អាល់-ដារ៉ារី អាល់-មុឌីយ៉ះ (ការពន្យល់ក្បួនច្បាប់ឥស្លាម)

បានពន្យល់ពីបញ្ហានេះរួចហើយនៅក្នុងសារដែលខ្ញុំបានដាក់ឈ្មោះថា «អ៊ីត្លរ៉អ៊ុល អារបាប៊ីល កាម៉ាល អាឡា ម៉ាហ្វី រីសាឡាទិល ចាឡាល មីនីល ហ៊ីឡាល មីនីល អ៊ីខទីឡាល»។ ចំពោះបញ្ហាដែលអ្នកถือសីលត្រូវតែតាំងចិត្ត (នីយ៉ាត) មុនពេលចូលពេលហ្វាចរ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ហ្វាសោះ ដែលរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «អ្នកណាដែលមិនបានតាំងចិត្តតមអាហារមុនពេលហ្វាចរ នោះគាត់មិនមានការតមអាហារឡើយ»។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, អ្នកប្រមូលផ្តុំស៊ូណាន់ន់, អ៊ីបនូ ខូហ្សៃម៉ា និង អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន ហើយពួកគេបានបញ្ជាក់ថាវាជាហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍)។ ការរាយការណ៍ដែលថាវាជាហាឌីសម៉ូកូហ្វ (ឈប់ត្រឹមសហាបះ) មិនផ្ទុយនឹងការរាយការណ៍នេះទេ ព្រោះការបន្ថែមនូវឋានៈជាម៉ារហ្វូ (ទៅដល់ព្យាការី) គឺជាការបន្ថែមដែលចាំបាច់ត្រូវតែទទួលយក យោងតាមគោលការណ៍របស់អ្នកប្រាជ្ញផ្នែកអ៊ូស៊ូល និងអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសមួយចំនួន។ អ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមបានយល់ស្របតាមនេះ ខណៈអ្នកខ្លះទៀតបានជំទាស់ដោយលើកយកភស្តុតាងដែលមិនអាចយកជាការបាន។ ចំណែកហាឌីសដែលព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាដល់អ្នកដែលបានចូលថ្ងៃថ្មីក្នុងស្ថានភាពតមអាហារ ឱ្យបន្តការតមអាហាររបស់ពួកគេនៅថ្ងៃអាស៊ូរ៉ា គឺមានន័យថា អ្នកដែលមិនទាន់ដឹងពីកាតព្វកិច្ចតមអាហាររហូតដល់ពេលថ្ងៃចូលមកដល់ នោះគឺជាហេតុផលលើកលែងឱ្យគាត់សម្រាប់ការមិនបានតាំងចិត្តតាំងពីយប់។ រីឯហាឌីសដែលថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានចូលទៅជួបភរិយារបស់លោកនៅថ្ងៃមួយ រួចលោកបានសួរថា៖ តើអ្នកមានអ្វីហូបដែរឬទេ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ គ្មានទេ។ លោកក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ បើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងតមអាហារ» គឺសំដៅទៅលើការតមអាហារដោយស្ម័គ្រចិត្ត (តតូវអ៊ូ)។ ជំពូក៖ ការរៀបរាប់ពីអ្វីដែលធ្វើឱ្យខូចការតមអាហារ ការតមអាហារនឹងត្រូវខូចដោយសារការបរិភោគ ការផឹក ការរួមភេទ និងការក្អួតដោយចេតនា។ ការតមអាហារបន្តបន្ទាប់គ្នា (វីសាល) គឺហាមឃាត់។ អ្នកដែលបំបែកការតមអាហារដោយចេតនា ត្រូវជាប់កាតព្វកិច្ចសងកាហ្វារ៉ោះ (ការលោះបាប) ដូចទៅនឹងកាហ្វារ៉ោះនៃការធ្វើហ្ស៊ីហារ (ការប្រៀបធៀបភរិយាទៅនឹងម្តាយ)។ ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រញាប់បំបែកការតមអាហារ និងពន្យារពេលការហូបស៊ូហួរ។ ខ្ញុំសូមនិយាយថា៖ ចំពោះការខូចការតមអាហារដោយសារការបរិភោគ និងការផឹកដោយចេតនា គឺមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នានោះទេ។ ចំណែកការបរិភោគ ឬផឹកដោយភ្លេចខ្លួន គឺមិនខូចឡើយ យោងតាមហាឌីសនៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត ពីអាប៊ូហូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលបាននិយាយថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលភ្លេចខ្លួនក្នុងពេលកំពុងតមអាហារ រួចបានបរិភោគ ឬផឹក នោះចូរគាត់បន្តការតមអាហាររបស់គាត់ចុះ ព្រោះអល់ឡោះជាអ្នកផ្តល់អាហារ និងទឹកឱ្យគាត់»។ នៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ ដារ៉ូកូតនី ដោយខ្សែសង្វាក់អ្នករាយការណ៍ដែលត្រឹមត្រូវថា៖ «វាគឺជាបច្ច័យដែលអល់ឡោះបានផ្តល់ឱ្យគាត់ ហើយគាត់មិនចាំបាច់សងវិញឡើយ»។ នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយទៀតរបស់ ដារ៉ូកូតនី, អ៊ីបនូ ខូហ្សៃម៉ា, អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន និង អាល់ហាក៊ីម ថា៖ «អ្នកណាដែលបំបែកការតមអាហារនៅថ្ងៃមួយក្នុងខែរ៉ាម៉ាដនដោយភ្លេចខ្លួន នោះមិនមានការសង ឬកាហ្វារ៉ោះឡើយ» ហើយខ្សែសង្វាក់អ្នករាយការណ៍នេះក៏ត្រឹមត្រូវដែរ។ ដូច្នេះហើយ ដោយការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជម៉ា) មិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាថា ការតមអាហារនឹងខូចប្រសិនបើធ្វើដោយចេតនា។ ចំណែកការធ្វើដោយភ្លេចខ្លួន អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានចាត់ទុកវាដូចនឹងការបរិភោគ ឬផឹកដោយភ្លេចខ្លួន ដោយផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «អ្នកណាដែលបំបែកការតមអាហារនៅថ្ងៃមួយក្នុងខែរ៉ាម៉ាដនដោយភ្លេចខ្លួន នោះមិនមានការសង ឬកាហ្វារ៉ោះឡើយ»។ អ្នកខ្លះទៀតបានហាមឃាត់ការប្រៀបធៀបនេះ។ ចំពោះការក្អួតដោយចេតនា គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប៊ូហូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលក្អួតដោយមិនបានតាំងចិត្ត នោះមិនចាំបាច់សងវិញឡើយ ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលធ្វើឱ្យខ្លួនឯងក្អួតដោយចេតនា នោះត្រូវតែសងវិញ»។ ហាឌីសនេះកត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, អាប៊ូ ដាវូដ, ទិរមីហ្ស៊ី, អ៊ីបនូ ម៉ាចាហ៍, អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន, ដារ៉ូកូតនី និង អាល់ហាក៊ីម ដែលបានបញ្ជាក់ថាវាត្រឹមត្រូវ។ អ៊ីបនូ មុនហ្ស៊ីរ បានរាយការណ៍ពីការឯកភាពគ្នាថា ការក្អួតដោយចេតនាធ្វើឱ្យខូចការតមអាហារ ប៉ុន្តែរឿងនេះនៅមានចំណុចត្រូវពិចារណា ព្រោះ អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ, អ៊ីកូរីម៉ា, រ៉ាប៊ីអា, អាល់ហាឌី និង កាស៊ីម បាននិយាយថា ការក្អួតមិនធ្វើឱ្យខូចការតមអាហារឡើយ ទោះបីជាវាចេញមកដោយខ្លួនឯង ឬដោយការបង្ខំក៏ដោយ ដរាបណាមិនមានអ្វីត្រឡប់ចូលទៅវិញដោយចេតនា។ ពួកគេបានលើកយកហាឌីសថា៖ «រឿងបីយ៉ាងដែលមិនធ្វើឱ្យខូចការតមអាហារ៖ ការក្អួត, ការកោសឈាម (ហ៊ីចាម៉ា) និងការយល់សប្តិឃើញរឿងផ្លូវភេទ»។ ហាឌីសនេះកត់ត្រាដោយ ទិរមីហ្ស៊ី ពីអាប៊ូ សៃអីត ប៉ុន្តែក្នុងខ្សែសង្វាក់អ្នករាយការណ៍មាន អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន ហ្សៃត ប៊ីន អាស្លាម ដែលជាអ្នករាយការណ៍ខ្សោយ។ ទោះបីជាវាអាចយកជាភស្តុតាងបានក៏ដោយ ក៏វាមិនអាចជំទាស់នឹងហាឌីសរបស់អាប៊ូហូរ៉ៃរ៉ោះបានដែរ ព្រោះហាឌីសនេះមានលក្ខណៈទូទៅ (មុតឡក់) ចំណែកហាឌីសរបស់អាប៊ូហូរ៉ៃរ៉ោះមានលក្ខណៈកំណត់ច្បាស់លាស់ (មូកាយ៉ាត) គឺការក្អួតដោយចេតនា។ ចំពោះការហាមឃាត់ការតមអាហារបន្តបន្ទាប់គ្នា (វីសាល) គឺដោយសារព្យាការី ﷺ បានហាមឃាត់រឿងនេះ ដូចមានក្នុងហាឌីសរបស់អាប៊ូហូរ៉ៃរ៉ោះ, អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ និង អាយ៉ិសោះ ដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ និងប្រភពដទៃទៀត ហើយក៏មានហាឌីសជាច្រើនទៀតក្នុងប្រធានបទនេះ។ ចំពោះកាតព្វកិច្ចកាហ្វារ៉ោះលើអ្នកដែលបំបែកការតមអាហារដោយចេតនា គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អ្នកដែលរួមភេទក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់គាត់ថា៖ «តើអ្នកមានទាសករសម្រាប់លែងដែរឬទេ? គាត់ឆ្លើយថា៖ គ្មានទេ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ តើអ្នកអាចតមអាហារពីរខែជាប់គ្នាបានដែរឬទេ? គាត់ឆ្លើយថា៖ មិនបានទេ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ តើអ្នកមានអ្វីសម្រាប់ផ្តល់អាហារដល់អ្នកក្រ៦០នាក់ដែរឬទេ? គាត់ឆ្លើយថា៖ គ្មានទេ។ បន្ទាប់មកមានគេយកកន្ត្រកដែលមានល្មើរមកថ្វាយព្យាការី ﷺ លោកក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរយកនេះទៅធ្វើទានចុះ។ គាត់និយាយថា៖ តើឱ្យខ្ញុំយកទៅឱ្យអ្នកណាដែលក្រជាងយើងទៅទៀត? គ្មានគ្រួសារណាក្នុងទីក្រុងនេះដែលក្រជាងគ្រួសារយើងទេ។ ព្យាការី ﷺ ក៏សើចរហូតឃើញធ្មេញរបស់លោក ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរយកទៅឱ្យគ្រួសាររបស់អ្នកហូបចុះ»។ ហាឌីសនេះមាននៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ និងប្រភពដទៃទៀត ពីអាប៊ូហូរ៉ៃរ៉ោះ និង អាយ៉ិសោះ។ មានការលើកឡើងថា កាហ្វារ៉ោះមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់អ្នកដែលបំបែកការតមអាហារដោយចេតនាគ្រប់ករណីនោះទេ គឺសម្រាប់តែការរួមភេទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែបុរសនោះបានរួមភេទជាមួយភរិយារបស់គាត់ ដូច្នេះការរួមភេទនៅពេលថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដន មិនខុសអ្វីពីការបរិភោគ និងការផឹកឡើយ ព្រោះវាសុទ្ធតែជាអ្វីដែលហាឡាល (អនុញ្ញាត) ដែលត្រូវបានហាមឃាត់តែក្នុងពេលតមអាហារប៉ុណ្ណោះ។

នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយនៃហាឌីសនេះ បានបញ្ជាក់ថាបុរសនោះបានស្រាយសីល ប៉ុន្តែមិនបានបញ្ជាក់ពីការរួមភេទឡើយ។ ចំពោះការលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រញាប់ស្រាយសីល និងពន្យារពេលហូបស៊ូហួរ (អាហារពេលព្រលឹម) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ សាហ្ល៍ ប៊ីន សាអដ ដែលថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មនុស្សម្នានៅតែទទួលបានសេចក្តីល្អ ដរាបណាពួកគេប្រញាប់ស្រាយសីល» (ហាឌីសនេះមាននៅក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម)។ ហើយពី អាប់ប៊ូហ្សារ បានរាយការណ៍ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រជាជាតិរបស់ខ្ញុំនៅតែទទួលបានសេចក្តីល្អ ដរាបណាពួកគេពន្យារពេលហូបស៊ូហួរ និងប្រញាប់ស្រាយសីល» (អាហ្មាត់ បានកត់ត្រាទុក)។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍មាន ស៊ូឡៃម៉ាន ប៊ីន អាប់ប៊ី អ៊ូស្មាន ដែល អាប់ប៊ូ ហាទីម បានចាត់ទុកថាជាអ្នករាយការណ៍ដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ។ ហើយក៏មានការបញ្ជាក់នៅក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម ពីហាឌីសរបស់ ហ្សៃដ៍ ប៊ីន ថាប៊ីត ថា៖ «ចន្លោះពេលរវាងការហូបស៊ូហួររបស់ព្យាការី ﷺ និងការចូលសឡាត គឺស្មើនឹងរយៈពេលដែលមនុស្សម្នាក់អានគម្ពីរបាន ៥០ ខ»។ នៅក្នុងប្រធានបទនេះមានហាឌីសជាច្រើនទៀត។ ជំពូកស្តីពីកាតព្វកិច្ចនៃការសងសីល (កូដដ) និងការអនុញ្ញាតឱ្យស្រាយសីលសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរ អ្នកដែលស្រាយសីលដោយសារហេតុផលស្របច្បាប់តាមគោលការណ៍សាសនា គឺត្រូវសងសីលវិញ។ ការស្រាយសីលសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរ និងអ្នកដែលមានស្ថានភាពស្រដៀងគ្នា គឺជាការអនុញ្ញាត (រ៉ុកស្ហ៍) លើកលែងតែក្នុងករណីដែលខ្លាចមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត ឬចុះខ្សោយរហូតមិនអាចធ្វើសង្គ្រាមបាន នោះវាក្លាយជាកាតព្វកិច្ច (អះហ្ស៊ីម៉ះ)។ អ្នកដែលស្លាប់ទៅទាំងដែលមានកាតព្វកិច្ចសីល ត្រូវឱ្យអ្នកអាណាព្យាបាលសងជំនួស។ ចំណែកមនុស្សចាស់ដែលគ្មានសមត្ថភាពក្នុងការសីល ឬសងសីល ត្រូវបង់កាហ្វារ៉ោះ (សំណង) ដោយការផ្តល់អាហារដល់អ្នកក្រីក្រម្នាក់សម្រាប់រាល់ថ្ងៃដែលខកខាន។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះកាតព្វកិច្ចសងសីលសម្រាប់អ្នកដែលស្រាយសីលដោយសារហេតុផលស្របច្បាប់ ដូចជាអ្នកធ្វើដំណើរ និងអ្នកជំងឺ គឺត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងគម្ពីរអាល់គួរអានថា៖ ﴿...ហើយអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាឈឺ ឬកំពុងធ្វើដំណើរ នោះត្រូវសងចំនួនថ្ងៃដែលបានខកខាននៅថ្ងៃផ្សេងទៀត﴾ (អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ១៨៤)។ ចំពោះស្ត្រីដែលមានរដូវ ក៏មានហាឌីសរបស់ មូអាហ្ស៍ ពី អាយ៉ិសហ៍ ដែលបានរៀបរាប់រួចមកហើយ ហើយស្ត្រីដែលសម្រាលកូនរួច (នូហ្វាសា) ក៏មានលក្ខខណ្ឌដូចគ្នា។ ចំពោះការស្រាយសីលសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរគឺជាការអនុញ្ញាត លើកលែងតែខ្លាចគ្រោះថ្នាក់ ឬចុះខ្សោយក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម នោះគឺជាកាតព្វកិច្ច។ ហាឌីសមួយក្នុងចំណោមនោះគឺប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ទៅកាន់ ប៊ីន អាំរូ អាល់អាស្លាមី នៅពេលសួរអំពីការសីលពេលធ្វើដំណើរថា៖ «បើអ្នកចង់ អ្នកអាចសីល បើអ្នកចង់ អ្នកអាចស្រាយសីលបាន» (មានក្នុងសហ៊ីហ៍)។ ហើយនៅក្នុងសហ៊ីហ៍ពីហាឌីសរបស់ អាន៉ាស បានបញ្ជាក់ថា៖ «ពួកយើងធ្លាប់ធ្វើដំណើរជាមួយរ៉សូល ﷺ ក្នុងនោះអ្នកសីលមិនបានស្តីបន្ទោសអ្នកស្រាយសីល ហើយអ្នកស្រាយសីលក៏មិនបានស្តីបន្ទោសអ្នកសីលដែរ»។ មូស្លីម បានកត់ត្រាពី ហាំហ្សះ ប៊ីន អាំរូ អាល់អាស្លាមី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ថា៖ «ឱរ៉សូលនៃអល់ឡោះ! ខ្ញុំមានកម្លាំងសីល តើខ្ញុំមានបាបទេបើខ្ញុំសីល? លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ វាគឺជាការអនុញ្ញាតពីអល់ឡោះ អ្នកណាដែលយកការអនុញ្ញាតនេះគឺល្អ ហើយអ្នកណាដែលចង់សីល ក៏មិនមានបាបអ្វីដែរ»។ នៅក្នុងសហ៊ីហ៍ពីហាឌីសរបស់ ហ្សាប៊ីរ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) បានឱ្យដឹងថា៖ «រ៉សូល ﷺ ស្ថិតក្នុងការធ្វើដំណើរមួយ ហើយលោកបានឃើញមនុស្សម្នាប្រជ្រៀតគ្នាជុំវិញបុរសម្នាក់ដែលគេកំពុងបាំងឆ័ត្រឱ្យ។ លោកសួរថា តើនេះជាអ្វី? ពួកគេឆ្លើយថា គាត់កំពុងសីល។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ ការសីលពេលធ្វើដំណើរមិនមែនជាអំពើល្អ (ដែលត្រូវបង្ខំ) នោះទេ»។ មូស្លីម, អាហ្មាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពី អាប់ប៊ូ សាអីត ថា៖ «ពួកយើងបានធ្វើដំណើរជាមួយរ៉សូល ﷺ ទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាកកាស់ក្នុងស្ថានភាពសីល។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ ពួកអ្នកបានចូលជិតសត្រូវរបស់ពួកអ្នក ហើយការស្រាយសីលនឹងធ្វើឱ្យពួកអ្នកមានកម្លាំងជាង។ នោះគឺជាការអនុញ្ញាត ដូច្នេះមានអ្នកខ្លះសីល និងអ្នកខ្លះស្រាយសីល។ បន្ទាប់មកនៅពេលពួកយើងឈប់សម្រាកមួយកន្លែងទៀត លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ ពួកអ្នកនឹងជួបសត្រូវនៅព្រឹកស្អែក ហើយការស្រាយសីលនឹងធ្វើឱ្យពួកអ្នកមានកម្លាំងជាង ដូច្នេះចូរស្រាយសីលចុះ។ នោះគឺជាកាតព្វកិច្ច។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានឃើញពួកយើងសីលជាមួយរ៉សូល ﷺ ក្នុងការធ្វើដំណើរនៅពេលក្រោយៗទៀត»។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ថា ការសីលពេលធ្វើដំណើរគឺជាការអនុញ្ញាត។ មានការរាយការណ៍ពីអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួន (ហ្សាហ៊ីរី) និង អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថាការស្រាយសីលពេលធ្វើដំណើរគឺជាកាតព្វកិច្ច ហើយការសីលមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរសម្រាប់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងស្ត្រីបំបៅដោះកូន យោងតាមហាឌីសដែល អាហ្មាត់ និងអ្នកកត់ត្រាស៊ូណាន់ន់បានកត់ត្រាថា៖ «អល់ឡោះបានលើកលែងការសីល និងការកាត់បន្ថយសឡាតសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរ ហើយលើកលែងការសីលសម្រាប់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងស្ត្រីបំបៅដោះកូន»។ ចំពោះអ្នកដែលស្លាប់ទៅទាំងដែលមានកាតព្វកិច្ចសីល ត្រូវឱ្យអ្នកអាណាព្យាបាលសងជំនួស គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាយ៉ិសហ៍ ក្នុងសហ៊ីហ៍ថា៖ «អ្នកណាដែលស្លាប់ទៅទាំងដែលមានកាតព្វកិច្ចសីល ត្រូវឱ្យអ្នកអាណាព្យាបាលសងជំនួស»។ ចំពោះមនុស្សចាស់ដែលគ្មានសមត្ថភាពក្នុងការសីល ឬសងសីល ត្រូវបង់កាហ្វារ៉ោះ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ សាឡាម៉ះ ប៊ីន អាល់អាគ្វា ក្នុងសហ៊ីហ៍ថា៖ «នៅពេលខគម្ពីរ ﴿ហើយសម្រាប់អ្នកដែលពិបាកសីល ត្រូវបង់សំណងដោយការផ្តល់អាហារដល់អ្នកក្រីក្រម្នាក់﴾ ត្រូវបានចុះមក អ្នកណាដែលចង់ស្រាយសីលគឺអាចធ្វើបាន រហូតដល់ខគម្ពីរដែលចុះមកបន្ទាប់បានលុបចោលខគម្ពីរនេះ»។ អាហ្មាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពី មូអាហ្ស៍ ស្រដៀងគ្នានេះ ហើយបន្ថែមថា៖ «បន្ទាប់មកអល់ឡោះបានចុះខគម្ពីរ ﴿អ្នកណាក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាដែលឃើញខែ (រ៉ាម៉ាដន) ត្រូវតែសីល﴾ (អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ១៨៥)។ អល់ឡោះបានកំណត់ការសីលលើអ្នកដែលមានសុខភាពល្អ និងមានលំនៅដ្ឋាន ហើយអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកជំងឺ និងអ្នកធ្វើដំណើរស្រាយសីលបាន។ ហើយការផ្តល់អាហារត្រូវបានកំណត់សម្រាប់មនុស្សចាស់ដែលមិនអាចសីលបាន»។ អាល់ប៊ូខូរី បានកត់ត្រាពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ «ខគម្ពីរនេះមិនត្រូវបានលុបចោលទេ វាសម្រាប់បុរសចាស់ និងស្ត្រីចាស់ដែលមិនអាចសីលបាន ដូច្នេះពួកគេត្រូវផ្តល់អាហារដល់អ្នកក្រីក្រម្នាក់សម្រាប់រាល់ថ្ងៃ»។ អាប់ប៊ូ ដាវូដ ក៏បានកត់ត្រាពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ «វាត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងស្ត្រីបំបៅដោះកូនឱ្យស្រាយសីល ហើយផ្តល់អាហារដល់អ្នកក្រីក្រម្នាក់សម្រាប់រាល់ថ្ងៃ»។ អាដារ៉ូគូតនី និង អាល់ហាក៊ីម បានបញ្ជាក់ថា អ៊ីបនូ អាប់បាស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបុរសចាស់ស្រាយសីល ហើយផ្តល់អាហារដល់អ្នកក្រីក្រម្នាក់សម្រាប់រាល់ថ្ងៃ ដោយមិនចាំបាច់សងសីលវិញឡើយ»។ នេះគឺជាការពន្យល់របស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស អំពីអត្ថន័យក្នុងគម្ពីរ ដែលជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា កាហ្វារ៉ោះ គឺការផ្តល់អាហារដល់អ្នកក្រីក្រម្នាក់សម្រាប់រាល់ថ្ងៃ។

ជំពូកស្តីពីការถือសីលស៊ូណាន់ន់ (ការถือសីលស្ម័គ្រចិត្ត) ការถือសីលស៊ូណាន់ន់ដែលត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យអនុវត្តមានដូចជា៖ ការถือសីលប្រាំមួយថ្ងៃក្នុងខែស៊ូវ៉ាល់, ប្រាំបួនថ្ងៃដំបូងនៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ, ខែមូហារ៉ាំ, ខែស៊ែប៊ាន, ថ្ងៃចន្ទ និងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍, និងថ្ងៃខែពេញបូណ៌មី (ថ្ងៃទី ១៣, ១៤, ១៥ នៃខែតាមច័ន្ទគតិ)។ ការถือសីលស៊ូណាន់ន់ដែលប្រសើរបំផុតគឺការถือសីលមួយថ្ងៃ ហើយឈប់មួយថ្ងៃ។ ចំណែកការถือសីលពេញមួយឆ្នាំ, ការถือសីលផ្តាច់មុខតែថ្ងៃសុក្រ ឬថ្ងៃសៅរ៍ គឺជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍)។ រីឯការถือសីលនៅថ្ងៃបុណ្យទាំងពីរ (អីឌុលហ្វីត្រី និងអីឌុលអាដហា), ថ្ងៃតាស៊្រីក (ថ្ងៃទី ១១, ១២, ១៣ នៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ), និងការถือសីលមុនចូលខែរ៉ាម៉ាឌនមួយ ឬពីរថ្ងៃ គឺជារឿងដែលហាមឃាត់ (ហារ៉ាម)។ ការបកស្រាយ៖ ចំពោះការถือសីលប្រាំមួយថ្ងៃក្នុងខែស៊ូវ៉ាល់ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «អ្នកណាដែលបានถือសីលខែរ៉ាម៉ាឌន រួចបន្តដោយការถือសីលប្រាំមួយថ្ងៃទៀតក្នុងខែស៊ូវ៉ាល់ នោះប្រៀបដូចជាការถือសីលពេញមួយឆ្នាំ» (រាយការណ៍ដោយមូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀត ពីអាប៊ូ អាយូ៊ប)។ ចំពោះការถือសីលប្រាំបួនថ្ងៃក្នុងខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ គឺផ្អែកលើអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ពីព្យាការី ﷺ តាមរយៈហាឌីសរបស់ហ្វាសះ ដែលបានរាយការណ៍ដោយអាហ្មាត់ និងអាន់ណាសាអីថា៖ «មានបួនយ៉ាងដែលរ៉សូល ﷺ មិនដែលខកខានឡើយ៖ ការถือសីលថ្ងៃអាស៊ូរ៉ា, ដប់ថ្ងៃដំបូងនៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ, និងបីថ្ងៃនៃរៀងរាល់ខែ»។ អាប៊ូ ដាវូដ បានរាយការណ៍ដោយពាក្យថា៖ «ទ្រង់ធ្លាប់ถือសីលប្រាំបួនថ្ងៃនៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ, ថ្ងៃអាស៊ូរ៉ា, បីថ្ងៃនៃរៀងរាល់ខែ, និងថ្ងៃចន្ទដំបូងនៃខែព្រមទាំងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍»។ ទោះបីជាមានការរាយការណ៍ពីអាអ៉ីសះថា នាងមិនដែលឃើញព្យាការី ﷺ ถือសីលក្នុងដប់ថ្ងៃនោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែការដែលនាងមិនបានឃើញ មិនមែនមានន័យថាវាមិនបានកើតឡើងនោះទេ។ ការถือសីលដែលសំខាន់បំផុតក្នុងចំណោមប្រាំបួនថ្ងៃនេះគឺថ្ងៃអារ៉ាហ្វះ ដែលមានហាឌីសបញ្ជាក់ក្នុងសៀវភៅមូស្លីមថា៖ «ការถือសីលថ្ងៃអារ៉ាហ្វះ នឹងលុបលាងបាបកម្មរយៈពេលពីរឆ្នាំ (ឆ្នាំកន្លងទៅ និងឆ្នាំខាងមុខ) ហើយការถือសីលថ្ងៃអាស៊ូរ៉ា នឹងលុបលាងបាបកម្មរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងទៅ»។ ចំពោះការถือសីលក្នុងខែមូហារ៉ាំ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ះ ដែលរាយការណ៍ដោយអាហ្មាត់ និងមូស្លីមថា៖ «ការถือសីលដែលប្រសើរបំផុតបន្ទាប់ពីខែរ៉ាម៉ាឌន គឺការถือសីលក្នុងខែរបស់អល់ឡោះ គឺខែមូហារ៉ាំ»។ ថ្ងៃដែលសំខាន់បំផុតក្នុងខែនេះគឺថ្ងៃអាស៊ូរ៉ា។ ចំពោះការถือសីលក្នុងខែស៊ែប៊ាន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អ៊ុំមូ សាឡាមះ ដែលថា៖ «រ៉សូល ﷺ មិនដែលถือសីលពេញមួយខែក្នុងមួយឆ្នាំឡើយ លើកលែងតែខែស៊ែប៊ាន ដែលទ្រង់បន្តវាទៅនឹងខែរ៉ាម៉ាឌន» (រាយការណ៍ដោយអាហ្មាត់ និងអ្នកប្រមូលហាឌីសដទៃទៀត)។ ចំពោះថ្ងៃចន្ទ និងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាអ៉ីសះថា៖ «ព្យាការី ﷺ តែងតែយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការถือសីលថ្ងៃចន្ទ និងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍»។ អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ះ ក៏បានរាយការណ៍ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សកម្មភាពនានានឹងត្រូវបង្ហាញជូនអល់ឡោះរៀងរាល់ថ្ងៃចន្ទ និងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ដូច្នេះខ្ញុំចង់ឱ្យសកម្មភាពរបស់ខ្ញុំត្រូវបានបង្ហាញ ខណៈពេលដែលខ្ញុំកំពុងถือសីល»។ ចំពោះការถือសីលថ្ងៃខែពេញបូណ៌មី (ថ្ងៃទី ១៣, ១៤, ១៥) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប៊ូ កូទ៉ាដះ ក្នុងសៀវភៅមូស្លីមថា៖ «ការถือសីលបីថ្ងៃនៃរៀងរាល់ខែ និងរ៉ាម៉ាឌនមួយទៅរ៉ាម៉ាឌនមួយទៀត គឺស្មើនឹងការถือសីលពេញមួយឆ្នាំ»។ ចំពោះការถือសីលមួយថ្ងៃ និងឈប់មួយថ្ងៃ (ស៊ូណាន់ន់ ដាវូដ) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាំរ៉ូ ក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ដែលព្យាការី ﷺ បានណែនាំឱ្យអនុវត្ត។ ចំពោះការហាមឃាត់ការถือសីលពេញមួយឆ្នាំ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «អ្នកដែលถือសីលពេញមួយឆ្នាំ គឺមិនទទួលបានផលបុណ្យអ្វីឡើយ»។ ចំពោះការហាមឃាត់ការถือសីលផ្តាច់មុខតែថ្ងៃសុក្រ ឬថ្ងៃសៅរ៍ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលហាមមិនឱ្យកំណត់យកថ្ងៃទាំងនេះតែឯងដោយគ្មានថ្ងៃផ្សេងទៀតមកអមជាមួយឡើយ។ ចំពោះការហាមឃាត់ការถือសីលនៅថ្ងៃបុណ្យទាំងពីរ (អីឌុលហ្វីត្រី និងអីឌុលអាដហា) និងថ្ងៃតាស៊្រីក គឺមានការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ់ម៉ា) ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញឥស្លាមថាវាជាការហាមឃាត់។ ចំពោះការហាមឃាត់ការถือសីលមុនចូលខែរ៉ាម៉ាឌនមួយ ឬពីរថ្ងៃ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ះ ក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរថា៖ «កុំឱ្យអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាถือសីលមុនខែរ៉ាម៉ាឌនមួយ ឬពីរថ្ងៃ លើកលែងតែអ្នកដែលធ្លាប់ถือសីលជាប្រចាំ (ស៊ូណាន់ន់) នោះអាចถือបាន»។

ជំពូកស្តីពីការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វ (ការស្នាក់នៅក្នុងវិហារ) ការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វ គឺជាការកំណត់ច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យធ្វើនៅគ្រប់ពេលវេលាទាំងអស់ក្នុងវិហារ (មស្ជិទ)។ ការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វក្នុងខែរ៉ាម៉ាដាន គឺជាការងារដែលត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់ជាពិសេស គឺនៅដប់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃខែរ៉ាម៉ាដាន។ វាជាការគួរឱ្យសរសើរ (ស៊ុនណាន់) ក្នុងការខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើអំពើល្អក្នុងអំឡុងពេលនោះ និងការធ្វើកិយាមុលឡៃល៍ (ការឈរអធិដ្ឋាន) នៅរាត្រីឡៃឡាតុល់កូដរ៍។ អ្នកធ្វើអ៊ីតិកាហ្វមិនត្រូវចាកចេញពីវិហារឡើយ លើកលែងតែមានការចាំបាច់ប៉ុណ្ណោះ។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ គ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាលើភាពស្របច្បាប់នៃការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វនោះទេ។ ព្យាការី ﷺ តែងតែធ្វើអ៊ីតិកាហ្វនៅដប់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃខែរ៉ាម៉ាដាន រហូតដល់ព្រះអង្គបានទទួលមរណភាព ដូចដែលមានបញ្ជាក់នៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត តាមរយៈហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ។ ចំពោះការដែលវាអាចធ្វើបានគ្រប់ពេលវេលាក្នុងវិហារ គឺដោយសារតែមានការលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើ ហើយមិនមានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានកំណត់ត្រឹមពេលវេលាណាមួយនោះទេ។ មានភស្តុតាងត្រឹមត្រូវពីហាឌីសរបស់លោក អ៊ីប៊ុន អ៊ូម៉ារ ថា លោក អ៊ូម៉ារ បានសួរព្យាការី ﷺ ថា៖ «ខ្ញុំបានបន់ស្រន់កាលពីសម័យចាហ៊ីលីយ៉ាថានឹងធ្វើអ៊ីតិកាហ្វមួយយប់នៅក្នុងវិហារអាល់ហារ៉ាម»។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកបំពេញតាមការបន់ស្រន់របស់អ្នកចុះ»។ ចំពោះការដែលថាអ៊ីតិកាហ្វត្រូវធ្វើតែនៅក្នុងវិហារប៉ុណ្ណោះ គឺដោយសារតែនោះជាអត្ថន័យនៃការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វតាមផ្លូវច្បាប់ឥស្លាម ព្រោះអ្នកដែលធ្វើអ៊ីតិកាហ្វនៅកន្លែងផ្សេងពីវិហារ មិនត្រូវបានគេហៅថាជាអ្នកធ្វើអ៊ីតិកាហ្វតាមផ្លូវច្បាប់ឡើយ។ មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីបញ្ហានេះ ដូចជាហាឌីសដែលថា៖ «គ្មានការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វ លើកលែងតែនៅក្នុងវិហារដែលមានការជួបជុំ (មស្ជិទ ជ៉ាមីអ៍)» ដែលដកស្រង់ដោយ អ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ី សៃបះ និង សៃអីដ ប៊ីន ម៉ាន់ស៊ូរ តាមរយៈហាឌីសរបស់លោក ហ៊ូហ្សៃហ្វះ។ ចំពោះការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វក្នុងខែរ៉ាម៉ាដាន ជាពិសេសដប់ថ្ងៃចុងក្រោយ គឺវាមានភាពប្រសើរជាង និងត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់ជាង ព្រោះព្យាការី ﷺ តែងតែធ្វើអ៊ីតិកាហ្វនៅពេលនោះ។ មិនមានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ថាវាត្រូវកំណត់ត្រឹមមួយថ្ងៃ ឬច្រើនជាងនេះឡើយ ហើយក៏មិនមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាត្រូវតែถือសីល (សោម) ទើបអ៊ីតិកាហ្វបាននោះដែរ លើកលែងតែពាក្យសម្តីរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសះ ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែហាឌីសរបស់លោក អ៊ីប៊ុន អាប់បាស ដែលបានលើកឡើងខាងលើ បានច្រានចោលរឿងនេះ។ ដូចគ្នានេះដែរ ហាឌីសរបស់លោក អ៊ីប៊ុន អាប់បាស ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកធ្វើអ៊ីតិកាហ្វមិនចាំបាច់ត្រូវถือសីលឡើយ លើកលែងតែគាត់បានកំណត់វាលើខ្លួនឯង» ដែលដកស្រង់ដោយ អ័ដ-ដារ៉ូគូតនី និង អាល់ហាក៊ីម ដោយលោកបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសដែលមានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ត្រឹមត្រូវ។ លោក អ័ដ-ដារ៉ូគូតនី និង បៃហាក់គី បានផ្តល់ទម្ងន់ទៅលើការដែលវាជាពាក្យសម្តីរបស់សហការី (ម៉ាវគួរហ្វ)។ សរុបមក គ្មានភស្តុតាងណាមួយរឹងមាំក្រៅពីអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ពីពាក្យសម្តីរបស់ព្យាការី ﷺ នោះទេ។ មិនមានភស្តុតាងត្រឹមត្រូវណាមួយពីព្រះអង្គដែលបញ្ជាក់ថា អ៊ីតិកាហ្វត្រូវតែធ្វើឡើងដោយការถือសីលឡើយ ផ្ទុយទៅវិញមានភស្តុតាងផ្ទុយពីនេះនៅក្នុងករណីការបន់ស្រន់របស់លោក អ៊ូម៉ារ។ លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានរាយការណ៍ពីលោកស្រី អាយ៉ិសះ ក្នុងទម្រង់ជាហាឌីសម៉ារហ្វូអ៍ (ពាក្យសម្តីព្យាការី) ថា៖ «គ្មានការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វ លើកលែងតែមានការถือសីល» ហើយអ្នកដទៃទៀតក៏បានរាយការណ៍ថាវាជាពាក្យសម្តីរបស់លោកស្រីផ្ទាល់ ហើយអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសបានផ្តល់ទម្ងន់ទៅលើទស្សនៈនេះ។ ចំពោះភាពស្របច្បាប់នៃការខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើអំពើល្អ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសះ ដែលថា៖ «នៅពេលដែលដប់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃខែរ៉ាម៉ាដានចូលមកដល់ ព្យាការី ﷺ តែងតែធ្វើឱ្យរាត្រីទាំងនោះពោរពេញដោយការគោរពប្រតិបត្តិ ដាស់គ្រួសាររបស់ព្រះអង្គឱ្យក្រោកឡើង និងរឹតខ្សែក្រវាត់ (ខិតខំប្រឹងប្រែង)» ដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសត្រឹមត្រូវទាំងពីរ។ ចំពោះភាពស្របច្បាប់នៃការធ្វើកិយាមុលឡៃល៍ (ការឈរអធិដ្ឋាន) នៅរាត្រីឡៃឡាតុល់កូដរ៍ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ក្នុងសៀវភៅហាឌីសត្រឹមត្រូវទាំងពីរថា៖ «អ្នកណាដែលឈរអធិដ្ឋាននៅរាត្រីឡៃឡាតុល់កូដរ៍ ដោយជំនឿជឿជាក់ និងសង្ឃឹមលើផលបុណ្យពីអល់ឡោះ នោះអំពើបាបដែលគាត់បានធ្វើកន្លងមកនឹងត្រូវបានអភ័យទោសឱ្យ»។ ចំពោះការកំណត់ឱ្យច្បាស់ថាជារាត្រីណា គឺមានហាឌីសផ្សេងៗគ្នា និងមានទស្សនៈជាងសែសិប។ ខ្ញុំបានពន្យល់លម្អិតអំពីរឿងនេះនៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ើរហ៍ អាល់មុនតាកូ» សូមពិនិត្យមើលក្នុងសៀវភៅនោះ។ ចំពោះការដែលអ្នកធ្វើអ៊ីតិកាហ្វមិនត្រូវចាកចេញពីវិហារ លើកលែងតែមានការចាំបាច់ គឺផ្អែកលើអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ពីព្យាការី ﷺ តាមរយៈហាឌីសរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសះ ក្នុងសៀវភៅហាឌីសត្រឹមត្រូវទាំងពីរថា៖ «ព្រះអង្គមិនចូលផ្ទះឡើយ លើកលែងតែដើម្បីបំពេញតម្រូវការចាំបាច់របស់មនុស្សប៉ុណ្ណោះ នៅពេលដែលព្រះអង្គកំពុងធ្វើអ៊ីតិកាហ្វ»។ លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានដកស្រង់ពីលោកស្រីថា៖ «ព្យាការី ﷺ តែងតែដើរកាត់អ្នកជំងឺខណៈពេលដែលព្រះអង្គកំពុងធ្វើអ៊ីតិកាហ្វ ដោយមិនឈប់សួរនាំឡើយ»។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍មានលោក ឡៃស៍ ប៊ីន អាប់ប៊ី ស៊ូឡៃម។ អ្នកប្រាជ្ញហាឌីសបាននិយាយថា អ្វីដែលត្រឹមត្រូវគឺវាជាសកម្មភាពរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសះ ផ្ទាល់ ដែលដកស្រង់ដោយ មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀត។ លោកបាននិយាយថា រឿងនេះត្រឹមត្រូវពីលោក អាលី។ លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ ក៏បានដកស្រង់ពីលោកស្រី អាយ៉ិសះ ដែរថា៖ «ស៊ុនណាន់សម្រាប់អ្នកធ្វើអ៊ីតិកាហ្វ គឺមិនត្រូវទៅសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺ មិនត្រូវទៅចូលរួមពិធីបុណ្យសព មិនត្រូវប៉ះពាល់ស្ត្រី មិនត្រូវរួមភេទ មិនត្រូវចេញទៅក្រៅលើកលែងតែមានការចាំបាច់ដែលមិនអាចខ្វះបាន មិនមានការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វលើកលែងតែមានការถือសីល និងមិនមានការធ្វើអ៊ីតិកាហ្វលើកលែងតែនៅក្នុងវិហារដែលមានការជួបជុំ»។ លោក អាន់-ណាសាអ៊ី ក៏បានដកស្រង់ហាឌីសនេះដែរ ប៉ុន្តែមិនមានពាក្យថា «ស៊ុនណាន់» ទេ។ លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ បាននិយាយថា ក្រៅពីលោក អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ ប៊ីន អ៊ីសហាក គ្មាននរណាម្នាក់និយាយពាក្យថា «ស៊ុនណាន់» នោះទេ។ លោក អ័ដ-ដារ៉ូគូតនី បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ផ្នែកនៃហាឌីសរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសះ ដែលថា «មិនត្រូវចេញទៅក្រៅ» គឺជាពាក្យសម្តីរបស់លោកស្រីផ្ទាល់ ហើយអ្វីដែលក្រៅពីនេះគឺជាពាក្យសម្តីរបស់អ្នករាយការណ៍បន្ទាប់ពីលោកស្រី។

គម្ពីរហជ្ជ

ការធ្វើហជ្ជ (Hajj)

គម្ពីរហជ្ជ ហជ្ជ សេចក្តីផ្តើម គម្ពីរហជ្ជ ការធ្វើហជ្ជគឺជាកាតព្វកិច្ចដែលចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តភ្លាមៗចំពោះបុគ្គលគ្រប់រូបដែលគ្រប់លក្ខខណ្ឌ (មូកាល់ឡាហ្វ) និងមានលទ្ធភាព។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ ចំពោះលក្ខខណ្ឌនៃលទ្ធភាព (អ៊ីស្តីតូអា) គឺផ្អែកទៅលើអត្ថបទនៃគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម (អាល់គួរអាន) ដែលមានន័យថា៖ «ហើយអល់ឡោះបានកំណត់លើមនុស្សលោកនូវការធ្វើហជ្ជនៅឯផ្ទះនោះ (កាអះបះ) សម្រាប់អ្នកណាដែលមានលទ្ធភាពធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីនោះបាន» (ស៊ូរ៉ាត់អាល់អ៊ឹមរ៉ន៖ ៩៧)។ ចំណែកឯការកំណត់ថាត្រូវធ្វើភ្លាមៗ (ហ្វូរ៉ន) គឺផ្អែកទៅលើហាឌីសរបស់អ៊ីបន៍ អាប់បាស ដែលរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ដោយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរប្រញាប់ប្រញាល់ទៅធ្វើហជ្ជចុះ ព្រោះថាអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នក មិនដឹងឡើយថាតើនឹងមានឧបសគ្គអ្វីកើតឡើងចំពោះខ្លួននោះទេ» (កត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់)។ ហើយលោក អះម៉ាត់ ក៏បានកត់ត្រាផងដែរ រួមជាមួយ អ៊ីបន៍ ម៉ាហ៍ជះ ពីហាឌីសរបស់ អ៊ីបន៍ អាប់បាស ពីហ្វាល់ ឬពីម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរ ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលចង់ធ្វើហជ្ជ ត្រូវតែប្រញាប់ប្រញាល់ ព្រោះថាអ្នកជំងឺអាចនឹងធ្លាក់ខ្លួនឈឺ (កាន់តែធ្ងន់) សត្វជិះអាចនឹងបាត់បង់ ហើយតម្រូវការចាំបាច់ផ្សេងៗអាចនឹងកើតមានឡើង»។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) នេះមាន អ៊ីស្មាអីល ប៊ីន ខូលីហ្វះ អាល់អាប់ស៊ី (អាប៊ូ អ៊ីស្រាអីល) ដែលគាត់ជាអ្នកមានសច្ចភាព ប៉ុន្តែមានការចងចាំខ្សោយ។ លោក អះម៉ាត់, អាប៊ូ យ៉ាឡា, សាអីត ប៊ីន ម៉ាន់ស៊ូរ និងអាល់បៃហាក់គី បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ អ៊ូម៉ាម៉ះ ក្នុងទម្រង់ជាហាឌីស ម៉ារហ្វូអ (ដែលយោងទៅដល់ព្យាការី) ថា៖ «អ្នកណាដែលមិនត្រូវបានរារាំងដោយជំងឺ, តម្រូវការចាំបាច់ដែលជាក់ស្តែង, ការលំបាកដែលជាក់ស្តែង ឬដោយសារមេដឹកនាំដែលអយុត្តិធម៌ ហើយគេមិនបានធ្វើហជ្ជទេនោះ នោះប្រសិនបើគេចង់ស្លាប់ជាជនយូដា ឬជាគ្រិស្តបរិស័ទ ក៏តាមចិត្តចុះ»។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍នេះមាន លៃស៍ ប៊ីន អាប់ប៊ី ស៊ូឡៃម និង ស៊ូរីក ដែលអ្នកទាំងពីរនេះមានភាពខ្សោយ។ លោក ទីរមីហ្ស៊ី បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អាលី ក្នុងទម្រង់ជា ម៉ារហ្វូអ ថា៖ «អ្នកណាដែលមានស្បៀងអាហារ និងសត្វជិះដែលអាចនាំគាត់ទៅដល់ផ្ទះរបស់អល់ឡោះដ៏ពិសិដ្ឋ (កាអះបះ) បាន ហើយគាត់មិនបានធ្វើហជ្ជទេនោះ នោះវាមិនមែនជារឿងខុសឆ្គងអ្វីទេ ប្រសិនបើគាត់នឹងស្លាប់ក្នុងសភាពជាជនយូដា ឬជាគ្រិស្តបរិស័ទ»។ នេះគឺដោយសារតែអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់ថា៖ «ហើយអល់ឡោះបានកំណត់លើមនុស្សលោកនូវការធ្វើហជ្ជនៅឯផ្ទះនោះ សម្រាប់អ្នកណាដែលមានលទ្ធភាពធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីនោះបាន» (ស៊ូរ៉ាត់អាល់អ៊ឹមរ៉ន៖ ៩៧)។ លោក ទីរមីហ្ស៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះជាហាឌីស ហ្គោរីប (កម្រ) ហើយខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍របស់វាមានចំណុចដែលត្រូវជជែកវែកញែក។ ហាឌីសនេះមានភាពខ្សោយ ហើយ ហ៊ីឡាល ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ ដែលជាអ្នករាយការណ៍ពី អ៊ីបន៍ អ៊ីស្ហាក គឺជាអ្នកដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ។ លោក អាល់អ៊ូកៃលី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មាននរណាម្នាក់គាំទ្រការរាយការណ៍នេះទេ។ វាត្រូវបានរាយការណ៍តាមខ្សែសង្វាក់ទីបីពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ នៅឯ អ៊ីបន៍ អាប់ឌី ក្នុងន័យដូចគ្នានេះ។ លោក សាអីត ប៊ីន ម៉ាន់ស៊ូរ បានរាយការណ៍នៅក្នុងស៊ូណាន់ន់របស់លោក ពីហាស្សាន់ ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខាត់ថប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតជាខ្ញុំបានគិតចង់បញ្ជូនបុរសមួយក្រុមទៅកាន់ទីក្រុងទាំងនេះ ដើម្បីឱ្យពួកគេពិនិត្យមើលអ្នកណាដែលមានលទ្ធភាព (ទ្រព្យសម្បត្តិ) ហើយមិនបានធ្វើហជ្ជ នោះពួកគេនឹងត្រូវបង់ពន្ធ (ជ៊ីហ្សយ៉ះ) ព្រោះពួកគេមិនមែនជាមូស្លីមឡើយ»។ លោក អាល់បៃហាក់គី ក៏បានកត់ត្រាវាផងដែរ។ អ្នកប្រាជ្ញដែលយល់ឃើញថាការធ្វើហជ្ជត្រូវធ្វើភ្លាមៗ (ហ្វូរ៉ន) រួមមាន៖ លោក ម៉ាលីក, លោក អាប៊ូ ហានីហ្វះ, លោក អះម៉ាត់ និងអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនរបស់លោក ស៊ីហ្វៃ។ ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញនៃគ្រួសារព្យាការី (អាល់បៃត) រួមមាន៖ សៃដ៍ ប៊ីន អាលី, អាល់មូអៃយ៉ាដ ប៊ីលឡាហ៍ និង អាន់ណាស៊ីរ។ ចំណែកឯលោក ស៊ីហ្វៃ, លោក អាវហ្សៃ, លោក អាប៊ូ យូស៊ូហ្វ, លោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) និងក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញនៃគ្រួសារព្យាការីគឺ កាស៊ីម ប៊ីន អ៊ីប្រាហ៊ីម និង អាប៊ូ តាលីប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការធ្វើហជ្ជអាចពន្យារពេលបាន (តារ៉ូហ៊ី)។

ជំពូក៖ ការកំណត់ប្រភេទនៃការធ្វើហជ្ជដោយចេតនា (នីយ៉ះ) ចាំបាច់ត្រូវកំណត់ប្រភេទនៃការធ្វើហជ្ជដោយចេតនា (នីយ៉ះ) ថាតើជាប្រភេទតាំតាត់ (Tamattu') ឬប្រភេទគីរ៉ន (Qiran) ឬប្រភេទអ៊ីហ្វ្រត (Ifrad)។ ប្រភេទតាំតាត់ គឺជាប្រភេទដែលប្រសើរបំផុត។ ការចូលក្នុងស្ថានភាពអ៊ីហ្រាំម (Ihram) ត្រូវធ្វើឡើងនៅតាមទីតាំងកំណត់ (មីកាត) ដែលគេស្គាល់។ ចំពោះអ្នកដែលរស់នៅជិតជាងទីតាំងទាំងនោះ គឺត្រូវចាប់ផ្តើមអ៊ីហ្រាំមពីលំនៅឋានរបស់ពួកគេ រហូតដល់អ្នកដែលរស់នៅទីក្រុងម៉ាក្កាស់ ក៏ត្រូវចាប់ផ្តើមពីទីក្រុងម៉ាក្កាស់ផ្ទាល់។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ ចំពោះការកំណត់ប្រភេទហជ្ជដោយចេតនា គឺដូចទៅនឹងអ្វីដែលបានលើកឡើងក្នុងជំពូកវូឌូ (វូឌូ)។ មានភស្តុតាងបញ្ជាក់នៅក្នុងសៀវភៅ «អាស-សាហ៊ីហៃន» (Sahihain) និងប្រភពដទៃទៀត តាមរយៈហាឌីសរបស់លោកស្រីអាអ៊ីសះ (អាយសះ) ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពួកយើងបានចេញដំណើរជាមួយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកណាក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាដែលចង់ចាប់ផ្តើមធ្វើហជ្ជ ឬអ៊ុំរ៉ះ គឺត្រូវធ្វើវាចុះ។ អ្នកណាដែលចង់ចាប់ផ្តើមធ្វើហជ្ជ គឺត្រូវចាប់ផ្តើមធ្វើហជ្ជចុះ ហើយអ្នកណាដែលចង់ចាប់ផ្តើមធ្វើអ៊ុំរ៉ះ គឺត្រូវចាប់ផ្តើមធ្វើអ៊ុំរ៉ះចុះ»។ លោកស្រីបានបន្តថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានចាប់ផ្តើមធ្វើហជ្ជ ហើយក៏មានមនុស្សមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមធ្វើហជ្ជតាមលោក មានមនុស្សមួយចំនួនទៀតបានចាប់ផ្តើមធ្វើទាំងអ៊ុំរ៉ះទាំងហជ្ជ ហើយក៏មានមនុស្សមួយចំនួនទៀតបានចាប់ផ្តើមធ្វើអ៊ុំរ៉ះ រីឯខ្ញុំគឺស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលចាប់ផ្តើមធ្វើអ៊ុំរ៉ះ»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-ប៊ូខូរី» (អាល់-ពូខារី) តាមរយៈហាឌីសរបស់លោកចាប៊ីរ (ចាពៀរ) បានបញ្ជាក់ថា៖ «ការចាប់ផ្តើមអ៊ីហ្រាំមរបស់ព្យាការី ﷺ គឺនៅពេលដែលសត្វជិះរបស់លោកបានក្រោកឈរឡើងនៅឯ ហ្ស៊ុលហុលីហ្វះ (Dhu អាល់-Hulayfah)»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាស-សាហ៊ីហៃន» តាមរយៈហាឌីសរបស់លោកអ៊ីប៊ុន អ៊ូម៉ារ (Ibn អ៊ូម៉ារ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះគឺជាទីតាំងបៃដា (Baida') ដែលអ្នករាល់គ្នាកំពុងតែនិយាយកុហកអំពីវាចំពោះរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ តាមពិតរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មិនបានចាប់ផ្តើមអ៊ីហ្រាំមនៅទីនោះទេ គឺលោកចាប់ផ្តើមនៅជិតវិហារ (Masjid)» មានន័យថា វិហារនៅ ហ្ស៊ុលហុលីហ្វះ។ មានការខ្វែងគំនិតគ្នាកើតឡើងអំពីទីតាំងដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានចាប់ផ្តើមអ៊ីហ្រាំម ទៅតាមការរៀបរាប់របស់អ្នករាយការណ៍ហាឌីសផ្សេងៗគ្នា។ អ្នកខ្លះរាយការណ៍ថា លោកចាប់ផ្តើមនៅឯវិហារ អ្នកខ្លះរាយការណ៍ថា លោកចាប់ផ្តើមនៅពេលសត្វជិះរបស់លោកក្រោកឈរឡើង ហើយអ្នកខ្លះទៀតរាយការណ៍ថា លោកចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលលោកឡើងដល់ទីខ្ពស់នៃបៃដា។ លោកអ៊ីប៊ុន អាប់បាស (អ៊ីប៊ីន អាប់បាស) បានបង្រួបបង្រួមទស្សនៈទាំងនេះដោយមានប្រសាសន៍ថា៖ «លោកបានចាប់ផ្តើមអ៊ីហ្រាំមនៅគ្រប់ទីតាំងទាំងអស់នេះ ដោយអ្នករាយការណ៍ម្នាក់ៗបានរាយការណ៍នូវអ្វីដែលខ្លួនបានឮ»។ ចំពោះបញ្ហាដែលថាប្រភេទតាំតាត់ (Tamattu') ជាប្រភេទដែលប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមប្រភេទទាំងបី ត្រូវដឹងថាបញ្ហានេះមានការជជែកវែកញែកយ៉ាងយូរ និងមានទស្សនៈខុសៗគ្នា។ អ្នកខ្លះយល់ថា ប្រភេទគីរ៉ន (Qiran) ប្រសើរបំផុត ដោយសារតែព្យាការី ﷺ បានធ្វើហជ្ជប្រភេទគីរ៉ន យោងតាមអ្វីដែលត្រឹមត្រូវ ទោះបីជាមានការរាយការណ៍ខ្លះថា លោកបានធ្វើហជ្ជប្រភេទអ៊ីហ្វ្រតក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ (Sahih) ដែលមានចែងក្នុង «អាស-សាហ៊ីហៃន» និងប្រភពដទៃទៀត តាមរយៈខ្សែសង្វាក់ជាច្រើន បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា លោកបានចាប់ផ្តើមធ្វើហជ្ជ និងអ៊ុំរ៉ះ។ ប្រសិនបើគ្មានភស្តុតាងពីព្យាការី ﷺ ដែលបង្ហាញថាអ្វីដែលក្រៅពីអ្វីដែលលោកបានធ្វើនោះប្រសើរជាងអ្វីដែលលោកបានធ្វើទេ នោះប្រភេទគីរ៉ននឹងក្លាយជាប្រភេទដែលប្រសើរបំផុត ប៉ុន្តែតាមពិតមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីចំណុចនេះ។ នៅក្នុង «អាស-សាហ៊ីហៃន» និងប្រភពដទៃទៀត តាមរយៈហាឌីសរបស់លោកចាប៊ីរ បានបញ្ជាក់ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱប្រជាជនទាំងឡាយ! ចូរអ្នករាល់គ្នាបញ្ចប់ការអ៊ីហ្រាំម (ដោយប្តូរទៅជាអ៊ុំរ៉ះ) ចុះ។ ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារខ្ញុំមាននាំសត្វហ្កឌី (Hady) មកជាមួយទេ ខ្ញុំនឹងធ្វើដូចដែលអ្នករាល់គ្នាបានធ្វើដែរ»។ លោកចាប៊ីរបានបន្តថា៖ «ពួកយើងក៏បានបញ្ចប់ការអ៊ីហ្រាំម រហូតដល់ពួកយើងបានរួមរ័កជាមួយភរិយា និងធ្វើអ្វីៗដែលអ្នកមិនស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអ៊ីហ្រាំមអាចធ្វើបាន រហូតដល់ថ្ងៃតារវីយ៉ះ (Tarwiyah) មកដល់ ហើយពួកយើងបានធ្វើដំណើរចេញពីម៉ាក្កាស់ ពួកយើងក៏បានចាប់ផ្តើមធ្វើហជ្ជ»។ ភស្តុតាងស្រដៀងគ្នានេះ ក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈហាឌីសរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញសហាបះ (Sahabah) ជាច្រើន ដោយមានពាក្យសម្តីថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំអាចដឹងមុននូវអ្វីដែលខ្ញុំបានដឹងនៅពេលក្រោយ ខ្ញុំនឹងមិននាំសត្វហ្កឌីមកជាមួយទេ ហើយខ្ញុំនឹងធ្វើវាជាអ៊ុំរ៉ះ»។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញសហាបះ និងតាប៊ីអ៊ីន (Tabi'in) ជាច្រើន រួមទាំងអ្នកជំនាន់ក្រោយដូចជា លោកម៉ាលិក (ម៉ាលីក) និងលោកអាហ្មាត់ (Ahmad) ក៏ដូចជាអ្នកប្រាជ្ញក្នុងត្រកូលព្យាការី (Ahl អាល់-Bayt) ដូចជា លោកបាកៀរ (Baqir), លោកស្វាដិក (Sadiq), លោកណាស៊ីរ (Nasir), លោកអ៊ីស្មាអែល (Ismail), លោកមូសា អ៊ីប៊ុន ហ្សាហ្វ័រ អាស-ស្វាដិក (Musa ibn Ja'far អាល់-Sadiq) និងក្រុមអ៊ីម៉ាមីយ៉ះ (Imamiyyah) បានយល់ស្របតាមទស្សនៈនេះ។ នេះគឺជាសេចក្តីពិត ព្រោះគ្មានភស្តុតាងណាមួយមកជំទាស់នឹងភស្តុតាងទាំងនេះឡើយ។ ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ប្រភេទតាំតាត់ ប្រសើរជាងប្រភេទដែលលោកបានធ្វើផ្ទាល់ គឺប្រភេទគីរ៉ន។ ខ្ញុំបានពន្យល់យ៉ាងច្បាស់អំពីភស្តុតាងនៃទស្សនៈនីមួយៗ និងអ្វីដែលក្រុមនីមួយៗបានលើកយកមកធ្វើជាភស្តុតាងនៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ើរហ៍ អាល់-មុនតាកា» (Sharh អាល់-Muntaqa) ហើយខ្ញុំក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា ការធ្វើហជ្ជរបស់ព្យាការី ﷺ គឺជាប្រភេទគីរ៉ន ដូច្នេះសូមត្រឡប់ទៅពិនិត្យមើលក្នុងសៀវភៅនោះចុះ។ ចំពោះការកំណត់ទីតាំងអ៊ីហ្រាំម (មីកាត) គឺយោងតាមហាឌីសរបស់លោកអ៊ីប៊ុន អាប់បាស ក្នុង «អាស-សាហ៊ីហៃន» និងប្រភពដទៃទៀត ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកំណត់ទីតាំងសម្រាប់អ្នករស់នៅទីក្រុងម៉ាឌីណះ គឺ ហ្ស៊ុលហុលីហ្វះ, សម្រាប់អ្នករស់នៅទីក្រុងសាំ (Sham) គឺ ជូហ្វះ (Juhfah), សម្រាប់អ្នករស់នៅទីក្រុងណាច (Najd) គឺ ក័រនុល ម៉ាន៉ាហ្ស៊ីល (Qarn អាល់-Manazil) និងសម្រាប់អ្នករស់នៅទីក្រុងយេមែន គឺ យ៉ាល្លាំឡាំ (Yalamlam)»។ លោកបានបន្តថា៖ «ទីតាំងទាំងនេះ គឺជាទីតាំងសម្រាប់អ្នករស់នៅទីនោះ និងសម្រាប់អ្នកដែលធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ទីនោះ ដែលមិនមែនជាអ្នកស្រុកទីនោះ ប៉ុន្តែមានបំណងធ្វើហជ្ជ ឬអ៊ុំរ៉ះ»។ ដូច្នេះ អ្នកដែលរស់នៅជិតជាងទីតាំងទាំងនេះ គឺត្រូវចាប់ផ្តើមពីលំនៅឋានរបស់ខ្លួន។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកដែលរស់នៅទីក្រុងម៉ាក្កាស់ គឺត្រូវចាប់ផ្តើមអ៊ីហ្រាំមពីទីក្រុងម៉ាក្កាស់ផ្ទាល់។ ភស្តុតាងស្រដៀងគ្នានេះ ក៏មាននៅក្នុង «អាស-សាហ៊ីហៃន» តាមរយៈហាឌីសរបស់លោកអ៊ីប៊ុន អ៊ូម៉ារ ផងដែរ។ នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយរបស់លោកអាហ្មាត់ បានបញ្ជាក់ថា លោកបានប្រៀបធៀបទីតាំង «ហ្សាត៊ូ អ៊ីរគ (Dhat 'Irq)» ទៅនឹង «ក័រន (Qarn)»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-ប៊ូខូរី» តាមរយៈហាឌីសរបស់លោក បានបញ្ជាក់ថា លោកអ៊ូម៉ារ (អ៊ូម៉ារ) បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់អ្នករស់នៅទីក្រុងបាសរ៉ះ និងគូហ្វះថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាសង្កេតមើលទីតាំងដែលស្របនឹង ក័រន តាមផ្លូវរបស់អ្នករាល់គ្នា» ហើយលោកក៏បានកំណត់ទីតាំង «ហ្សាត៊ូ អ៊ីរគ» ជូនពួកគេ។

