ អ្នកណាដែលចង់យកអ្វីមួយពីពួកគេដោយអយុត្តិធម៌ នឹងរកឃើញផ្លូវធ្វើបែបនោះ ព្រោះប្រហែលជាគាត់នឹងលោះការស្បថរបស់គាត់ដើម្បីកុំឱ្យកិត្តិយសរបស់គាត់ធ្លាក់ចុះក្នុងក្រសែភ្នែកមនុស្ស។ រឿងទាំងពីរនេះមានកើតឡើងក្នុងចំណោមមនុស្សសព្វថ្ងៃនេះ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ យើងបានឃើញរឿងនេះជាច្រើន ហើយយើងក៏បានជួបប្រទះខ្លះដែរ។ ដូច្នេះ អ្វីដែល អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក និងសហាបះ ក៏ដូចជាអ្នកជំនាន់ តាប៊ីអ៊ីន មុនៗបានប្រកាន់យក គឺដើម្បីការពារកិត្តិយសរបស់មនុស្ស និងរក្សាពួកគេពីការខូចខាត និងការឈឺចាប់ដែលកើតឡើងចំពោះពួកគេ។ នៅពេលដែលការប្តឹងរបស់អ្នកប្តឹងមានទម្ងន់ដោយសារមានទំនាក់ទំនង ឬការធ្វើជំនួញ នោះការសង្ស័យនឹងថយចុះ ហើយគេនឹងជឿជាក់ថាគោលបំណងរបស់អ្នកប្តឹងមិនមែនជារឿងផ្សេងនោះទេ ទើបគេឱ្យគាត់ស្បថ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបគេមិនរាប់បញ្ចូលជនចម្លែកនោះ ព្រោះភាពជាជនចម្លែកមិនសូវប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសដូចនៅក្នុងស្រុកកំណើតឡើយ។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ បើដូច្នេះ តើមិនគួរនាំគាត់ទៅតុលាការចៅក្រមដែរឬទេ? ព្រោះការធ្វើបែបនោះក៏ជាការមើលងាយ និងធ្វើឱ្យគាត់អាម៉ាស់ដែរ។ គេឆ្លើយតបថា៖ ការទៅតុលាការចៅក្រមមិនមែនជារឿងអាម៉ាស់ ឬធ្វើឱ្យបាត់បង់កិត្តិយសឡើយ...។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ឱ្យ៖ ជំពូក៖ តើការប្រើប្រាស់នយោបាយ (ការគ្រប់គ្រង) ដោយការវាយដំ និងការឃុំខ្លួនចំពោះអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ក្នុងបណ្តឹង និងករណីផ្សេងៗទៀត ជាផ្នែកមួយនៃច្បាប់ឥស្លាម (ស៊ារីអាហ៍) ឬទេ? ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើពួកគេចង់មានន័យថា ការស្បថដោយស្មោះត្រង់នោះ មិនមានភាពអាម៉ាស់អ្វីឡើយនៅចំពោះមុខអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ នោះគឺជាការពិត។ ប៉ុន្តែ មិនមែនរាល់អ្វីដែលមិនមែនជាភាពអាម៉ាស់នៅចំពោះមុខអល់ឡោះ សុទ្ធតែមិនមែនជាភាពអាម៉ាស់នៅក្នុងទំនៀមទម្លាប់នោះទេ។ យើងដឹងថា រឿងដែលអនុញ្ញាត (មូហ៍បាស់) គឺមិនមានភាពអាម៉ាស់នៅចំពោះមុខអល់ឡោះឡើយ។ នេះគឺក្នុងករណីដែលគេដឹងថា ការស្បថនោះជាការស្បថដោយស្មោះត្រង់ ប៉ុន្តែការពិភាក្សារបស់យើងគឺសំដៅទៅលើការស្បថជាទូទៅ ដែលយើងមិនដឹងពីការពិតនៅខាងក្នុងរបស់វា។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ មានភស្តុតាងមួយទៀត គឺការប្រកាន់យកទំនៀមទម្លាប់ (អ៊ូហ្វ) គឺជាកាតព្វកិច្ច យោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿ចូរអ្នកបង្គាប់ឱ្យធ្វើនូវអ្វីដែលជាទំនៀមទម្លាប់ល្អ﴾ [អាល់អាក់រ៉ហ្វ៖ ១៩៩]។ វាជារឿងដែលគេដឹងច្បាស់ថា អ្នកណាដែលការទាមទាររបស់គេត្រូវបានបដិសេធដោយទំនៀមទម្លាប់ នោះការសង្ស័យបានកើតឡើងរួចទៅហើយថាការទាមទាររបស់គេនោះគឺមិនត្រឹមត្រូវ។ ឧទាហរណ៍៖ អ្នកលក់ទំនិញតូចតាចម្នាក់ ប្តឹងទៅលើខាលីហ្វះ (មេដឹកនាំ) ឬអមៀរ (មេដឹកនាំតំបន់) ថាបានទិញរបស់អ្វីមួយដែលមិនសមនឹងឋានៈរបស់គាត់ ឬការចោទប្រកាន់បែបនោះមិនសមហេតុផលចំពោះគាត់។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ អ្វីដែលបញ្ជាក់ និងពង្រឹងរឿងនេះ គឺសម្តីរបស់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ម៉ាស់អ៊ូដ ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ អ៊ីម៉ាម អាហ៍ម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត ហើយវាជាការរាយការណ៍ដែលត្រឹមត្រូវពីគាត់ថា៖ "ពិតណាស់ អល់ឡោះបានពិនិត្យមើលបេះដូងរបស់មនុស្សជាតិ ហើយទ្រង់បានឃើញបេះដូងរបស់ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ គឺជាបេះដូងដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមបេះដូងមនុស្សជាតិ ទើបទ្រង់បានជ្រើសរើសគាត់សម្រាប់បេសកកម្មរបស់ទ្រង់។ បន្ទាប់មក ទ្រង់បានពិនិត្យមើលបេះដូងរបស់មនុស្សជាតិបន្ទាប់ពីគាត់ ហើយទ្រង់បានឃើញបេះដូងរបស់សហាបះ (សមមិត្ត) របស់គាត់ គឺជាបេះដូងដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមបេះដូងមនុស្សជាតិ ទើបទ្រង់បានជ្រើសរើសពួកគេសម្រាប់ការរួមរស់ជាមួយគាត់។ ដូច្នេះ អ្វីដែលអ្នកមានជំនឿ (មូមិន) មើលឃើញថាវាល្អ នោះវាក៏ល្អនៅចំពោះមុខអល់ឡោះ ហើយអ្វីដែលអ្នកមានជំនឿមើលឃើញថាវាអាក្រក់ នោះវាក៏អាក្រក់នៅចំពោះមុខអល់ឡោះដែរ"។ គ្មានការសង្ស័យទេថា អ្នកមានជំនឿ - ឬសូម្បីតែអ្នកដទៃក្រៅពីពួកគេ - មើលឃើញថាជារឿងអាក្រក់ នៅពេលដែលគេស្តាប់ការប្តឹងរបស់អ្នកលក់ទំនិញតូចតាចទៅលើខាលីហ្វះ ឬអមៀរថា៖ គាត់បានលក់របស់ឱ្យគាត់ក្នុងតម្លៃមួយរយឌីណារ ប៉ុន្តែមិនបានទូទាត់ឱ្យគាត់ ឬថាគាត់បានខ្ចីប្រាក់មួយពាន់ឌីណារ ឬស្រដៀងគ្នានេះ ឬថាគាត់បានរៀបការជាមួយកូនស្រីដែលមិនស្អាតរបស់គាត់ ហើយបានរួមរ័កជាមួយនាង ប៉ុន្តែមិនបានផ្តល់ថ្លៃបណ្ណាការឱ្យនាង។ ឬស្ត្រីម្នាក់ដែលរស់នៅជាមួយប្តីអស់រយៈពេលហុកសិបឆ្នាំ ឬប្រហែលនោះ ប្តឹងថា៖ ប្តីមិនដែលចំណាយប្រាក់ចិញ្ចឹមនាងសូម្បីតែមួយថ្ងៃ ហើយមិនដែលទិញសម្លៀកបំពាក់ឱ្យនាងសូម្បីតែបន្តិច ខណៈដែលគេឃើញប្តីនោះចេញចូលផ្ទះជាមួយអាហារ និងផ្លែឈើគ្រប់ប្រភេទ ហើយតុលាការបែរជាស្តាប់ការប្តឹងរបស់នាង ហើយបង្ខំឱ្យប្តីស្បថ ហើយឃុំខ្លួនគាត់ដោយសាររឿងទាំងអស់នេះ។ ឬការស្តាប់បណ្តឹងរបស់មនុស្សដែលភ័យខ្លាច និងរត់គេចខ្លួន ខណៈដែលក្នុងដៃគាត់មានកន្សែងពាក់ក្បាល (អ៊ីម៉ាម៉ាស់) ដែលមានចុងយារ ហើយនៅលើក្បាលគាត់ក៏មានកន្សែងមួយទៀតដែរ ហើយនៅពីក្រោយគាត់មានអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ដែលមិនបានពាក់កន្សែងលើក្បាល ហើយអ្នកដែលភ័យខ្លាចនោះប្តឹងថា កន្សែងនោះជារបស់គាត់ នោះតុលាការក៏ស្តាប់ការប្តឹងរបស់គាត់ ហើយកាត់ក្តីឱ្យគាត់ឈ្នះដោយសារតែគាត់ជាអ្នកកាន់កាប់ (វត្ថុនោះ)។ ឬបុរសម្នាក់ដែលល្បីថាជាមនុស្សអាក្រក់ និងចូលចិត្តបង្កការឈឺចាប់ដល់អ្នកដទៃ ប្តឹងទៅលើបុរសម្នាក់ដែលល្បីថាជាអ្នកមានសាសនា និងមានគុណធម៌ថា៖ គាត់បានគាស់ផ្ទះរបស់គាត់ និងលួចទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ នោះតុលាការក៏ស្តាប់ការប្តឹងរបស់គាត់ ហើយបង្ខំឱ្យអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងស្បថ បើគាត់បដិសេធ នោះគេនឹងកាត់ទោសគាត់។ ឬបុរសម្នាក់ដែលល្បីថាជាអ្នកសុំទាន និងចូលចិត្តសុំប្រាក់អ្នកដទៃ ប្តឹងទៅលើពាណិជ្ជករម្នាក់ដែលជាអ្នកមានបំផុតថា៖ គាត់បានខ្ចីប្រាក់មួយសែនឌីណារពីគាត់ ឬថាគាត់បានឆក់យកប្រាក់នោះពីគាត់ ឬថាសម្លៀកបំពាក់ដែលពាណិជ្ជករកំពុងពាក់នោះ គឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកសុំទាន ដែលពាណិជ្ជករបានដោះយកពីគាត់ ឬឆក់យកពីគាត់ និងបណ្តឹងស្រដៀងគ្នានេះ ដែលមនុស្សគ្រប់រូបដោយធម្មជាតិ និងបញ្ញារបស់ពួកគេបានដឹងថា៖ វាគឺជាភាពមិនត្រឹមត្រូវដ៏ធំបំផុត។ ដូច្នេះ បណ្តឹងទាំងនេះមិនត្រូវស្តាប់ឡើយ ហើយអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងមិនចាំបាច់ស្បថឡើយ ហើយអ្នកប្តឹងត្រូវទទួលទោសវាយដំ (តាក់ហ្ស៊ីរ) ដូចទៅនឹងអ្នកដែលប្រព្រឹត្តដូចគ្នាដែរ។ នេះគឺជាអ្វីដែលច្បាប់ស៊ារីអាហ៍ទាមទារ ដែលមានមូលដ្ឋានគ្រឹះលើភាពស្មោះត្រង់ និងយុត្តិធម៌ ដូចដែលអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយព្រះបន្ទូលរបស់ម្ចាស់អ្នកបានសម្រេចដោយភាពស្មោះត្រង់ និងយុត្តិធម៌ គ្មាននរណាម្នាក់អាចផ្លាស់ប្តូរព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់បានឡើយ﴾ [អាល់អាន់អាំ៖ ១១៥]។ ដូច្នេះ ច្បាប់ស៊ារីអាហ៍ដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកពីអល់ឡោះ មិនគាំទ្រអ្នកកុហក ហើយក៏មិនជួយអ្នកបំពានឡើយ។ ជំពូក៖ ខ្ញុំបានឃើញសំណួរ និងចម្លើយរបស់ សៃឃុលអ៊ីស្លាម