អាល់-ដារ៉ារី អាល់-មុឌីយ៉ះ (ការពន្យល់ក្បួនច្បាប់ឥស្លាម)

ជំពូកស្តីពីភេសជ្ជៈ រាល់អ្វីដែលធ្វើឱ្យស្រវឹងគឺហារ៉ាម (មិនអនុញ្ញាត) ហើយអ្វីដែលច្រើនរបស់វាធ្វើឱ្យស្រវឹង នោះបន្តិចរបស់វាក៏ហារ៉ាមដែរ។ ការត្រាំផ្លែឈើ (ដើម្បីធ្វើភេសជ្ជៈ) គឺអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើក្នុងភាជន៍គ្រប់ប្រភេទ ប៉ុន្តែមិនអនុញ្ញាតឱ្យត្រាំលាយបញ្ចូលគ្នារវាងវត្ថុពីរប្រភេទឡើយ។ ការធ្វើឱ្យស្រាទៅជាទឹកខ្មេះគឺហារ៉ាម។ ការផឹកទឹកផ្លែឈើ និងភេសជ្ជៈដែលត្រាំ (ដែលមិនទាន់ពុះ) គឺអនុញ្ញាតឱ្យផឹកបានមុនពេលវាពុះ ហើយពេលវេលាដែលវាអាចនឹងពុះគឺលើសពីបីថ្ងៃ។ មារយាទនៃការផឹកគឺ៖ ផឹកបីដង (ដកដង្ហើមក្រៅកែវ), ផឹកដោយដៃស្តាំ, ផឹកក្នុងឥរិយាបថអង្គុយ, ផ្តល់ជូនអ្នកនៅខាងស្តាំជាបន្តបន្ទាប់, ហើយអ្នកដែលរៀបចំភេសជ្ជៈ (អ្នកចាក់) ត្រូវផឹកចុងក្រោយគេ។ ត្រូវរំលឹកនាមអល់ឡោះ (ប៊ីស្មីលឡាហ៍) នៅពេលចាប់ផ្តើម និងសរសើរអល់ឡោះ (អាល់-ហាំឌុលីលឡាហ៍) នៅពេលបញ្ចប់។ ការដកដង្ហើមក្នុងកែវ, ការផ្លុំក្នុងភេសជ្ជៈ និងការផឹកដោយផ្ទាល់ពីមាត់កែវ (ឬមាត់ថង់ទឹក) គឺជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍)។ ប្រសិនបើមានភាពកខ្វក់ (ណាចិស) ធ្លាក់ចូលក្នុងវត្ថុរាវ គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យផឹកឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាជារបស់រឹង (ដូចជាខ្លាញ់រឹង) គឺត្រូវដកយកភាពកខ្វក់នោះចេញ រួមទាំងផ្នែកជុំវិញវាផង។ ការបរិភោគ និងការផឹកដោយប្រើភាជន៍មាស និងប្រាក់គឺហារ៉ាម។ ការពន្យល់៖ ១. រាល់អ្វីដែលធ្វើឱ្យស្រវឹងគឺហារ៉ាម៖ យោងតាមហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយមូស្លីម ពីអ៊ីបនូ អ៊ូម្មាន់ ថាព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «រាល់អ្វីដែលធ្វើឱ្យស្រវឹងគឺខមរ (ស្រា) ហើយរាល់អ្វីដែលធ្វើឱ្យស្រវឹងគឺហារ៉ាម»។ ២. អ្វីដែលច្រើនរបស់វាធ្វើឱ្យស្រវឹង នោះបន្តិចរបស់វាក៏ហារ៉ាមដែរ៖ យោងតាមហាឌីសពី អាយ៉ិសះ (រ.ដ) ថាព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «រាល់អ្វីដែលធ្វើឱ្យស្រវឹងគឺហារ៉ាម ហើយអ្វីដែលធ្វើឱ្យស្រវឹងក្នុងបរិមាណមួយហ្វារ៉ក់ (រង្វាស់មួយ) នោះបរិមាណមួយក្តាប់ដៃរបស់វាក៏ហារ៉ាមដែរ»។ ៣. ការត្រាំភេសជ្ជៈក្នុងភាជន៍គ្រប់ប្រភេទ៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពីមុនខ្ញុំធ្លាប់ហាមឃាត់អ្នករាល់គ្នាពីការប្រើភាជន៍ (សម្រាប់ត្រាំភេសជ្ជៈ) ក្រៅពីថង់ស្បែក ឥឡូវនេះចូរអ្នករាល់គ្នាផឹកក្នុងភាជន៍អ្វីក៏បាន ប៉ុន្តែកុំផឹកអ្វីដែលធ្វើឱ្យស្រវឹង»។ ៤. ការហាមឃាត់ការត្រាំលាយវត្ថុពីរប្រភេទ៖ ព្យាការី ﷺ បានហាមឃាត់ការត្រាំលាយផ្លែត្មាត និងផ្លែទំពាំងបាយជូរជូរ ( raisins) ចូលគ្នា ក៏ដូចជាការលាយផ្លែត្មាតទុំ និងផ្លែត្មាតខ្ចីចូលគ្នា។ មូលហេតុគឺព្រោះការលាយបញ្ចូលគ្នានេះធ្វើឱ្យវាឆាប់ពុះ (ស្រវឹង) ដោយអ្នកត្រាំមិនដឹងខ្លួន។ ៥. ការហាមឃាត់ការធ្វើឱ្យស្រាទៅជាទឹកខ្មេះ៖ ព្យាការី ﷺ ត្រូវបានគេសួរអំពីស្រាដែលគេយកទៅធ្វើជាទឹកខ្មេះ លោកបានឆ្លើយថា៖ «មិនបានទេ»។ ៦. ការផឹកទឹកផ្លែឈើមុនពេលពុះ៖ អនុញ្ញាតឱ្យផឹកបានដរាបណាវាមិនទាន់ពុះ (មិនទាន់ក្លាយជាស្រា)។ ព្យាការី ﷺ ធ្លាប់ផឹកភេសជ្ជៈដែលត្រាំក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃ។ ៧. មារយាទនៃការផឹក៖ ត្រូវផឹកបីដង (ដកដង្ហើមក្រៅកែវ)។ ព្យាការី ﷺ បានហាមឃាត់ការដកដង្ហើមក្នុងកែវ និងការផ្លុំក្នុងភេសជ្ជៈ។ ការផឹកដោយដៃស្តាំ និងក្នុងឥរិយាបថអង្គុយ គឺជាស៊ូណាន់ន់របស់ព្យាការី ﷺ។ ៨. អ្នកចាក់ភេសជ្ជៈផឹកចុងក្រោយ៖ យោងតាមហាឌីស៖ «អ្នកចាក់ភេសជ្ជៈឱ្យគេ គឺជាអ្នកដែលផឹកចុងក្រោយគេ»។ ៩. ភាពកខ្វក់ធ្លាក់ក្នុងភេសជ្ជៈ៖ ប្រសិនបើធ្លាក់ក្នុងវត្ថុរាវ គឺត្រូវចោលទាំងអស់។ ប្រសិនបើធ្លាក់ក្នុងវត្ថុរឹង (ដូចជាខ្លាញ់រឹង) គឺត្រូវដកយកភាពកខ្វក់នោះចេញ រួមទាំងផ្នែកជុំវិញវា ហើយផ្នែកដែលនៅសល់អាចបរិភោគបាន។

ជំពូកស្តីពីការស្លៀកពាក់ ការបិទបាំងអូរ៉ាត (ផ្នែកនៃរាងកាយដែលត្រូវបិទបាំង) គឺជាកាតព្វកិច្ចទាំងក្នុងទីសាធារណៈ និងទីឯកជន។ បុរសមិនត្រូវស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ដែលធ្វើពីសូត្រសុទ្ធ ប្រសិនបើវាមានទំហំលើសពីបួនម្រាមដៃ លើកលែងតែក្នុងករណីព្យាបាលជំងឺ ហើយក៏មិនត្រូវយកវាមកក្រាលអង្គុយ ឬដេកឡើយ។ មិនត្រូវស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ដែលជ្រលក់ពណ៌ដោយផ្កាស្បៃរឿង (អាល់-Usfur) សម្លៀកបំពាក់ដែលបង្កឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង (ដើម្បីអួតអាង) សម្លៀកបំពាក់ដែលកំណត់សម្រាប់ស្ត្រី ឬផ្ទុយមកវិញ (ស្ត្រីស្លៀកពាក់ដូចបុរស) នោះទេ។ ម្យ៉ាងទៀត ហាមប្រាមបុរសមិនឱ្យពាក់គ្រឿងអលង្ការមាស ប៉ុន្តែមិនហាមប្រាមចំពោះវត្ថុផ្សេងក្រៅពីមាសឡើយ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះកាតព្វកិច្ចនៃការបិទបាំងអូរ៉ាតទាំងក្នុងទីសាធារណៈ និងទីឯកជន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ ហាក់គីម អ៊ីបនូ ហ៊ីហ្សាម ដែលរាយការណ៍ពីឪពុករបស់គាត់ (តាមរយៈ អះម៉ាត់, អាប់ឌូ ដាវូដ, អ៊ីបនូ ម៉ាចាហ៍, ទីរមីហ្ស៊ី ដែលចាត់ទុកថាជាហាឌីស ហាសាន់ និង ហាគីម ដែលចាត់ទុកថាជាហាឌីស សហ៊ីហ៍) បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានសួរថា៖ ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! តើផ្នែកណាខ្លះនៃរាងកាយរបស់យើងដែលយើងត្រូវបិទបាំង និងផ្នែកណាខ្លះដែលយើងអាចទុកចោលបាន? លោកបានឆ្លើយថា៖ "ចូររក្សា (បិទបាំង) អូរ៉ាតរបស់អ្នក លើកលែងតែចំពោះភរិយារបស់អ្នក ឬអ្វីដែលដៃស្តាំរបស់អ្នកកាន់កាប់ (ទាសី)។" ខ្ញុំបានសួរទៀតថា៖ បើក្នុងករណីមនុស្សនៅជុំវិញគ្នា? លោកបានឆ្លើយថា៖ "ប្រសិនបើអ្នកអាចកុំឱ្យអ្នកណាម្នាក់ឃើញវាបាន ចូរធ្វើកុំឱ្យគេឃើញ។" ខ្ញុំបានសួរទៀតថា៖ បើក្នុងករណីយើងនៅម្នាក់ឯង? លោកបានឆ្លើយថា៖ "អល់ឡោះ គឺសមនឹងទទួលបានការខ្មាសអៀនពីទ្រង់ជាងគេបំផុត។"» អ្នកប្រាជ្ញមានការខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីដែនកំណត់នៃអូរ៉ាត ហើយភស្តុតាងក៏មានភាពខុសគ្នាដែរ ដែលខ្ញុំបានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតនៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ើរហ៍ អាល់មុនតាកា»។ ចំពោះការហាមប្រាមបុរសមិនឱ្យស្លៀកសូត្រសុទ្ធដែលមានទំហំលើសពីបួនម្រាមដៃ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ូម្មាន់ នៅក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ដែលបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំស្លៀកសូត្រ ព្រោះអ្នកណាដែលស្លៀកវានៅក្នុងលោកិយនេះ នឹងមិនបានស្លៀកវានៅក្នុងថ្ងៃបរលោកឡើយ។» នៅក្នុងសៀវភៅទាំងពីរនេះ ក៏មានហាឌីសស្រដៀងគ្នានេះពី អាន៉ាស និង អ៊ីបនូ អ៊ូម្មាន់ ដែលបានឃើញអាវសូត្រមួយលក់នៅទីផ្សារ ក៏បានយកវាទៅជូនព្យាការី ﷺ ហើយនិយាយថា៖ ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! សូមទិញអាវនេះដើម្បីតុបតែងខ្លួនសម្រាប់ថ្ងៃបុណ្យ និងពេលទទួលគណៈប្រតិភូ។ ព្យាការី ﷺ បានឆ្លើយថា៖ «នេះគឺជាសម្លៀកបំពាក់សម្រាប់អ្នកដែលគ្មានចំណែក (ក្នុងថ្ងៃបរលោក)។» អះម៉ាត់, ណាសាអ៊ី និង ទីរមីហ្ស៊ី (ដែលចាត់ទុកថាជា សហ៊ីហ៍) បានរាយការណ៍ពី អាប់ឌូ មូសា ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មាស និងសូត្រ ត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់ស្ត្រីនៃសហគមន៍របស់ខ្ញុំ ប៉ុន្តែត្រូវបានហាមប្រាមសម្រាប់បុរស។» ចំពោះការកំណត់ការហាមប្រាមត្រឹមតែទំហំលើសពីបួនម្រាមដៃ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ូម្មាន់ ក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរថា៖ ព្យាការី ﷺ បានហាមប្រាមការស្លៀកសូត្រ លើកលែងតែទំហំប៉ុណ្ណេះ ហើយលោកបានលើកម្រាមដៃកណ្តាល និងម្រាមដៃចង្អុលរបស់លោកឡើង។ នៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ មូស្លីម បានបញ្ជាក់ថា៖ «លើកលែងតែទំហំម្រាមដៃពីរ បី ឬបួន។» ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យស្លៀកសូត្រសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាន៉ាស ក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរថា៖ ព្យាការី ﷺ បានអនុញ្ញាតឱ្យ អាប់ឌូ រ៉ហ៍ម៉ាន់ អ៊ីបនូ អៅហ្វ៍ និង ហ្ស៊ូបៃរ៍ ស្លៀកសូត្រដោយសារតែអាការៈរមាស់ដែលពួកគេមាន។ ចំពោះការហាមប្រាមមិនឱ្យក្រាលសូត្រ (អង្គុយ ឬដេក) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ ហ៊ូហ្សៃហ្វាហ៍ ក្នុងសៀវភៅ ប៊ូខូរី ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានហាមប្រាមយើងមិនឱ្យផឹកក្នុងចានមាស និងប្រាក់ មិនឱ្យបរិភោគក្នុងចានទាំងនោះ មិនឱ្យស្លៀកសូត្រ និងក្រណាត់សូត្រចាក់ (Dibaj) និងមិនឱ្យអង្គុយលើវា ដោយលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «វាជារបស់ពួកគេ (អ្នកមិនមែនមូស្លីម) ក្នុងលោកិយនេះ និងជារបស់យើងក្នុងថ្ងៃបរលោក។» ចំពោះការហាមប្រាមសម្លៀកបំពាក់ដែលជ្រលក់ពណ៌ដោយផ្កាស្បៃរឿង (អាល់-Usfur) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ឌូឡោះ អ៊ីបនូ អាំរ៍ ក្នុងសៀវភៅ មូស្លីម ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានឃើញខ្ញុំស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពីរដែលជ្រលក់ពណ៌ដោយផ្កាស្បៃរឿង ហើយលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះគឺជាសម្លៀកបំពាក់របស់ពួកកាហ្វេរ (អ្នកមិនជឿ) ដូច្នេះកុំស្លៀកវា។» ចំពោះការហាមប្រាមសម្លៀកបំពាក់ដែលបង្កឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង (Thawb Shuhrah) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម្មាន់ ថា៖ «អ្នកណាដែលស្លៀកសម្លៀកបំពាក់បង្កការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងក្នុងលោកិយនេះ អល់ឡោះនឹងឱ្យគេស្លៀកសម្លៀកបំពាក់នៃភាពអាម៉ាស់ក្នុងថ្ងៃបរលោក។» (រាយការណ៍ដោយ អះម៉ាត់, អាប់ឌូ ដាវូដ, ណាសាអ៊ី និង អ៊ីបនូ ម៉ាចាហ៍)។ ចំពោះការហាមប្រាមបុរសមិនឱ្យស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ដែលកំណត់សម្រាប់ស្ត្រី និងផ្ទុយមកវិញ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ឌូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានដាក់បណ្តាសាបុរសដែលស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ស្ត្រី និងស្ត្រីដែលស្លៀកសម្លៀកបំពាក់បុរស។ ចំពោះការហាមប្រាមបុរសមិនឱ្យពាក់គ្រឿងអលង្ការមាស គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលបានរៀបរាប់ខាងលើអំពីការហាមប្រាមមាស ដែលវាត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់តែការតុបតែងប៉ុណ្ណោះ ព្រោះវាមិនអាចស្លៀកពាក់បានឡើយ។

គម្ពីរស្ដីពីការធ្វើឃួរបាន (អ៊ុល-អូដហ៊ីយ៉ាហ៍)