ជំពូក៖ អំពីអ្វីដែលហាមឃាត់ក្នុងអំឡុងពេលអ៊ីហ្រាំម (Ihram) អ្នកដែលស្ថិតក្នុងសភាពអ៊ីហ្រាំម (មូហ្រ៊ីម) មិនត្រូវស្លៀកពាក់អាវ មិនត្រូវពាក់ក្បាំងមុខ (តួបង់) មិនត្រូវពាក់មួក ឬអាវដែលមានមួក មិនត្រូវស្លៀកខោ និងមិនត្រូវស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ដែលប្រឡាក់ដោយសារធាតុពណ៌ «វ៉ើស» (Wars) ឬ «ហ្សាហ្វារ៉ាន់» (Za'faran) ឡើយ។ មិនត្រូវពាក់ស្បែកជើងដែលគ្របជិតជើង (Khuffain) លើកលែងតែរកស្បែកជើងធម្មតា (Na'lain) មិនបាន ទើបអនុញ្ញាតឱ្យពាក់ ប៉ុន្តែត្រូវកាត់ស្បែកជើងនោះឱ្យខ្លីជាងកជើង។ ស្ត្រីមិនត្រូវពាក់ក្បាំងមុខ (Niqab) និងមិនត្រូវពាក់ស្រោមដៃឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ដែលប្រឡាក់ដោយសារធាតុពណ៌ «វ៉ើស» ឬ «ហ្សាហ្វារ៉ាន់» ដែរ។ មិនត្រូវប្រើប្រាស់ទឹកអប់បន្ទាប់ពីចូលក្នុងសភាពអ៊ីហ្រាំម ហើយមិនត្រូវកាត់សក់ ឬកោរសក់ ឬកាត់ក្រចក ឬកោររោមខ្លួនឡើយ លើកលែងតែមានហេតុផលចាំបាច់។ មិនត្រូវនិយាយពាក្យអាសអាភាស មិនត្រូវប្រព្រឹត្តអំពើបាប មិនត្រូវឈ្លោះប្រកែកគ្នា មិនត្រូវរៀបការ មិនត្រូវដណ្តឹងស្ត្រី និងមិនត្រូវសម្លាប់សត្វព្រៃឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់សម្លាប់សត្វព្រៃ នោះគេត្រូវសងវិញដោយសត្វចិញ្ចឹមដែលមានតម្លៃស្មើនឹងសត្វដែលបានសម្លាប់នោះ ដោយមានការសម្រេចពីមនុស្សសុចរិតពីរនាក់។ មិនត្រូវបរិភោគសត្វដែលអ្នកដទៃបរបាញ់ឱ្យឡើយ លើកលែងតែអ្នកបរបាញ់នោះមិនមែនជាអ្នកអ៊ីហ្រាំម ហើយគេមិនបានបរបាញ់សត្វនោះសម្រាប់អ្នកអ៊ីហ្រាំមឡើយ។ មិនត្រូវកាប់ដើមឈើក្នុងតំបន់ហារ៉ាំម (តំបន់ហាមឃាត់នៃទីក្រុងម៉ាកកាស់) ឡើយ លើកលែងតែស្មៅ «អ៊ីហ្សខ័រ» (Idhkhir)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អនុញ្ញាតឱ្យសម្លាប់សត្វដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ទាំងប្រាំប្រភេទ។ ចំពោះតំបន់ហារ៉ាំមនៃទីក្រុងម៉ាឌីណាស់វិញ ការបរបាញ់សត្វ និងការកាប់ដើមឈើគឺមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងទីក្រុងម៉ាកកាស់ដែរ។ ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់កាប់ដើមឈើ ឬបេះស្លឹកឈើនៅទីនោះ របស់ដែលបានមកនោះនឹងក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដែលរកឃើញ។ ម្យ៉ាងទៀត ការបរបាញ់សត្វ និងការកាប់ដើមឈើក្នុងតំបន់ «វ៉ាច» (Waj) ក៏ត្រូវបានហាមឃាត់ផងដែរ។ ការពន្យល់៖ មូលហេតុដែលអ្នកអ៊ីហ្រាំមមិនត្រូវស្លៀកពាក់របស់ទាំងនោះ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ (Ibn អ៊ូម៉ារ) ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី» និង «សហ៊ីហ៍ មូស្លីម» ដែលលោកបាននិយាយថា៖ «មានគេសួរព្យាការី (ស.ល.វ) ថា តើអ្នកអ៊ីហ្រាំមត្រូវស្លៀកពាក់អ្វី? លោកបានឆ្លើយថា៖ អ្នកអ៊ីហ្រាំមមិនត្រូវស្លៀកអាវ មិនត្រូវពាក់ក្បាំងមុខ មិនត្រូវពាក់មួក មិនត្រូវស្លៀកខោ មិនត្រូវស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ដែលប្រឡាក់ដោយសារធាតុពណ៌ «វ៉ើស» ឬ «ហ្សាហ្វារ៉ាន់» ហើយមិនត្រូវពាក់ស្បែកជើងដែលគ្របជិតជើងឡើយ លើកលែងតែរកស្បែកជើងធម្មតា (Na'lain) មិនបាន ទើបអនុញ្ញាតឱ្យកាត់ស្បែកជើងនោះឱ្យខ្លីជាងកជើង»។ លោក ក្វាឌី អ៊ីយ៉ាដ (Qadi Iyad) បានមានប្រសាសន៍ថា អ្នកប្រាជ្ញឥស្លាមទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាថា អ្វីដែលបានរៀបរាប់ក្នុងហាឌីសនេះ គឺអ្នកអ៊ីហ្រាំមមិនត្រូវស្លៀកពាក់ឡើយ។ លោក មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតបានដកស្រង់ហាឌីសពីលោក ហ្សាប៊ីរ (ចាពៀរ) ថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលរកស្បែកជើងធម្មតា (Na'lain) មិនបាន នោះឱ្យគេពាក់ស្បែកជើងដែលគ្របជិតជើង (Khuffain) ហើយអ្នកណាដែលរកក្រណាត់ចងចង្កេះ (Izar) មិនបាន នោះឱ្យគេស្លៀកខោ»។ លោក អះម៉ាត់, ប៊ូខូរី, ណាសាអ៊ី និងទីរមីហ្ស៊ី បានដកស្រង់ហាឌីសពីលោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ស្ត្រីដែលកំពុងអ៊ីហ្រាំម មិនត្រូវពាក់ក្បាំងមុខ (Niqab) និងមិនត្រូវពាក់ស្រោមដៃឡើយ»។ ចំពោះការមិនប្រើប្រាស់ទឹកអប់បន្ទាប់ពីចូលក្នុងសភាពអ៊ីហ្រាំម ប៉ុន្តែអនុញ្ញាតឱ្យរក្សាទុកក្លិនក្រអូបដែលបានប្រើប្រាស់លើរាងកាយមុនពេលអ៊ីហ្រាំមនោះ គឺជាមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ ចំពោះការមិនកាត់សក់ ឬកោរសក់ ឬកាត់ក្រចក លើកលែងតែមានហេតុផលចាំបាច់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក កាអាប់ ប៊ីន អ៊ូជរ៉ូហ៍ (Ka'b អ៊ីប៊ីន Ujrah) ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម)។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យរៀបការ ឬដណ្តឹងស្ត្រី គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អ៊ូស្មាន (Uthman) ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍ មូស្លីម» ថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកអ៊ីហ្រាំមមិនត្រូវរៀបការ មិនត្រូវឱ្យគេរៀបការ និងមិនត្រូវដណ្តឹងស្ត្រីឡើយ»។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យសម្លាប់សត្វព្រៃ គឺមានចែងក្នុងគម្ពីរគួរអាន។ ប្រសិនបើគេសម្លាប់សត្វព្រៃ នោះគេត្រូវសងវិញដោយសត្វចិញ្ចឹមដែលមានតម្លៃស្មើនឹងសត្វដែលបានសម្លាប់នោះ។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យបរិភោគសត្វដែលអ្នកដទៃបរបាញ់ឱ្យ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក សោះប ប៊ីន ជូសាអះ (Sa'b អ៊ីប៊ីន Juthama) ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ។ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យសម្លាប់សត្វដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ទាំងប្រាំប្រភេទ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសះ (អាយសះ) ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ។ ចំពោះតំបន់ហារ៉ាំមនៃទីក្រុងម៉ាឌីណាស់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាលី (អាលី) ដែលថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទីក្រុងម៉ាឌីណាស់គឺជាតំបន់ហារ៉ាំម (តំបន់ហាមឃាត់) ចាប់ពីភ្នំ អ៊ែរ (Air) រហូតដល់ភ្នំ សៅរ៍ (Thawr)»។