អ៊ីបន តៃមីយ៉ះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) អំពីរឿងនេះថា៖ តើការប្រើប្រាស់នយោបាយ (ការគ្រប់គ្រង) ដោយការវាយដំ និងការឃុំខ្លួនចំពោះអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ក្នុងបណ្តឹង និងករណីផ្សេងៗទៀត ជាផ្នែកមួយនៃច្បាប់ស៊ារីអាហ៍ ឬទេ? ហើយប្រសិនបើវាជាផ្នែកមួយនៃស៊ារីអាហ៍ តើនរណាខ្លះដែលសមនឹងទទួលបានទោសនេះ ហើយនរណាខ្លះមិនសមនឹងទទួលបាន? ហើយតើកម្រិតនៃការវាយដំ និងរយៈពេលនៃការឃុំខ្លួនមានកម្រិតណា? គាត់បានឆ្លើយថា៖ បណ្តឹងដែលមេដឹកនាំកាត់ក្តី - មិនថាសម័យនោះគេហៅថាជាចៅក្រម ឬជាអ្នកគ្រប់គ្រង ឬជាអ្នកគ្រប់គ្រងកិច្ចការទូទៅ ឬជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើភាពអយុត្តិធម៌ ឬឈ្មោះផ្សេងៗទៀតតាមទំនៀមទម្លាប់ និងការកំណត់ - គឺការកាត់ក្តីរបស់អល់ឡោះគ្របដណ្តប់លើមនុស្សជាតិទាំងអស់។ ហើយអ្នកណាដែលកាន់កិច្ចការណាមួយរបស់ប្រជាជន ឬកាត់ក្តីរវាងមនុស្សពីរនាក់ គឺត្រូវតែ៖ កាត់ក្តីដោយយុត្តិធម៌ ដោយកាត់ក្តីតាមគម្ពីររបស់អល់ឡោះ និងស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូលរបស់ទ្រង់។ នេះគឺជាច្បាប់ស៊ារីអាហ៍ដែលបានបញ្ចុះមកពីអល់ឡោះ។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតណាស់ យើងបានបញ្ជូនរ៉សូលរបស់យើងទាំងឡាយដោយមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ ហើយយើងបានបញ្ចុះគម្ពីរ និងជញ្ជីង (យុត្តិធម៌) មកជាមួយពួកគេ ដើម្បីឱ្យមនុស្សជាតិអនុវត្តដោយយុត្តិធម៌﴾ [អាល់ហះឌីដ៖ ២៥]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតណាស់ អល់ឡោះបង្គាប់ឱ្យអ្នកទាំងឡាយប្រគល់របស់ទុកចិត្ត (អាម៉ាណាត) ទៅឱ្យម្ចាស់របស់វា ហើយនៅពេលអ្នកទាំងឡាយកាត់ក្តីរវាងមនុស្សជាតិ ចូរអ្នកទាំងឡាយកាត់ក្តីដោយយុត្តិធម៌...﴾ [អាន់នីសា៖ ៥៨]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ដូច្នេះ ចូរអ្នកកាត់ក្តីរវាងពួកគេដោយអ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ចុះមក ហើយកុំដើរតាមចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់ពួកគេឱ្យឃ្លាតឆ្ងាយពីសច្ចធម៌ដែលបានមកដល់អ្នកឡើយ﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ៤៨]។ បណ្តឹងមានពីរប្រភេទ៖ បណ្តឹងដែលមានការសង្ស័យ និងបណ្តឹងដែលគ្មានការសង្ស័យ។ បណ្តឹងដែលមានការសង្ស័យ គឺការចោទប្រកាន់ទៅលើអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងថាបានប្រព្រឹត្តអំពើហាមឃាត់ ដែលតម្រូវឱ្យមានការដាក់ទោស ដូចជាការសម្លាប់ ការប្លន់តាមផ្លូវ ការលួច ឬការបំពានផ្សេងៗទៀត ដែលពិបាកនឹងរកភស្តុតាង (សាក្សី) ក្នុងករណីភាគច្រើន។ ចំណែកបណ្តឹងដែលគ្មានការសង្ស័យ គឺការប្តឹងទាមទារកិច្ចសន្យា៖ ដូចជាការលក់ដូរ ការខ្ចីប្រាក់ ការបញ្ចាំ ការធានា ឬអ្វីផ្សេងទៀត។ ទាំងពីរប្រភេទនេះ អាចជាទោសហាត់ (ហាត់ដ៍) សុទ្ធសាធ ដូចជាការផឹកស្រា និងការសហាយស្មន់ (ហ្ស៊ីណា) ឬអាចជាសិទ្ធិសុទ្ធសាធរបស់មនុស្ស ដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិ ឬអាចរួមបញ្ចូលទាំងពីរយ៉ាង៖ ដូចជាការលួច និងការប្លន់តាមផ្លូវ។ ដូច្នេះ ក្នុងករណីនេះ៖ ប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង អាចបង្ហាញភស្តុតាងតាមច្បាប់ស៊ារីអាហ៍បាន នោះគឺល្អ បើមិនដូច្នោះទេ គឺត្រូវយកសម្តីរបស់អ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងជាគោល រួមជាមួយការស្បថរបស់គាត់។ យោងតាមអ្វីដែល មូស្លីម បានរាយការណ៍ក្នុងសៀវភៅ "សហ៊ីហ៍" របស់គាត់ ពី អ៊ីបន អាប់បាស់ បាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើមនុស្សត្រូវបានផ្តល់ឱ្យតាមអ្វីដែលពួកគេបានប្តឹង នោះមនុស្សមួយចំនួននឹងប្តឹងទាមទារយកឈាម និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មនុស្សដទៃ ប៉ុន្តែការស្បថគឺស្ថិតនៅលើអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង»។ ហើយនៅក្នុងការរាយការណ៍មួយទៀតក្នុងសៀវភៅ "សហ៊ីហ៍" ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីគាត់ដែរថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកាត់ក្តីដោយឱ្យអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងជាអ្នកស្បថ»។ ហាឌីសនេះគឺជាអត្ថបទច្បាស់លាស់ថា៖ គ្មាននរណាម្នាក់ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យអ្វីមួយដោយគ្រាន់តែការប្តឹងរបស់គាត់ឡើយ។ ហើយវាជាអត្ថបទច្បាស់លាស់ថា បណ្តឹងដែលទាមទារឱ្យមានការផ្តល់ឱ្យ គឺត្រូវតែមានការស្បថពីអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងជាដំបូង។ ថែមទាំងមានការបញ្ជាក់ពីគាត់ក្នុងសៀវភៅ "សហ៊ីហ៍" ទាំងពីរ ក្នុងរឿង "កាសាម៉ះ" (ការស្បថរួមគ្នាលើករណីឃាតកម្ម)៖ ថាគាត់បាននិយាយទៅកាន់អ្នកប្តឹងទាមទារឈាមថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយស្បថចំនួនហាសិបដង ហើយអ្នកនឹងទទួលបានសិទ្ធិលើឈាមរបស់សមមិត្តរបស់អ្នក។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ តើយើងនឹងស្បថយ៉ាងដូចម្តេច ខណៈដែលយើងមិនបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែក? គាត់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ដូច្នេះ ពួកយីហូដនឹងធ្វើឱ្យអ្នករួចផុតពីការចោទប្រកាន់ដោយការស្បថហាសិបដង»។ ហើយមានការបញ្ជាក់ក្នុង "សហ៊ីហ៍ មូស្លីម" ពី អ៊ីបន អាប់បាស់ ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានកាត់ក្តីដោយការស្បថមួយ និងសាក្សីម្នាក់»។ ហើយ អ៊ីបន អាប់បាស់ គឺជាអ្នកដែលរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «គាត់បានកាត់ក្តីដោយការស្បថនៅលើអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹង» ហើយគាត់ក៏ជាអ្នកដែលរាយការណ៍ថា៖ «គាត់បានកាត់ក្តីដោយការស្បថ និងសាក្សីម្នាក់»។ មិនមានការផ្ទុយគ្នារវាងហាឌីសទាំងពីរនេះទេ ប៉ុន្តែហាឌីសមួយសម្រាប់បណ្តឹងមួយ និងហាឌីសមួយទៀតសម្រាប់បណ្តឹងមួយផ្សេងទៀត។ ចំណែកហាឌីសដែលល្បីល្បាញលើមាត់អ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ថា៖ «ភស្តុតាងគឺសម្រាប់អ្នកដែលប្តឹង ហើយការស្បថគឺសម្រាប់អ្នកដែលបដិសេធ» នោះវាត្រូវបានរាយការណ៍មែន ប៉ុន្តែខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍របស់វាមិនមានភាពត្រឹមត្រូវ និងល្បីល្បាញដូចហាឌីសដទៃទៀតឡើយ។ ហើយអ្នកប្រមូលផ្តុំសៀវភៅស៊ូណាន់ន់ល្បីៗក៏មិនបានរាយការណ៍វាដែរ ហើយក៏គ្មានអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់ក្នុងសហគមន៍ឥស្លាមដែលយល់ស្របនឹងភាពទូទៅនៃហាឌីសនេះឡើយ លើកលែងតែក្រុមអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍នៅទីក្រុងគូហ្វះ ដូចជា អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ និងអ្នកដទៃទៀត ព្រោះពួកគេយល់ថាការស្បថតែងតែស្ថិតនៅខាងអ្នកបដិសេធជានិច្ច សូម្បីតែក្នុងករណីកាសាម៉ះក៏ដោយ ពួកគេបង្ខំឱ្យអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងស្បថ ហើយពួកគេមិនកាត់ក្តីដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថឡើយ ហើយពួកគេក៏មិនបង្វែរការស្បថទៅឱ្យអ្នកប្តឹងនៅពេលដែលអ្នកត្រូវគេប្តឹងបដិសេធមិនស្បថដែរ ដោយពួកគេយកហាឌីសនេះជាភស្តុតាង។ ចំណែកអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតនៃសហគមន៍ឥស្លាម - ពីអ្នកប្រាជ្ញនៅទីក្រុងម៉ាឌីណា ម៉ាកកះ សាម (ស៊ីរី) និងអ្នកប្រាជ្ញហាឌីស និងអ្នកដទៃទៀត ដូចជា អ៊ីបន ជូរ៉ៃជ៍, ម៉ាលីក, ស៊ហ្វីអី, ឡៃស៍, អាហ៍ម៉ាត់ និង អ៊ីស្ហាក -៖ ពេលខ្លះពួកគេឱ្យអ្នកដែលត្រូវគេប្តឹងស្បថ ដូចដែលស៊ូណាន់ន់បានបញ្ជាក់ ហើយគោលការណ៍របស់ពួកគេគឺ៖ ការស្បថត្រូវបានកំណត់ក្នុងករណីដែលភាគីណាមួយមានទម្ងន់ខ្លាំងជាង។ ពួកគេបានឆ្លើយតបចំពោះហាឌីសនោះថា