គម្ពីរស្ដីពីការធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះ (ការធ្វើពលិកម្ម) ការធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះ គឺជាការកំណត់សម្រាប់សមាជិកគ្រប់គ្រួសារ។ ចំនួនតិចបំផុតគឺសត្វចៀមមួយក្បាល ហើយពេលវេលារបស់វាគឺចាប់ពីក្រោយការបញ្ចប់សឡាតថ្ងៃបុណ្យ (អ៊ុយឌុលអដហា) រហូតដល់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃថ្ងៃតាស៊ីរីក (Tashreeq)។ សត្វដែលល្អបំផុតគឺសត្វដែលធាត់បំផុត។ សត្វដែលមិនទាន់គ្រប់អាយុ (មិនទាន់ដល់កម្រិតកំណត់) គឺមិនអាចយកមកធ្វើជាអ៊ុដហ៊ីយ៉ះបានឡើយ មិនថាជាចៀម ឬពពែ។ ម្យ៉ាងទៀត សត្វដែលខ្វាក់ភ្នែក សត្វឈឺ សត្វខ្វិន សត្វស្គមស្គាំង សត្វដែលដាច់ស្នែង ឬដាច់ត្រចៀក ក៏មិនអាចយកមកធ្វើជាអ៊ុដហ៊ីយ៉ះបានដែរ។ អ្នកធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះត្រូវបរិភោគសាច់នោះ ធ្វើទាន និងទុកខ្លះសម្រាប់បរិភោគពេលក្រោយ។ ការសម្លាប់សត្វនៅទីកន្លែងសឡាត (Musalla) គឺប្រសើរជាង។ អ្នកដែលចង់ធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះ មិនត្រូវកាត់សក់ ឬកាត់ក្រចកឡើយ បន្ទាប់ពីចូលដល់ថ្ងៃទី១០ នៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ រហូតដល់ពេលដែលខ្លួនបានធ្វើការសម្លាប់សត្វអ៊ុដហ៊ីយ៉ះរួចរាល់។ ការពន្យល់៖ ចំពោះការកំណត់ថាវាជាការកំណត់សម្រាប់គ្រប់គ្រួសារ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ អាយូព អាល់អាន់សារី ដែលបាននិយាយថា៖ «បុរសម្នាក់ក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល ﷺ តែងតែធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះដោយសត្វចៀមមួយក្បាលសម្រាប់ខ្លួនគាត់ និងសម្រាប់ក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់» (កត់ត្រាដោយ អ៊ីបនូ ម៉ាហ៍ជះ និង អត្តីរមីហ្ស៊ី)។ អ្នកប្រាជ្ញមានការខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីកាតព្វកិច្ចនៃការធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះ៖ ១. ក្រុមភាគច្រើនយល់ថា វាជាស៊ូណាន់ន់ (មិនមែនជាកាតព្វកិច្ច)។ ២. រ៉ាប៊ីអះ, អាល់អូហ្សៃ, អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ, អាល់លៃស៍ និងអ្នកប្រាជ្ញម៉ាលីគីខ្លះយល់ថា វាជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់អ្នកដែលមានលទ្ធភាព។ ពួកគេបានលើកយកហាឌីសដែលថា៖ «អ្នកណាដែលមានលទ្ធភាពហើយមិនធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះ នោះកុំឱ្យគេមកជិតកន្លែងសឡាតរបស់យើងឡើយ»។ ពេលវេលានៃការធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះ៖ ពេលវេលារបស់វាចាប់ផ្តើមក្រោយការសឡាតថ្ងៃបុណ្យ។ នេះផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «អ្នកណាដែលសម្លាប់សត្វមុនពេលសឡាត ត្រូវសម្លាប់សត្វថ្មីជំនួសវិញ ហើយអ្នកណាដែលមិនទាន់សម្លាប់រហូតដល់យើងសឡាតរួច ត្រូវសម្លាប់ដោយបញ្ចេញព្រះនាមអល់ឡោះ»។ ពេលវេលានេះអូសបន្លាយរហូតដល់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃថ្ងៃតាស៊ីរីក យោងតាមហាឌីសដែលថា៖ «រាល់ថ្ងៃនៃថ្ងៃតាស៊ីរីក គឺជាថ្ងៃសម្រាប់សម្លាប់សត្វអ៊ុដហ៊ីយ៉ះ»។ លក្ខខណ្ឌនៃសត្វ៖ - ចំពោះចៀម៖ ត្រូវមានអាយុគ្រប់គ្រាន់ (យ៉ាងតិចមួយឆ្នាំ ឬតាមការកំណត់)។ - ចំពោះពពែ៖ ត្រូវមានអាយុគ្រប់គ្រាន់ (យ៉ាងតិចពីរឆ្នាំ)។ - សត្វដែលមិនអាចយកមកធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះបាន៖ សត្វដែលខ្វាក់ភ្នែកច្បាស់លាស់, សត្វឈឺច្បាស់លាស់, សត្វខ្វិនច្បាស់លាស់ និងសត្វដែលស្គមស្គាំងខ្លាំង។ ការអនុវត្ត៖ អ្នកធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះត្រូវបរិភោគសាច់នោះ ធ្វើទាន និងទុកខ្លះសម្រាប់បរិភោគពេលក្រោយ យោងតាមប្រសាសន៍របស់រ៉សូល ﷺ៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយបរិភោគ ទុកសម្រាប់ពេលក្រោយ និងធ្វើទានចុះ»។ ការហាមឃាត់៖ អ្នកដែលចង់ធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះ មិនត្រូវកាត់សក់ ឬកាត់ក្រចកឡើយ បន្ទាប់ពីចូលដល់ថ្ងៃទី១០ នៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ រហូតដល់ពេលដែលខ្លួនបានធ្វើការសម្លាប់សត្វអ៊ុដហ៊ីយ៉ះរួចរាល់ យោងតាមហាឌីសរបស់ អ៊ុំមូ សាឡាម៉ះ ដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលអ្នកឃើញព្រះចន្ទខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះ ហើយអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកចង់ធ្វើអ៊ុដហ៊ីយ៉ះ នោះចូរគេកុំកាត់សក់ ឬកាត់ក្រចករបស់គេឡើយ»។

ជំពូកស្តីពីពិធីលៀងសម្ល (អាល់-វ៉ាលីម៉ាហ៍)

ជំពូកស្តីពីពិធីលៀងសាយភោជន៍ (វ៉ាលីម៉ះ) ពិធីនេះមានច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ ហើយការឆ្លើយតបទៅនឹងការអញ្ជើញចូលរួមគឺមានកាតព្វកិច្ច។ ត្រូវផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកដែលអញ្ជើញមុន បន្ទាប់មកគឺអ្នកដែលនៅជិតផ្ទះជាង។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យចូលរួមពិធីនោះឡើយ ប្រសិនបើក្នុងពិធីមានប្រព្រឹត្តអំពើបាប។ ជំពូកស្តីពីពិធីកាត់សក់ទារក (អះគីកោះ) ការធ្វើអះគីកោះគឺជារឿងដែលត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត (ស៊ុនណាត់)។ ចំពោះកូនប្រុសគឺត្រូវជូនពពែពីរ ហើយកូនស្រីគឺមួយ។ ពិធីនេះធ្វើនៅថ្ងៃទីប្រាំពីរនៃកំណើតទារក ដែលក្នុងថ្ងៃនោះត្រូវដាក់ឈ្មោះឱ្យកូន កោរសក់ និងបរិច្ចាគទានដោយថ្លឹងទម្ងន់សក់ជាមាស ឬប្រាក់។ ការពន្យល់៖ ចំពោះភាពស្របច្បាប់នៃពិធីលៀងសាយភោជន៍ (វ៉ាលីម៉ះ) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អានីស នៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់លោក អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន អៅហ្វ ថា៖ «ចូររៀបចំពិធីលៀង ទោះបីជាមានតែពពែមួយក្បាលក៏ដោយ»។ ព្យាការី ﷺ ក៏ធ្លាប់បានរៀបចំពិធីលៀងសម្រាប់ភរិយារបស់លោកដែរ ដោយលោកបានរៀបចំពិធីលៀងសម្រាប់អ្នកម្នាង សហ្វ៊ីយ៉ះ ដោយមានតែផ្លែត្មាត និងម្សៅស្រូវសាលីប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះកាតព្វកិច្ចនៃការឆ្លើយតបទៅនឹងការអញ្ជើញ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ នៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរថា៖ «អាហារដែលអាក្រក់បំផុត គឺអាហារក្នុងពិធីលៀងដែលគេអញ្ជើញតែអ្នកមាន ហើយទុកចោលអ្នកក្រ។ អ្នកណាដែលមិនឆ្លើយតបនឹងការអញ្ជើញ គឺគេបានប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់»។ ចំពោះការផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកដែលអញ្ជើញមុន និងអ្នកដែលនៅជិតផ្ទះជាង គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយលោក ហូម៉ៃដ៍ ប៊ីន អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ពីសហការីម្នាក់របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ប្រសិនបើមានអ្នកអញ្ជើញពីរនាក់ក្នុងពេលតែមួយ ចូរឆ្លើយតបទៅអ្នកដែលនៅជិតផ្ទះជាង។ ហើយប្រសិនបើមានអ្នកណាម្នាក់អញ្ជើញមុន ចូរឆ្លើយតបទៅអ្នកដែលបានអញ្ជើញមុននោះ»។ ចំពោះការមិនអនុញ្ញាតឱ្យចូលរួមពិធីលៀងដែលមានប្រព្រឹត្តអំពើបាប គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាលី ដែលរាយការណ៍ដោយ អ៊ីបនូ ម៉ាជះ ថា៖ «ខ្ញុំបានរៀបចំអាហារ ហើយអញ្ជើញរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មក។ លោកក៏បានមកដល់ ប៉ុន្តែនៅពេលឃើញមានរូបគំនូរនៅក្នុងផ្ទះ លោកក៏បានត្រឡប់ទៅវិញ»។ ស្តីពីពិធីអះគីកោះ៖ ភាពស្របច្បាប់នៃពិធីនេះ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក សាល់ម៉ាន ប៊ីន អាមៀរ អាល់ដុបប៊ី នៅក្នុងសៀវភៅប៊ូខូរី និងប្រភពដទៃទៀត ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សម្រាប់កូនប្រុសត្រូវធ្វើអះគីកោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយកាត់សក់ (កោរសក់) និងកម្ចាត់ភាពកខ្វក់ចេញពីគេ»។ ចំពោះចំនួនពពែពីរសម្រាប់កូនប្រុស និងមួយសម្រាប់កូនស្រី គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាំរូ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ និងហាឌីសរបស់ អ្នកម្នាង អាយ៉ិសហ៍ ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សម្រាប់កូនប្រុសគឺពពែពីរដែលមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ហើយសម្រាប់កូនស្រីគឺមួយ»។ ចំពោះការបរិច្ចាគទានតាមទម្ងន់សក់ គឺផ្អែកលើការដែលព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យអ្នកម្នាង ហ្វាទីម៉ះ អាល់ហ្សះរ៉ោះ កោរសក់កូនប្រុសរបស់លោកស្រី (គឺ ហូសៃន) ហើយបរិច្ចាគទានជាប្រាក់តាមទម្ងន់សក់នោះ។ សរុបមក អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ឃើញថា ការធ្វើអះគីកោះគឺជាស៊ុនណាត់ (ការលើកទឹកចិត្ត) មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាតនោះទេ។

គម្ពីរវេជ្ជសាស្ត្រ (គីតាប៊ុល តិប) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំព្យាបាលគឺអាចអនុញ្ញាតបាន (ហាឡាល់) ប៉ុន្តែការប្រគល់ទុកចិត្តទាំងស្រុងទៅលើអល់ឡោះ (តាវ៉ាក់កុល) គឺប្រសើរជាងសម្រាប់អ្នកដែលអាចអត់ធ្មត់បាន។ ការព្យាបាលដោយប្រើប្រាស់អ្វីដែលហាមឃាត់ (ហារ៉ាម) គឺមិនអនុញ្ញាតឡើយ។ ការព្យាបាលដោយការដុតកម្ដៅ (ការចាក់ឬដុតដោយដែកក្តៅ) គឺមិនត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត (ម៉ាក្រូហ៍)។ ចំណែកឯការធ្វើហ៊ីចាម៉ះ (ការបូមឈាមខូច) និងការរ៉ុកយ៉ះ (ការសូត្រធម៌ព្យាបាល) ដោយប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ដែលអនុញ្ញាត ដូចជាការព្យាបាលពីជំងឺភ្នែកច្រណែន និងជំងឺផ្សេងៗទៀតនោះ គឺមិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយ។ ការពន្យល់៖ ១. អំពីការអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់ថ្នាំព្យាបាល៖ មានភស្តុតាងពីហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយមូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតពីលោក យ៉ាប៊ីរ (រ៉ឌីយល់ឡូហូ អាន់ហ៊ូ) ថា ព្យាការី (សល្លល់ឡូហូ អាលៃហិ វ៉ាសល្លាំ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្រប់ជំងឺទាំងអស់សុទ្ធតែមានថ្នាំព្យាបាល។ នៅពេលដែលថ្នាំត្រូវនឹងជំងឺ វានឹងជាសះស្បើយដោយការអនុញ្ញាតពីអល់ឡោះ»។ បុខារី និងអ្នកដទៃទៀតក៏បានរាយការណ៍ពីលោក អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា ព្យាការី (សល្លល់ឡូហូ អាលៃហិ វ៉ាសល្លាំ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះមិនបានបញ្ចុះជំងឺណាមួយមកលើផែនដីនេះទេ លើកលែងតែទ្រង់បានបញ្ចុះថ្នាំព្យាបាលសម្រាប់វាដែរ»។ នៅក្នុងហាឌីសមួយទៀត ព្យាការី (សល្លល់ឡូហូ អាលៃហិ វ៉ាសល្លាំ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱបាវកររបស់អល់ឡោះអើយ! ចូរព្យាបាលចុះ ព្រោះអល់ឡោះមិនបានបង្កើតជំងឺណាមួយឡើយ ក្រៅពីទ្រង់បានបង្កើតថ្នាំសម្រាប់វា លើកលែងតែជំងឺមួយគត់ គឺភាពចាស់ជរា»។ ២. អំពីការប្រគល់ទុកចិត្ត (តាវ៉ាក់កុល) គឺប្រសើរជាង៖ មានហាឌីសនៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (បុខារី និងមូស្លីម) ពីលោក អ៊ីប៊ុន អាប់បាស ថា មានស្ត្រីស្បែកខ្មៅម្នាក់បានមកជួបព្យាការី (សល្លល់ឡូហូ អាលៃហិ វ៉ាសល្លាំ) ហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានជំងឺប្រកាច់ ហើយរាងកាយខ្ញុំតែងតែលេចចេញ (ពេលប្រកាច់) សូមលោកអង្វរអល់ឡោះឱ្យខ្ញុំផង»។ ព្យាការី (សល្លល់ឡូហូ អាលៃហិ វ៉ាសល្លាំ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើនាងចង់ នាងអាចអត់ធ្មត់ ហើយនាងនឹងទទួលបានឋានសួគ៌ ឬប្រសិនបើនាងចង់ ខ្ញុំនឹងអង្វរអល់ឡោះឱ្យនាងជាសះស្បើយ»។ ស្ត្រីនោះឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំនឹងអត់ធ្មត់»។ នេះបង្ហាញថា ការអត់ធ្មត់ដោយប្រគល់ទុកចិត្តលើអល់ឡោះគឺប្រសើរជាង ប្រសិនបើបុគ្គលនោះអាចទ្រាំទ្របាន។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនអាចទ្រាំទ្រនឹងជំងឺបានទេ ការប្រើថ្នាំព្យាបាលគឺប្រសើរជាង។ ៣. ការហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ថ្នាំដែលហាមឃាត់ (ហារ៉ាម)៖ ព្យាការី (សល្លល់ឡូហូ អាលៃហិ វ៉ាសល្លាំ) បានហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ថ្នាំដែលអាក្រក់ (មិនបរិសុទ្ធ)។ លោក អ៊ីប៊ុន ម៉ាស៊ូដ បាននិយាយថា៖ «អល់ឡោះមិនបានធ្វើឱ្យការជាសះស្បើយរបស់អ្នកស្ថិតនៅក្នុងអ្វីដែលទ្រង់បានហាមឃាត់អ្នកនោះទេ»។ ដូច្នេះ ការព្យាបាលដោយរបស់ដែលមិនបរិសុទ្ធ (ណាច៊ីស) ឬរបស់ដែលហាមឃាត់គឺមិនអនុញ្ញាតឡើយ។ ៤. អំពីការដុតកម្ដៅ (ការចាក់ដោយដែកក្តៅ)៖ ការដុតកម្ដៅគឺមិនត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត (ម៉ាក្រូហ៍) ព្រោះវាជាការធ្វើទារុណកម្មដោយភ្លើង ហើយគ្មាននរណាម្នាក់មានសិទ្ធិធ្វើទារុណកម្មដោយភ្លើងក្រៅពីម្ចាស់នៃភ្លើង (អល់ឡោះ) នោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានករណីខ្លះដែលព្យាការី (សល្លល់ឡូហូ អាលៃហិ វ៉ាសល្លាំ) បានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើក្នុងស្ថានភាពចាំបាច់។ ៥. អំពីការធ្វើហ៊ីចាម៉ះ (ការបូមឈាម)៖ ការធ្វើហ៊ីចាម៉ះគឺអាចអនុញ្ញាតបាន។ ព្យាការី (សល្លល់ឡូហូ អាលៃហិ វ៉ាសល្លាំ) បានធ្វើហ៊ីចាម៉ះ ហើយបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើមានអ្វីល្អនៅក្នុងថ្នាំព្យាបាលរបស់អ្នក នោះគឺការវះបូមឈាម (ហ៊ីចាម៉ះ) ការផឹកទឹកឃ្មុំ ឬការដុតកម្ដៅ (ក្នុងករណីចាំបាច់)»។ ៦. អំពីការរ៉ុកយ៉ះ (ការសូត្រធម៌ព្យាបាល)៖ ការរ៉ុកយ៉ះគឺអាចអនុញ្ញាតបាន ដរាបណាការសូត្រនោះមិនមានលាយឡំជាមួយការធ្វើស៊ឺរិក (ការដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ)។ ព្យាការី (សល្លល់ឡូហូ អាលៃហិ វ៉ាសល្លាំ) បានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការរ៉ុកយ៉ះសម្រាប់ជំងឺភ្នែកច្រណែន និងជំងឺផ្សេងៗទៀត។ ការរ៉ុកយ៉ះដែលហាមឃាត់គឺការប្រើប្រាស់ឈ្មោះសាតាំង ឬអ្វីដែលផ្ទុយពីគោលជំនឿឥស្លាម។

គម្ពីរស្ដីពីការផ្ទេរសិទ្ធិ (អាល់-វ៉ាកាឡះ) វាជាការអនុញ្ញាតសម្រាប់អ្នកដែលមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការ ក្នុងការផ្ទេរសិទ្ធិទៅឱ្យអ្នកដទៃធ្វើជំនួសក្នុងគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់ ដរាបណាមិនមានឧបសគ្គណាមួយហាមឃាត់។ ប្រសិនបើអ្នកតំណាង (វ៉ាគីល) លក់ទំនិញក្នុងតម្លៃលើសពីអ្វីដែលអ្នកផ្ទេរសិទ្ធិ (មូវ៉ាក់គីល) បានកំណត់ នោះប្រាក់ចំណេញលើសនោះគឺជារបស់អ្នកផ្ទេរសិទ្ធិ។ ហើយប្រសិនបើអ្នកតំណាងបានធ្វើខុសពីការបញ្ជា ប៉ុន្តែវាជាការផ្តល់ផលប្រយោជន៍ច្រើនជាង ឬជាការផ្លាស់ប្តូរផ្សេងទៀត ហើយអ្នកផ្ទេរសិទ្ធិបានយល់ព្រមលើកិច្ចការនោះ នោះកិច្ចការនោះគឺសុពលភាព។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យមានការផ្ទេរសិទ្ធិក្នុងគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់ គឺដោយសារតែមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា ព្យាការី ﷺ បានផ្ទេរសិទ្ធិក្នុងការសងបំណុល ដូចមានក្នុងហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ រ៉ាហ្វិអ៍ ដែលថាព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យគាត់សងបំណុលជំនួសបុរសម្នាក់។ ហើយក៏មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា ព្យាការី ﷺ បានផ្ទេរសិទ្ធិក្នុងការអនុវត្តទណ្ឌកម្ម (ហាត់) ដូចក្នុងហាឌីសដែលថា៖ «ឱ អ៊ុយនីស អើយ! ចូរអ្នកទៅរកប្រពន្ធរបស់បុរសនេះចុះ ប្រសិនបើនាងសារភាព នោះចូរអ្នកធ្វើទណ្ឌកម្មលើនាងទៅ» ដែលហាឌីសនេះមាននៅក្នុងសៀវភៅដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្យាការី ﷺ បានផ្ទេរសិទ្ធិក្នុងការមើលថែសត្វអូដ្ឋសម្រាប់ធ្វើពលិកម្ម និងការចែករំលែកកម្រាលព្រំ និងស្បែករបស់វា។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានផ្ទេរសិទ្ធិក្នុងការរក្សាទុកហ្សាកាត់នៃខែរ៉ាម៉ាដន ដូចមានក្នុងសហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី ពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ។ ហើយព្យាការី ﷺ បានប្រគល់ចៀមឱ្យ អ៊ូកបះ ប៊ិន អាមៀរ ដើម្បីចែករំលែកដល់សហការីរបស់លោក។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានផ្ទេរសិទ្ធិឱ្យ អាប់ប៊ូ រ៉ាហ្វិអ៍ និងបុរសម្នាក់ទៀតពីក្រុម អាន់សារ ឱ្យទៅរៀបការជាមួយនាង មៃមូណះ ជំនួសលោក។ ហើយព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ ចាប៊ីរ ថា៖ «នៅពេលអ្នកទៅជួបអ្នកតំណាងរបស់ខ្ញុំ ចូរអ្នកយកពីគាត់នូវបរិមាណ ១៥ វ៉ាស្ក៍ (រង្វាស់ធញ្ញជាតិ)» ដូចដែល អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង អ័ដ-ដារ៉ូគូតនី បានកត់ត្រាទុក។ ក្នុងប្រធានបទនេះ មានហាឌីសជាច្រើនដែលបង្ហាញពីការអនុញ្ញាតឱ្យមានការផ្ទេរសិទ្ធិ ដូច្នេះមិនមានអ្វីលើកលែងក្រៅពីអ្វីដែលមានឧបសគ្គហាមឃាត់នោះទេ។ ឧទាហរណ៍ដូចជា ការផ្ទេរសិទ្ធិក្នុងកិច្ចការដែលអ្នកផ្ទេរសិទ្ធិមិនមានសិទ្ធិធ្វើ ហើយអ្នកតំណាងក៏មិនមានសិទ្ធិធ្វើដែរ ដូចជាការដែលមូស្លីមផ្ទេរសិទ្ធិឱ្យអ្នកមិនមែនមូស្លីម (ហ្ស៊ីមមី) លក់ស្រា ឬសាច់ជ្រូកជាដើម ព្រោះកិច្ចការទាំងនេះមិនអនុញ្ញាត ហើយតម្លៃដែលទទួលបានក៏មិនមែនជាទ្រព្យហាឡាលដែរ យោងតាមអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «នៅពេលអល់ឡោះបានហាមឃាត់អ្វីមួយ នោះទ្រង់ក៏បានហាមឃាត់តម្លៃរបស់វាដែរ»។ នៅក្នុងគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម (អាល់-គួរអាន) ក៏មានភស្តុតាងបង្ហាញពីការអនុញ្ញាតឱ្យមានការផ្ទេរសិទ្ធិ ដូចជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿ចូរអ្នកផ្ញើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នក ដោយយកប្រាក់របស់ពួកអ្នកនេះទៅ...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-កាហ្វហ៍៖ ១៩] និងព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកតែងតាំងខ្ញុំឱ្យមើលថែឃ្លាំងសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះចុះ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ យូស៊ូហ្វ៖ ៥៥]។ លោក ប៊ូខូរី បានលើកយកហាឌីសចំនួន ២៦ ក្នុងជំពូកការផ្ទេរសិទ្ធិ ហើយមានការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជម៉ាអ៍) លើភាពស្របច្បាប់នៃកិច្ចការនេះ។ ចំពោះករណីដែលអ្នកតំណាងលក់ទំនិញក្នុងតម្លៃលើសពីអ្វីដែលអ្នកផ្ទេរសិទ្ធិបានកំណត់ ហើយប្រាក់ចំណេញនោះជារបស់អ្នកផ្ទេរសិទ្ធិ គឺផ្អែកលើអ្វីដែលបានកត់ត្រាក្នុងសហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី និងប្រភពដទៃទៀត ពីហាឌីសរបស់ អ៊ូរវ៉ោះ អាល់-បារីគី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) ដែលថាព្យាការី ﷺ បានផ្តល់ប្រាក់មួយឌីណារឱ្យគាត់ដើម្បីទិញចៀមមួយក្បាលឱ្យលោក។ គាត់ក៏បានទិញចៀមពីរក្នុងតម្លៃមួយឌីណារ រួចលក់មួយក្បាលបានមួយឌីណារ ហើយត្រឡប់មកវិញដោយនាំយកប្រាក់មួយឌីណារ និងចៀមមួយក្បាលមកថ្វាយព្យាការី ﷺ។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានបួងសួងសុំឱ្យគាត់ទទួលបានពរជ័យក្នុងការលក់ដូររបស់គាត់។ ក្នុងហាឌីសរបស់ ហាក៊ីម ប៊ិន ហ៊ីហ្សាម ក៏មានខ្លឹមសារស្រដៀងគ្នានេះដែរ។ ចំណែកករណីដែលអ្នកតំណាងធ្វើខុសពីការបញ្ជា ប៉ុន្តែវាជាការផ្តល់ផលប្រយោជន៍ច្រើនជាង ឬជាការផ្លាស់ប្តូរផ្សេងទៀត ហើយអ្នកផ្ទេរសិទ្ធិបានយល់ព្រម នោះកិច្ចការនោះគឺសុពលភាព ព្រោះការយល់ព្រមគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដែលអនុញ្ញាតឱ្យកិច្ចការនោះមានសុពលភាព។ ប្រសិនបើអ្នកផ្ទេរសិទ្ធិមិនយល់ព្រម នោះគាត់មិនចាំបាច់ទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលអ្នកតំណាងបានធ្វើខុសពីការកំណត់នោះទេ។

គម្ពីរស្ដីពីការធានា (កិតាបុដដាម៉ាណាហ៍) អ្នកណាដែលបានធានាលើមនុស្សរស់ ឬមនុស្សស្លាប់ក្នុងការប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិ គឺចាំបាច់ត្រូវតែសងទ្រព្យនោះនៅពេលមានការទាមទារ ហើយគេអាចទៅទាមទារយកពីអ្នកដែលខ្លួនបានធានាឱ្យវិញ ប្រសិនបើការធានានោះធ្វើឡើងតាមការបញ្ជារបស់អ្នកនោះ។ ចំណែកអ្នកដែលធានាថានឹងនាំខ្លួនបុគ្គលណាម្នាក់មកបង្ហាញ គឺចាំបាច់ត្រូវតែនាំបុគ្គលនោះមកឱ្យបាន បើពុំនោះទេ គេត្រូវតែសងនូវអ្វីដែលបុគ្គលនោះជំពាក់។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះកាតព្វកិច្ចនៃការសងសំណងរបស់អ្នកធានា គឺផ្អែកលើអ្វីដែលលោក អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង ទិមមីហ្ស៊ី បានកត់ត្រាទុកពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ អ៊ូម៉ាម៉ាហ៍ ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកធានាគឺជាអ្នកសង»។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) មានឈ្មោះ អ៊ីស្មាអ៊ីល ប៊ីន អាយ៉ាស់ ប៉ុន្តែលោកគឺជាអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបានក្នុងចំណោមអ្នករាយការណ៍នៅតំបន់សាំ (ស៊ីរី) ហើយលោកបានរាយការណ៍ហាឌីសនេះពីអ្នករាយការណ៍នៅតំបន់សាំម្នាក់ឈ្មោះ ស៊ូរ៉ហប៊ីល ប៊ីន មូស្លីម ដូច្នេះការដែលលោក អ៊ីបនូ ហ្សម បានចាត់ទុកហាឌីសនេះថាខ្សោយដោយសារ អ៊ីស្មាអ៊ីល ប៊ីន អាយ៉ាស់ នោះ គឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ លោក អាន់-ណាសាអ៊ី ក៏បានកត់ត្រាហាឌីសនេះតាមពីរខ្សែសង្វាក់ផ្សេងទៀត ដែលមួយមកពីផ្លូវរបស់ អាមៀរ អាល់-វ៉ូសាលី និងមួយទៀតពីផ្លូវរបស់ ហាទីម ប៊ីន ហូរ៉ៃស៍ ដែលអ្នកទាំងពីរបានរាយការណ៍ពី អាប់ប៊ូ អ៊ូម៉ាម៉ាហ៍។ លោក អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន បានបញ្ជាក់ថាហាឌីសនេះត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) តាមរយៈផ្លូវរបស់ ហាទីម ហើយ ហាទីម ត្រូវបានលោក ដារីមី ចាត់ទុកថាជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្ត។ ហាឌីសនេះក៏ត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អ៊ីបនូ ម៉ាហ៍ និង អត-តបារ៉ូនី តាមរយៈ សាអ៊ីដ ប៊ីន អាល់-មូសៃយីប ពី អាន់ណាស៊ី។ លោក អ៊ីបនូ អូដាយ ក៏បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស ប៉ុន្តែបានចាត់ទុកថាខ្សោយដោយសារ អ៊ីស្មាអ៊ីល ប៊ីន ហ្ស៊ីយ៉ាដ អាស-ស៊ូគូនី។ លោក អាប់ប៊ូ មូសា អាល់-ម៉ាឌីនី បានរាយការណ៍វានៅក្នុងសៀវភៅស្ដីពីសហាបះតាមផ្លូវរបស់ ស៊ូវ៉ៃដ ប៊ីន ចាប៉ាឡាហ៍ ដោយលោកបាននិយាយថា៖ លោក ដារ៉ូគូតនី បានបញ្ជាក់ថាគាត់មិនមែនជាសហាបះទេ ហើយហាឌីសរបស់គាត់ជាប្រភេទមួរសាល់ (Mursal)។ លោកបានបន្ថែមថា អ្នកខ្លះទៀតនិយាយថាគាត់ជាសហាបះ។ លោក ខតីប បានរាយការណ៍វានៅក្នុងសៀវភៅ «អាត-តាល់ឃីស» តាមផ្លូវរបស់ អ៊ីបនូ លូហៃអាហ៍ ពី អាប់ឌុលឡាហ៍ ប៊ីន ហ៊ីបបាន អាល់-ឡៃស៊ី ពីបុគ្គលម្នាក់ទៅបុគ្គលម្នាក់ទៀត។ លោក ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ សាឡាម៉ាហ៍ ប៊ីន អាល់-អាគ្វា ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានបដិសេធមិនធ្វើពិធីសឡាតចំពោះអ្នកដែលជំពាក់បំណុលគេ។ ពេលនោះ អាប់ប៊ូ កូទ៉ាដាហ៍ បាននិយាយថា៖ «ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! សូមលោកធ្វើសឡាតឱ្យគាត់ចុះ ខ្ញុំនឹងសងបំណុលជំនួសគាត់»។ ដូច្នេះលោកក៏បានធ្វើសឡាតឱ្យគាត់។ លោក ទិមមីហ្ស៊ី ក៏បានកត់ត្រារឿងនេះពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ កូទ៉ាដាហ៍ ហើយបានបញ្ជាក់ថាវាត្រឹមត្រូវ។ លោក អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាន់-ណាសាអ៊ី, អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន, ដារ៉ូគូតនី និង អាល់-ហាក៊ីម ក៏បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ ហ្សាប៊ីរ។ នៅក្នុងខ្លឹមសារនៃហាឌីសរបស់ ហ្សាប៊ីរ នេះ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ អាប់ប៊ូ កូទ៉ាដាហ៍ ថា៖ «តើអល់ឡោះបានបំពេញសិទ្ធិឱ្យម្ចាស់បំណុលហើយឬនៅ ហើយអ្នកស្លាប់បានរួចផុតពីបំណុលនោះឬនៅ?»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «បាទ»។ បន្ទាប់មកលោកក៏បានធ្វើសឡាតឱ្យគាត់។ នៅពេលដែលគាត់បានសងបំណុលទាំងនោះរួចរាល់ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់គាត់ថា៖ «ឥឡូវនេះ ស្បែករបស់គាត់បានត្រជាក់ហើយ (បានន័យថាគាត់បានរួចផុតពីការដាក់ទោស)»។ រឿងនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាន់-ណាសាអ៊ី និង ដារ៉ូគូតនី ហើយត្រូវបានបញ្ជាក់ថាត្រឹមត្រូវដោយ អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន និង អាល់-ហាក៊ីម។ ចំណែកឯការដែលអ្នកធានាអាចទៅទាមទារយកពីអ្នកដែលខ្លួនបានធានាឱ្យវិញ ប្រសិនបើការធានានោះធ្វើឡើងតាមការបញ្ជារបស់អ្នកនោះ គឺដោយសារតែបំណុលនោះជារបស់អ្នកនោះ ហើយការបញ្ជារបស់គាត់ឱ្យអ្នកធានាធ្វើការធានា គឺប្រៀបដូចជាការបញ្ជាឱ្យប្រគល់ទ្រព្យអញ្ចឹង ដូច្នេះគាត់ត្រូវតែសងត្រឡប់ទៅអ្នកធានាវិញ។ ចំណែកឯការដែលអ្នកធានាថានឹងនាំខ្លួនបុគ្គលណាម្នាក់មកបង្ហាញ គឺចាំបាច់ត្រូវតែនាំបុគ្គលនោះមកឱ្យបាន បើពុំនោះទេ គេត្រូវតែសងនូវអ្វីដែលបុគ្គលនោះជំពាក់ គឺផ្អែកលើអត្ថន័យទូទៅនៃប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «អ្នកធានាគឺជាអ្នកសង»។ ការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងរឿងការធានាគឺជារឿងដែលគេស្គាល់ច្បាស់ ហើយនេះគឺជាសេចក្ដីសង្ខេបនៃអ្វីដែលបានបញ្ញត្តិនៅក្នុងសាសនា។