អល់ឡោះ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អ៊ីប្រាហ៊ីម បានកំណត់តំបន់មិកកះជាតំបន់ហាមឃាត់ ហើយលោកបានអង្វរករសុំសេចក្តីសុខដល់ទីនោះ។ ចំណែកឯខ្ញុំវិញ ខ្ញុំបានកំណត់ទីក្រុងម៉ាឌីណះជាតំបន់ហាមឃាត់ ដូចដែលអ៊ីប្រាហ៊ីមបានកំណត់តំបន់មិកកះដែរ»។ នៅក្នុងជំពូកនេះ មានហាឌីសជាច្រើនដែលត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅ «អស្សហ៊ីហៃន» (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងសៀវភៅដទៃទៀត ពីក្រុមសហាបះជាច្រើន។ ចំពោះករណីអ្នកដែលកាប់ដើមឈើនៅម៉ាឌីណះ ឬវាយបំបាក់មែកឈើ នឹងត្រូវរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិជាការដាក់ទណ្ឌកម្ម គឺយោងទៅតាមហាឌីសរបស់ សាអ៊័ដ ប៊ីន អាប៊ី វ៉ាក់កូស ដែលថា៖ «លោកបានជិះសត្វទៅកាន់វិមានមួយនៅតំបន់អាក់គីក (Aqiq) ហើយបានឃើញទាសករម្នាក់កំពុងកាប់ដើមឈើ ឬវាយបំបាក់មែកឈើ លោកក៏បានរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ទាសករនោះ។ នៅពេល សាអ៊័ដ ត្រឡប់មកវិញ ម្ចាស់ទាសករនោះបានមកជួបលោក ហើយសុំឱ្យលោកប្រគល់របស់ដែលយកពីទាសកររបស់ពួកគេមកវិញ។ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ សូមអល់ឡោះការពារខ្ញុំពីការប្រគល់របស់អ្វីមួយដែលរ៉សូល ﷴ ﷺ បានអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំ (ជាចំណែកជ័យជំនះ) នោះ»។ ហាឌីសនេះកត់ត្រាដោយ មូស្លីម និងអាហ្ម័ដ។ នៅក្នុងខ្លឹមសារមួយទៀតរបស់ អាហ្ម័ដ, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និងអាល់ហាក៊ីម ដែលបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសហ៊ីហ៍ (ត្រឹមត្រូវ) គឺរ៉សូល ﷴ ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាក៏ដោយដែលអ្នកឃើញកំពុងបរបាញ់សត្វនៅទីនោះ (ម៉ាឌីណះ) នោះអ្នកមានសិទ្ធិរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ»។ ចំពោះការហាមឃាត់ការបរបាញ់សត្វ និងការកាប់ដើមឈើនៅតំបន់ «វ៉ាច» (Wajj) គឺយោងតាមហាឌីសរបស់ ស៊ូបៃរ ដែលថា ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ការបរបាញ់សត្វនៅតំបន់វ៉ាច និងដើមឈើនៅទីនោះ គឺជាតំបន់ហាមឃាត់ដែលអល់ឡោះ ﷿ បានកំណត់»។ ហាឌីសនេះកត់ត្រាដោយ អាហ្ម័ដ, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និងប៊ូខូរី ក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់លោក។ អាល់មុនហ្ស៊ីរី បានចាត់ទុកថាជាហាឌីសហាសាន់ (ល្អ) ហើយ អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី បានចាត់ទុកថាជាហាឌីសសហ៊ីហ៍។ តំបន់វ៉ាច គឺជាជ្រលងភ្នំមួយនៅតំបន់តូអ៊ីហ្វ (Taif)។ អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី និងអ៊ីម៉ាម យ៉ះយ៉ា បានយល់ស្របតាមខ្លឹមសារនៃហាឌីសនេះ ហើយនោះគឺជាការពិត។ មិនទាន់មានអ្នកណាម្នាក់អាចជំទាស់នឹងហាឌីសនេះដោយមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់នោះទេ។ ជំពូក៖ អ្វីដែលត្រូវអនុវត្តក្នុងពេលធ្វើត្វាហ្វ (Tawaf) នៅពេលអ្នកធ្វើហជ្ជមកដល់មិកកះ ត្រូវធ្វើត្វាហ្វដំបូង (Tawaf អាល់-Qudum) ចំនួនប្រាំពីរជុំ។ ក្នុងបីជុំដំបូង ត្រូវដើរលឿនៗ (Ramal) ហើយជុំដែលនៅសល់ត្រូវដើរធម្មតា។ ត្រូវថើបថ្មខ្មៅ (Hajar អាល់-Aswad) ឬប៉ះវាដោយប្រើដំបង ហើយថើបដំបងនោះ។ ត្រូវប៉ះជ្រុងយ៉ាម៉ានី (Rukn អាល់-Yamani)។ ចំពោះអ្នកធ្វើហជ្ជប្រភេទ «ការិន» (Qarin) គឺគ្រប់គ្រាន់ដោយការធ្វើត្វាហ្វតែមួយដង និងសៃអី (Sa'i) តែមួយដងប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពេលធ្វើត្វាហ្វ ត្រូវមានទឹកអូឌូ (ស្អាត) និងបិទបាំងអូរ៉ាត់ (ផ្នែករាងកាយដែលត្រូវបិទបាំង)។ ចំពោះស្ត្រីដែលមានរដូវ អាចអនុវត្តកិច្ចការហជ្ជទាំងអស់បាន លើកលែងតែការធ្វើត្វាហ្វជុំវិញកៃបះ។ ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យរំលឹកដល់អល់ឡោះ (ឌីកិរ) ក្នុងពេលធ្វើត្វាហ្វដោយប្រើពាក្យដែលបានកំណត់។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការធ្វើត្វាហ្វ ត្រូវអានសឡាតពីររ៉ក់អាតនៅពីក្រោយម៉ាកុំអ៊ីប្រាហ៊ីម រួចត្រឡប់ទៅជ្រុងថ្មខ្មៅដើម្បីប៉ះវា។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ការធ្វើត្វាហ្វត្រូវបានកំណត់ឡើងក្នុងគោលបំណងបង្ហាញកម្លាំងដល់ពួកមូស្រ៊ីគីន (អ្នកដែលមិនជឿលើអល់ឡោះ) ដូចមានក្នុងហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស ដែលថា៖ «នៅពេលរ៉សូល ﷴ ﷺ និងសហាបះរបស់លោកបានមកដល់ ពួកមូស្រ៊ីគីនបាននិយាយថា៖ មានក្រុមមនុស្សមួយក្រុមមកដល់អ្នក ដែលពួកគេមានសភាពទន់ខ្សោយដោយសារគ្រុនក្តៅនៅទីក្រុងយ៉ាស្រីប (ម៉ាឌីណះ)។ ដូច្នេះ ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យពួកគេដើរលឿនៗ (Ramal) ក្នុងបីជុំដំបូង និងដើរធម្មតានៅចន្លោះជ្រុងទាំងពីរ (ជ្រុងយ៉ាម៉ានី និងថ្មខ្មៅ)»។ ហាឌីសនេះមានការឯកភាពគ្នា (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម)។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អស្សហ៊ីហៃន» ពីហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ បានបញ្ជាក់ថា៖ «នៅពេលព្យាការី ﷺ ធ្វើត្វាហ្វជុំវិញកៃបះលើកដំបូង លោកបានដើរលឿនៗបីជុំ និងដើរធម្មតាជុំដែលនៅសល់»។ នៅក្នុងខ្លឹមសារមួយទៀត៖ «រ៉សូល ﷴ ﷺ បានដើរលឿនៗពីថ្មខ្មៅទៅថ្មខ្មៅចំនួនបីជុំ និងដើរធម្មតាជុំដែលនៅសល់»។ អាហ្ម័ដ, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និងអ៊ីបនូ ម៉ាចះ បានកត់ត្រាពី អ៊ូម៉ារ ថា៖ «តើការដើរលឿនៗ និងការបង្ហាញស្មានៅពេលនេះមានប្រយោជន៍អ្វីទៀត? ខណៈដែលអល់ឡោះបានលើកតម្កើងសាសនាឥស្លាម និងកម្ចាត់ពួកកាហ្វិររួចហើយ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ យើងមិនបោះបង់ចោលអ្វីដែលយើងធ្លាប់ធ្វើក្នុងសម័យរ៉សូល ﷴ ﷺ នោះឡើយ»។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ថា ការធ្វើត្វាហ្វដំបូង (Tawaf អាល់-Qudum) គឺជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វរឌូ)។ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ យល់ថាវាជាស៊ូណាន់ន់ (ការលើកទឹកចិត្ត)។ មានការរាយការណ៍ពី សាហ្វីអី ថាវាដូចជាការធ្វើសឡាតគោរពវិហារ (Tahiyatul Masjid)។ ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវគឺទស្សនៈទីមួយ ដោយយោងទៅតាមបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ៖ «...ហើយពួកគេត្រូវធ្វើត្វាហ្វជុំវិញផ្ទះដ៏ចំណាស់ (កៃបះ)» (ស៊ូរ៉ះ អាល់ហាច៖ ២៩)។ ចំពោះការថើបថ្មខ្មៅ គឺមានក្នុងសៀវភៅ «អស្សហ៊ីហៃន» ពី អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ថា៖ «លោកធ្លាប់ថើបថ្មខ្មៅ ហើយនិយាយថា៖ ខ្ញុំដឹងច្បាស់ថាអ្នកគ្រាន់តែជាថ្មមួយដុំ ដែលមិនអាចផ្តល់ផលប្រយោជន៍ ឬទោសពៃរ៍អ្វីបានឡើយ។ ប្រសិនបើខ្ញុំមិនបានឃើញរ៉សូល ﷴ ﷺ ថើបអ្នកទេ ខ្ញុំក៏នឹងមិនថើបអ្នកដែរ»។ អាហ្ម័ដ, ទីរមីហ្ស៊ី និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ រ៉សូល ﷴ ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ថ្មនេះនឹងមកដល់នៅថ្ងៃបរលោក ដោយមានភ្នែកពីរសម្រាប់មើល និងអណ្តាតមួយសម្រាប់និយាយ វានឹងធ្វើជាសាក្សីឱ្យអ្នកដែលបានប៉ះវាដោយសេចក្តីស្មោះត្រង់»។ ចំពោះការប៉ះជ្រុងយ៉ាម៉ានី និងថ្មខ្មៅ គឺមានហាឌីសជាច្រើន។ ក្នុងសៀវភៅ «អស្សហ៊ីហៃន» ពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានធ្វើត្វាហ្វក្នុងពិធីហជ្ជចុងក្រោយ (Hajjatul Wada') ដោយជិះសត្វអូដ្ឋ ហើយលោកបានប៉ះជ្រុងថ្មខ្មៅដោយប្រើដំបង»។ មូស្លីមបានកត់ត្រាស្រដៀងគ្នានេះពី អាប់ប៊ូ តុហ្វៃល ហើយបន្ថែមថា៖ «និងថើបដំបងនោះ»។ អាហ្ម័ដ បានកត់ត្រាពី អ៊ូម៉ារ ថា ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលទៅកាន់លោកថា៖ «ឱ អ៊ូម៉ារ អើយ! អ្នកជាមនុស្សមាំមួន កុំប្រជ្រៀតគ្នាដើម្បីប៉ះថ្មខ្មៅឱ្យសោះ ព្រោះវាធ្វើឱ្យអ្នកទន់ខ្សោយរងគ្រោះ។ ប្រសិនបើអ្នកឃើញទំនេរ ចូរអ្នកប៉ះវាចុះ ប៉ុន្តែបើមិនទំនេរទេ ចូរអ្នកបែរមុខទៅរកវា រួចពោលពាក្យ តាក់ប៊ីរ (Allahu Akbar) និងតាហ្លីល (La ilaha illallah)»។ ចំពោះការដែលអ្នកធ្វើហជ្ជប្រភេទ «ការិន» គ្រប់គ្រាន់ដោយការធ្វើត្វាហ្វតែមួយដង និងសៃអីតែមួយដង គឺដោយសារព្យាការី ﷺ បានធ្វើហជ្ជប្រភេទ «ការិន» តាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត ហើយលោកបានធ្វើត្វាហ្វតែមួយដង និងសៃអីតែមួយដងប៉ុណ្ណោះ។ មិនមានភស្តុតាងណាមួយតម្រូវឱ្យធ្វើត្វាហ្វពីរដង ឬសៃអីពីរដងនោះទេ។ ទីរមីហ្ស៊ី បានកត់ត្រាពី អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ថា៖ «អ្នកណាដែលធ្វើអ៊ីហ្រាំមសម្រាប់ហជ្ជ និងអ៊ុំរ៉ះ គឺគ្រប់គ្រាន់ដោយការធ្វើត្វាហ្វតែមួយដង និងសៃអីតែមួយដង»។ ចំពោះការមានទឹកអូឌូ និងការបិទបាំងអូរ៉ាត់ក្នុងពេលធ្វើត្វាហ្វ គឺយោងតាមសៀវភៅ «អស្សហ៊ីហៃន» ពី អាយ៉ិសះ ថា៖ «រឿងដំបូងដែលព្យាការី ﷺ បានធ្វើនៅពេលមកដល់ គឺលោកបានធ្វើទឹកអូឌូ រួចធ្វើត្វាហ្វជុំវិញកៃបះ»។ ហើយក៏មានក្នុងសៀវភៅទាំងពីរពី អាប់ប៊ូ បាក់រ ថា ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ហាមអ្នកណាម្នាក់ធ្វើត្វាហ្វជុំវិញកៃបះក្នុងសភាពអាក្រាតកាយ»។ ចំពោះស្ត្រីដែលមានរដូវ អាចអនុវត្តកិច្ចការហជ្ជទាំងអស់បាន លើកលែងតែការធ្វើត្វាហ្វជុំវិញកៃបះ គឺយោងតាមហាឌីសរបស់ អាយ៉ិសះ ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «ស្ត្រីដែលមានរដូវ ត្រូវអនុវត្តកិច្ចការហជ្ជទាំងអស់ លើកលែងតែការធ្វើត្វាហ្វជុំវិញកៃបះ»។ ចំពោះការលើកទឹកចិត្តឱ្យរំលឹកដល់អល់ឡោះ (ឌីកិរ) ក្នុងពេលធ្វើត្វាហ្វ គឺយោងតាមហាឌីសរបស់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន សាអ៊ិប ថា៖ «ខ្ញុំបានឮរ៉សូល ﷴ ﷺ និយាយនៅចន្លោះជ្រុងយ៉ាម៉ានី និងថ្មខ្មៅថា៖ ឱម្ចាស់របស់យើងអើយ សូមផ្តល់ឱ្យយើងនូវសេចក្តីល្អនៅក្នុងលោកិយនេះ...»។

«...ល្អនៅលោកិយ និងល្អនៅបរលោក ហើយសូមការពារពួកយើងឱ្យផុតពីទារុណកម្មនៃភ្លើងនរក» (កត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង អាន់-ណាសាអ៊ី ហើយត្រូវបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីស សហ៊ី ដោយ អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន និង អាល់-ហាក៊ីម)។ ពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ ពីព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មានទេវតា (ម៉ាឡាអ៊ីកាត់) ចំនួនចិតសិបអង្គត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យនៅត្រង់ជ្រុងយ៉ាម៉ានី (រុក្នុល យ៉ាម៉ានី)។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលពោលថា៖ ឱអល់ឡោះ! ទូលបង្គំសូមអង្វរព្រះអង្គឱ្យប្រទានការអភ័យទោស និងសុខភាពល្អទាំងនៅលោកិយ និងបរលោក។ ឱម្ចាស់នៃពួកយើង! សូមព្រះអង្គប្រទានដល់ពួកយើងនូវសេចក្តីល្អនៅលោកិយ និងសេចក្តីល្អនៅបរលោក ហើយសូមការពារពួកយើងឱ្យផុតពីទារុណកម្មនៃភ្លើងនរក។ នោះទេវតាទាំងនោះនឹងពោលថា៖ អាមីន» (កត់ត្រាដោយ អ៊ីបនូ ម៉ាចាហ៍ ក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ដែលមាន អ៊ីស្មាអ៊ីល ប៊ីន អាយ៉ាស់ និង ហ៊ីស្ហាម ប៊ីន អាំម៉ារ ដែលអ្នកទាំងពីរនេះមានកម្រិតខ្សោយ)។ អ៊ីបនូ ម៉ាចាហ៍ ក៏បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់គាត់ដែរថា គាត់បានឮព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលធ្វើត្វាហ្វជុំវិញផ្ទះ (កាអបះ) ចំនួនប្រាំពីរជុំ ដោយមិននិយាយអ្វីក្រៅពីពាក្យថា ស៊ុបហានាល់ឡោះ (មហាត្រឹមត្រូវចំពោះអល់ឡោះ), អាល់-ហាំឌុលិលឡាហ៍ (ការសរសើរទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះ), ឡាអ៊ីឡាហះ អ៊ីល្លល់ឡោះ (គ្មានព្រះណាគួរឱ្យគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះ), អល់ឡោះហ៊ូ អាក់បារ (អល់ឡោះមហាអស្ចារ្យ) និង ឡាហាវឡះ វ៉ាឡា កូវ៉ាតា អ៊ីល្លា ប៊ីលឡាហ៍ (គ្មានអំណាច និងកម្លាំងណាក្រៅពីអល់ឡោះទេ) នោះអំពើបាបដប់របស់គាត់នឹងត្រូវលុបចោល ហើយអំពើល្អដប់នឹងត្រូវកត់ត្រាជូនគាត់ ព្រមទាំងឋានៈរបស់គាត់នឹងត្រូវលើកតម្កើងដប់កម្រិត»។ ក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះ ក៏មានអ្នករាយការណ៍ដូចដែលបានរៀបរាប់ក្នុងហាឌីសទីមួយដែរ។ អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី បានកត់ត្រា និងបញ្ជាក់ថាជាហាឌីស សហ៊ី ពីហាឌីសរបស់ អាយ៉ិសះ (រ៉ឌិយាល់ឡោះហ៊ូ អាន់ហា) នាងបាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការធ្វើត្វាហ្វជុំវិញផ្ទះ (កាអបះ) និងការដើររវាងភ្នំ សហ្វា និង ម៉ារវ៉ាហ៍ គឺត្រូវបានកំណត់ឡើងដើម្បីឱ្យមានការរំឭកដល់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ»។ ហើយក្នុងប្រធានបទនេះក៏មានហាឌីសជាច្រើនទៀត។ ចំណែកឯការដែលគាត់ត្រូវធ្វើសឡាតពីររ៉ាកាត់នៅឯ ម៉ាកមូ អ៊ីប្រាហ៊ីម បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការត្វាហ្វ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ ចាប៊ីរ ដែលកត់ត្រាដោយ មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតថា៖ នៅពេលដែលព្យាការី ﷺ បានទៅដល់ ម៉ាកមូ អ៊ីប្រាហ៊ីម លោកបានអានខម្ពីរថា៖ ﴿ហើយចូរអ្នកទាំងឡាយយកទីកន្លែងឈររបស់អ៊ីប្រាហ៊ីមធ្វើជាកន្លែងសឡាត﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-បាកូរ៉ោះ៖ ១២៥)។ បន្ទាប់មកលោកបានធ្វើសឡាតពីររ៉ាកាត់ ដោយអានស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហ្វាតិហះ និងស៊ូរ៉ាត់ អាល់-កាហ្វីរូន និងស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អ៊ីខ្លាស់។ បន្ទាប់មកលោកក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ជ្រុង (រុក្នុល) វិញដើម្បីស្វាគមន៍ (អ៊ីស្ទីឡាម)។ ជំពូកស្តីពីកាតព្វកិច្ចនៃការធ្វើសៃអី (ការដើរ) រវាងភ្នំ សហ្វា និង ម៉ារវ៉ាហ៍៖ ត្រូវធ្វើសៃអីរវាងភ្នំ សហ្វា និង ម៉ារវ៉ាហ៍ ចំនួនប្រាំពីរជុំ ដោយអង្វរករដោយពាក្យដែលបានកំណត់ (ពីព្យាការី)។ ហើយប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកធ្វើ តាម៉ាត់តុអ (Tamattu') នោះបន្ទាប់ពីធ្វើសៃអីរួច គាត់នឹងក្លាយជាអ្នកហាឡាល់ (អនុញ្ញាតឱ្យធ្វើអ្វីៗដែលហាមឃាត់ក្នុងពេលអ៊ីហ្រាំ) រហូតដល់ថ្ងៃ តារវីយ៉ាហ៍ (ថ្ងៃទី៨ នៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ) ទើបគាត់ចាប់ផ្តើមចូលកាន់សភាពអ៊ីហ្រាំសម្រាប់ធ្វើហជ្ជ។ ខ្ញុំសូមនិយាយថា៖ អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ស៊ីហ្វៃ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ ហាប៊ីបះ ប៊ីន អាប់ប៊ី តាចហ្ស៊ីអាហ៍ ថាព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយធ្វើសៃអីចុះ ព្រោះអល់ឡោះបានកំណត់កាតព្វកិច្ចនៃការធ្វើសៃអីលើអ្នកទាំងឡាយហើយ»។ ក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះមាន អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាល់-មូអាំមាល ដែលគាត់ជាអ្នករាយការណ៍ខ្សោយ ហើយវាក៏មានខ្សែសង្វាក់មួយទៀតក្នុងសៀវភៅ សហ៊ី អ៊ីបនូ ខូហ្សៃម៉ាហ៍ និង អាត់-តបូរ៉ូនី ពី អ៊ីបនូ អាប់បាស។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ជំពូកស្តីពីការបកស្រាយអំពីកិច្ចប្រតិបត្តិហជ្ជ (ម៉ាណាស៊ីក ហជ្ជ) លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានកត់ត្រាទុកនូវខ្លឹមសារស្រដៀងគ្នានេះពីហាឌីសរបស់ សហ្វ៊ីយ៉ះ ប៊ីនត៍ សៃបះ។ ហើយលោក អ៊ីម៉ាម មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា៖ នៅពេលដែលព្យាការី ﷺ បានបញ្ចប់ការធ្វើត្វាហ្វ (ដើរជុំវិញកាអះបះ) លោកបានទៅកាន់ភ្នំសហ្វា រួចឡើងទៅលើនោះរហូតដល់មើលឃើញផ្ទះអល់ឡោះ (កាអះបះ)។ លោកបានលើកដៃទាំងពីរឡើង រួចក៏ថ្លែងសរសើរដល់អល់ឡោះ និងអង្វរករតាមអ្វីដែលលោកចង់អង្វរ។ លោក អាន់-ណាសាអ៊ី ក៏បានកត់ត្រាខ្លឹមសារស្រដៀងគ្នានេះពីហាឌីសរបស់ ចាប៊ីរ។ នៅក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ មូស្លីម ក៏មានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ ចាប៊ីរ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) ផងដែរថា៖ នៅពេលដែលព្យាការី ﷺ បានទៅដល់ជិតភ្នំសហ្វា លោកបានអានខម្ពីរថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ សហ្វា និងម៉ារវ៉ះ គឺជាសញ្ញាណមួយក្នុងចំណោមសញ្ញាណទាំងឡាយរបស់អល់ឡោះ﴾ [អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ១៥៨]។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំចាប់ផ្តើមដោយអ្វីដែលអល់ឡោះបានចាប់ផ្តើម»។ ដូច្នេះ លោកបានចាប់ផ្តើមពីភ្នំសហ្វា រួចឡើងទៅលើនោះរហូតដល់មើលឃើញផ្ទះអល់ឡោះ លោកបានបែរមុខទៅរកទិសគីប្លះ រួចក៏ធ្វើការគោរពឯកភាពចំពោះអល់ឡោះ (តូហ៊ីត) និងលើកតម្កើងព្រះអង្គ (តាក់ប៊ីរ) ដោយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឡាអ៊ីឡាហះ អ៊ីល្លល់ឡោះ វ៉ះហ៍ដះហ៊ូ ឡា សារីកះឡះហ៊ូ, លះហ៊ុល មូលកូ វ៉ះលះហ៊ុល ហាំដូ, វ៉ះហុវ៉ះ អាឡា កុល្លិ សៃអ៊ីន កូឌីរ។ ឡាអ៊ីឡាហះ អ៊ីល្លល់ឡោះ វ៉ះហ៍ដះហ៊ូ, អាន់ជ៉ះហ្សះ វ៉ះអ្ដះហ៊ូ, វ៉ះន៉ះសារ៉ះ អាប់ដះហ៊ូ, វ៉ះហះហ្សះមល់ អះហ្សាប៉ះ វ៉ះហ៍ដះហ៊ូ»។ បន្ទាប់មក លោកក៏បានអង្វរករនៅចន្លោះនោះ ហើយលោកបានពោលពាក្យដដែលនេះចំនួនបីដង។ បន្ទាប់មក លោកបានចុះទៅកាន់ភ្នំម៉ារវ៉ះ រហូតដល់ជើងរបស់លោកបានដើរដល់កណ្តាលជ្រលងភ្នំ លុះដល់ពេលឡើងភ្នំ លោកក៏បានដើររហូតដល់ភ្នំម៉ារវ៉ះ ហើយលោកបានធ្វើដូចអ្វីដែលលោកបានធ្វើនៅភ្នំសហ្វា។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ឃើញថា ការធ្វើសៃអី (ដើររវាងសហ្វា និងម៉ារវ៉ះ) គឺជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វារឌូ) ចំណែកឯក្រុមហាន់ណាហ្វីយះយល់ថា វាជាកិច្ចការចាំបាច់ (វ៉ាហ្ស៊ីប) ដែលត្រូវសងដោយការធ្វើពលិកម្ម (ដាំ) ប្រសិនបើខកខាន។ ចំពោះការដែលអ្នកធ្វើហជ្ជប្រភេទតាំតាក់ (មូតាំតាក់) ក្លាយជាហាឡាល់ (អនុញ្ញាត) បន្ទាប់ពីធ្វើសៃអីរួច គឺផ្អែកលើសម្តីរបស់ អាយ៉ិសះ ដែលបានរៀបរាប់អំពីការធ្វើហជ្ជរបស់ពួកគេជាមួយព្យាការី ﷺ ថា៖ «ចំណែកអ្នកដែលបានចូលកាន់សីលហជ្ជដោយធ្វើអ៊ុំរ៉ោះ ពួកគេបានក្លាយជាហាឡាល់នៅពេលដែលពួកគេបានធ្វើត្វាហ្វជុំវិញផ្ទះអល់ឡោះ និងរវាងសហ្វា និងម៉ារវ៉ះ»។ ហាឌីសនេះមាននៅក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងសៀវភៅដទៃទៀត។ នៅក្នុងសៀវភៅទាំងពីរនោះ ក៏មានហាឌីសពី ចាប៊ីរ ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាដកខ្លួនចេញពីការកាន់សីលហជ្ជ (អ៊ីហ្រាំ) ដោយការធ្វើត្វាហ្វជុំវិញផ្ទះអល់ឡោះ និងរវាងសហ្វា និងម៉ារវ៉ះ ហើយចូរអ្នករាល់គ្នាកាត់សក់ រួចចូររស់នៅដោយភាពហាឡាល់រហូតដល់ថ្ងៃតារវីយ៉ះ (ថ្ងៃទី៨ ខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ)។ បន្ទាប់មក ចូរអ្នករាល់គ្នាចូលកាន់សីលហជ្ជ ហើយចូរធ្វើអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាបានមកជាមួយនោះឱ្យទៅជាការធ្វើហជ្ជបែបតាំតាក់»។ នៅក្នុងពាក្យសម្តីមួយទៀតរបស់មូស្លីមពីហាឌីសរបស់គាត់ដែរបាននិយាយថា៖ ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាពួកយើងនៅពេលដែលយើងបានក្លាយជាហាឡាល់ថា ឱ្យយើងចូលកាន់សីលហជ្ជនៅពេលដែលយើងធ្វើដំណើរទៅកាន់មីណា ហើយយើងក៏បានចូលកាន់សីលហជ្ជពីតំបន់អាល់អាប់តះ។ បន្ទាប់មក ទៅកាន់វាលអារ៉ូហ្វះនៅថ្ងៃអារ៉ូហ្វះ ដោយពោលពាក្យតាល់ប៊ីយ៉ះ និងតាក់ប៊ីរ ហើយត្រូវបង្រួបបង្រួមការអធិស្ឋាន (សឡាត) ម៉ាហ្គ្រីប និងអ៊ីសាកនៅទីនោះ រួចស្តាប់ធម្មទេសនា (ឃុតបះ)។ បន្ទាប់មក ចាកចេញពីអារ៉ូហ្វះទៅកាន់មូសដាលីហ្វះ ហើយបង្រួបបង្រួមការអធិស្ឋានម៉ាហ្គ្រីប និងអ៊ីសា រួចសម្រាកនៅទីនោះ។ បន្ទាប់មក អធិស្ឋានហ្វាចរ រួចទៅកាន់ម៉ាស៊ីអ័រ ហារ៉ាម ដើម្បីរំលឹកដល់អល់ឡោះនៅទីនោះ ហើយឈរនៅទីនោះរហូតដល់មុនពេលថ្ងៃរះ។ បន្ទាប់មក ចាកចេញរហូតដល់ទៅដល់ជ្រលងភ្នំមូហ្សាស៊ីរ រួចដើរតាមផ្លូវកណ្តាលទៅកាន់ជុំរ៉ោះ (សសរថ្ម) ដែលនៅជិតដើមឈើ នោះគឺជុំរ៉ោះ អាល់អាកូបាន់។ ត្រូវគប់ដុំថ្មចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ ដោយពោលពាក្យតាក់ប៊ីរជាមួយដុំថ្មនីមួយៗ ហើយមិនត្រូវគប់មុនពេលថ្ងៃរះឡើយ លើកលែងតែស្ត្រី និងកុមារ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគប់មុនពេលនោះ។ បន្ទាប់មក កោរសក់ ឬកាត់សក់ នោះអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងនឹងក្លាយជាហាឡាល់សម្រាប់គាត់ លើកលែងតែស្ត្រី។ អ្នកណាដែលកោរសក់ ឬធ្វើពលិកម្ម ឬទៅធ្វើត្វាហ្វជុំវិញផ្ទះអល់ឡោះមុនពេលគប់ដុំថ្ម គឺមិនមានបាបអ្វីឡើយ។ បន្ទាប់មក ត្រឡប់ទៅមីណាវិញ ហើយសម្រាកនៅទីនោះក្នុងរាត្រីតាស៊ីរីក (ថ្ងៃទី១១, ១២, ១៣ ខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ)។ ក្នុងថ្ងៃនីមួយៗនៃថ្ងៃតាស៊ីរីក ត្រូវគប់ជុំរ៉ោះទាំងបីដោយដុំថ្មប្រាំពីរគ្រាប់ ដោយចាប់ផ្តើមពីជុំរ៉ោះតូច បន្ទាប់មកជុំរ៉ោះកណ្តាល រួចជុំរ៉ោះ អាល់អាកូបាន់។ វាជាការប្រសើរសម្រាប់អ្នកដែលដឹកនាំហ្វូងមនុស្សធ្វើហជ្ជ ឱ្យធ្វើធម្មទេសនា (ឃុតបះ) នៅថ្ងៃណាហ័រ (ថ្ងៃទី១០ ខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ) និងនៅពាក់កណ្តាលនៃថ្ងៃតាស៊ីរីក។ អ្នកធ្វើហជ្ជត្រូវធ្វើត្វាហ្វ អ៊ីហ្វូដោះ (ត្វាហ្វហជ្ជ) នៅថ្ងៃណាហ័រ ហើយនៅពេលបញ្ចប់កិច្ចការហជ្ជ ត្រូវធ្វើត្វាហ្វ វ៉ះដាអ៍ (ត្វាហ្វលាគ្នា)។

បានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញថា ត្វាហ្វុល អ៊ីហ្វាដោះ (Tawaf អាល់-Ifadah) គឺជាសសរស្តម្ភមួយក្នុងចំណោមសសរស្តម្ភនៃពិធីហជ្ជ ដែលមិនអាចបំពេញពិធីហជ្ជបានឡើយបើគ្មានវា។ អ្នកប្រាជ្ញបានឯកភាពគ្នាថា ការអនុវត្តវាគឺត្រូវតាមស៊ូណាន់ន់ (គួរឱ្យស្រឡាញ់) នៅថ្ងៃណាហ័រ (ថ្ងៃទី១០ នៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ) បន្ទាប់ពីការគប់ថ្ម ការសម្លាប់សត្វហ្ហាឌី (Hady) និងការកោរសក់។ ប្រសិនបើគេពន្យារពេលវាទៅធ្វើនៅថ្ងៃតាស៊្រីក (ថ្ងៃទី១១, ១២, ១៣ នៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ) នោះវាចាត់ទុកថាបានការ ហើយមិនមានកាតព្វកិច្ចត្រូវសងដាំ (សំណង) ឡើយ ដោយមានការឯកភាពគ្នា។ ចំណែកឯការធ្វើត្វាហ្វុល វ៉ាដាអ៍ (Tawaf អាល់-Wada' - ត្វាហ្វលាគ្នា) នៅពេលបញ្ចប់កិច្ចការហជ្ជ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស ដែលកត់ត្រាដោយលោក មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀត ដែលបាននិយាយថា៖ «ប្រជាជនតែងតែចាកចេញទៅតាមទិសដៅរៀងៗខ្លួន រួចរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "កុំឱ្យនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាចាកចេញឱ្យសោះ រហូតទាល់តែការងារចុងក្រោយរបស់គេគឺនៅឯផ្ទះរបស់អល់ឡោះ (កាអ់បះ)"»។ នៅក្នុងពាក្យសម្តីមួយទៀតរបស់ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម បានបញ្ជាក់ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យប្រជាជនធ្វើឱ្យការងារចុងក្រោយរបស់ពួកគេគឺនៅឯផ្ទះរបស់អល់ឡោះ លើកលែងតែទ្រង់បានបន្ធូរបន្ថយចំពោះស្ត្រីដែលមានរដូវ»។ មានហាឌីសជាច្រើនទៀតពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនេះ ហើយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ឃើញថា ត្វាហ្វុល វ៉ាដាអ៍ គឺជាកាតព្វកិច្ច (វ៉ាហ្ស៊ីប)។ ចំណែកលោក ម៉ាលីក, ដាវូដ និង អ៊ីបនូ មុនហ្ស៊ីរ បានពោលថា វាជាស៊ូណាន់ន់ ហើយការបោះបង់វាចោលមិនមានទោសអ្វីឡើយ។ ជំពូក៖ ការពន្យល់អំពីប្រភេទសត្វហ្ហាឌី (Hady) ដែលល្អបំផុត សត្វហ្ហាឌីដែលល្អបំផុតគឺ អូដ្ឋ បន្ទាប់មកគោ បន្ទាប់មកពពែ ឬចៀម។ គោមួយក្បាល និងអូដ្ឋមួយក្បាល អាចប្រើជំនួសសម្រាប់មនុស្សប្រាំពីរនាក់បាន។ អ្នកដែលថ្វាយសត្វហ្ហាឌីស្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគសាច់សត្វនោះ និងជិះវាបាន ហើយត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើការសម្គាល់ (អ៊ីស្ហអារ) និងពាក់ខ្សែ (តាក់លីដ) នៅលើករបស់វា។ អ្នកដែលបញ្ជូនសត្វហ្ហាឌីសៅមិនត្រូវបានហាមឃាត់អ្វីឡើយ ដូចអ្វីដែលត្រូវបានហាមឃាត់ចំពោះអ្នកដែលកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាព អ៊ីហ្រាំ (Ihram)។ ខ្ញុំសូមពោលថា៖ ការដែលអូដ្ឋល្អបំផុត គឺដោយសារព្យាការី ﷺ ធ្លាប់ថ្វាយអូដ្ឋ ហើយវាក៏ផ្តល់ផលប្រយោជន៍ច្រើនជាងដល់ជនក្រីក្រ។ ដូចគ្នានេះដែរចំពោះគោ បើធៀបនឹងពពែ។ នេះគឺក្នុងករណីដែលអ្នកថ្វាយអូដ្ឋ ឬគោមានតែម្នាក់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានមនុស្សមួយក្រុមដែលគ្រប់ចំនួនសម្រាប់ចំណែកអូដ្ឋ ឬគោ នោះមានការខ្វែងគំនិតគ្នាថា តើអ្វីដែលល្អបំផុតសម្រាប់មនុស្សប្រាំពីរនាក់៖ តើអូដ្ឋ ឬគោ ឬក៏ម្នាក់មួយក្បាល (ពពែ)? រឿងដែលច្បាស់គឺត្រូវពិចារណាទៅលើអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ច្រើនជាងដល់ជនក្រីក្រ។ ចំណែកការដែលអូដ្ឋមួយក្បាលសម្រាប់មនុស្សប្រាំពីរនាក់ដូចជាគោដែរ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ ក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និង មូស្លីម) និងអ្នកដទៃទៀត ដែលបាននិយាយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជាឱ្យពួកយើងចូលរួមចំណែកក្នុងអូដ្ឋ និងគោ ដោយមនុស្សប្រាំពីរនាក់ក្នុងចំណោមពួកយើងសម្រាប់អូដ្ឋមួយក្បាល»។ នៅក្នុងពាក្យសម្តីរបស់ មូស្លីម បានបញ្ជាក់ថា៖ «មានគេសួរលោក ហ្សាប៊ីរ ថា តើអាចចូលរួមចំណែកក្នុងគោដូចដែលចូលរួមចំណែកក្នុងអូដ្ឋដែរឬទេ? លោកបានឆ្លើយថា៖ វាមិនខុសអ្វីពីអូដ្ឋឡើយ»។ លោក អះម៉ាត់ និង អ៊ីបនូ ម៉ាហ្សះ បានដកស្រង់ពីលោក អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា មានបុរសម្នាក់បានមកជួបព្យាការី ﷺ ហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានអូដ្ឋមួយក្បាល ហើយខ្ញុំជាអ្នកមាន ប៉ុន្តែខ្ញុំរកវាមិនឃើញដើម្បីទិញវា»។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានបញ្ជាឱ្យគាត់ទិញពពែប្រាំពីរនាក់មកសម្លាប់។ អ្នករាយការណ៍ហាឌីសនេះសុទ្ធតែជាអ្នករាយការណ៍ក្នុងសហ៊ីហ៍។ ហាឌីសនេះមិនផ្ទុយនឹងហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស ដែលកត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, ណាសាអ៊ី, អ៊ីបនូ ម៉ាហ្សះ និង ទិរមីហ្ស៊ី (ដែលចាត់ទុកថាជាហាឌីស ហាសាន់) ដែលថា៖ «ពួកយើងធ្លាប់ធ្វើដំណើរ ហើយថ្ងៃបុណ្យអះដហាបានមកដល់ ពួកយើងក៏បានសម្លាប់គោមួយក្បាលសម្រាប់ប្រាំពីរនាក់ និងអូដ្ឋមួយក្បាលសម្រាប់ដប់នាក់»។ ដូចគ្នានេះដែរ វាមិនផ្ទុយនឹងអ្វីដែលមានក្នុងសហ៊ីហ៍ទាំងពីរពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ រ៉ាហ្វិអ៍ ប៊ីន ខូឌីជ ដែលថា ព្យាការី ﷺ បានបែងចែកដោយស្មើគ្នានូវចៀមដប់ក្បាលស្មើនឹងអូដ្ឋមួយក្បាលនោះទេ ព្រោះការស្មើគ្នារវាងអូដ្ឋនិងចៀមប្រាំពីរគឺនៅក្នុងរឿងហ្ហាឌី (ការថ្វាយសត្វក្នុងហជ្ជ) ចំណែកការស្មើគ្នានឹងដប់គឺនៅក្នុងរឿង អ៊ូដហ៊ីយ៉ះ (ការសម្លាប់សត្វថ្ងៃបុណ្យ)។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ថា ចំនួនស្មើគ្នានៃអូដ្ឋក្នុងរឿងហ្ហាឌីគឺចៀមប្រាំពីរ។ លោក តហាវី និង អ៊ីបនូ រូស្ដ បានអះអាងថាវាជាការឯកភាពគ្នា ប៉ុន្តែការអះអាងនេះមិនត្រឹមត្រូវទេ ព្រោះការខ្វែងគំនិតគ្នានេះមានភាពល្បីល្បាញ។ ចំណែកការដែលអ្នកថ្វាយសត្វហ្ហាឌីអាចបរិភោគសាច់សត្វនោះបាន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យយកសាច់មួយដុំពីអូដ្ឋនីមួយៗ រួចដាក់ក្នុងឆ្នាំង ហើយចម្អិន រួចទ្រង់ និងលោក អាលី បានបរិភោគសាច់ និងផឹកទឹកស៊ុបរបស់វា» (កត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់ និង មូស្លីម)។ ក្នុងសហ៊ីហ៍ទាំងពីរពីហាឌីសរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសះ ថា៖ «មានគេយកសាច់គោចូលទៅជួបលោកស្រីនៅថ្ងៃណាហ័រ លោកស្រីក៏សួរថា៖ តើនេះជាអ្វី? គេឆ្លើយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានសម្លាប់វាជំនួសភរិយារបស់ទ្រង់»។ លោក ណាវ៉ាវី បានពោលថា៖ «អ្នកប្រាជ្ញបានឯកភាពគ្នាថា ការបរិភោគសាច់ហ្ហាឌីដែលជាការស្ម័គ្រចិត្ត និងសាច់អ៊ូដហ៊ីយ៉ះ គឺជាស៊ូណាន់ន់»។ រឿងដែលច្បាស់គឺមិនមានភាពខុសគ្នារវាងហ្ហាឌីដែលស្ម័គ្រចិត្ត និងហ្ហាឌីផ្សេងទៀតឡើយ យោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿ចូរអ្នករាល់គ្នាបរិភោគពីសាច់របស់វាចុះ﴾ (ស៊ូរ៉ះ អាល់ហាច៖ ២៨)។ ចំណែកការដែលអ្នកថ្វាយសត្វហ្ហាឌីអាចជិះសត្វរបស់ខ្លួនបាន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាន៉ាស ក្នុងសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ និងអ្នកដទៃទៀតថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានឃើញបុរសម្នាក់កំពុងដឹកអូដ្ឋរបស់គាត់ ទ្រង់ក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ "ចូរជិះវាទៅ"។ គាត់ឆ្លើយថា៖ វាជាសត្វហ្ហាឌី។ ទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា៖ "ចូរជិះវាទៅ"។ គាត់ឆ្លើយថា៖ វាជាសត្វហ្ហាឌី។ ទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា៖ "ចូរជិះវាទៅ"»។ ក្នុងសហ៊ីហ៍ទាំងពីរក៏មានហាឌីសស្រដៀងគ្នានេះពីលោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ះ។ លោក អះម៉ាត់ និង មូស្លីម បានដកស្រង់ពីលោក ហ្សាប៊ីរ ថា៖ «គេបានសួរលោកអំពីការជិះសត្វហ្ហាឌី លោកឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំបានឮរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ "ចូរជិះវាដោយសមរម្យ ប្រសិនបើអ្នកចាំបាច់ត្រូវជិះវា រហូតទាល់តែអ្នករកបានសត្វជិះផ្សេងទៀត"»។ ចំណែកការដែលគួរឱ្យលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើការសម្គាល់ (អ៊ីស្ហអារ) និងពាក់ខ្សែ (តាក់លីដ) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស ក្នុងសៀវភៅ មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានធ្វើសឡាត ហ្ស៊ូហ័រ នៅ ហ្ស៊ុលហុលីហ្វះ រួចទ្រង់បានហៅអូដ្ឋរបស់ទ្រង់មក ហើយទ្រង់បានធ្វើការសម្គាល់នៅផ្នែកខាងស្តាំនៃខ្នងរបស់វា រួចជូតឈាមចេញ ហើយពាក់ខ្សែស្បែកជើងពីរនៅករបស់វា»។ ចំណែកការដែលអ្នកបញ្ជូនសត្វហ្ហាឌីសៅមិនត្រូវបានហាមឃាត់អ្វីឡើយ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសះ ក្នុងសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ និងអ្នកដទៃទៀតថា៖ «ព្យាការី ﷺ ធ្លាប់បញ្ជូនសត្វហ្ហាឌីពីក្រុងម៉ាឌីណះ រួចទ្រង់មិនបានជៀសវាងអ្វីឡើយពីអ្វីដែលអ្នកស្ថិតក្នុងស្ថានភាព អ៊ីហ្រាំ ត្រូវជៀសវាង»។