គម្ពីរស្ដីពីការសម្រុះសម្រួល (កិតាប៊ុល ស៊ុលហ៍) ការសម្រុះសម្រួលរវាងមូស្លីមគឺជារឿងដែលអនុញ្ញាត លើកលែងតែការសម្រុះសម្រួលណាដែលធ្វើឱ្យអ្វីដែលហារ៉ាម (ហាមឃាត់) ក្លាយជាហាឡាល (អនុញ្ញាត) ឬធ្វើឱ្យអ្វីដែលហាឡាលក្លាយជាហារ៉ាម។ ការសម្រុះសម្រួលអាចធ្វើឡើងលើអ្វីដែលដឹងច្បាស់ ឬមិនច្បាស់លាស់ ដោយប្តូរនឹងអ្វីដែលដឹងច្បាស់ ទោះបីជាមានការបដិសេធពីភាគីម្ខាងទៀតក៏ដោយ ហើយក៏អាចធ្វើឡើងលើករណីឃាតកម្មដូចទៅនឹងករណីទ្រព្យសម្បត្តិដែរ ដោយអាចសម្រុះសម្រួលដោយចំនួនតិចជាង ឬច្រើនជាងសំណងឈាម (ឌីយ៉ះ)។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះភាពអនុញ្ញាតនៃការសម្រុះសម្រួល គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿គ្មានសេចក្តីល្អអ្វីឡើយនៅក្នុងការខ្សឹបខ្សៀវគ្នារបស់ពួកគេ លើកលែងតែអ្នកដែលបង្គាប់ឱ្យធ្វើទាន ឬធ្វើអំពើល្អ ឬធ្វើការសម្រុះសម្រួលរវាងមនុស្សលោកប៉ុណ្ណោះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់នីសា៖ ១១៤)។ ចំពោះការលើកលែងការសម្រុះសម្រួលដែលធ្វើឱ្យហារ៉ាមក្លាយជាហាឡាល ឬផ្ទុយមកវិញ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាំរូ ប៊ិន អូហ្វ ដែលរាយការណ៍ដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អ៊ីប៊ុន ម៉ាជេ, ទិរមីហ្ស៊ី, ហាគីម និង អ៊ីប៊ុន ហ៊ីបបាន ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការសម្រុះសម្រួលគឺជារឿងដែលអនុញ្ញាតរវាងមូស្លីម លើកលែងតែការសម្រុះសម្រួលដែលធ្វើឱ្យហាឡាលក្លាយជាហារ៉ាម ឬហារ៉ាមក្លាយជាហាឡាល»។ ចំពោះភាពអនុញ្ញាតនៃការសម្រុះសម្រួលលើអ្វីដែលដឹងច្បាស់ ឬមិនច្បាស់លាស់ ដោយប្តូរនឹងអ្វីដែលដឹងច្បាស់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ុំ សាឡាម៉ះ ដែលរាយការណ៍ដោយ អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង អ៊ីប៊ុន ម៉ាជេ ដែលនាងបាននិយាយថា៖ មានបុរសពីរនាក់បានមកជួប រ៉សូល ﷺ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាមរតកដែលពួកគេបានភ្លេចអស់ ហើយពួកគេគ្មានភស្តុតាងអ្វីឡើយ។ រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពួកអ្នកមកប្តឹងផ្តល់ចំពោះ រ៉សូល ហើយខ្ញុំក៏ជាមនុស្សម្នាក់ដែរ។ ប្រហែលជាអ្នកខ្លះពូកែនិយាយជាងអ្នកខ្លះទៀតក្នុងការលើកហេតុផល។ ខ្ញុំកាត់ក្តីឱ្យពួកអ្នកទៅតាមអ្វីដែលខ្ញុំបានឮ។ ដូច្នេះ អ្នកណាក៏ដោយដែលខ្ញុំបានកាត់ក្តីឱ្យទទួលបានសិទ្ធិពីបងប្អូនរបស់គេ សូមកុំឱ្យយកវាឱ្យសោះ ព្រោះនោះគឺជាការកាត់យកចំណែកមួយនៃភ្លើងនរក ដែលគេនឹងត្រូវពាក់វានៅលើកញ្ចឹងករបស់គេនៅថ្ងៃបរលោក»។ បុរសទាំងពីរនាក់នោះក៏យំ ហើយម្នាក់ៗនិយាយថា៖ «ខ្ញុំប្រគល់សិទ្ធិរបស់ខ្ញុំជូនបងប្អូនខ្ញុំ»។ រ៉សូល ﷺ ក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលពួកអ្នកនិយាយដូច្នេះហើយ ចូរទៅចែករំលែកវាទៅ ចូរស្វែងរកសេចក្តីពិត ចូរចាប់ឆ្នោត ហើយឱ្យម្នាក់ៗលើកលែងទោសឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក»។ ចំពោះភាពអនុញ្ញាតនៃការសម្រុះសម្រួលលើករណីឃាតកម្មដូចទៅនឹងករណីទ្រព្យសម្បត្តិ គឺដោយសារតែអ្វីដែលចាំបាច់ត្រូវសងក្នុងករណីឃាតកម្ម នៅពេលដែលមិនមានការសងសឹក (កីសាស) គឺសំណងជាទ្រព្យសម្បត្តិ។ ដូច្នេះ វាគឺជាការសម្រុះសម្រួលដោយប្រើទ្រព្យសម្បត្តិដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលស្ថិតនៅក្រោមអត្ថន័យទូទៅនៃព្រះបន្ទូលអល់ឡោះ៖ ﴿ឬធ្វើការសម្រុះសម្រួលរវាងមនុស្សលោក﴾ និងក្រោមប្រសាសន៍របស់ រ៉សូល ﷺ៖ «ការសម្រុះសម្រួលគឺជារឿងដែលអនុញ្ញាត»។ ចំពោះភាពអនុញ្ញាតនៃការសម្រុះសម្រួល ទោះបីជាមានការបដិសេធ (ពីភាគីម្ខាងទៀត) ក៏ដោយ គឺផ្អែកលើភស្តុតាងទូទៅដែលគ្របដណ្តប់លើករណីនេះ ហើយក៏មិនមានភស្តុតាងណាមួយដែលហាមឃាត់វានោះទេ។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនមានទស្សនៈថាវាអនុញ្ញាត។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់បាហ៍រ» បានលើកឡើងថា ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនយល់ថាការសម្រុះសម្រួលក្នុងករណីមានការបដិសេធមិនត្រឹមត្រូវនោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) អំពី កាអាប់ ក្នុងរឿងរ៉ាវនៃអ្នកប្តឹងផ្តល់ពីរនាក់នៅក្នុងវិហារ (ម៉ាស៊ីត) អំពីបំណុលមួយ ដែល រ៉សូល ﷺ បានណែនាំម្ចាស់បំណុលឱ្យបញ្ចុះតម្លៃបំណុលពាក់កណ្តាល ហើយឱ្យកូនបំណុលសងចំណែកដែលនៅសល់ភ្លាមៗ។ នេះគឺជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពអនុញ្ញាតនៃការសម្រុះសម្រួល ទោះបីជាមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នា ការបញ្ចុះតម្លៃខ្លះ និងការសងខ្លះក៏ដោយ។

ជំពូកស្តីពីការផ្ទេរការទូទាត់បំណុល (អាល់-ហាវ៉ាឡះ) អ្នកណាដែលត្រូវបានគេផ្ទេរឱ្យទៅទាមទារបំណុលពីអ្នកដែលមានលទ្ធភាពសង (មាលីអ៊ុន) នោះចូរគាត់ទទួលយកការផ្ទេរនោះចុះ។ ហើយប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវគេផ្ទេរឱ្យសងបំណុល (អាល់-មុហាល អល័យហិ) នោះមានការយឺតយ៉ាវ ឬក្ស័យធន នោះអ្នកដែលមានសិទ្ធិទាមទារបំណុល (អាល់-មុហាល) មានសិទ្ធិទាមទារបំណុលនោះពីអ្នកដែលផ្ទេរ (អាល់-មុហាល) វិញ។ ខ្ញុំសូមពន្យល់ថា៖ ចំពោះការដែលអ្នកណាត្រូវបានគេផ្ទេរឱ្យទៅទាមទារបំណុលពីអ្នកដែលមានលទ្ធភាពសង ត្រូវតែទទួលយកនោះ គឺផ្អែកទៅលើហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ ដែលមានកត់ត្រានៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍ហ័ញ» (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការយឺតយ៉ាវក្នុងការសងបំណុលរបស់មនុស្សមានទ្រព្យគឺជាអំពើអយុត្តិធម៌ ហើយអ្នកណាដែលត្រូវបានគេផ្ទេរឱ្យទៅទាមទារបំណុលពីអ្នកដែលមានលទ្ធភាពសង នោះចូរគាត់ទទួលយកការផ្ទេរនោះចុះ»។ នៅក្នុងសំណេរមួយទៀតនៃសៀវភៅទាំងពីរនេះបានបញ្ជាក់ថា៖ «ហើយប្រសិនបើម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាត្រូវបានគេផ្ទេរឱ្យទៅទាមទារបំណុលពីអ្នកដែលមានលទ្ធភាពសង នោះចូរគាត់ទទួលយកការផ្ទេរនោះចុះ»។ ហាឌីសដែលមានអត្ថន័យស្រដៀងគ្នានេះ ក៏ត្រូវបានកត់ត្រាដោយលោក អ៊ីប្នុ ម៉ាជះ, អះម៉ាត់ និងអាត់-តិរមីហ្ស៊ី តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពីលោក អ៊ីប្នុ អ៊ូម៉ារ។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍របស់ អ៊ីប្នុ ម៉ាជះ មានលោក អ៊ីស្មាអីល ប៊ិន តៅបះ ដែលជាអ្នកមានភាពស្មោះត្រង់ ហើយអ្នករាយការណ៍ដទៃទៀតសុទ្ធតែជាអ្នករាយការណ៍ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍»។ មានការលើកឡើងថា លក្ខខណ្ឌនៃភាពត្រឹមត្រូវនៃការផ្ទេរបំណុលនេះ គឺត្រូវមានការយល់ព្រមពីអ្នកផ្ទេរ (អាល់-មុហាល) ដោយគ្មានការជំទាស់ឡើយ ហើយចំពោះអ្នកទទួលការផ្ទេរ (អាល់-មុហាល) គឺយោងតាមមតិភាគច្រើននៃអ្នកប្រាជ្ញ និងចំពោះអ្នកដែលត្រូវគេផ្ទេរឱ្យសងបំណុល (អាល់-មុហាល អល័យហិ) គឺយោងតាមមតិរបស់អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួន។ ចំណែកឯករណីដែលថា ប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវគេផ្ទេរឱ្យសងបំណុលមានការយឺតយ៉ាវ ឬក្ស័យធន នោះអ្នកដែលមានសិទ្ធិទាមទារបំណុលមានសិទ្ធិទាមទារបំណុលនោះពីអ្នកផ្ទេរវិញ គឺដោយសារតែបំណុលនោះនៅតែស្ថិតក្នុងកាតព្វកិច្ចរបស់អ្នកផ្ទេរដដែល វាមិនត្រូវបានលុបចោលឡើយ លុះត្រាតែបំណុលនោះត្រូវបានសងទៅឱ្យអ្នកទទួលការផ្ទេរដោយអ្នកដែលត្រូវគេផ្ទេរឱ្យសងបំណុល។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើការសងបំណុលមិនបានកើតឡើងទេ បំណុលនោះនៅតែមានដដែលដូចមុនពេលធ្វើការផ្ទេរ។ រឿងនេះអាចយល់បានតាមរយៈប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «ពីអ្នកដែលមានលទ្ធភាពសង» ព្រោះថាអ្នកដែលយឺតយ៉ាវ ឬក្ស័យធន មិនមែនជាអ្នកដែលមានលទ្ធភាពសង ដែលព្យាការី ﷺ បានណែនាំម្ចាស់បំណុលឱ្យទទួលយកការផ្ទេរនោះឡើយ។