ជំពូកស្តីពីការធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍ដោយឡែក (អ៊ុំរ៉ោះហ៍មូហ្វ្រូដាហ៍) ការចូលក្នុងសភាពអ៊ីហ្រាំសម្រាប់ការធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍ គឺត្រូវធ្វើឡើងនៅឯមីកាត (ទីតាំងកំណត់)។ ចំណែកអ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងម៉ាក្កាស់ ត្រូវចេញទៅកាន់តំបន់ហ៊ីល (តំបន់ក្រៅព្រំដែនហារ៉ម) រួចធ្វើការត្វាហ្វ (ដើរជុំវិញកាអបះ) ធ្វើការសៃអី (ដើររវាងភ្នំសហ្វា និងម៉ារវ៉ាហ៍) ហើយកោរសក់ ឬកាត់សក់។ ការធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍នេះ គឺមានច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបានគ្រប់ពេលវេលាពេញមួយឆ្នាំ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះការចូលក្នុងសភាពអ៊ីហ្រាំនៅឯមីកាតនោះ គឺជារឿងច្បាស់លាស់ ពីព្រោះការចូលក្នុងសភាពអ៊ីហ្រាំសម្រាប់អ៊ុំរ៉ោះហ៍ គឺដូចគ្នាទៅនឹងការចូលក្នុងសភាពអ៊ីហ្រាំសម្រាប់ហជ្ជ ហើយភស្តុតាងនានាអំពីមីកាតក៏បានលើកឡើងរួចមកហើយ។ ចំណែកការដែលអ្នកស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងម៉ាក្កាស់ត្រូវចេញទៅកាន់តំបន់ហ៊ីលនោះ គឺផ្អែកទៅលើអ្វីដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងគម្ពីរដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀតថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជាឱ្យអាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន អាប៊ី បាករ នាំអ្នកម្នាងអាអ៊ីសាហ៍ចេញទៅកាន់តំបន់តាន់អ៊ីម ដើម្បីឱ្យនាងចូលក្នុងសភាពអ៊ីហ្រាំសម្រាប់ធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍ពីទីនោះ»។ ចំពោះការត្វាហ្វ ការសៃអី ការកោរសក់ ឬការកាត់សក់វិញ គឺមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នានោះទេ។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីលោក រ៉សូល ﷺ នៅក្នុងគម្ពីរដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ និងប្រភពដទៃទៀត តាមរយៈហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយក្រុមសហាបះថា៖ «លោកបានបញ្ជាដល់អ្នកដែលមិនមានសត្វសម្រាប់ធ្វើការបូជា (ហៈឌី) ឱ្យធ្វើការត្វាហ្វ និងសៃអី រួចកោរសក់ ឬកាត់សក់។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលបានធ្វើដូចនេះ គឺគេបានរួចផុតពីការហាមឃាត់ទាំងស្រុង ហើយអាចរួមរ័កជាមួយភរិយាបានបន្ទាប់ពីនោះ»។ ចំណែកការដែលអ៊ុំរ៉ោះហ៍មានច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបានគ្រប់ពេលវេលាពេញមួយឆ្នាំនោះ គឺផ្អែកទៅលើហាឌីសរបស់អាអ៊ីសាហ៍ ដែលកត់ត្រាដោយអាប៊ូ ដាវូដ ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍ចំនួនពីរដង គឺមួយដងក្នុងខែហ្ស៊ុលក្អីដាហ៍ និងមួយដងក្នុងខែស៊ូវ៉ាល់»។ នៅក្នុងគម្ពីរដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ តាមរយៈហាឌីសរបស់អានីស បានបញ្ជាក់ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍ចំនួនបួនដង ក្នុងខែហ្ស៊ុលក្អីដាហ៍ លើកលែងតែលើកដែលលោកធ្វើរួមជាមួយហជ្ជរបស់លោក»។ ក្នុងចំណោមនោះ ក៏មានអ៊ុំរ៉ោះហ៍របស់អាអ៊ីសាហ៍ ដែលព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យអាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន នាំនាងទៅធ្វើពីតាន់អ៊ីម ព្រោះថាវាជាការធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍រួមជាមួយហជ្ជរបស់នាងជាមួយព្យាការី ﷺ។ កាលពីសម័យចាហ៊ីលីយ៉ាហ៍ (សម័យមិនទាន់មានឥស្លាម) ពួកគេហាមឃាត់ការធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍ក្នុងថ្ងៃនៃពិធីហជ្ជ ប៉ុន្តែព្យាការី ﷺ បានបដិសេធចំពោះទង្វើនោះ ហើយលោកបានធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍ និងបញ្ជាឱ្យធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍ក្នុងអំឡុងពេលនោះ។ នៅក្នុងគម្ពីរដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ និងប្រភពដទៃទៀត តាមរយៈហាឌីសរបស់អ៊ីបនូ អាប់បាស បានបញ្ជាក់ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការធ្វើអ៊ុំរ៉ោះហ៍ក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន គឺមានផលបុណ្យស្មើនឹងការធ្វើហជ្ជ»។

គម្ពីរស្ដីពីអាពាហ៍ពិពាហ៍ (កិតាប អាន់-នីកាហ៍)

គម្ពីរអាពាហ៍ពិពាហ៍ (និកាហ៍) ភាពស្របច្បាប់នៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ អាពាហ៍ពិពាហ៍ត្រូវបានកំណត់ជាការអនុញ្ញាតសម្រាប់អ្នកដែលមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការរៀបការ ហើយវាជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់អ្នកដែលខ្លាចធ្លាក់ខ្លួនទៅក្នុងអំពើខុសឆ្គង (ហ្ស៊ីណា)។ ការនៅលីវដោយបួស (មិនរៀបការ) គឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ លើកលែងតែអ្នកនោះគ្មានលទ្ធភាពបំពេញកាតព្វកិច្ចចាំបាច់ក្នុងជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍។ គួរជ្រើសរើសស្ត្រីដែលមានចិត្តស្រឡាញ់ ផ្តល់កំណើតកូនបានច្រើន ជាស្រីក្រមុំ មានរូបសម្រស់ មានត្រកូលល្អ មានសាសនា និងមានទ្រព្យសម្បត្តិ។ ស្ត្រីដែលធ្លាប់រៀបការរួច (មេម៉ាយ) ត្រូវសុំការយល់ព្រមពីខ្លួននាងផ្ទាល់ ដោយការយល់ព្រមរបស់នាងគឺអាស្រ័យលើការពេញចិត្តចំពោះបុរសដែលមកដណ្តឹងដែលសមរម្យនឹងនាង។ ចំណែកស្ត្រីក្រមុំ ត្រូវសុំការយល់ព្រមតាមរយៈអាណាព្យាបាលរបស់នាង ហើយការយល់ព្រមរបស់នាងគឺបង្ហាញតាមរយៈភាពស្ងៀមស្ងាត់របស់នាង។ ការដណ្តឹងស្ត្រីដែលកំពុងស្ថិតក្នុងរយៈពេលរង់ចាំ (អ៊ីដដះ) គឺមិនអនុញ្ញាតឡើយ ហើយការដណ្តឹងលើការដណ្តឹងរបស់អ្នកដទៃក៏មិនអនុញ្ញាតដែរ។ ការមើលមុខស្ត្រីដែលខ្លួនចង់ដណ្តឹងគឺត្រូវបានអនុញ្ញាត។ អាពាហ៍ពិពាហ៍មិនអាចកើតឡើងបានឡើយ ប្រសិនបើគ្មានអាណាព្យាបាល (វ៉ាលី) និងសាក្សីពីរនាក់ លើកលែងតែក្នុងករណីដែលអាណាព្យាបាលរារាំងដោយអយុត្តិធម៌ ឬមិនមែនជាមូស្លីម។ ប្តីឬប្រពន្ធម្នាក់ៗអាចតែងតាំងតំណាងឱ្យធ្វើកិច្ចសន្យាអាពាហ៍ពិពាហ៍ជំនួសខ្លួនបាន ទោះបីជាតំណាងនោះមានតែម្នាក់ក៏ដោយ។ ការពន្យល់៖ ១. ភាពស្របច្បាប់៖ សម្រាប់អ្នកដែលមានលទ្ធភាព គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយ អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱក្រុមយុវជនអើយ! អ្នកណាដែលមានលទ្ធភាពរៀបការ ចូររៀបការចុះ ព្រោះវាជួយឱ្យរក្សាខ្សែភ្នែក និងការពារកេរ្តិ៍ខ្មាសបានល្អជាង។ ចំណែកអ្នកដែលគ្មានលទ្ធភាព ចូរถือសីល (ស៊ូអ៊ុំ) ព្រោះវាជាខែលការពារ»។ ២. កាតព្វកិច្ច៖ អាពាហ៍ពិពាហ៍ក្លាយជាកាតព្វកិច្ចនៅពេលដែលបុគ្គលនោះខ្លាចធ្លាក់ខ្លួនទៅក្នុងអំពើហាមឃាត់ ព្រោះការជៀសវាងអំពើបាបគឺជាកាតព្វកិច្ច ហើយប្រសិនបើការជៀសវាងនោះមិនអាចសម្រេចបានក្រៅពីការរៀបការ នោះការរៀបការក្លាយជាកាតព្វកិច្ច។ ៣. ការហាមឃាត់ការបួស (តាបាតតូល)៖ ផ្អែកលើហាឌីសដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «...ខ្ញុំស៊ូអ៊ុំផង និងឆាន់ផង ខ្ញុំសឡាតផង និងសម្រាកផង ហើយខ្ញុំក៏រៀបការជាមួយស្ត្រីផងដែរ។ អ្នកណាដែលងាកចេញពីស៊ូណាន់ន់របស់ខ្ញុំ គេមិនមែនជាផ្នែកមួយនៃក្រុមខ្ញុំឡើយ»។ ៤. លក្ខណៈស្ត្រីដែលគួរជ្រើសរើស៖ ផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «ចូររៀបការជាមួយស្ត្រីដែលមានចិត្តស្រឡាញ់ និងផ្តល់កំណើតកូនបានច្រើន...» និងហាឌីសដែលថា៖ «ស្ត្រីត្រូវបានគេរៀបការដោយសារកត្តាបួនយ៉ាង៖ ទ្រព្យសម្បត្តិ, ត្រកូល, រូបសម្រស់ និងសាសនា។ ដូច្នេះ ចូរជ្រើសរើសយកអ្នកដែលមានសាសនា (ជំនឿល្អ)»។ ៥. ការយល់ព្រម៖ ផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «ស្ត្រីមេម៉ាយមានសិទ្ធិលើខ្លួនឯងជាងអាណាព្យាបាលរបស់នាង ចំណែកស្ត្រីក្រមុំត្រូវសុំការអនុញ្ញាតពីនាង ហើយការអនុញ្ញាតរបស់នាងគឺភាពស្ងៀមស្ងាត់»។ ៦. ការហាមឃាត់ការដណ្តឹងលើការដណ្តឹង៖ ផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «មូស្លីមគឺជាបងប្អូននឹងគ្នា ដូច្នេះមិនអនុញ្ញាតឱ្យមូស្លីមម្នាក់ដណ្តឹងលើការដណ្តឹងរបស់បងប្អូនខ្លួនឡើយ រហូតទាល់តែអ្នកដណ្តឹងមុននោះបោះបង់ចោល»។ ៧. ការមើលមុខស្ត្រីដែលចង់ដណ្តឹង៖ ផ្អែកលើហាឌីសដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់បុរសម្នាក់ថា៖ «ចូរទៅមើលនាងចុះ ព្រោះវាជាការប្រសើរក្នុងការបង្កើតភាពស្និទ្ធស្នាលរវាងអ្នកទាំងពីរ»។ ៨. អាណាព្យាបាល និងសាក្សី៖ ផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «មិនមានអាពាហ៍ពិពាហ៍ណាមួយដែលត្រឹមត្រូវដោយគ្មានអាណាព្យាបាលឡើយ» និងហាឌីសដែលថា៖ «ស្ត្រីណាក៏ដោយដែលរៀបការដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីអាណាព្យាបាលរបស់នាង អាពាហ៍ពិពាហ៍របស់នាងគឺមោឃៈ (មិនត្រឹមត្រូវ)»។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ជំពូក៖ ការបញ្ជាក់ថា ការរៀបការបែបមូទអះ (Nikah Mut'ah) ត្រូវបានលុបចោល ហើយការរៀបការបែបតាហ្លីល (Nikah Tahlil) គឺហាមឃាត់ ការរៀបការបែបមូទអះ ត្រូវបានលុបចោល ហើយការរៀបការបែបតាហ្លីល គឺហាមឃាត់។ ដូចគ្នានេះដែរ ការរៀបការបែបស៊ីហ្គ័រ (Shighar) ក៏ហាមឃាត់ដែរ។ ប្តីមានកាតព្វកិច្ចបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌរបស់ភរិយា លើកលែងតែលក្ខខណ្ឌនោះធ្វើឱ្យអ្វីដែលហាឡាល (អនុញ្ញាត) ក្លាយជាហារ៉ាម (ហាមឃាត់) ឬអ្វីដែលហារ៉ាមក្លាយជាហាឡាល។ ហាមឃាត់មិនឱ្យបុរសរៀបការជាមួយស្ត្រីដែលប្រព្រឹត្តអំពើខុសប្រវេណី (ហ្ស៊ីណា) ឬស្ត្រីដែលមិនមែនជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម (មូស្រិក) និងផ្ទុយមកវិញ។ ហាមឃាត់នូវអ្វីដែលគម្ពីរអាល់គួរអានបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាជាការហាមឃាត់។ ការបំបៅដោះកូនក៏ដូចទៅនឹងទំនាក់ទំនងសាច់ឈាមដែរ។ ហាមឃាត់ការរៀបការជាមួយស្ត្រីក្នុងពេលតែមួយជាមួយមីង (ប្អូនស្រីឪពុក) ឬមីង (ប្អូនស្រីម្តាយ) របស់នាង។ ហាមឃាត់ការរៀបការលើសពីចំនួនដែលបានអនុញ្ញាតសម្រាប់បុរសសេរី និងទាសករ។ ប្រសិនបើទាសកររៀបការដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់របស់គេ នោះការរៀបការនោះគឺមោឃៈ។ ប្រសិនបើទាសករស្រីត្រូវបានដោះលែង នាងមានសិទ្ធិសម្រេចលើខ្លួនឯង ហើយអាចជ្រើសរើសបន្ត ឬលែងលះជាមួយស្វាមីរបស់នាង។ ការរៀបការអាចត្រូវបានលុបចោលដោយសារតែមានពិការភាព (ឬជំងឺ)។ អាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ពួកកាហ្វេរ (អ្នកមិនមែនមូស្លីម) នឹងត្រូវបានទទួលស្គាល់ប្រសិនបើពួកគេចូលសាសនាឥស្លាម ក្នុងករណីដែលអាពាហ៍ពិពាហ៍នោះស្របតាមច្បាប់ឥស្លាម។ ប្រសិនបើប្តីឬប្រពន្ធម្នាក់ចូលសាសនាឥស្លាម អាពាហ៍ពិពាហ៍នោះនឹងត្រូវរំលាយ ហើយត្រូវមានការរង់ចាំ (អ៊ីដដះ)។ ប្រសិនបើប្តីចូលសាសនាឥស្លាម ហើយប្រពន្ធមិនទាន់រៀបការថ្មី ពួកគេអាចបន្តអាពាហ៍ពិពាហ៍ដើមរបស់ពួកគេបាន ទោះបីជាពេលវេលាកន្លងផុតទៅយូរក៏ដោយ ប្រសិនបើពួកគេទាំងពីរយល់ព្រម។ ការពន្យល់៖ ចំពោះការរៀបការបែបមូទអះ មិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាទេថា វាធ្លាប់មាននៅក្នុងសម័យដំបូងនៃសាសនា ដូចដែលគម្ពីរអាល់គួរអានបានបញ្ជាក់។ ប៉ុន្តែមានហាឌីសជាច្រើនដែលបញ្ជាក់ពីការលុបចោល (ណាស៊ីខ) នៃអាពាហ៍ពិពាហ៍នេះ។ ក្នុងចំណោមនោះគឺហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយ ស៊ីបូរ៉ូ អាល់ជូហានី ដែលបានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ដណ្តើមយកទីក្រុងម៉ាកកាស់ជាមួយព្យាការី (ស.ល.វ) ដែលលោកបានអនុញ្ញាតឱ្យមានមូទអះ ប៉ុន្តែមុនពេលចាកចេញ លោកបានហាមឃាត់វាជាស្ថាពររហូតដល់ថ្ងៃបរលោក។ ចំពោះការហាមឃាត់ការរៀបការបែបតាហ្លីល (ការរៀបការដើម្បីឱ្យប្រពន្ធអាចត្រឡប់ទៅរកប្តីដើមវិញ) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ ម៉ាសអ៊ូដ ដែលបានរាយការណ៍ថា៖ «ព្យាការី (ស.ល.វ) បានដាក់បណ្តាសាអ្នកដែលធ្វើតាហ្លីល និងអ្នកដែលត្រូវបានគេធ្វើតាហ្លីលឱ្យ»។ ចំពោះការហាមឃាត់ការរៀបការបែបស៊ីហ្គ័រ (ការដោះដូរប្រពន្ធ/កូនស្រីរវាងបុរសពីរនាក់ដោយគ្មានថ្លៃបណ្ណាការ) គឺផ្អែកលើការហាមឃាត់របស់ព្យាការី (ស.ល.វ) ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនមានការរៀបការបែបស៊ីហ្គ័រនៅក្នុងសាសនាឥស្លាមឡើយ»។ ចំពោះកាតព្វកិច្ចបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌរបស់ភរិយា គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី (ស.ល.វ) ថា៖ «លក្ខខណ្ឌដែលសមនឹងទទួលបានការបំពេញបំផុត គឺលក្ខខណ្ឌដែលធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងប្តីប្រពន្ធក្លាយជាហាឡាល»។ ចំពោះការហាមឃាត់ការរៀបការជាមួយស្ត្រីដែលប្រព្រឹត្តអំពើខុសប្រវេណី ឬស្ត្រីមូស្រិក គឺផ្អែកលើអាយ៉ាត់គម្ពីរអាល់គួរអាន៖ «បុរសដែលប្រព្រឹត្តអំពើខុសប្រវេណី មិនអាចរៀបការជាមួយនរណាក្រៅពីស្ត្រីដែលប្រព្រឹត្តអំពើខុសប្រវេណី ឬស្ត្រីមូស្រិកឡើយ...»។ ចំពោះការបំបៅដោះកូន ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្វីដែលត្រូវបានហាមឃាត់ដោយសារទំនាក់ទំនងឈាម ក៏ត្រូវបានហាមឃាត់ដោយសារការបំបៅដោះកូនដែរ»។ ចំពោះការហាមឃាត់ការរៀបការជាមួយស្ត្រីក្នុងពេលតែមួយជាមួយមីងរបស់នាង គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលបញ្ជាក់ថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានហាមឃាត់មិនឱ្យរៀបការជាមួយស្ត្រីក្នុងពេលតែមួយជាមួយមីងរបស់នាងឡើយ។ ចំពោះចំនួនប្រពន្ធសម្រាប់ទាសករ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញបានឯកភាពគ្នាថា ទាសករមិនអាចរៀបការលើសពីពីរនាក់ឡើយ។ ចំពោះការរៀបការរបស់ទាសករដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់ គឺចាត់ទុកជាមោឃៈ ផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី (ស.ល.វ) ថា៖ «អ្នកណាដែលរៀបការដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់របស់គេ នោះគេគឺជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើខុសប្រវេណី»។

នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកបានស្នើសុំ៖ ជំពូកស្តីពីការបញ្ជាក់អំពីកាតព្វកិច្ចនៃថ្លៃបណ្ណាការ (មហ័រ) និងការស្អប់ខ្ពើមចំពោះការកំណត់ថ្លៃបណ្ណាការខ្ពស់ហួសហេតុ ថ្លៃបណ្ណាការ (មហ័រ) គឺជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវតែមាន ហើយការកំណត់ថ្លៃបណ្ណាការខ្ពស់ហួសហេតុគឺជាការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម។ ការរៀបការគឺមានសុពលភាព ទោះបីជាថ្លៃបណ្ណាការនោះមានតម្លៃតិចតួចក៏ដោយ ដូចជាចិញ្ចៀនដែក ឬការបង្រៀនគម្ពីរគួរអាន។ អ្នកណាដែលរៀបការជាមួយស្ត្រីម្នាក់ដោយមិនបានកំណត់ថ្លៃបណ្ណាការឱ្យនាង ហើយបានរួមរ័កជាមួយនាង នោះនាងនឹងទទួលបានថ្លៃបណ្ណាការស្មើនឹងស្ត្រីដែលមានឋានៈដូចគ្នានឹងនាង។ វាជាការប្រសើរ (ស៊ូណាន់ន់) ដែលត្រូវផ្តល់ថ្លៃបណ្ណាការខ្លះមុនពេលរួមរ័ក។ ប្តីមានកាតព្វកិច្ចប្រព្រឹត្តចំពោះប្រពន្ធដោយល្អ ហើយប្រពន្ធមានកាតព្វកិច្ចស្តាប់បង្គាប់ប្តី។ អ្នកណាដែលមានប្រពន្ធចាប់ពីពីរនាក់ឡើងទៅ ត្រូវតែមានភាពយុត្តិធម៌រវាងពួកគេក្នុងការបែងចែកពេលវេលា និងតម្រូវការចាំបាច់នានា។ ប្រសិនបើប្តីធ្វើដំណើរ ត្រូវចាប់ឆ្នោតរវាងប្រពន្ធទាំងនោះ។ ស្ត្រីមានសិទ្ធិប្រគល់វេនរបស់ខ្លួន ឬព្រមព្រៀងជាមួយប្តីក្នុងការលះបង់វេននោះ។ ប្តីត្រូវស្នាក់នៅជាមួយប្រពន្ធថ្មីដែលជាក្រមុំចំនួនប្រាំពីរថ្ងៃ និងជាមួយប្រពន្ធមេម៉ាយចំនួនបីថ្ងៃ។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការដកពូជពង្សចេញ (ការដកលិង្គចេញមុនពេលបញ្ចេញទឹកកាម) ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យរួមរ័កតាមទ្វារក្រោយរបស់ស្ត្រីឡើយ។ ការបញ្ជាក់អំពីកាតព្វកិច្ចនៃថ្លៃបណ្ណាការ៖ ថ្លៃបណ្ណាការគឺចាំបាច់ ព្រោះថាព្យាការី (ស.ល.វ) មិនដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការរៀបការដោយគ្មានថ្លៃបណ្ណាការឡើយ។ នៅក្នុងគម្ពីរគួរអាន អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរផ្តល់ថ្លៃបណ្ណាការដល់ស្ត្រីទាំងឡាយដោយសទ្ធាជ្រះថ្លា» (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់នីសា៖ ៤)។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ «កុំយកអ្វីមួយពីវាឱ្យសោះ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់នីសា៖ ២០)។ ទ្រង់ក៏បានមានបន្ទូលទៀតថា៖ «តើអ្នកយកវាទៅដោយរបៀបណា ទាំងដែលអ្នកខ្លះបានរួមរ័កជាមួយអ្នកខ្លះរួចទៅហើយ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់នីសា៖ ២១)។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «មិនមានបាបកម្មចំពោះអ្នកឡើយក្នុងការរៀបការជាមួយពួកគេ ប្រសិនបើអ្នកផ្តល់ថ្លៃបណ្ណាការដល់ពួកគេ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់មុំតាហ៊ីនៈ៖ ១០)។ អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាន់ណាសាអ៊ី និងអាល់ហាក៊ីម បានកត់ត្រាទុកដោយមានការបញ្ជាក់ថាត្រឹមត្រូវ ពីហាឌីសរបស់អ៊ីប៊ុន អាប់បាស ថាព្យាការី (ស.ល.វ) បានហាមឃាត់អាលី មិនឱ្យរួមរ័កជាមួយហ្វាទីម៉ា រហូតទាល់តែគាត់ផ្តល់អ្វីមួយឱ្យនាង។ នៅពេលដែលអាលីនិយាយថា៖ «ខ្ញុំគ្មានអ្វីសោះ» ព្យាការីបានមានបន្ទូលថា៖ «ចុះអាវក្រោះអាល់ហ៊ីត៊ីម៉ាស់របស់ឯងទៅណា?» រួចអាលីក៏បានប្រគល់វាឱ្យនាង។ ការស្អប់ខ្ពើមចំពោះការកំណត់ថ្លៃបណ្ណាការខ្ពស់ហួសហេតុ៖ យោងតាមហាឌីសរបស់អាអ៊ីសះ (រ.ដ) ដែលកត់ត្រាដោយអាត់តូបារ៉ូនី ថាព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានបន្ទូលថា៖ «ការរៀបការដែលមានពរជ័យបំផុត គឺការរៀបការដែលមានបន្ទុកស្រាលបំផុត»។ នៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍ មូស្លីម ពីអាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ បានឱ្យដឹងថា មានបុរសម្នាក់បានមកជួបព្យាការី (ស.ល.វ) ហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានរៀបការជាមួយស្ត្រីម្នាក់ពីក្រុមអាន់សារ»។ ព្យាការីបានសួរគាត់ថា៖ «តើអ្នកបានមើលនាងហើយឬនៅ? ព្រោះភ្នែករបស់ជនជាតិអាន់សារមានលក្ខណៈពិសេស»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំបានមើលនាងហើយ»។ ព្យាការីសួរថា៖ «តើអ្នករៀបការជាមួយនាងក្នុងតម្លៃប៉ុន្មាន?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «បួនអ៊ូគីយ៉ះ (ឯកតារង្វាស់ប្រាក់)»។ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានបន្ទូលថា៖ «បួនអ៊ូគីយ៉ះ! ហាក់ដូចជាអ្នកកំពុងដាប់ប្រាក់ចេញពីចំហៀងភ្នំនេះ។ យើងគ្មានអ្វីនឹងឱ្យអ្នកទេ ប៉ុន្តែប្រហែលជាយើងនឹងបញ្ជូនអ្នកទៅក្នុងកងទ័ពមួយ ដើម្បីឱ្យអ្នកទទួលបានចំណែកពីវា»។ អំពីសុពលភាពនៃថ្លៃបណ្ណាការតិចតួច៖ វាមានសុពលភាពទោះបីជាតិចតួចក៏ដោយ ដូចជាចិញ្ចៀនដែក ឬការបង្រៀនគម្ពីរគួរអាន យោងតាមហាឌីសដែលកត់ត្រាដោយអាហ្មេដ, អ៊ីប៊ុន ម៉ាជេ និងអាត់ទ័រមីហ្ស៊ី ថាមានស្ត្រីម្នាក់បានរៀបការដោយមានថ្លៃបណ្ណាការជាស្បែកជើងមួយគូ។ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានសួរនាងថា៖ «តើអ្នកពេញចិត្តនឹងខ្លួនឯង និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដោយស្បែកជើងមួយគូនេះឬ?» នាងឆ្លើយថា៖ «បាទ» រួចលោកក៏អនុញ្ញាតឱ្យរៀបការ។ នៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីសាហ៍ល ប៊ុន សាត បានឱ្យដឹងថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានរៀបការឱ្យបុរសម្នាក់ជាមួយស្ត្រីម្នាក់ ដោយឱ្យគាត់បង្រៀននាងនូវអ្វីដែលគាត់ចេះពីគម្ពីរគួរអាន។ អំពីកាតព្វកិច្ចប្តីក្នុងការប្រព្រឹត្តល្អចំពោះប្រពន្ធ៖ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ចូររួមរស់ជាមួយពួកគេដោយល្អ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់នីសា៖ ១៩)។ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកដែលមានជំនឿពេញលេញបំផុត គឺអ្នកដែលមានចរិយាមាយាទល្អបំផុត ហើយអ្នកដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នា គឺអ្នកដែលល្អបំផុតចំពោះប្រពន្ធរបស់ខ្លួន»។ អំពីកាតព្វកិច្ចស្តាប់បង្គាប់របស់ប្រពន្ធ៖ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ប្រសិនបើពួកគេស្តាប់បង្គាប់អ្នក នោះកុំស្វែងរកផ្លូវដើម្បីធ្វើបាបពួកគេ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់នីសា៖ ៣៤)។ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានបន្ទូលថា៖ «ប្រសិនបើបុរសម្នាក់ហៅប្រពន្ធរបស់ខ្លួនមកកាន់គ្រែ ហើយនាងបដិសេធមិនមក រហូតដល់គាត់ដេកលក់ដោយកំហឹង នោះទេវតាទាំងឡាយនឹងដាក់បណ្តាសានាងរហូតដល់ព្រឹក»។ អំពីការដកពូជពង្ស (ការដកលិង្គចេញ) និងការរួមរ័កតាមទ្វារក្រោយ៖ មិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការដកពូជពង្សឡើយ យោងតាមហាឌីសរបស់មូស្លីម ដែលហៅវាថាជា «ការកប់កូនស្រីទាំងរស់ដោយសម្ងាត់»។ ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យរួមរ័កតាមទ្វារក្រោយរបស់ស្ត្រីឡើយ យោងតាមហាឌីសរបស់អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកដែលរួមរ័កជាមួយស្ត្រីតាមទ្វារក្រោយ គឺជាអ្នកដែលត្រូវបណ្តាសា»។

ជំពូក៖ កូនគឺជារបស់ម្ចាស់គ្រែ (ស្វាមី) ហើយមិនត្រូវគិតលើការមានរូបរាងដូចអ្នកដទៃក្រៅពីម្ចាស់គ្រែនោះឡើយ។ ប្រសិនបើបុរសបីនាក់បានរួមភេទជាមួយទាសីម្នាក់ក្នុងរយៈពេលនៃការសម្អាតពីមករដូវ (តូហ៊ីរ) ដែលពួកគេម្នាក់ៗសុទ្ធតែមានសិទ្ធិលើនាង ហើយនាងក៏បានប្រសូតកូនម្នាក់មក ដោយពួកគេទាំងបីនាក់សុទ្ធតែបានអះអាងថាជាកូនរបស់ខ្លួន នោះត្រូវធ្វើការចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ។ អ្នកណាដែលទទួលបានកូននោះតាមរយៈការចាប់ឆ្នោត ត្រូវតែសងសំណងចំនួនពីរភាគបីនៃតម្លៃសំណងជីវិត (ឌីយ៉ះ) ទៅឱ្យអ្នកពីរនាក់ទៀត។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះបញ្ហាដែលថាកូនគឺជារបស់ម្ចាស់គ្រែ ហើយមិនត្រូវគិតលើការមានរូបរាងដូចអ្នកដទៃក្រៅពីម្ចាស់គ្រែនោះ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូ ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍អាល់ប៊ូខូរី» និង «មូស្លីម» និងប្រភពដទៃទៀត ដែលលោកបាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កូនគឺជារបស់ម្ចាស់គ្រែ ចំណែកអ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុស (ហ្ស៊ីណា) គឺទទួលបានតែការខកចិត្តប៉ុណ្ណោះ»។ នៅក្នុងសៀវភៅទាំងពីរនោះ ក៏មានហាឌីសពីលោកស្រី អាយ៉ិសហ៍ ដែលបាននិយាយថា៖ «លោក សាអ៊័ដ ប៊ីន អាប៊ី វ៉ាក់កូស និងលោក អាប់ឌុល ប៊ីន ហ្សាំអះ បានឈ្លោះប្រកែកគ្នាទៅកាន់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ។ លោក សាអ៊័ដ បាននិយាយថា៖ ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! នេះគឺជាកូនរបស់ប្អូនប្រុសខ្ញុំ គឺ អ៊ុតបះ ប៊ីន អាប៊ី វ៉ាក់កូស ដែលបានផ្ដាំផ្ញើមកខ្ញុំថាវាជាកូនរបស់គាត់ សូមលោកពិនិត្យមើលរូបរាងរបស់វាចុះ។ ចំណែកលោក អាប់ឌុល ប៊ីន ហ្សាំអះ បាននិយាយថា៖ នេះគឺជាប្អូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! វាបានកើតនៅលើគ្រែរបស់ឪពុកខ្ញុំ។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ក៏បានពិនិត្យមើលរូបរាងរបស់ក្មេងនោះ ហើយឃើញថាវាមានរូបរាងដូចទៅនឹង អ៊ុតបះ យ៉ាងច្បាស់។ ទ្រង់ក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ កូននេះជារបស់អ្នក ឱ អាប់ឌុល ប៊ីន ហ្សាំអះ! កូនគឺជារបស់ម្ចាស់គ្រែ ចំណែកអ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុសគឺទទួលបានតែការខកចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ ហើយឱ សៅដះ ប៊ីន ហ្សាំអះ! ចូរអ្នកបិទបាំងខ្លួនពីក្មេងនេះចុះ»។ ចំណែកករណីដែលបុរសបីនាក់រួមភេទជាមួយនាង... រហូតដល់ចប់ គឺផ្អែកលើអ្វីដែលលោក អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អ៊ីបនូ ម៉ាហ៍ជះ និង អាន់-ណាសាអី បានដកស្រង់ចេញពីហាឌីសរបស់លោក ហ្សៃដ៍ ប៊ីន អារ៍កាំ ដែលបាននិយាយថា៖ «មានគេនាំបុរសបីនាក់មកកាន់លោក អាលី ខណៈពេលដែលលោកកំពុងស្ថិតនៅប្រទេសយេមែន ដោយពួកគេទាំងបីបានរួមភេទជាមួយស្ត្រីម្នាក់ក្នុងរយៈពេលនៃការសម្អាតពីមករដូវតែមួយ។ លោកបានសួរពីរនាក់ក្នុងចំណោមពួកគេថា៖ តើអ្នកទាំងពីរទទួលស្គាល់ថាវាជាកូនរបស់បុរសម្នាក់នេះដែរឬទេ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ មិនទទួលស្គាល់ទេ។ បន្ទាប់មកលោកក៏សួរពីរនាក់ទៀត... រហូតដល់លោកសួរគ្រប់គ្នា។ លោកក៏បានធ្វើការចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ ហើយបានកំណត់កូននោះឱ្យទៅអ្នកដែលត្រូវនឹងឆ្នោត ហើយលោកក៏បានបង្គាប់ឱ្យអ្នកនោះសងសំណងចំនួនពីរភាគបីនៃតម្លៃសំណងជីវិត (ឌីយ៉ះ)។ រឿងនេះត្រូវបានគេរាយការណ៍ទៅកាន់ព្យាការី ﷺ ហើយទ្រង់ក៏បានញញឹមរហូតដល់ឃើញធ្មេញរបស់ទ្រង់»។ លោក អាន់-ណាសាអី និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានដកស្រង់ហាឌីសនេះដោយបញ្ឈប់ត្រឹមលោក អាលី (ម៉ូក្វូហ្វ) ជាមួយនឹងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) ដែលល្អជាងខ្សែសង្វាក់ទីមួយ ព្រោះក្នុងខ្សែសង្វាក់ទីមួយមានលោក យ៉ះយ៉ា ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ អាល់-គីនឌី ដែលគេស្គាល់ថាជា អាល់-អាជ្លះ ដែលលោក អ៊ីបនូ ម៉ូអីន និង អាល់-អ៊ីជ្លី បានចាត់ទុកថាជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្ត ចំណែកលោក អាន់-ណាសាអី បានចាត់ទុកថាគាត់ខ្សោយដោយហេតុផលដែលមិនគ្រប់គ្រាន់។ លោក ម៉ាលិក, អះ-ស្ហាហ្វីអី, អះម៉ាត់ និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានអនុវត្តតាមការចាប់ឆ្នោតដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ ហើយលោក អ៊ីបនូ រ៉ូស្លាន បានរៀបរាប់រឿងនេះនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-អ៊ីតគ៍» ក្នុងផ្នែកពន្យល់ស៊ូណាន់ន់ ហើយការអនុវត្តតាមវិធីនេះត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ក្នុងករណីជាច្រើន ដែលក្នុងនោះក៏មានករណីនេះផងដែរ។

គម្ពីរស្ដីពីការលែងលះ (គីតាប៊ុល តឡាក់)