ជំពូកស្តីពីអ្នកក្ស័យធន (អាល់-មុហ្វលីស) វាជាការអនុញ្ញាតឱ្យម្ចាស់បំណុលអាចយកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ដែលរកឃើញនៅជាមួយអ្នកក្ស័យធន លើកលែងតែអ្វីដែលចាំបាច់សម្រាប់ជីវិតរបស់គាត់ ដូចជា៖ ផ្ទះស្នាក់នៅ សម្លៀកបំពាក់សម្រាប់បិទបាំងរាងកាយ (អូរ៉ាត់) សម្លៀកបំពាក់ការពារភាពត្រជាក់ អាហារសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត និងសម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតក្នុងបន្ទុករបស់គាត់។ អ្នកណាដែលរកឃើញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួននៅជាមួយអ្នកក្ស័យធនក្នុងស្ថានភាពនៅដដែល នោះម្ចាស់ទ្រព្យមានសិទ្ធិពេញលេញលើទ្រព្យនោះ។ ប្រសិនបើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកក្ស័យធនមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សងបំណុលទាំងអស់ទេ នោះទ្រព្យដែលមាននៅសល់ត្រូវបែងចែកឱ្យម្ចាស់បំណុលទាំងអស់ស្មើៗគ្នា។ នៅពេលដែលស្ថានភាពក្ស័យធនត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យឃុំខ្លួនគាត់ឡើយ ព្រោះការបង្អែរបង្អង់សងបំណុលរបស់មនុស្សដែលមានលទ្ធភាពគឺជាអំពើអយុត្តិធម៌ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការរិះគន់ និងដាក់ទណ្ឌកម្មលើគាត់។ ចៅក្រមមានសិទ្ធិហាមឃាត់អ្នកក្ស័យធនមិនឱ្យចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ហើយលក់ទ្រព្យទាំងនោះដើម្បីសងបំណុល។ ដូចគ្នានេះដែរ ចៅក្រមមានសិទ្ធិហាមឃាត់អ្នកដែលខ្ជះខ្ជាយទ្រព្យសម្បត្តិ ឬអ្នកដែលមិនចេះចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ចំពោះក្មេងកំព្រា មិនត្រូវប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យគាត់ចាត់ចែងឡើយ រហូតទាល់តែគាត់មានភាពចាស់ទុំ (មានបញ្ញាស្មារតីគ្រប់គ្រាន់) ហើយអ្នកអាណាព្យាបាលអាចស៊ីឈ្នួល ឬប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រានោះបានតាមសមគួរ។ ការពន្យល់៖ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យម្ចាស់បំណុលយកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់របស់អ្នកក្ស័យធន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ សៃអីដ ដែលកត់ត្រាដោយលោក មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀត ដែលបានរៀបរាប់ថា៖ មានបុរសម្នាក់ក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល (ស.អ.វ) បានជួបគ្រោះថ្នាក់លើផលដំណាំដែលគាត់បានទិញ បណ្តាលឱ្យគាត់ជំពាក់បំណុលគេច្រើន។ រ៉សូល (ស.អ.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយធ្វើទានដល់គាត់» ប៉ុន្តែចំនួននោះមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សងបំណុលគាត់ឡើយ។ រ៉សូល (ស.អ.វ) ក៏បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ម្ចាស់បំណុលថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយយកអ្វីដែលអ្នករកឃើញ (ពីគាត់) ហើយអ្នកមិនទទួលបានអ្វីក្រៅពីនេះឡើយ»។ លោក ដារ៉ូគុតនី និង បៃហាក់គី បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ កាអាប់ ប៊ីន ម៉ាលីក ថា រ៉សូល (ស.អ.វ) បានហាមឃាត់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ មូអាហ្ស ហើយលក់វាដើម្បីសងបំណុលដែលគាត់ជំពាក់។ ចំពោះអ្នកដែលរកឃើញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួននៅជាមួយអ្នកក្ស័យធន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក ហាសាន់ ពីលោក សាមូរ៉ូហ៍ ពី រ៉សូល (ស.អ.វ) ដែលមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលរកឃើញសម្ភារៈរបស់ខ្លួននៅជាមួយអ្នកក្ស័យធនក្នុងស្ថានភាពនៅដដែល នោះគាត់មានសិទ្ធិលើវាជាងអ្នកដទៃ»។ ចំពោះការដែលទ្រព្យសម្បត្តិមិនគ្រប់គ្រាន់ត្រូវបែងចែកស្មើៗគ្នា នោះគឺជាយុត្តិធម៌ ព្រោះបំណុលទាំងអស់មានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងការទាមទារសងពីទ្រព្យរបស់អ្នកក្ស័យធន។ ចំពោះការមិនអនុញ្ញាតឱ្យឃុំខ្លួនអ្នកក្ស័យធន គឺដោយសារវាផ្ទុយនឹងបទបញ្ជារបស់អល់ឡោះ ដែលមានន័យថា៖ «ប្រសិនបើគាត់ (អ្នកជំពាក់បំណុល) មានការលំបាក នោះត្រូវរង់ចាំរហូតដល់គាត់មានលទ្ធភាព» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-បាកូរ៉ោះ៖ ២៨០)។ ចំពោះការហាមឃាត់អ្នកខ្ជះខ្ជាយទ្រព្យសម្បត្តិ គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ «ហើយកុំប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកអ្នកទៅឱ្យអ្នកដែលខ្វះបញ្ញា...» (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់-នីសា៖ ៥)។ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកអាណាព្យាបាលប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រាដោយសមគួរ គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ «...អ្នកណាដែលជាអ្នកមាន ត្រូវតែចៀសវាង (មិនប្រើប្រាស់ទ្រព្យក្មេងកំព្រា) ហើយអ្នកណាដែលក្រីក្រ ត្រូវប្រើប្រាស់វាដោយសមគួរ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់-នីសា៖ ៦)។ នេះគឺជាការលើកលែងចំពោះបទបញ្ជាដែលហាមឃាត់ការស៊ីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រាដោយអយុត្តិធម៌។

ជំពូកស្តីពីទ្រព្យបាត់បង់ (អាល់-លុកតោះ) អ្នកណាដែលរើសបានទ្រព្យបាត់បង់ ត្រូវតែចងចាំនូវសម្បកវេចខ្ចប់របស់វា និងខ្សែដែលចងវា។ ប្រសិនបើម្ចាស់របស់វាត្រឡប់មកវិញ ត្រូវប្រគល់វាជូនគាត់វិញ។ ប្រសិនបើគ្មានម្ចាស់មកទាមទារទេ ត្រូវប្រកាសរកម្ចាស់រយៈពេលមួយឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីរយៈពេលមួយឆ្នាំនោះ អ្នករើសអាចយកទ្រព្យនោះទៅប្រើប្រាស់បាន ទោះបីជាយកមកប្រើប្រាស់សម្រាប់ខ្លួនឯងក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើម្ចាស់របស់វាត្រឡប់មកវិញនៅពេលក្រោយ អ្នករើសត្រូវតែសងសំណងជូនគាត់វិញ។ ចំពោះទ្រព្យដែលរើសបាននៅទីក្រុងមេកា គឺតម្រូវឱ្យមានការប្រកាសរកម្ចាស់យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ជាងកន្លែងដទៃ។ មិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយ ប្រសិនបើអ្នករើសយករបស់របរដែលមានតម្លៃតិចតួចមកប្រើប្រាស់ ដូចជាឈើច្រត់ ឬរំពាត់ និងរបស់ស្រដៀងគ្នានេះ បន្ទាប់ពីបានប្រកាសរកម្ចាស់រយៈពេលបីថ្ងៃ។ ចំពោះសត្វពាហនៈដែលវង្វេង គឺអាចរើសយកមកថែរក្សាបាន លើកលែងតែសត្វអូដ្ឋ។ ការពន្យល់៖ ការដែលតម្រូវឱ្យចងចាំនូវសម្បកវេចខ្ចប់ (ដូចជាស្បែកដែលគ្របលើមាត់ដប) និងខ្សែដែលចងវា គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីយ៉ាឌ ប៊ីន ហាំម៉ាត ដែលបានរាយការណ៍ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលរើសបានទ្រព្យបាត់បង់ ត្រូវតែឱ្យមនុស្សដែលមានភាពយុត្តិធម៌ពីរនាក់ធ្វើជាសាក្សី ហើយត្រូវចងចាំសម្បកវេចខ្ចប់ និងខ្សែចងវា។ ប្រសិនបើម្ចាស់របស់វាត្រឡប់មកវិញ កុំលាក់បាំងឱ្យសោះ ព្រោះគាត់ជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់។ ហើយប្រសិនបើម្ចាស់មិនត្រឡប់មកវិញទេ វាគឺជាទ្រព្យរបស់អល់ឡោះ ដែលទ្រង់ប្រទានដល់អ្នកណាដែលទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យ»។ (កត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, អ៊ីបនូ ម៉ាចាហ៍, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាន់-ណាសាអ៊ី និង អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន)។ នៅក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីហាឌីសរបស់ ហ្សៃដ៍ ប៊ីន ខាលីដ បានឱ្យដឹងថា រ៉សូល ﷺ ត្រូវបានគេសួរអំពីការរើសបានមាស ឬប្រាក់ ព្រះអង្គបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរចងចាំខ្សែចង និងសម្បកវេចខ្ចប់របស់វា រួចប្រកាសរកម្ចាស់រយៈពេលមួយឆ្នាំ។ ប្រសិនបើគ្មានអ្នកស្គាល់ទេ ចូរចំណាយវាចុះ ហើយទុកវាជាការផ្ញើទុក (អាមានះ) នៅឯអ្នក។ ប្រសិនបើម្ចាស់របស់វាត្រឡប់មកទាមទារនៅថ្ងៃណាមួយ ចូរប្រគល់វាជូនគាត់វិញ»។ នៅពេលសួរអំពីសត្វអូដ្ឋដែលវង្វេង ព្រះអង្គមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំទៅពាក់ព័ន្ធនឹងវាអី ចូរទុកវាចោលចុះ ព្រោះវាមានជើងរបស់វា មានក្រពះរបស់វា (អាចរកទឹកផឹក និងស៊ីស្លឹកឈើបាន) រហូតដល់ម្ចាស់របស់វាស្វែងរកវាឃើញ»។ ហើយនៅពេលសួរអំពីសត្វចៀម ព្រះអង្គមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរយកវាទៅ ព្រោះវានឹងក្លាយជារបស់អ្នក ឬរបស់បងប្អូនអ្នក ឬក៏របស់ចចក»។ ចំពោះទ្រព្យដែលរើសបាននៅទីក្រុងមេកា គឺតម្រូវឱ្យមានការប្រកាសរកម្ចាស់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងជាងកន្លែងដទៃ ព្រោះមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា ទ្រព្យដែលរើសបាននៅមេកាមិនអនុញ្ញាតឱ្យយកជាកម្មសិទ្ធិឡើយ លើកលែងតែអ្នកដែលប្រកាសរកម្ចាស់ឱ្យឃើញ។ ចំពោះរបស់របរដែលមានតម្លៃតិចតួច ដូចជាឈើច្រត់ ឬរំពាត់ គឺអនុញ្ញាតឱ្យអ្នករើសយកមកប្រើប្រាស់បាន បន្ទាប់ពីបានប្រកាសរកម្ចាស់រយៈពេលបីថ្ងៃ។ ចំពោះរបស់របរដែលជាអាហារ គឺមិនចាំបាច់ប្រកាសរកម្ចាស់ទេ គឺអាចបរិភោគបានភ្លាមៗ។ ចំពោះសត្វពាហនៈដែលវង្វេង គឺអនុញ្ញាតឱ្យរើសយកមកថែរក្សាបាន លើកលែងតែសត្វអូដ្ឋ ដូចដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងហាឌីសរបស់ រ៉សូល ﷺ។

គម្ពីរស្ដីពីការកាត់ក្ដី (គីតាប៊ុល កូដា) ការកាត់ក្ដីនឹងមានសុពលភាព លុះត្រាតែអ្នកកាត់ក្ដីនោះជាអ្នកមានសមត្ថភាពធ្វើអ៊ីជទីហាត (ការប្រើប្រាស់បញ្ញាស្មារតីដើម្បីដកស្រង់ច្បាប់ពីគម្ពីរ) មានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ មានភាពយុត្តិធម៌ក្នុងការកាត់ក្ដី និងមានភាពស្មើភាពគ្នាក្នុងការសម្រេច។ វាជាការហាមឃាត់ (ហារ៉ាម) សម្រាប់អ្នកកាត់ក្ដីដែលចង់បានតំណែងនេះដោយក្តីលោភលន់ ឬព្យាយាមស្វែងរកវា។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) តែងតាំងអ្នកដែលមានចរិតលោភលន់បែបនេះឡើយ។ អ្នកដែលមានសមត្ថភាពកាត់ក្ដី គឺស្ថិតក្នុងស្ថានភាពប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំធេង។ ប្រសិនបើគាត់កាត់ក្ដីបានត្រឹមត្រូវ គាត់នឹងទទួលបានរង្វាន់ពីរ ហើយបើគាត់កាត់ក្ដីខុស គាត់នឹងទទួលបានរង្វាន់មួយ (ដោយលក្ខខណ្ឌថាគាត់បានខិតខំប្រឹងប្រែងអស់ពីសមត្ថភាពក្នុងការស្រាវជ្រាវ)។ វាជាការហាមឃាត់សម្រាប់អ្នកកាត់ក្ដីក្នុងការទទួលសំណូក ឬអំណោយដែលគេផ្តល់ឱ្យដោយសារតែគាត់ជាអ្នកកាត់ក្ដី។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យគាត់កាត់ក្ដីក្នុងពេលកំពុងខឹងឡើយ។ គាត់ត្រូវតែមានភាពស្មើភាពគ្នារវាងគូភាគីទាំងពីរ លើកលែងតែភាគីម្ខាងជាអ្នកមិនជឿ (កាហ្វិរ)។ គាត់ត្រូវតែស្ដាប់ការបំភ្លឺពីភាគីទាំងពីរមុននឹងសម្រេចក្ដី ហើយត្រូវសម្រួលដល់ការចូលជួបតាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើទៅបាន។ គាត់អាចមានជំនួយការប្រសិនបើចាំបាច់ ហើយអាចធ្វើការសម្របសម្រួល ឬណែនាំឱ្យមានការផ្សះផ្សាគ្នា។ ការសម្រេចរបស់គាត់មានប្រសិទ្ធភាពតែក្នុងទិដ្ឋភាពខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះអ្នកណាដែលឈ្នះក្ដីដោយមិនត្រឹមត្រូវតាមការពិត នោះវាមិនមែនជាការអនុញ្ញាតសម្រាប់គាត់ឡើយ។ ការបកស្រាយ៖ មូលហេតុដែលតម្រូវឱ្យអ្នកកាត់ក្ដីត្រូវតែជាអ្នកមានសមត្ថភាពធ្វើអ៊ីជទីហាត គឺដោយសារព្រះអល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យកាត់ក្ដីដោយយុត្តិធម៌ និងដោយអ្វីដែលព្រះអង្គបានបង្ហាញ។ ភាពយុត្តិធម៌មិនអាចស្គាល់បានឡើយ ក្រៅពីអ្នកដែលយល់ដឹងពីច្បាប់ក្នុងគម្ពីរ (អាល់គួរអាន) និងស៊ូណាន់ន់ (ហាឌីស)។ អ្នកដែលគ្រាន់តែចម្លងតាម (មូកឡេត) មិនអាចដឹងពីហេតុផលនៃច្បាប់បានឡើយ គាត់គ្រាន់តែដឹងពីពាក្យសម្ដីរបស់អ៊ីម៉ាមរបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ។ ដូចគ្នានេះដែរ គ្មាននរណាម្នាក់អាចកាត់ក្ដីដោយអ្វីដែលព្រះអល់ឡោះបានបង្ហាញឡើយ ក្រៅពីអ្នកធ្វើអ៊ីជទីហាត។ ភស្តុតាងមួយដែលបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់នៃការធ្វើអ៊ីជទីហាត គឺហាឌីសរបស់ព្យាការី (ស.ល.វ) ដែលមានន័យថា៖ «អ្នកកាត់ក្ដីមានបីប្រភេទ៖ ម្នាក់ស្ថិតក្នុងឋានសួគ៌ និងពីរនាក់ទៀតស្ថិតក្នុងឋាននរក។ អ្នកដែលស្ថិតក្នុងឋានសួគ៌ គឺអ្នកដែលស្គាល់សច្ចធម៌ហើយកាត់ក្ដីដោយយុត្តិធម៌។ ចំណែកអ្នកដែលស្គាល់សច្ចធម៌តែបែរជាលម្អៀងក្នុងការកាត់ក្ដី គឺស្ថិតក្នុងឋាននរក។ ហើយអ្នកដែលកាត់ក្ដីឱ្យមនុស្សដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ ក៏ស្ថិតក្នុងឋាននរកដែរ» (រាយការណ៍ដោយ អ៊ីប៊ុន ម៉ាចាហ៍, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាត់ទ័រមីហ្ស៊ី និងអ្នកដទៃទៀត)។ អ្នកដែលគ្រាន់តែចម្លងតាម (មូកឡេត) គឺកាត់ក្ដីដោយមិនដឹងថាវាជាសច្ចធម៌ ឬមិនមែននោះទេ ដូច្នេះគាត់គឺជាអ្នកកាត់ក្ដីដែលកាត់ក្ដីដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ។ ដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងហាឌីសរបស់ មូអាហ្ស៍ នៅពេលដែលព្យាការី (ស.ល.វ) បញ្ជូនគាត់ទៅកាន់ប្រទេសយេមែន ព្យាការីបានសួរថា៖ «តើអ្នកនឹងកាត់ក្ដីដោយអ្វី?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ដោយគម្ពីររបស់អល់ឡោះ»។ ព្យាការីសួរថា៖ «បើមិនឃើញក្នុងនោះ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ដោយស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូល»។ ព្យាការីសួរថា៖ «បើមិនឃើញក្នុងនោះ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំនឹងប្រើការវិនិច្ឆ័យ (អ៊ីជទីហាត) របស់ខ្ញុំ»។ នេះបង្ហាញថា អ្នកដែលមិនចេះធ្វើអ៊ីជទីហាត មិនអាចបំពេញតួនាទីជាអ្នកកាត់ក្ដីបានឡើយ។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យលោភលន់ចង់បានតំណែងកាត់ក្ដី គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ព្យាការី (ស.ល.វ) ដែលមានន័យថា៖ «កុំសុំតំណែងដឹកនាំឱ្យសោះ ព្រោះបើអ្នកទទួលបានវាដោយមិនបានសុំ អ្នកនឹងទទួលបានជំនួយពីអល់ឡោះ ប៉ុន្តែបើអ្នកទទួលបានវាដោយការសុំ អ្នកនឹងត្រូវទុកឱ្យទទួលខុសត្រូវដោយខ្លួនឯង» (រាយការណ៍ដោយ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម)។ ចំពោះការហាមឃាត់ការទទួលសំណូក គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «ការដាក់បណ្ដាសារបស់អល់ឡោះ គឺធ្លាក់ទៅលើអ្នកឱ្យសំណូក និងអ្នកទទួលសំណូកក្នុងការកាត់ក្ដី» (រាយការណ៍ដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ និងអ្នកដទៃទៀត)។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យកាត់ក្ដីពេលកំពុងខឹង គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ព្យាការី (ស.ល.វ) ដែលមានន័យថា៖ «កុំឱ្យអ្នកកាត់ក្ដីម្នាក់កាត់ក្ដីរវាងមនុស្សពីរនាក់ ខណៈពេលដែលគាត់កំពុងខឹង» (រាយការណ៍ដោយ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម)។ ចំពោះការតម្រូវឱ្យស្ដាប់ភាគីទាំងពីរមុននឹងសម្រេចក្ដី គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ អាលី (រ.ដ) ថា៖ «ឱ អាលី! នៅពេលដែលមានគូភាគីមកអង្គុយនៅចំពោះមុខអ្នក កុំទាន់សម្រេចក្ដីឱ្យពួកគេ រហូតទាល់តែអ្នកបានស្ដាប់ភាគីម្ខាងទៀត ដូចដែលអ្នកបានស្ដាប់ភាគីម្ខាងដំបូងដែរ»។ ចំពោះការតម្រូវឱ្យសម្រួលដល់ការចូលជួបអ្នកកាត់ក្ដី គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «គ្មានមេដឹកនាំ ឬអ្នកគ្រប់គ្រងណាម្នាក់ដែលបិទទ្វារមិនឱ្យអ្នកមានទុក្ខលំបាក ឬអ្នកខ្វះខាតចូលជួបឡើយ ក្រៅពីអល់ឡោះនឹងបិទទ្វារមេឃមិនឱ្យឆ្លើយតបនឹងទុក្ខលំបាក និងសេចក្ដីត្រូវការរបស់គាត់ដែរ»។

ជំពូកស្តីពីការដោះស្រាយវិវាទ លើអ្នកប្តឹងត្រូវមានភស្តុតាង (បៃយីនះ) ហើយលើអ្នកបដិសេធត្រូវមានការស្បថ។ ចៅក្រមត្រូវកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការសារភាព, ការផ្តល់សក្ខីកម្មរបស់បុរសពីរនាក់, ឬបុរសម្នាក់និងស្ត្រីពីរនាក់, ឬបុរសម្នាក់និងការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង, ឬការស្បថរបស់អ្នកបដិសេធ, ឬការស្បថដែលត្រូវបានបង្វិលត្រឡប់មកវិញ (យីមីនុ រ៉ាត់), និងផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់របស់ចៅក្រម។ មិនត្រូវទទួលយកសក្ខីកម្មពីអ្នកដែលមិនមែនជាមនុស្សសុចរិត (មិនមែនអាឌីល), អ្នកក្បត់, អ្នកដែលមានគំនុំ, អ្នកដែលត្រូវបានគេសង្ស័យ, អ្នកដែលពឹងអាស្រ័យលើម្ចាស់ផ្ទះ (អ្នកបម្រើ), អ្នកដែលចោទប្រកាន់គេដោយមិនត្រឹមត្រូវ (អ្នកកាហ្ស៊ីហ្វ), និងមិនត្រូវទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ជនជាតិពនេចរ (បាដាវី) លើអ្នករស់នៅក្នុងភូមិឡើយ។ សក្ខីកម្មរបស់អ្នកដែលផ្តល់សក្ខីកម្មលើសកម្មភាព ឬសម្តីរបស់ខ្លួនឯងគឺអាចទទួលយកបាន ប្រសិនបើគ្មានការសង្ស័យ។ ការផ្តល់សក្ខីកម្មក្លែងក្លាយគឺជាអំពើបាបដ៏ធំបំផុត។ ប្រសិនបើភស្តុតាងទាំងពីរភាគីមានភាពផ្ទុយគ្នា ហើយមិនអាចរកចំណុចណាមួយដើម្បីសម្រេចបានទេនោះ ត្រូវឱ្យអ្នកប្តឹងស្បថ។ ប្រសិនបើអ្នកប្តឹងគ្មានភស្តុតាង នោះគាត់គ្មានអ្វីក្រៅពីការស្បថរបស់គូភាគីគាត់ឡើយ ទោះបីជាគូភាគីនោះជាមនុស្សអាក្រក់ក៏ដោយ។ ភស្តុតាងមិនត្រូវបានទទួលយកបន្ទាប់ពីការស្បថរួចហើយនោះទេ។ អ្នកណាដែលសារភាពលើរឿងអ្វីមួយ ដោយមានស្មារតីគ្រប់គ្រាន់, ពេញវ័យ, មិនមែននិយាយលេងសើច, និងមិនមែនជារឿងដែលមិនអាចទៅរួចតាមហេតុផលឬទម្លាប់ នោះគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវលើអ្វីដែលគាត់បានសារភាព ទោះបីជាវាជារឿងអ្វីក៏ដោយ។ ការសារភាពតែមួយដងគឺគ្រប់គ្រាន់ ដោយមិនមានការបែងចែករវាងករណីដែលត្រូវទទួលទោសហាត់ (ហ៊ីឌូដ) ឬករណីផ្សេងទៀតឡើយ ដូចដែលនឹងមានការបកស្រាយនៅពេលក្រោយ។ ការបកស្រាយ៖ ចំពោះការដែលថាអ្នកប្តឹងត្រូវមានភស្តុតាង គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ស្មរបន្ទាល់ពីរនាក់របស់អ្នក ឬការស្បថរបស់គាត់ (អ្នកបដិសេធ)» ដូចមានក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) តាមរយៈហាឌីសរបស់អាល់-អាស្អាស ប៊ីន កៃស៍។ ហើយលោកមូស្លីម (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានដកស្រង់ចេញពីហាឌីសរបស់វ៉ាអិល ប៊ីន ហ៊ូជរ ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ជនជាតិគីនឌីថា៖ «តើអ្នកមានភស្តុតាងដែរឬទេ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «គ្មានទេ»។ ព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ដូច្នេះ អ្នកទទួលបានការស្បថរបស់គាត់»។ ចំពោះការដែលថាអ្នកបដិសេធត្រូវស្បថ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អ៊ីបនុ អាប់បាស ក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍ទាំងពីរថា ព្យាការី ﷺ បានកាត់ក្តីដោយឱ្យអ្នកប្តឹងត្រូវស្បថលើអ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹង។ ចំពោះការដែលចៅក្រមសម្រេចក្តីដោយការសារភាព គឺមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នានោះទេ ហើយវាគឺជាមូលដ្ឋានដ៏រឹងមាំបំផុតនៃការកាត់ក្តី ប្រសិនបើមិនមានការដឹងច្បាស់ថាវាជាការមិនពិត។ ការសម្រេចក្តីដោយការសារភាពមិនចាំបាច់ត្រូវការភស្តុតាងបន្ថែមឡើយ ព្រោះព្យាការី ﷺ ធ្លាប់បានសម្រេចក្តីដោយការសារភាពទាំងការបង្ហូរឈាម, ការអនុវត្តទោសហាត់, និងការកាត់ក្តីលើទ្រព្យសម្បត្តិ។ ចំពោះការកាត់ក្តីដោយសក្ខីកម្មរបស់បុរសពីរនាក់ ឬបុរសម្នាក់និងស្ត្រីពីរនាក់ គឺជាបទបញ្ញត្តិនៃគម្ពីរគួរអានដ៏ថ្លៃថ្លា ហើយមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នានោះទេ ប្រសិនបើស្មរបន្ទាល់ទាំងនោះជាអ្នកដែលគេពេញចិត្ត។ ចំពោះការកាត់ក្តីដោយសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អ៊ីបនុ អាប់បាស ក្នុងសៀវភៅមូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតថា ព្យាការី ﷺ បានកាត់ក្តីដោយការស្បថ និងសក្ខីកម្ម។ ចំពោះការដែលថាអាចកាត់ក្តីដោយការស្បថរបស់អ្នកបដិសេធ គឺដោយសារតែការស្បថគឺស្ថិតនៅលើអ្នកបដិសេធ។ ចំពោះការដែលថាអាចកាត់ក្តីដោយការស្បថដែលត្រូវបានបង្វិលត្រឡប់មកវិញ (យីមីនុ រ៉ាត់) គឺដោយសារតែអ្នកដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវលើសិទ្ធិនោះបានយល់ព្រមនឹងវា។ ចំពោះការដែលចៅក្រមអាចកាត់ក្តីដោយចំណេះដឹងផ្ទាល់របស់ខ្លួន គឺដោយសារតែវាជាផ្នែកមួយនៃយុត្តិធម៌ និងសច្ចធម៌ដែលអល់ឡោះបានបង្គាប់ឱ្យកាត់ក្តីដោយយុត្តិធម៌។ ចំពោះការដែលមិនទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់អ្នកដែលមិនមែនជាមនុស្សសុចរិត (មិនមែនអាឌីល) គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះថា៖ «...ហើយចូរយកមនុស្សសុចរិតពីរនាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកមកធ្វើជាសាក្សី...» (អាត-តូឡាក់៖ ២)។ ចំពោះការដែលមិនទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់អ្នកក្បត់, អ្នកដែលមានគំនុំ, និងអ្នកដែលត្រូវបានគេសង្ស័យ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាំរ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់អ្នកក្បត់ប្រុស ឬស្រី, អ្នកដែលមានគំនុំលើបងប្អូនរបស់ខ្លួន, និងអ្នកដែលពឹងអាស្រ័យលើម្ចាស់ផ្ទះឡើយ»។ ចំពោះអ្នកដែលចោទប្រកាន់គេដោយមិនត្រឹមត្រូវ (អ្នកកាហ្ស៊ីហ្វ) គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះថា៖ «...ហើយចូរពួកអ្នកកុំទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេជាដាច់ខាត...» (អាន់-នូរស៍៖ ៤)។ ចំពោះការដែលមិនទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ជនជាតិពនេចរ (បាដាវី) លើអ្នករស់នៅក្នុងភូមិ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់ជនជាតិពនេចរលើអ្នករស់នៅក្នុងភូមិឡើយ»។ ចំពោះការដែលថាការផ្តល់សក្ខីកម្មក្លែងក្លាយគឺជាអំពើបាបដ៏ធំបំផុត គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អានាស ក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍ទាំងពីរថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «តើខ្ញុំប្រាប់ពួកអ្នកអំពីអំពើបាបដ៏ធំបំផុតដែរឬទេ? គឺការដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ (ស៊ិរគ) និងការមិនគោរពមាតាបិតា...» ហើយទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរប្រយ័ត្ន! ការនិយាយកុហក ឬការផ្តល់សក្ខីកម្មក្លែងក្លាយ»។

គម្ពីរស្ដីពីបទបញ្ញត្តិទណ្ឌកម្ម (គីតាប៊ុល ហូឌូដ)

ជំពូកស្តីពីទណ្ឌកម្មព្រហ្មទណ្ឌ (កិតាប៊ុល ហ៊ូឌូដ) ជំពូកស្តីពីទណ្ឌកម្មចំពោះអំពើខុសប្រវេណី (ហ្ស៊ីណា) ប្រសិនបើអ្នកប្រព្រឹត្តជាមនុស្សនៅលីវ (មិនទាន់រៀបការ) និងជាអ្នកមានសេរីភាព ត្រូវវាយនឹងរំពាត់ចំនួនមួយរយដង ហើយបន្ទាប់ពីវាយរួច ត្រូវនិរទេសចេញពីស្រុកកំណើតរយៈពេលមួយឆ្នាំ។ ប្រសិនបើជាអ្នកធ្លាប់រៀបការរួច (មូហ្សាន់) ត្រូវវាយនឹងរំពាត់ដូចអ្នកនៅលីវដែរ បន្ទាប់មកត្រូវគប់នឹងដុំថ្មរហូតដល់ស្លាប់។ ការសារភាពត្រឹមតែម្តងគឺគ្រប់គ្រាន់។ ចំពោះការលើកឡើងអំពីការសារភាពច្រើនដងក្នុងករណីខ្លះ គឺក្នុងគោលបំណងដើម្បីធ្វើឱ្យប្រាកដច្បាស់លាស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះសាក្សីវិញ គឺត្រូវតែមានចំនួនបួននាក់ ហើយទាំងការសារភាព និងសាក្សីត្រូវតែបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់អំពីការរួមភេទ (ការបញ្ចូលប្រដាប់ភេទក្នុងប្រដាប់ភេទ)។ ទណ្ឌកម្មនេះនឹងត្រូវលុបចោល ប្រសិនបើមានការសង្ស័យ (ស៊ូបហាត) ដែលអាចកើតមានឡើង ឬមានការដកពាក្យសារភាពវិញ ឬក្នុងករណីដែលស្ត្រីនោះនៅព្រហ្មចារី ឬមានភាពមិនប្រក្រតីខាងរាងកាយ (រ៉ាត់កា) ឬបុរសនោះគ្មានប្រដាប់ភេទ ឬគ្មានសមត្ថភាពផ្លូវភេទ។ ការអង្វរករ (សហ្វាអា) ដើម្បីឱ្យរួចផុតពីទណ្ឌកម្មព្រហ្មទណ្ឌ (ហ៊ូឌូដ) គឺជារឿងហាមឃាត់។ ត្រូវជីករណ្តៅឱ្យអ្នកដែលត្រូវគប់នឹងដុំថ្មរហូតដល់ត្រឹមទ្រូង។ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះមិនត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មគប់នឹងដុំថ្មឡើយ រហូតទាល់តែនាងសម្រាលកូនរួច និងបំបៅដោះកូនប្រសិនបើគ្មានអ្នកផ្សេងជួយបំបៅ។ ការវាយនឹងរំពាត់អាចធ្វើទៅបានក្នុងពេលឈឺដោយប្រើដុំឈើ ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា។ អ្នកដែលរួមភេទជាមួយសត្វត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មសម្លាប់ ទោះបីជាអ្នកនោះនៅលីវក៏ដោយ ហើយអ្នកដែលឱ្យគេរួមភេទជាមួយខ្លួនដោយស្ម័គ្រចិត្តក៏ត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មដូចគ្នា។ អ្នកដែលរួមភេទជាមួយសត្វត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មវាយដំ (តាស៊ីរ)។ ទាសករត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មពាក់កណ្តាលនៃអ្នកមានសេរីភាព ហើយម្ចាស់របស់គេ ឬមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) ជាអ្នកអនុវត្តទណ្ឌកម្មនោះ។ ការបកស្រាយ៖ ចំពោះការវាយអ្នកប្រព្រឹត្តខុសប្រវេណីដែលនៅលីវចំនួនមួយរយដង គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ៖ ﴿ស្ត្រីដែលប្រព្រឹត្តខុសប្រវេណី និងបុរសដែលប្រព្រឹត្តខុសប្រវេណី ចូរវាយពួកគេម្នាក់ៗចំនួនមួយរយដង﴾។ ហាឌីសក្នុងរឿងនេះមានច្រើនណាស់។ ចំពោះការនិរទេស គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ និងហ្សៃដ៍ ប៊ីន ខាលីដ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេទាំងពីរ) ក្នុងសៀវភៅហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ដែលថាមានបុរសម្នាក់ពីក្រុមអារ៉ាប់បានមកជួប រ៉សូល (ស.ល.វ.) ហើយនិយាយថា៖ "ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ខ្ញុំសូមឱ្យលោកសម្រេចក្តីឱ្យខ្ញុំដោយគម្ពីររបស់អល់ឡោះ"។ គូភាគីម្ខាងទៀតក៏និយាយថា៖ "មែនហើយ សូមលោកសម្រេចក្តីរវាងយើងដោយគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំនិយាយផង"។ រ៉សូល (ស.ល.វ.) ក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ "ចូរនិយាយចុះ"។ គាត់និយាយថា៖ "កូនប្រុសរបស់ខ្ញុំបានធ្វើការឱ្យបុរសនេះ ហើយគេបានរួមភេទជាមួយប្រពន្ធរបស់គាត់។ ខ្ញុំត្រូវបានគេប្រាប់ថា កូនប្រុសរបស់ខ្ញុំត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មគប់នឹងដុំថ្ម ដូច្នេះខ្ញុំបានលោះគេដោយចៀមមួយរយ និងទាសីម្នាក់។ បន្ទាប់មកខ្ញុំបានសួរអ្នកប្រាជ្ញ ពួកគេប្រាប់ខ្ញុំថា កូនប្រុសរបស់ខ្ញុំត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មវាយមួយរយដង និងនិរទេសមួយឆ្នាំ ចំណែកប្រពន្ធរបស់បុរសនេះត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មគប់នឹងដុំថ្ម"។ រ៉សូល (ស.ល.វ.) មានប្រសាសន៍ថា៖ "សូមស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះដែលព្រលឹងខ្ញុំស្ថិតក្នុងព្រះហស្តរបស់ទ្រង់ ខ្ញុំនឹងសម្រេចក្តីរវាងអ្នកទាំងពីរដោយគម្ពីររបស់អល់ឡោះ។ ទាសី និងចៀមត្រូវប្រគល់ជូនអ្នកវិញ ហើយកូនប្រុសរបស់អ្នកត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មវាយមួយរយដង និងនិរទេសមួយឆ្នាំ។ ឱ អ៊ុយនីស (បុរសម្នាក់ពីកុលសម្ព័ន្ធអាស្លាម) ចូរទៅជួបប្រពន្ធរបស់បុរសនេះនៅថ្ងៃស្អែក ប្រសិនបើនាងសារភាព ចូរគប់នាងនឹងដុំថ្មឱ្យស្លាប់"។ គាត់ក៏ទៅជួបនាង ហើយនាងក៏សារភាព រ៉សូល (ស.ល.វ.) ក៏បញ្ជាឱ្យគប់នាងនឹងដុំថ្មរហូតដល់ស្លាប់។ ចំពោះការដែលថាការសារភាពត្រឹមតែម្តងគឺគ្រប់គ្រាន់ គឺត្រូវដឹងថាការយកតាមសម្តីអ្នកសារភាពគឺជាអ្វីដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងសាសនា។ អ្នកណាដែលតម្រូវឱ្យសារភាពច្រើនដង ត្រូវតែមានភស្តុតាងមកបញ្ជាក់ ប៉ុន្តែនៅទីនេះគ្មានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ថាត្រូវសារភាពបួនដងឡើយ។ ការដែលម៉ាអ៊ិហ្ស (Ma'iz) សារភាពច្រើនដង គឺក្នុងគោលបំណងដើម្បីធ្វើឱ្យប្រាកដច្បាស់លាស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនេះហើយបានជា រ៉សូល (ស.ល.វ.) សួរគាត់ថា៖ "តើអ្នកឆ្កួតឬ?"។ រ៉សូល (ស.ល.វ.) បានពេញចិត្តនឹងការសារភាពត្រឹមតែម្តង ដូចដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងហាឌីសខាងលើ។ ចំពោះការតម្រូវឱ្យមានសាក្សីបួននាក់ គឺដើម្បីបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងទណ្ឌកម្មព្រហ្មទណ្ឌ ព្រោះវាអាចលុបចោលបានដោយសារការសង្ស័យ។ ចំពោះការសារភាពវិញ គឺគ្មានការសង្ស័យអ្វីទៀតឡើយ។ ចំពោះការតម្រូវឱ្យបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់អំពីការរួមភេទ (ការបញ្ចូលប្រដាប់ភេទក្នុងប្រដាប់ភេទ) គឺផ្អែកលើអ្វីដែល រ៉សូល (ស.ល.វ.) បានសួរម៉ាអ៊ិហ្សថា៖ "តើអ្នកគ្រាន់តែថើប ឬស្ទាប ឬមើលឬ?"។ គាត់ឆ្លើយថា៖ "មិនមែនទេ ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ"។ លោកសួរថា៖ "តើអ្នកបានរួមភេទជាមួយនាងមែនទេ?"។ គាត់ឆ្លើយថា៖ "បាទ"។ នៅពេលនោះហើយដែលលោកបញ្ជាឱ្យគប់គាត់នឹងដុំថ្ម។ ចំពោះការដែលទណ្ឌកម្មត្រូវលុបចោលដោយសារការសង្ស័យ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលថា រ៉សូល (ស.ល.វ.) មានប្រសាសន៍ថា៖ "ចូរជៀសវាងការអនុវត្តទណ្ឌកម្មព្រហ្មទណ្ឌចំពោះមូស្លីមឱ្យអស់ពីសមត្ថភាព ប្រសិនបើមានផ្លូវចេញ (ការសង្ស័យ) ចូរដោះលែងពួកគេចុះ ព្រោះការដែលមេដឹកនាំខុសក្នុងការលើកលែងទោស ប្រសើរជាងការខុសក្នុងការដាក់ទណ្ឌកម្ម"។ ចំពោះការដែលទណ្ឌកម្មលុបចោលដោយសារការដកពាក្យសារភាពវិញ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា នៅពេលម៉ាអ៊ិហ្សមានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ដោយសារដុំថ្ម គាត់បានរត់គេចខ្លួន ប៉ុន្តែត្រូវបានគេចាប់បានវិញរហូតដល់ស្លាប់។ រ៉សូល (ស.ល.វ.) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនទុកឱ្យគាត់ទៅ?"។ ចំពោះការហាមឃាត់ការអង្វរករក្នុងទណ្ឌកម្មព្រហ្មទណ្ឌ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ "អ្នកណាដែលអង្វរករដើម្បីកុំឱ្យមានការអនុវត្តទណ្ឌកម្មរបស់អល់ឡោះ គឺគេបានប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះក្នុងបញ្ជារបស់ទ្រង់"។ ចំពោះការជីករណ្តៅឱ្យអ្នកដែលត្រូវគប់នឹងដុំថ្មរហូតដល់ត្រឹមទ្រូង គឺផ្អែកលើការដែល រ៉សូល (ស.ល.វ.) បានបញ្ជាឱ្យជីករណ្តៅឱ្យស្ត្រីពីកុលសម្ព័ន្ធហ្គាមីដ (Ghamid) រហូតដល់ត្រឹមទ្រូងរបស់នាង។ ចំពោះការមិនគប់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះរហូតទាល់តែសម្រាលកូនរួច គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា រ៉សូល (ស.ល.វ.) បានប្រាប់ស្ត្រីពីកុលសម្ព័ន្ធហ្គាមីដឱ្យត្រឡប់ទៅវិញរហូតទាល់តែនាងសម្រាលកូនដែលនៅក្នុងផ្ទៃរបស់នាងរួច។

នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ជំពូកស្តីពីទណ្ឌកម្មនៃការលួច អ្នកណាដែលលួចដោយមានសតិសម្បជញ្ញៈ និងដោយឆន្ទៈផ្ទាល់ខ្លួន នូវទ្រព្យសម្បត្តិដែលរក្សាទុកក្នុងកន្លែងសុវត្ថិភាព (ហ៊ីរហ្ស៍) ចាប់ពីតម្លៃមួយភាគបួននៃឌីណារឡើងទៅ នោះដៃស្តាំរបស់គេនឹងត្រូវកាត់។ ការសារភាពតែមួយដង ឬសក្ខីកម្មពីសាក្សីសុចរិតពីររូប គឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដាក់ទោស។ វាជាការគួរឱ្យសរសើរ (ស៊ុនណាន់) ដែលត្រូវណែនាំឱ្យអ្នកលួចបដិសេធការសារភាពនោះ (ដើម្បីផ្តល់ឱកាសឱ្យគេរួចផុតពីទោស)។ ត្រូវដុតកន្លែងដែលកាត់ដៃនោះដើម្បីឱ្យឈប់ហូរឈាម ហើយត្រូវយកដៃដែលកាត់នោះទៅព្យួរនៅករបស់ចោរ។ ទោសនេះនឹងត្រូវលើកលែង ប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យលើកលែងទោសឱ្យមុនពេលប្តឹងទៅអាជ្ញាធរ ប៉ុន្តែបើប្តឹងទៅអាជ្ញាធរហើយ នោះទោសត្រូវតែអនុវត្ត។ មិនមានការកាត់ដៃចំពោះការលួចផ្លែឈើ ឬស្នូលដូង (កាត់ស៊័រ) ឡើយ ដរាបណាវាស្ថិតនៅកន្លែងចំហ (មិនទាន់យកទៅរក្សាទុកក្នុងឃ្លាំង) ប្រសិនបើគេបរិភោគវាដោយមិនបានលាក់ទុកក្នុងអាវ។ ប៉ុន្តែបើគេលាក់ទុកក្នុងអាវ នោះគេត្រូវសងតម្លៃទ្វេដង និងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មវាយដំ។ ចំពោះអ្នកក្បត់ (អ្នកទុកចិត្ត) អ្នកឆក់ប្លន់ និងអ្នកលួចឆក់យកដោយរហ័ស គឺមិនមានទោសកាត់ដៃឡើយ។ ការកាត់ដៃក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់ផងដែរចំពោះករណីបដិសេធមិនព្រមសងរបស់ដែលគេខ្ចី។ ការពន្យល់៖ ចំពោះលក្ខខណ្ឌនៃការមានសតិសម្បជញ្ញៈ និងឆន្ទៈផ្ទាល់ខ្លួន គឺបានពន្យល់រួចហើយ។ ចំពោះការកាត់ដៃចោរ គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះក្នុងគម្ពីរគួរអាន (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់ម៉ាអ៊ីដះ ៖ ៣៨)។ ចំពោះលក្ខខណ្ឌនៃ "កន្លែងសុវត្ថិភាព" (ហ៊ីរហ្ស៍) គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ ពី អាំរូ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ ដែលបានឮរ៉សូល ﷺ មានប្រសាសន៍អំពីការលួចផ្លែឈើថា៖ "ត្រូវសងតម្លៃទ្វេដង និងទទួលទណ្ឌកម្មវាយដំ ប៉ុន្តែបើលួចពីកន្លែងរក្សាទុក (ឃ្លាំង) ហើយតម្លៃវាដល់កម្រិតដែលត្រូវកាត់ដៃ នោះត្រូវកាត់ដៃ"។ ចំពោះកម្រិតតម្លៃដែលត្រូវកាត់ដៃគឺមួយភាគបួននៃឌីណារឡើងទៅ ផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាយ៉ិសះ (រ.ដ) ក្នុងសៀវភៅ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម ដែលថា៖ "រ៉សូល ﷺ បានកាត់ដៃចោរដែលលួចតម្លៃមួយភាគបួននៃឌីណារឡើងទៅ"។ មួយភាគបួននៃឌីណារនៅសម័យនោះស្មើនឹងបីឌៀម។ ចំពោះការសារភាពតែមួយដងគឺគ្រប់គ្រាន់ ព្រោះរ៉សូល ﷺ បានកាត់ដៃចោរដែលលួចខែល និងអាវរបស់ សហ្វ្វាន់ ដោយមិនបានបញ្ជាឱ្យសារភាពដដែលៗឡើយ។ ចំពោះការដែលរ៉សូល ﷺ សួរចោរថា "ខ្ញុំមិនគិតថាអ្នកលួចទេ" នោះគឺដើម្បីជាការផ្ទៀងផ្ទាត់ឱ្យច្បាស់លាស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះការដុតកន្លែងកាត់ដៃ និងព្យួរដៃនៅក គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយ ដារ៉ូគូតនី និង ហាគីម ពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលថា៖ "រ៉សូល ﷺ បានបញ្ជាឱ្យកាត់ដៃចោរ រួចដុតកន្លែងកាត់ ហើយព្យួរដៃនោះនៅករបស់គេ"។ ចំពោះការលើកលែងទោសមុនពេលដល់ដៃអាជ្ញាធរ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ "ចូរលើកលែងទោសឱ្យគ្នានៅចំពោះមុខអ្នករាល់គ្នាចុះ ប៉ុន្តែអ្វីដែលបានមកដល់ខ្ញុំ (អាជ្ញាធរ) ហើយ នោះទោសត្រូវតែអនុវត្ត"។ ចំពោះអ្នកក្បត់ អ្នកឆក់ប្លន់ និងអ្នកលួចឆក់យកដោយរហ័ស មិនមានទោសកាត់ដៃ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ ចាប៊ីរ ដែលរាយការណ៍ដោយ អាប់ម៉ាត់ និងអ្នកប្រមូលហាឌីសដទៃទៀតថា៖ "មិនមានទោសកាត់ដៃចំពោះអ្នកក្បត់ អ្នកឆក់ប្លន់ និងអ្នកលួចឆក់យកដោយរហ័សឡើយ"។ ចំពោះការកាត់ដៃអ្នកបដិសេធមិនសងរបស់ដែលគេខ្ចី គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាយ៉ិសះ (រ.ដ) ដែលថា៖ "មានស្ត្រីម្នាក់មកពីត្រកូល ម៉ាក់ហ្ស៊ូម តែងខ្ចីរបស់គេហើយបដិសេធមិនសងវិញ នោះរ៉សូល ﷺ បានបញ្ជាឱ្យកាត់ដៃនាង"។

ជំពូក៖ ទណ្ឌកម្មចំពោះការចោទប្រកាន់ដោយមិនត្រឹមត្រូវ (ហ័ដឌុល ក្វ័ហ្វ) អ្នកណាដែលចោទប្រកាន់អ្នកដទៃពីបទសហាយស្មន់ (ហ្ស៊ីណា) នោះគេត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មដោយការវាយចំនួនប៉ែតសិបខ្សែរ។ ទណ្ឌកម្មនេះត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈការសារភាពរបស់ជននោះតែម្តង ឬតាមរយៈសាក្សីដែលសុចរិតចំនួនពីរនាក់។ ប្រសិនបើជននោះមិនបានសារភាពកំហុស (តៅបាត់) ទេ នោះសក្ខីកម្មរបស់គេនឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើបន្ទាប់ពីការចោទប្រកាន់នោះ គេអាចនាំយកសាក្សីចំនួនបួននាក់មកបញ្ជាក់បាន នោះទណ្ឌកម្មនឹងត្រូវលុបចោល ហើយក៏ដូចគ្នាដែរប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់នោះសារភាពថាខ្លួនបានប្រព្រឹត្តបទសហាយស្មន់ពិតមែន។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ពីទណ្ឌកម្មចំពោះការចោទប្រកាន់ដោយមិនត្រឹមត្រូវ គឺមាននៅក្នុងព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿ហើយអ្នកទាំងឡាយណាដែលចោទប្រកាន់ស្ត្រីដែលបរិសុទ្ធ (ពីបទសហាយស្មន់) រួចហើយពួកគេមិនអាចនាំយកសាក្សីចំនួនបួននាក់មកបញ្ជាក់បានទេ ចូរវាយពួកគេចំនួនប៉ែតសិបខ្សែរ﴾។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានឯកភាពគ្នាលើរឿងនេះ។ លោកម៉ាលិក បានរាយការណ៍ពីលោក អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាមេរ ប៊ីន រ៉ាប៊ីអាហ៍ ថា៖ "ខ្ញុំបានជួបសម័យកាលរបស់ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខតតប និង អ៊ូស្មង់ ប៊ីន អ័ហ្វ្វាន និងខាលីហ្វះដទៃទៀត ខ្ញុំមិនដែលឃើញនរណាម្នាក់វាយទាសករចំពោះការចោទប្រកាន់មិនពិតលើសពីសែសិបខ្សែរឡើយ"។ អ្នកប្រាជ្ញមានការខ្វែងគំនិតគ្នាថា តើត្រូវកាត់ទណ្ឌកម្មពាក់កណ្តាលសម្រាប់ទាសករដែរឬទេ? អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ស្របនឹងការកាត់ពាក់កណ្តាល ប៉ុន្តែលោក អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ, លីស, ហ្សូហរី, អូហ្សាអី, អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស និង អ៊ីបនូ ហ្សម យល់ថា មិនត្រូវកាត់ពាក់កណ្តាលទេ ដោយសារអត្ថន័យនៃខម្ពីរគម្ពីរមានលក្ខណៈទូលំទូលាយ។ ចំពោះការបញ្ជាក់តាមរយៈការសារភាពតែម្តង គឺដោយសារការសារភាពរបស់មនុស្សម្នាក់ត្រូវចាត់ទុកថាជាការទទួលខុសត្រូវលើខ្លួនឯង។ អ្នកណាដែលអះអាងថាត្រូវតែសារភាពពីរដង នោះគេត្រូវនាំយកភស្តុតាងមកបញ្ជាក់ ហើយមិនមានភស្តុតាងណាមួយពីគម្ពីរ ឬស៊ូណាន់ន់ដែលតម្រូវបែបនោះឡើយ។ ចំពោះការតម្រូវឱ្យមានសាក្សីសុចរិតពីរនាក់ គឺដូចទៅនឹងករណីដទៃទៀតដែលតម្រូវឱ្យមានសាក្សី ស្របតាមអ្វីដែលគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបានបញ្ជាក់។ ចំពោះការលុបចោលទណ្ឌកម្មនៅពេលអ្នកចោទប្រកាន់នាំយកសាក្សីបួននាក់មកបញ្ជាក់ថា អ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់នោះបានប្រព្រឹត្តបទសហាយស្មន់ពិតមែន គឺដោយសារនៅពេលនោះ អ្នកចោទប្រកាន់មិនមែនជាអ្នកចោទប្រកាន់មិនពិតទៀតទេ ប៉ុន្តែបទសហាយស្មន់ត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈសាក្សីទាំងបួននាក់ ដូច្នេះទណ្ឌកម្មនឹងត្រូវអនុវត្តទៅលើអ្នកដែលប្រព្រឹត្តបទសហាយស្មន់នោះវិញ។ ដូចគ្នាដែរ ប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់សារភាពថាខ្លួនបានប្រព្រឹត្តបទសហាយស្មន់ នោះមិនមានទណ្ឌកម្មលើអ្នកដែលចោទប្រកាន់នោះទេ ប៉ុន្តែទណ្ឌកម្មនឹងត្រូវអនុវត្តទៅលើអ្នកដែលសារភាពនោះវិញ។ មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា ព្យាការី ﷺ បានអនុវត្តទណ្ឌកម្មលើអ្នកដែលប្រឌិតរឿងមិនពិត (អាល់-អ៊ីហ្វគ) ដូចមានក្នុងសៀវភៅ មូស្ណាត អាហ្ម័ដ, អាប់៊ូ ដាវូដ, អ៊ីបនូ ម៉ាហ៍ជះ និង ទ្រីមិហ្ស៊ី។ លោក ប៊ូខូរី ក៏បានចង្អុលបង្ហាញរឿងនេះក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ របស់លោកដែរ។ ដូច្នេះ ទណ្ឌកម្មចំពោះការចោទប្រកាន់មិនពិតត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈស៊ូណាន់ន់ ដូចដែលវាត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន។ ជំពូក៖ ទណ្ឌកម្មចំពោះការផឹកគ្រឿងស្រវឹង (ហ័ដឌុល ស៊ុរប៊ី) អ្នកណាដែលផឹកគ្រឿងស្រវឹងដោយដឹងខ្លួន និងដោយស្ម័គ្រចិត្ត គេនឹងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មតាមការសម្រេចរបស់មេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) គឺអាចវាយសែសិបខ្សែរ ឬតិចជាងនេះ ឬច្រើនជាងនេះ ទោះបីជាវាយដោយស្បែកជើងក៏ដោយ។ ការសារភាពតែម្តង ឬសាក្សីសុចរិតពីរនាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ ទោះបីជាសាក្សីនោះឃើញការក្អួតចេញមកក៏ដោយ។ ចំណែកការសម្លាប់ចោលនៅពេលប្រព្រឹត្តលើកទីបួន គឺត្រូវបានលុបចោល (ម៉ាន់ស៊ូខ)។ ផ្នែក៖ ការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាក់ហ្ស៊ីរ) លើអំពើបាបដែលមិនមានកំណត់ទណ្ឌកម្មជាក់លាក់ គឺអាចធ្វើទៅបានតាមរយៈការឃុំខ្លួន ការវាយ ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែមិនត្រូវលើសពីដប់ខ្សែរឡើយ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះការតម្រូវឱ្យមានការដឹងខ្លួន និងការស្ម័គ្រចិត្ត គឺបានបញ្ជាក់រួចមកហើយ។ ចំពោះការដែលទណ្ឌកម្មផឹកគ្រឿងស្រវឹងស្ថិតលើការសម្រេចរបស់មេដឹកនាំ គឺដោយសារមានភស្តុតាងក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីលោក អាន៉ាស (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ថា ព្យាការី ﷺ បានវាយអ្នកផឹកស្រាដោយប្រើមែកឈើ និងស្បែកជើង ហើយលោក អាប់៊ូ បាក៏រ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ក៏បានវាយសែសិបខ្សែរ។ ក្នុងសៀវភៅ មូស្លីម មានរាយការណ៍ថា ព្យាការី ﷺ ត្រូវបានគេនាំបុរសម្នាក់ដែលផឹកស្រាមក ហើយលោកបានវាយដោយមែកឈើពីរប្រហែលសែសិបខ្សែរ។ លោក អាន៉ាស បាននិយាយថា៖ "លោក អាប់៊ូ បាក៏រ ក៏ធ្វើដូចគ្នានេះដែរ។ លុះដល់សម័យលោក អ៊ូម៉ារ លោកបានពិគ្រោះជាមួយប្រជាជន លោក អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន បាននិយាយថា ទណ្ឌកម្មដែលស្រាលបំផុតគឺប៉ែតសិបខ្សែរ ដូច្នេះលោក អ៊ូម៉ារ ក៏បានបញ្ជាឱ្យអនុវត្តតាមនោះ"។ ចំពោះការដែលការសារភាពតែម្តង ឬសាក្សីពីរនាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ គឺដោយសារមិនមានភស្តុតាងណាមួយតម្រូវឱ្យមានការសារភាពច្រើនដងឡើយ។ ចំពោះការដែលសក្ខីកម្មលើការក្អួតគឺត្រឹមត្រូវ គឺដោយសារការក្អួតចេញមកពីក្នុងពោះគឺជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាគេបានផឹកវាពិតមែន។ ចំពោះការសម្លាប់ចោលនៅពេលប្រព្រឹត្តលើកទីបួន គឺត្រូវបានលុបចោល យោងតាមអ្វីដែលលោក ទ្រីមិហ្ស៊ី បានរាយការណ៍ពីលោក ហ្សាប៊ីរ ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "អ្នកណាដែលផឹកស្រា ចូរវាយគេចុះ បើគេនៅតែប្រព្រឹត្តទៀតនៅពេលទីបួន ចូរអ្នកទាំងឡាយសម្លាប់គេចុះ"។ លោកបាននិយាយថា៖ "បន្ទាប់មក ព្យាការី ﷺ ត្រូវបានគេនាំបុរសម្នាក់ដែលផឹកស្រានៅពេលទីបួនមក ហើយលោកបានវាយគេ ប៉ុន្តែមិនបានសម្លាប់គេឡើយ"។ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យមានការដាក់ទណ្ឌកម្ម (តាក់ហ្ស៊ីរ) លើអំពើបាប និងការកំណត់មិនឱ្យលើសពីដប់ខ្សែរ គឺយោងតាមហាឌីសរបស់ អាប់៊ូ ប៊ូដះ ប៊ីន នីយ៉ារ ក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរថា លោកបានឮព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ "មិនត្រូវវាយលើសពីដប់ខ្សែរឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីអនុវត្តទណ្ឌកម្ម (ហ័ដ) របស់អល់ឡោះប៉ុណ្ណោះ"។

ជំពូកស្តីពីទណ្ឌកម្មចំពោះអ្នកបង្កចលាចល (អ្នកប្លន់) នេះគឺជាប្រភេទមួយក្នុងចំណោមប្រភេទដែលបានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរអាល់គួរអាន គឺការប្រហារជីវិត ឬការឆ្កាង ឬការកាត់ដៃនិងជើងឆ្លាស់គ្នា ឬការបណ្តេញចេញពីទឹកដី។ អ៊ីមាំ (មេដឹកនាំ) អាចជ្រើសរើសអនុវត្តទណ្ឌកម្មណាមួយក្នុងចំណោមនេះ ដែលលោកយល់ថាមានផលប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកដែលបានប្លន់តាមដងផ្លូវ ទោះបីជាការប្លន់នោះកើតឡើងនៅក្នុងទីក្រុងក៏ដោយ ប្រសិនបើពួកគេបានបង្កភាពវឹកវរនៅលើផែនដី។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេសារភាពកំហុស (តៅបាត់) មុនពេលដែលអាជ្ញាធរអាចចាប់ខ្លួនបាន នោះទណ្ឌកម្មនេះនឹងត្រូវលើកលែងចំពោះពួកគេ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ នេះគឺជាអត្ថន័យដ៏ច្បាស់លាស់ដែលគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបានបង្ហាញ ដោយមិនចាំបាច់គិតដល់មតិផ្សេងៗដែលកើតឡើងក្នុងនិកាយនានានោះទេ។ អល់ឡោះដ៏មហាឧត្តុង្គឧត្តមបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ ការតបស្នងចំពោះអ្នកដែលធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ ហើយខិតខំបង្កភាពវឹកវរនៅលើផែនដី...﴾។ ដូច្នេះ ទ្រង់បានភ្ជាប់ការធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ (គឺការប្រព្រឹត្តអំពើបាបចំពោះទ្រង់ទាំងពីរ) ជាមួយនឹងការបង្កភាពវឹកវរនៅលើផែនដី។ នេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា អ្នកណាដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាបចំពោះអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ ដោយការបង្កភាពវឹកវរនៅលើផែនដី នោះទណ្ឌកម្មរបស់គេគឺដូចអ្វីដែលអល់ឡោះបានរៀបរាប់នៅក្នុងអាយ៉ាត់នេះ។ ដោយសារតែអាយ៉ាត់ដ៏ថ្លៃថ្លានេះត្រូវបានចុះមកទាក់ទងនឹងក្រុមចោរប្លន់ (ក្រុមអាល់អ៊ូរ៉ានីយីន) នោះការបញ្ចូលអ្នកដែលប្លន់តាមដងផ្លូវឱ្យស្ថិតនៅក្រោមអត្ថន័យទូទៅនៃអាយ៉ាត់នេះ គឺជាការបញ្ចូលដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុត។ បន្ទាប់មក ទ្រង់បានកំណត់ទណ្ឌកម្មនៅក្នុងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿...គឺត្រូវប្រហារជីវិតពួកគេ ឬឆ្កាងពួកគេ ឬកាត់ដៃនិងជើងរបស់ពួកគេឆ្លាស់គ្នា ឬបណ្តេញពួកគេចេញពីទឹកដី﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដាហ៍៖ ៣៣]។ ទ្រង់បានផ្តល់ជម្រើសរវាងទណ្ឌកម្មទាំងនេះ ដូច្នេះអ៊ីមាំមានសិទ្ធិជ្រើសរើសអ្វីដែលលោកយល់ថាមានផលប្រយោជន៍។ ប្រសិនបើគ្មានអ៊ីមាំទេ នោះអ្នកដែលជំនួសតំណែងលោកក្នុងចំណោមអ្នកដឹកនាំក៏អាចអនុវត្តបានដែរ។ នេះគឺជាអ្វីដែលប្រព័ន្ធនៃគម្ពីរអាល់គួរអានតម្រូវឱ្យមាន ហើយមិនមានភស្តុតាងណាមួយពីព្យាការីដែលបង្វែរអត្ថន័យនៃគម្ពីរអាល់គួរអានចេញពីអត្ថន័យដែលភាសាអារ៉ាប់តម្រូវនោះទេ។ ចំពោះអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីអ៊ីប៊ុន អាប់បាស ដូចដែលអ៊ីមាំ សាฟីអី បានដកស្រង់នៅក្នុងសៀវភៅមូសណាតរបស់លោកថា៖ «ចំពោះចោរប្លន់ ប្រសិនបើពួកគេសម្លាប់មនុស្សនិងប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ ពួកគេត្រូវប្រហារជីវិតនិងឆ្កាង។ ប្រសិនបើសម្លាប់មនុស្សតែមិនបានប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ ពួកគេត្រូវប្រហារជីវិតដោយមិនឆ្កាង។ ប្រសិនបើប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិតែមិនបានសម្លាប់មនុស្ស ពួកគេត្រូវកាត់ដៃនិងជើងឆ្លាស់គ្នា។ ហើយប្រសិនបើពួកគេគ្រាន់តែធ្វើឱ្យអ្នកដំណើរភ័យខ្លាចដោយមិនបានប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ ពួកគេត្រូវបណ្តេញចេញពីទឹកដី»។ ការវិនិច្ឆ័យនេះមិនមែនជាភស្តុតាងដែលយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់នរណាម្នាក់បានឡើយ។ ទោះបីជាយើងសន្មតថាវាជាការបកស្រាយអាយ៉ាត់ក៏ដោយ ក៏វានៅតែផ្ទុយពីអាយ៉ាត់យ៉ាងខ្លាំង ហើយនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) មានឈ្មោះ អ៊ីប៊ុន យ៉ាយ៉ា ដែលជាអ្នករាយការណ៍ខ្សោយខ្លាំង មិនអាចយកជាការបានឡើយ។ ចំណែកអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីអ៊ីប៊ុន អាប់បាស ផងដែរថា អាយ៉ាត់នេះចុះមកទាក់ទងនឹងក្រុមអ្នកបដិសេធជំនឿ (មូស្រ៊ីគីន) ដូចដែលអាប៊ូ ដាវូដ និង អាន់ណាសាអ៊ី បានដកស្រង់នោះ គឺត្រូវបានច្រានចោល ព្រោះថាអាយ៉ាត់នេះចុះមកទាក់ទងនឹងក្រុមអាល់អ៊ូរ៉ានីយីន ដែលពួកគេបានចូលកាន់សាសនាឥស្លាមរួចហើយ ដូចដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរគោលនានា។ ទោះបីជាយើងទទួលយកអ្វីដែលបានរាយការណ៍ពីអ៊ីប៊ុន អាប់បាស ក៏វាមិនមែនជាភស្តុតាងសម្រាប់អ្នកដែលនិយាយថា អាយ៉ាត់នេះកំណត់តែចំពោះអ្នកបដិសេធជំនឿនោះទេ ព្រោះគោលការណ៍គឺ «ការពិចារណាទៅលើភាពទូទៅនៃពាក្យ មិនមែនទៅលើភាពជាក់លាក់នៃមូលហេតុនៃការចុះមកនៃអាយ៉ាត់នោះទេ»។ ម្យ៉ាងទៀត នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍នោះមានឈ្មោះ អាលី ប៊ីន ហូសៃន ប៊ីន វ៉ាគីដ ដែលជាអ្នករាយការណ៍ខ្សោយ។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន (សាឡាហ្វ) ជាច្រើនដូចជា អាល់ហាសាន់ អាល់បាសរី, អ៊ីប៊ុន អាល់មូសៃយីប និង មូហ្សាអ៊ីដ ក៏មានមតិដូចយើងដែរ។ មនុស្សដែលទទួលបានសិទ្ធិត្រឹមត្រូវបំផុត គឺអ្នកដែលកាន់គម្ពីររបស់អល់ឡោះ។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីព្យាការី (ស.ល.វ) ថាចំពោះក្រុមអាល់អ៊ូរ៉ានីយីន លោកបានអនុវត្តទណ្ឌកម្មមួយក្នុងចំណោមទណ្ឌកម្មដែលបានរៀបរាប់ក្នុងអាយ៉ាត់ គឺការកាត់ (ដៃជើង) ដូចដែលមានក្នុងសៀវភៅ សាហ៊ីហ៍ ទាំងពីរ និងប្រភពដទៃទៀតពីហាតីសរបស់ អាន់ណាស។ ចំណែក «ការឆ្កាង» ដែលបានរៀបរាប់ គឺការឆ្កាងនៅលើគល់ឈើ ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា រហូតដល់ស្លាប់ ប្រសិនបើអ៊ីមាំយល់ឃើញដូច្នេះ ឬឆ្កាងដោយមិនឱ្យស្លាប់។ ឈ្មោះនៃការឆ្កាងគឺអាចអនុវត្តបានទាំងការឆ្កាងដែលនាំឱ្យស្លាប់ និងការឆ្កាងដែលមិននាំឱ្យស្លាប់។ ទោះបីជាយើងសន្មតថាវាសំដៅតែលើការឆ្កាងដែលនាំឱ្យស្លាប់ក៏ដោយ ក៏វាមិនមែនជាការនិយាយដដែលៗបន្ទាប់ពីការលើកឡើងពីការប្រហារជីវិតដែរ ព្រោះការឆ្កាងគឺជាទម្រង់នៃការប្រហារជីវិតដ៏ពិសេសមួយ។ ចំណែក «ការបណ្តេញចេញពីទឹកដី» គឺការបណ្តេញគេចេញពីទឹកដីដែលគេបានបង្កភាពវឹកវរ។ មានមតិខ្លះថាវាគឺជាការជាប់ពន្ធនាគារ ប៉ុន្តែនេះផ្ទុយពីអត្ថន័យក្នុងភាសាអារ៉ាប់។ ចំណែក «ការលើកលែងទណ្ឌកម្ម» ប្រសិនបើពួកគេសារភាពកំហុសមុនពេលដែលអាជ្ញាធរអាចចាប់ខ្លួនបាន គឺដោយសារតែមានអត្ថបទច្បាស់លាស់ពីគម្ពីរអាល់គួរអានបញ្ជាក់អំពីបញ្ហានេះ។