ការពន្យល់បន្ថែមម៉ារ៉ាគី អាល់-ហ្វាឡាហ៍ (ច្បាប់ហាណាហ្វី)
ការពន្យល់បន្ថែមម៉ារ៉ាគី អាល់-ហ្វាឡាហ៍ (ច្បាប់ហាណាហ្វី)
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 104 ជំពូក។"
ជំពូកស្តីពីការទទួលបានការបន់ស្រន់បំពេញកាតព្វកិច្ច (ហ្វរដ) ជាមួយ imam (អ៊ីម៉ាម) ពេលដែលអ្នកបន់ស្រន់បានចាប់ផ្តើមបំពេញការបន់ស្រន់ហ្វរដ (فرض) ឬការសងវិញ (قضاء) ទាំងបុគ្គល (ម្នាក់ឯង) ឬក្នុងពេលបន់ស្រន់ស៊ូណាន់ត់ ហើយពេលនោះមានសពមកដល់ដែលបារម្ភថានឹងផុតពេល ឬការបន់ស្រន់ដែលបានបន់ស្រន់ទុក (منذور) ហើយការបន់ស្រន់ជាក្រុម (ញ៉ាម៉ាអាហ៍) ត្រូវបានប្រកាសឡើង (អីកាម៉ាត់) នៅកន្លែងដែលគាត់កំពុងបន់ស្រន់ មិនមែននៅកន្លែងផ្សេងទេ គឺដោយសារតែអ៊ីម៉ាមបានចាប់ផ្តើមតាក់បៀរ (អាំងហ្រុាំ) ព្រោះថាការពិតនៃការប្រកាសញ៉ាម៉ាអាហ៍ គឺការធ្វើវាជាក់ស្តែង មិនមែនគ្រាន់តែចាប់ផ្តើមអីកាម៉ាត់នោះឡើយ ប្រសិនបើគាត់មិនទាន់បានចងភ្ជាប់ដោយការតាក់ជុះ (ស៊ុយជូន) ទេនោះ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب إدراك الفريضة
ជំពូក៖ ការសujud សាហ្វ (ការសujud កែតម្រូវកំហុសឆ្គងក្នុងពេលសឡាត) គ្រាន់តែធ្វើការសujud សាហ្វចំនួនពីរដងដោយគ្មានការបន់ហ្សាន (Azan) ឬមានបន់ហ្សាននៅក្នុងវិហារធំ ឬវិហារប្រចាំសហគមន៍សម្រាប់អ្នកស្រុកនៅទីនោះ គឺគ្មានការស្អុះស្អាប់ (Makruh) អ្វីឡើយ ដូចដែលបានរៀបរាប់រួចមកហើយ។ អល់ឡោះ គឺទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមអភ័យទោសចំពោះអល់ឡោះដ៏មហាអស្ចារ្យ។ ជំពូក៖ ការសujud សាហ្វ ការសំដៅលើប្រភេទនៃការសujud គឺរួមបញ្ចូលទាំងការសujud ពីរដង ដូច្នេះការបន្ថែមគឺសម្រាប់ប្រភេទ (Jنس) ហើយក៏អាចចាត់ទុកថាជាការកំណត់ជាក់លាក់ (Ahd) ផងដែរ ដែលអ្វីដែលបានកំណត់ច្បាស់គឺការសujud ពីរដងដែលបានរាយការណ៍មក។ ពាក្យថា សាហ្វ (ការភ្លេចភ្លាំង), ស្កុប (ការសង្ស័យ), និងនីស្យាន់ (ការหลงลืม) គឺមានន័យតែមួយចំពោះពួកអ្នកប្រាជ្ញនីតិសាស្ត្រឥស្លាម (Fuqaha) ពោលគឺក្នុងន័យសេចក្តីសម្រេច (Hukm)។ ចំណែកឯពាក្យថា ហ្សុន (Zann) គឺជាភាគីដែលមានទម្ងន់ធ្ងន់ (រៀងខាងត្រូវ) ហើយ វ៉ាម (Wahm) គឺជាភាគីដែលមានទម្ងន់ស្រាល (រៀងខាងខុស) ដូចមានចែងក្នុងគម្ពីរ ដរ (Durr)។ រីឯនៅក្នុងគម្ពីរ ស៊ីរ៉ាច (Siraj) បានបញ្ជាក់ថា នីស្យាន់ គឺការដែលរឿងមួយបានឃ្លាតឆ្ងាយពីចិត្តបន្ទាប់ពីបានដឹងឮរួចហើយ ខណៈដែលការសាហ្វ គឺអាចកើតមានចំពោះអ្វីដែលមនុស្សម្នាក់ធ្លាប់បានដឹង និងអ្វីដែលមិនធ្លាប់បានដឹង ដូចមានចែងក្នុងគម្ពីរ បារ (Bahr)។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានលើកឡើងថា នីស្យាន់ គឺសំដៅលើអ្វីដែលត្រូវបានលុបចេញពីការចងចាំរហូតដល់មិនអាចយកមកវិញបាន លុះត្រាតែមានការខិតខំប្រឹងប្រែងថ្មី ចំណែកឯសាហ្វ គឺជារឿងដែលអាចទទួលបានមកវិញតាមរយៈការចងចាំឡើងវិញ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ចេញពីការបន្ថែមការសម្រេចចិត្តទៅលើមូលហេតុ» គោលការណ៍គ្រឹះគឺថា នៅពេលដែលរឿងមួយត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងរឿងមួយទៀត នោះអ្វីដែលត្រូវបានភ្ជាប់ (المضاف إليه) គឺជាមូលហេតុនៃสิ่งที่ត្រូវបានបន្ថែម លើកលែងតែមានភស្តុតាងបង្ហាញផ្ទុយពីនេះ ដូចជាករណីទានកិច្ចហ្វីត្រ (Sadaqah អាល់-Fitr) និងការធ្វើហាជ្ជ (Hajj) ព្រោះថាការបន្ថែមនៅក្នុងករណីទាំងពីរនេះ គឺសំដៅទៅលើលក្ខខណ្ឌ (Shart) វិញ។ ដូច្នេះ ការបន្ថែមនៅក្នុងករណីទីមួយ គឺជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ភាពចាំបាច់ (Wujub) ហើយនៅក្នុងករណីទីពីរ គឺជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ភាពត្រឹមត្រូវ (Sihhah)។ លក្ខខណ្ឌរបស់វាទាំងភាពត្រឹមត្រូវ និងភាពចាំបាច់គឺ៖ ការបោះបង់ចោលត្រូវតែជាកិច្ចការចាំបាច់ (Wajib) ការបំពេញការសujud ត្រូវស្ថិតក្រោមលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗនៃការសឡាត មិនត្រូវផ្តល់សេឡាម (Salam) ក្នុងពេលដែលកំពុងចងចាំនូវរ៉ុកន់ (Rukun) ណាមួយឡើយ និងមិនត្រូវមានហេតុការណ៍អ្វីកើតឡើងមករារាំងដល់ការបន្តសឡាតនោះទេ។ ក្នុងចំណោមហេតុការណ៍ទាំងនោះគឺ ការចូលមកដល់នៃពេលវេនដែលខ្វះខាត (Taqis) ប៉ុន្តែវាមدមិនមែនជាលក្ខខណ្ឌដែលត្រូវផ្តល់សេឡាមដោយមានចេតនាសujud នោះឡើយ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ហើយវាមិនមែនជាកិច្ចការក្រៅពីកិច្ចការចាំបាច់ (Wajib) នោះឡើយ» ព្រោះថាកិច្ចការដែលខកខានគឺត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈថាជាកិច្ចការចាំបាច់ (Wajib)។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ថាវាលុបចោលនូវកិច្ចការចាំបាច់...» ពោលគឺ គេត្រូវធ្វើការសឡាតឡើងវិញបន្ទាប់ពីការបំពេញវា ពោលគឺប្រសិនបើវាមិនមែនជាកិច្ចការចាំបាច់ទេ នោះវាមិនអាចលុបចោលនូវកិច្ចការទាំងពីរនោះឡើយ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ព្រោះវាជាកិច្ចការគ្រឹះ (Rukun)» ពោលគឺវាមានភាពរឹងមាំជាង ហើយអ្វីដែលខ្សោយជាងមិនអាចលុបចោលអ្វីដែលខ្លាំងជាងនោះឡើយ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «សឡាតរបស់គាត់នៅតែត្រឹមត្រូវ ទោះបីជាមានការខ្វះខាតក៏ដោយ» ព្រោះថាកិច្ចការចាំបាច់គឺការធ្វើសេឡាម និងការអានតាសហុឌ (Tashahhud) ឡើងវិញ ប៉ុន្តែគាត់បានបោះបង់ចោលវាទាំងពីរ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «រីឯការសujud ក្នុងរ៉ុកន់ និងការសujud អានគម្ពីរ (Tilawah) គឺសុទ្ធតែលុបចោលការអង្គុយ...» ចំពោះការសujud ក្នុងរ៉ុកន់វិញ គឺវាមានភាពរឹងមាំជាងការអង្គុយ ព្រោះវាជាកិច្ចការគ្រឹះ (Rukun) ខណៈដែលការអង្គុយគឺធ្វើឡើងដើម្បីបញ្ចប់រ៉ុកន់នានា ដូច្នេះវាត្រូវបានគេចាត់ទុកជាការស្រេចបន្ទាប់ពីការបញ្ចប់រ៉ុកន់ទាំងនោះប៉ុណ្ណោះ ហើយបើគ្មានការសujud ក្នុងរ៉ុកន់ទេ គឺសឡាតមិនអាចសម្រេចបានឡើយ។ រីឯការសujud អានគម្ពីរ (Tilawah) វិញ ព្រោះវាជាផលវិបាកនៃការអាន ដូច្នេះទើបគេផ្តល់សេចក្តីសម្រេចឱ្យវាដូចទៅនឹងការអាននោះដែរ។ ចំណែកឯអ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានលើកឡើងថា ការសujud អានគម្ពីរ (Tilawah) មិនលុបចោលការអង្គុយនោះឡើយ ព្រោះវាគ្រាន់តែជាកិច្ចការចាំបាច់ (Wajib) មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចកម្រិតហ្វាដ (Fard) ដូច្នេះវាមិនអាចលុបចោលកិច្ចការកម្រិតហ្វាដនោះឡើយ ដែលនេះជាទស្សនៈដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយស្ថាបនិក Shams អាល់-A'immah។ ទោះoជាយ៉ាងណា ទស្សនៈទីមួយគឺត្រឹមត្រូវជាង ហើយក៏ជាទស្សនៈដែលត្រូវគេជ្រើសរើស (Mukhtar) និងជាសម្រង់ពាក្យសំដីដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុតទាំងពីរ (អាល់-Sahihain)។ ហើយមានការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះទម្ងន់នៃការសម្រេចចិត្ត លើការលុបចោលការអង្គុយ ដោយសារតែការអានតាសហុឌ (Tashahhud) បន្ទាប់ពីការបោះបង់ចោលវាដោយការភ្លេចភ្លាំង និងការអង្គុយក្នុងកម្រិតស្មើនឹងការអានតាសហុឌ។ ហើយតម្រូវឱ្យមាន «ការសujud ចំនួនពីរដង» ព្រោះថាព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) (សឡោះល្លោហុអាល័យហ្ស៊ីវ៉ាសាឡាម) បានសujud ចំនួនពីរដងសម្រាប់ការសាហ្វ ក្នុងពេលដែលท่านអង្គុយបន្ទាប់ពីការផ្តល់សេឡាម ហើយសកម្មភាពនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយบรรดาខុឡាហ្វា និងអ្នកប្រាជ្ញជាន់ខ្ពស់ពីក្នុងចំណោមពួកសេខាវ៉ា (Sahabah) និងពួកតាបីអ៊ិន (Tabi'in) ដោយមាន «ការអានតាសហុឌ និងការផ្តល់សេឡាម» យោងតាមអ្វីដែលយើងបានរៀបរាប់ខាងលើ។ ហើយនៅក្នុងការសujud នោះ គេត្រូវអានការសូមពរដល់ព្យាការី (សឡាត ala អាល់-Nabi) និងការឌូអា (Dua) យោងតាមទស្សនៈដែលត្រូវបានជ្រើសរើស (Mukhtar) «សម្រាប់ការបោះបង់ចោលកិច្ចការចាំបាច់ (Wajib)» មិនថាតាមរយៈការដាក់មុន ការដាក់ក្រោយ ការបន្ថែម ឬការខ្វះខាតនោះឡើយ គឺមិនមែនសម្រាប់ការបោះបង់ចោលស៊ូណាន់ន់ (ស៊ូណាន់) នោះទេ ព្រោះថាសឡាតមិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាខ្វះខាតទាំងស្រុងដោយសារតែការបោះបង់ចោលស៊ូណាន់ន់នោះឡើយ។ រីឯកាតព្វកិច្ចកម្រិតហ្វាដ (Fard) វិញ គឺវាខកខាតដោយសារតែការខកខាតនៃប្រភពដើម មិនមែនដោយសារតែគុណលក្ខណៈរបស់វាឡើយ។ អាស្រ័យហេតុនេះ យោងតាមទស្សនៈនៃការបដិសេធ ការអង្គុយដែលគាត់បានអានតាសហុឌក្នុងពេលនោះ គឺជាកាតព្វកិច្ចហ្វាដ (Fard) ហើយយោងតាមទស្សនៈដែលមិនបដិសេធ គឺវាគ្រាន់តែជាកិច្ចការចាំបាច់ (Wajib) សម្រាប់ការអានតាសហុឌប៉ុណ្ណោះ។ ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវគឺ សឡាតរបស់គាត់នៅតែត្រឹមត្រូវ ហើយតម្រូវឱ្យមានការសujud សាហ្វ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ដូច្នេះ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកាតព្វកិច្ចហ្វាដក្នុងការធ្វើវាឡើងវិញ» ពោលគឺតម្រូវឱ្យធ្វើការអានតាសហុឌ និងការផ្តល់សេឡាមឡើងវិញ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ហើយវាជាកិច្ចការចាំបាច់» គឺមិនចាំបាច់ត្រូវលើកឡើងនោះឡើយ ព្រោះវាគ្រប់គ្រាន់ទៅហើយជាមួយនឹងសំណេររបស់ស្ថាបនិក (Musannif)។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «សujud ពីរដង» គឺធ្វើដូចជាការសujud ក្នុងការសឡាត ដោយអង្គុយរវាងការសujud ទាំងពីរក្នុងលក្ខណៈម្ខាងកោងម្ខាងបត់ (Iftirash) និងបញ្ចេញសម្លេង តាកប៊ីរ (Takbir) ទាំងពេលចុះនិងពេលងើបឡើង ហើយអានពាក្យលើកតម្កើងអល់ឡោះ (Tasbih) នៅក្នុងការសujud ទាំងនោះ ដែលសកម្មភាពទាំងនេះគឺសុទ្ធតែជាស៊ូណាន់ន់ (ស៊ូណាន់)។ មានរបាយការណ៍ពីអ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានលើកឡើងថា វាជាការគួរឱ្យចង់ធ្វើ (Mustahabb) ដែលត្រូវពោលថា៖ (سبحان من لا ينام ولا يسهو - មហាអស្ចារ្យចំពោះព្រះអង្គដែលមិនដែលងងុយគេង និងមិនដែលភ្លេចភ្លាំង) ដែលការណ៍នេះគឺស័ក្តិសមបំផុតទៅនឹងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន ដូច្នេះគេអាចបូកបញ្ចូលគ្នារវាងការអានពាក្យលើកតម្កើងអល់ឡោះ (Tasbih) នេះ និងការសujud ធម្មតា។ ប្រសិនបើគាត់កំណត់ត្រឹមតែការសujud តែមួយដង នោះគាត់មិនទាន់បានបំពេញតាមកិច្ចការចាំបាច់ (Wajib) នោះឡើយ ប៉ុន្តែគាត់ក៏មិនមានទោសពៃរ៍អ្វីដែរប្រសិនបើគាត់ភ្លេច ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ធ្វើវាដោយចេតនា គឺគាត់មានបាប។ នៅក្នុងគម្ពីរ បារ (Bahr) បានចែងថា ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ភ្លេចភ្លាំងនៅក្នុងការសujud សាហ្វ នោះគាត់មិនចាំបាច់សujud ម្តងទៀតសម្រាប់ការសាហ្វនោះឡើយ។ ហើយនៅក្នុងគម្ពីរ មូដ្មារ៉ាត់ (Mudmarat) បានចែងថា ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ភ្លេចភ្លាំងនៅក្នុងការសujud សាហ្វ គឺត្រូវអនុវត្តតាមការស្មានការពិចារណា (Taharri) ហើយគាត់មិនតម្រូវឱ្យធ្វើការសujud សាហ្វ នោះឡើយ ដើម្បីកុំឱ្យឈានដល់ការតភ្ជាប់គ្នាគ្មានទីបញ្ចប់ (Tasalsul) និងព្រោះថាការភាន់ច្រឡំដែលកើតមានចំពោះអ្នកដើរតាម (Tabi') គឺត្រូវបានអត់ឱនឱ្យ ខុសពីអ្នកដែលត្រូវបានគេដើរตาม (Matbu')។ មានការដំណាលថា ម៉ុហាំម៉ាត់ ប៊ីន ហាស្សាន់ (Muhammad ibn អាល់-Hasan) បានសួរទៅកាន់ អាល់-គីសាអ៊ី (អាល់-Kisa'i) ដែលជាកូនប្រុសមីងរបស់គាត់ថា៖ «ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនសិក្សាកិច្ចការនីតិសាស្ត្រឥស្លាម (Fiqh)?» ពេលនោះ អាល់-គីសាអ៊ី បានឆ្លើយថា៖ «អ្នកដែលចេះស្ទាត់ជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រណាមួយ វានឹងនាំផ្លូវគាត់ទៅកាន់វិទ្យាសាស្ត្រដទៃទៀតដែរ»។ ម៉ុហាំម៉ាត់ បានតបថា៖ «បើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងលើកសំណួរខ្លះទាក់ទងនឹងបញ្ហានីតិសាស្ត្រឥស្លាម ហើយសូមឱ្យអ្នករកចម្លើយវាចេញពីក្បួនវេយ្យាករណ៍អារ៉ាប់ (Nahw)»។ អាល់-គីសាអ៊ី បានឆ្លើយថា៖ «ព្រម!»។ ពេលនោះ ម៉ុហាំម៉ាត់ ក៏បានសួរថា៖ «តើអ្នកយល់យ៉ាងណាចំពោះបុគ្គលម្នាក់ដែលបានភ្លេចភ្លាំងនៅក្នុងការសujud សាហ្វ រួចគាត់ក៏បានគិតបន្តិច បន្ទាប់មកក៏និយាយថា៖ គ្មានការសាហ្វ (ភ្លេចភ្លាំង) អ្វីសម្រាប់គាត់ឡើយ?»។ អាល់-គីសាអ៊ី ក៏បានតបភ្លាមថា៖ «តើអ្នកបានទាញយកចម្លើយនេះចេញពីជំពូកណាខានៃក្បួនវេយ្យាករណ៍អារ៉ាប់?» ម៉ុហាំម៉ាត់ ឆ្លើយថា៖ «ចេញពីជំពូកដែលចែងថា ពាក្យដែលត្រូវបានបង្រួមតូច (Musaghar) គឺមិនអាចបង្រួមតូចបានជាលើកទីពីរឡើយ!»។ ពេលនោះ អាល់-គីសាអ៊ី ក៏មានសេចក្តីស្រឡាំងកាំងចំពោះភាពវៃឆ្លាតរបស់គាត់។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «និងត្រូវបានអនុវត្តដោយบรรดาអ្នកប្រាជ្ញជាន់ខ្ពស់» ពោលគឺវាគ្មិនមិនមែនជាការលុបចោល (Mansukh) នោះទេ ហើយគោលបំណងគឺដើម្បីបង្កើតភស្តុតាងតទល់នឹងអ្នកដែលនិយាយផ្ទុយពីនេះ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ដោយមានការអានតាសហុឌ និងការផ្តល់សេឡាម» គឺវាជាកិច្ចការចាំបាច់ (Wajib) ទាំងពីរ បន្ទាប់ពីការសujud សាហ្វ ព្រោះថាការអានតាសហុឌ និងសេឡាមពីរដំបូងត្រូវបានលុបចោលដោយសារតែការសujud នោះហើយ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ដោយការសូមពរដល់ព្យាការី» អក្សរ (Baa) គឺសម្រាប់អន្តរកម្ម។ Fakhr អាល់-Islam បានលើកឡើងថា ទស្សនៈនេះត្រូវបានជ្រើសរើសដោយអ្នកប្រាជ្ញទូទៅពីក្នុងចំណោមស្ថាបនិករបស់យើង ហើយនេះក៏ជាទស្សនៈដែលយើងជ្រើសរើសផងដែរ។ ហើយ Qadi Khan និង Zahir អាល់-Din បានលើកឡើងថា ការធ្វើបែបនេះនៅក្នុងការអង្គុយទាំងពីរគឺមានសុវត្ថិភាពជាង ដែលនេះជាទស្សនៈដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយ អាល់-Tahawi។ មានការលើកឡើងថា យោងតាមទស្សនៈរបស់ពួកគាត់ទាំងពីរ (Abu Hanifa និង Abu Yusuf) គឺត្រូវធ្វើការសូមពរនៅក្នុងការអង្គុយទីមួយ ប៉ុន្តែយោងតាមលោក Muhammad គឺត្រូវធ្វើនៅក្នុងការអង្គុយទីពីរ។ ហើយនៅក្នុងគម្ពីរ Mufid បានចែងថា ទស្សនៈរបស់ពួកគាត់ទាំងពីរគឺត្រឹមត្រូវជាង។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «សម្រាប់ការបោះបង់ចោលកិច្ចការចាំបាច់ (Wajib)» គឺសំដៅលើកិច្ចការចាំបាច់ដើមនៃការសឡាត ដូច្នេះវា លើកលែងតែកិច្ចការចាំបាច់នៃការតម្រៀបការអានគម្ពីរ (Tartib អាល់-Tilawah)។ ហើយមានការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះការធ្វើឱ្យយឺតយ៉ាវនៃការសujud អានគម្ពីរ (Tilawah) ឱ្យខុសពីពេលអាន ដោយនៅក្នុងគម្ពីរ Tajnis បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា មិនមានកាតព្វកិច្ចសujud សាហ្វ នោះឡើយ ព្រោះវាគ្មិនមែនជាកិច្ចការចាំបាច់ដើមនៅក្នុងការសឡាត។ ហើយក៏មិនមានកាតព្វកិច្ចសujud សាហ្វ ដែរចំពោះការបោះបង់ចោលការអានស្មូអ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب سجود السهو
ផ្នែកទី៖ អំពីការសង្ស័យ ការសង្ស័យក្នុងសឡាត (ការថ្វាយបង្គំ) និងតូហារ៉ស់ (ភាពស្អាតស្អំ)៖ «សឡាតត្រូវបាត់បង់ (ខូចម៉ោឃ) ដោយសារការសង្ស័យ» ដែលការសង្ស័យនេះគឺការស្មើគ្នារវាងការសង្ស័យទាំងពីរ «លើចំនួនរ៉ަކ័តរបស់វា» ដូចជាការស្ទាក់ស្ទើររវាងបីរ៉ަކ័ត និងពីររ៉ަކ័ត «ប្រសិនបើការសង្ស័យនោះកើតឡើង» «មុនពេលបំពេញសឡាតរួចរាល់ និង» ម្យ៉ាងទៀត «វាគឺជា» គឺការសង្ស័យនោះ «ជាការសង្ស័យដំបូងបំផុតដែលបានកើតឡើងចំពោះគាត់» បន្ទាប់ពីគាត់បានដល់វ័យบรรลุភាវៈ (គីឡូត) ក្នុងសឡាតណាមួយ។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ ចំណែកឯហ្វខ៍រុលអ៊ីស្លាម (Fakhr អាល់-Islam) បានមានប្រសាសន៍ថា វាជាការសង្ស័យដំបូងបំផុតដែលកើតឡើងចំពោះគាត់ក្នុងសឡាតនេះ ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសដោយលោក អ៊ីបនុលហ្វាឌុល (Ibn អាល់-Fadl)។ ចំណែកឯអ៊ីម៉ាម អាស់សាកខ៍ស៊ី (អាល់-Sarakhsi) មានទស្សនៈថា អត្ថន័យរបស់វាគឺ ការភ្លេចភ្លាំងមិនមែនជាទម្លាប់របស់គាត់ទេ ហើយមិនមានន័យថាគាត់មិនធ្លាប់ភ្លេចសោះឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបច្បាប់របស់វាត្រូវដូចនឹងអ្នកដែលចាប់ផ្ដើមមានការសង្ស័យ ដូចដែលលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឬប្រសិនបើការសង្ស័យនោះមិនមែនជាទម្លាប់របស់គាត់» ហេតុនេះហើយទើបសឡាតត្រូវខូចម៉ោឃដោយសារវា ផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់ท่านរ៉សូល ﷺ ដែលបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកសង្ស័យក្នុងសឡាតរបស់ខ្លួន ថាតើខ្លួនបានថ្វាយបង្គំប៉ុន្មានរ៉ަކ័តហើយនោះ ចូរឱ្យគាត់សម្រេចយកការសឡាតតាមការគិតប្រាកដចុះ»។ ហើយវាត្រូវបានបកស្រាយទៅលើករណីដែលវាជាការសង្ស័យថ្មីដែលបានកើតឡើងចំពោះគាត់ មុនពេល... ប្រសិនបើគាត់សង្ស័យបន្ទាប់ពីការផ្តល់សាឡាមរបស់គាត់ (បញ្ចប់សឡាត) ឬបន្ទាប់ពីការអង្គុយស្មើនឹងរយៈពេលអានត៉ាសាហ៍ហុត (Attahiyyat) មុនពេលផ្តល់សាឡាម លើចំនួនរ៉ަކ័តនោះ «មិនត្រូវអើពើ» ចំពោះការសង្ស័យរបស់គាត់ឡើយ ពោលគឺគ្មានទោសពៃរ៍អ្វីឡើយដល់រូបគាត់ ដោយសារការប្រកាន់យកស្ថានភាពរបស់គាត់ថាស្ថិតក្នុងភាពល្អប្រសើរ «លើកលែងតែ» ករណីដែលគាត់ «មានជំនឿជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីការខកខាន» នោះគាត់ត្រូវបំពេញបន្ថែមនូវអ្វីដែលគាត់បានខកខាន។ ប្រសិនបើបុគ្គលគួរឱ្យទុកចិត្តម្នាក់បានប្រាប់គាត់បន្ទាប់ពីការផ្តល់សាឡាមថា គាត់បានខ្វះមួយរ៉ަކ័ត ប៉ុន្តែចំណែកឯអ្នកថ្វាយបង្គំមានជំនឿថាគាត់បានបំពេញរួចរាល់ហើយនោះ គាត់មិនត្រូវអើពើនឹងដំណឹងរបស់បុគ្គលនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើបុគ្គលគួរឱ្យទុកចិត្តពីររូបបានប្រាប់គាត់ ការសង្ស័យរបស់គាត់លែងត្រូវយកជាការទៀតហើយ ហើយគាត់ត្រូវតែអនុវត្តតាមសម្តីរបស់ពួកគាត់ទាំងពីរ។ ប្រសិនបើអ៊ីម៉ាមនិងអ្នកដើំតាមថ្វាយបង្គំ (ម៉ាក់មូម) មានការខ្វែងគំនិតគ្នា ប្រសិនបើអ៊ីម៉ាមមានជំនឿជាក់ច្បាស់ គាត់មិនត្រូវកាន់តាមសម្តីរបស់ពួកគាត់ឡើយ ប៉ុន្តែបើមិនដូច្នេះទេ គាត់ត្រូវកាន់តាមសម្តីរបស់ពួកគាត់។ ហើយប្រសិនបើមានអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគាត់នៅជាមួយអ៊ីម៉ាម គាត់ត្រូវកាន់តាមសម្តីរបស់បុគ្គលនោះចុះ។ «ហើយប្រសិនបើការសង្ស័យកើតឡើងញឹកញាប់» គាត់ត្រូវធ្វើការវិនិច្ឆ័យដោយការស្មាន និង «ត្រូវปฏิบัติ» ពោលគឺត្រូវប្រកាន់យក «ការស្មានភាគច្រើនរបស់គាត់»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في الشك
អត្ថបទបន្ថែម៖ ប្រសិនបើមានការសង្ស័យអំពីការកើតមានហេដាស (ការរបូតទឹកអុស ឬការខូចវូឌូ) ប៉ុន្តែមានភាពស្มោះស្មោះច្បាស់លាស់ថាខ្លួនបានរក្សាភាពស្អាត (វូឌូ) នោះបុគ្គលនោះត្រូវបានចាត់ទុកថាមានវូឌូដដែល ទោះបីជាក្នុងចិត្តមានការស្ទាក់ស្ទើរយ៉ាងណាក៏ដោយ។ ប្រសិនបើមានការសង្ស័យលើផ្នែកណាមួយនៃវូឌូរបស់ខ្លួន ហើយវាជាការកើតឡើងលើកដំបូងសម្រាប់គាត់ នោះត្រូវលាងសម្អាតកន្លែងនោះជាថ្មី។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ជាមនុស្សដែលឧស្សាហ៍សង្ស័យ នោះមិនបាច់អើពើនឹងការសង្ស័យនោះឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់សង្ស័យថា តើគាត់បានអ៊ុកប៊ីរ (អល់ឡោះហ៊ូអាក់បា) ដើម្បីចាប់ផ្តើមសឡាតឬនៅ ខណៈពេលដែលគាត់កំពុងស្ថិតក្នុងសឡាត, ឬសង្ស័យថាមានវត្ថុអശുចិប៉ះពាល់ខ្លួន, ឬមានហេដាស, ឬបានអង្អែលក្បាលឬអត់ ប្រសិនបើវាជាការកើតឡើងលើកដំបូង គាត់ត្រូវចាប់ផ្តើមសឡាតជាថ្មី ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាជាទម្លាប់សង្ស័យញឹកញាប់ គាត់អាចបន្តសឡាតតទៅទៀតចុះ។ យោងតាមកាំរ៉ាប់ប៊ីយ៉ាហ៍ (អាល់-Atabiyyah) ប្រសិនបើគាត់សង្ស័យថា តើគាត់បានអ៊ុកប៊ីរហើយឬនៅ? មានការចែងថា ប្រសិនបើគាត់ស្ថិតក្នុងរ៉ាក៉ាតទីមួយ គាត់ត្រូវធ្វើវាឡើងវិញ ប៉ុន្តែបើស្ថិតក្នុងរ៉ាក៉ាតទីពីរ គឺមិនបាច់ធ្វើឡើងវិញទេ។ អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ អាល់បាហ៊៍ (អាល់-Bahr) បានបញ្ជាក់ដោយយោងតាមសៀវភៅ អាល់ហ្វាត់ថ៍ (អាល់-Fath) អំពីភាពចាំបាច់នៃការសجស្ដេច (សេចក្តីស្ទាក់ស្ទើរ/ការខិតខំពិចារណា) ក្នុងករណីសង្ស័យ មិនថានៅពេលដែលគាត់ប្រើប្រាស់ការវិនិច្ឆ័យដោយការប្រឹងប្រែងពិចារណា ឬផ្អែកលើចំនួនតិចតួចបំផុតនោះទេ។ ចំណែកឯនៅក្នុងសៀវភៅ អាល់ស៊ិរ៉ាច (អាល់-Siraj) បានចែងថា ប្រសិនបើគាត់ផ្អែកលើចំនួនតិចតួចបំផុត គឺត្រូវធ្វើសមុជដា (សែនស្ដេច/សجូដ) ជាដាច់ខាត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បានប្រើប្រាស់ការពិចារណា ហើយការស្ទាក់ស្ទើរនោះបានស៊ីពេលស្មើនឹងការបំពេញរុក្ន (សសរគ្រឹះនៃការសឡាត) មួយ នោះគាត់ត្រូវធ្វើសមុជដា បើពុំនោះទេ គឺមិនបាច់ធ្វើឡើយ។ នេះហាក់ដូចជាបណ្តាលឱ្យមានការខ្វះខាតជាដាច់ខាត ដោយសារតែមានលទ្ធភាពនៃការលើសបន្តិចបន្តួចនៅក្នុងករណីទីមួយ ខណៈដែលនៅក្នុងករណីទីពីរគឺមិនមានការខ្វះខាតឡើយ លើកលែងតែមានការគិតពិចារណាយូរអង្វែងប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ អាល់បាហ៊៍ បានមានប្រសាសន៍ថា ការកំណត់នេះគឺជារឿងដែលមិនអាចខ្វះបានឡើយ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «ជាមួយនិងភាពងាយស្រួលនៃវិធីសាស្ត្រ...» មានន័យថា ជាមួយនឹងការដែលអ្នកបញ្ញត្តិសាសនាបានសម្រួលនូវវិធីសាស្ត្រ... ហើយវិធីសាស្ត្រនោះគឺការអង្គុយចុះ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «សង្ស័យអំពីហេដាស...» សេចក្តីសន្និដ្ឋានគឺថា អ្វីដែលត្រូវយកជាគោលគឺភាពជាក់លាក់ ទោះបីជាគាត់ដឹងច្បាស់អំពីហេតុការណ៍ទាំងពីរ ប៉ុន្តែមានការសង្ស័យថា តើមួយណាកើតមុនក៏ដោយ ក៏គាត់នៅតែត្រូវបានចាត់ទុកថាមានវូឌូដដែល ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់ឌើរ (អាល់-Durr) ផងដែរ។ ក្នុងចំណោមអំពើដែលធ្វើឱ្យខូចវូឌូ... ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «លាងសម្អាតកន្លែងនោះ» គឺសំដៅទៅលើករណីដែលការសង្ស័យកើតមានឡើងក្នុងពេលកំពុងធ្វើវូឌូ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាគ្ហាត់បង់ក្រោយពេលធ្វើវូឌូចប់សព្វគ្រប់ហើយនោះ គឺមិនត្រូវយកជាការឡើយ ដូចដែលម្ចាស់សៀវភៅ អាល់ឌើរ បានបញ្ជាក់នៅក្នុងទីកន្លែងនោះ ហើយវាគឺជាការប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្វីដែលបានលើកឡើងមុននេះពាក់ព័ន្ធនឹងសឡាត។ នៅក្នុងនោះដែរក៏មានចែងផងដែរថា ប្រសិនបើមានការសង្ស័យអំពីភាពអശുចិរបស់វត្ថុណាមួយ សម្លៀកបំពាក់ណាមួយ ការលែងលះ ឬការដោះលែងខ្ញុំបម្រើ គឺមិនត្រូវយកមកគិតជាការឡើយ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «ខណៈពេលដែលគាត់កំពុងស្ថិតក្នុងសឡាត» ការកំណត់បែបនេះបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើការសង្ស័យនោះកើតឡើងក្រោយពេលសឡាតរួច គឺមិនត្រូវយកជាការឡើយ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «ឬប្រសិនបើគាត់សង្ស័យថាមានវត្ថុអശുចិប៉ះពាល់ខ្លួន» នេះគឺមិនត្រូវកំណត់ត្រឹមតែពេលកំពុងធ្វើសឡាតនោះឡើយ ដូចដែលការយល់ឃើញដំបូងពីឃ្លារបស់អ្នកពន្យល់ ដោយសារតែលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើវាគ្ហាត់បង់កើតឡើងញឹកញាប់ចំពោះគាត់ គឺអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើបាន ហើយមិនតម្រូវឱ្យគាត់ធ្វើវូឌូ ឬបោកគក់សម្លៀកបំពាក់ឡើយ។ ចំណែកឯពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា «ឬមានវត្ថុអശുចិប៉ះពាល់ខ្លួន» គឺត្រូវបកស្រាយទៅលើករណីដែលវាមិនកើតឡើងញឹកញាប់ ដូច្នេះវាទើបមិនផ្ទុយទៅនឹងអ្វីដែលមានចែងនៅក្នុងសៀវភៅ អាល់ឌើរ (អាល់-Durr) ឡើយ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «ឬបានកើតហេដាស» នៅក្នុងចំណុចនេះមានបញ្ជាក់ថា អ្វីដែលត្រូវយកជាគោលគឺសេចក្តីជាក់លាក់ លើកលែងតែករណីដែលការសង្ស័យនោះកើតឡើងញឹកញាប់ ដែលត្រូវបានជំនួសដោយពាក្យមុននេះដែលថា «សង្ស័យលើផ្នែកណាមួយនៃវូឌូរបស់ខ្លួន» ហើយនេះគឺច្បាស់ក្រឡែតថាវាគឺជាការសង្ស័យលើអវយវៈណាមួយ ឬសង្ស័យលើការកំណត់ជាក់លាក់នៃការលាងជើងឆ្វេង ដោយសារតែវាជាសកម្មភាពចុងក្រោយ។ សូមពិចារណាចំពោះករណីដែលគាត់សង្ស័យថាបានละបង់ (មិនបានធ្វើ) អវយវៈណាមួយដែលមិនបានកំណត់ច្បាស់។ ការប្រៀបធៀបទៅនឹងករណីមុនចំពោះអ្នកដែលសង្ស័យថាបានละបង់សឡាតណាមួយក្នុងចំណោមសឡាតទាំងប្រាំក្នុងរយៈពេលមួយថ្ងៃនិងមួយយប់ គឺតម្រូវឱ្យគាត់ធ្វើសឡាតទាំងឡាយណាដែលគាត់សង្ស័យថាខ្លួនបានខកខានក្នុងការលាងសម្អាត ដូចគ្នាទៅនឹងការដែលគាត់ត្រូវសឡាតសងថ្ងៃនិងយប់នោះដែរ ពោលគឺលើកលែងតែវត្ថុណាដែលគាត់ប្រាកដក្នុងចិត្តថាបានធ្វើរួចហើយប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «ឬបានអង្អែលក្បាលរបស់ខ្លួន» គឺសំដៅទៅលើពេលដែលកំពុងស្ថិតក្នុងកំឡុងពេលធ្វើវូឌូ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាបានកើតឡើងក្រោយពេលធ្វើវូឌូរួចហើយនោះ គឺមិនត្រូវយកជាការឡើយ ដូចដែលបានដកស្រង់ចេញពីការបញ្ជាក់មុននេះបន្តិច។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «មានការចែងថា...» ការប្រើប្រាស់ពាក្យ «មានការចែងថា» គឺដើម្បីបង្ហាញពីភាពខ្សោយនៃទស្សនៈនោះ ដូច្នេះការសម្រេចចិត្តគឺត្រូវពឹងផ្អែកលើទស្សនៈដែលបានលើកឡើងមុននេះ។ អល់ឡោះជាព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត និងដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះជាព្រះម្ចាស់ដ៏មហិមា។ * ជំពូក៖ ការសោដទិលាវ៉ាត់ (ស៊ូជូដាតទិលាវ៉ាត់) ពាក្យថា «ស៊ូជូដាតទិលាវ៉ាត់» គឺដកស្រង់ចេញពីពាក្យដើមថា «តីឡាអា» ដែលមានន័យថា «បានអាន»។ ចំណែកឯពាក្យថា «តីឡាអា» ក្នុងន័យថា «បានដើរតាម» គឺមានពាក្យដើមថា «អត្ថុលូវ» ដូចជាពាក្យថា «អល់អ៊ូលូវ» ដែរ និងមានពាក្យ «តីលូវ» ផងដែរ ដែលមានទម្ងន់ដូចនឹងពាក្យ «ហាំល»។ គោលបំណងនៃការប្រើប្រាស់គឺដើម្បីបញ្ជាក់ពីការបែងចែកជាក់លាក់នៃមុក្សិប (លទ្ធផល) ចំពោះសេបេប (មូលហេតុ) ព្រោះវាជាឧប្បត្តិហេតុដែលកើតឡើងដោយសារមូលហេតុនោះ។ លក្ខខណ្ឌតម្រូវរបស់វាគឺ៖ ភាពស្អាតពីហេដាស និងខុបបិស (ភាពអശുចិ) ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើតីយ្មុំ (ការយកដីស្អាតស្ដែងជំនួសទឹក) ដោយគ្មានហេតុផលសមហេតុផលឡើយ, ការបែរមុខទៅទិសក៊ីបឡាស់, និងការបិទបាំងអូរ៉ាត់ (ផ្នែករាងកាយដែលត្រូវបិទបាំង)។ ចំណែកឯរុក្ន (សសរគ្រឹះ) របស់វាគឺ ការដាក់ថ្ងាសចុះលើដី។ លក្ខណៈសម្បត្តិរបស់វាគឺ៖ ត្រូវតែបំពេញភ្លាមៗ (ហ្វោរី) ប្រសិនបើវាកើតឡើងក្នុងពេលកំពុងសឡាត និងអាចពន្យារពេលបាន (តារ៉ាក្វី) ប្រសិនបើវាកើតឡើងក្រៅសឡាត។ វិនិច្ឆ័យរបស់វាគឺ៖ ការទម្លាក់កាតព្វកិច្ចក្នុងលោកិយ និងការទទួលបានបុណ្យកុសលនៅក្នុងបរលោក។ បន្ទាប់មក លោកបានចាប់ផ្តើមពន្យល់ពីមូលហេតុដោយមានប្រសាសន៍ថា៖ «មូលហេតុរបស់វាគឺការអានគម្ពីរដោយអ្នកអានផ្ទាល់» ដោយមានការយល់ស្របគ្នា «និង» ដោយអ្នកស្តាប់ «យោងតាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវ (អាល់សហ៊ីហ៍)»។ ការស្តាប់គឺជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់សកម្មភាពអាន ដើម្បីឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់អ្នកស្តាប់ ដូច្នេះបុគ្គលថ្លង់ម្នាក់ នៅពេលដែលគាត់អានវាមិនបានឮ គឺតម្រូវឱ្យគាត់ត្រូវធ្វើស៊ូជូឌ។ «ហើយវា» ពោលគឺស៊ូជូដាតទិលាវ៉ាត់ «គឺមានភាពចាំបាច់ (វ៉ាជីប)» ព្រោះវាជាបញ្ជាបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ ឬដោយសារតែវាមានបង្កប់នូវការបដិសេធមិនព្រមធ្វើតាមដោយភាពក្រអឺតក្រទមរបស់ពួកកូហ្វា (អ្នកមិនជឿ) ឬដោយសារតែការអនុវត្តតាមបែបបទរបស់ពួកព្យាការី ដែលរាល់ចំណុចទាំងនេះសុទ្ធតែជាកាតព្វកិច្ច «ដោយអាចពន្យារពេលបាន (នៅលើតារ៉ាក្វី)» នេះបើយោងតាមលោក អ៊ីម៉ាម មុហាំម៉ាត់ និងជាការរាយការណ៍មួយពីលោក អ៊ីម៉ាម ដែលជាទស្សនៈត្រូវបានជ្រើសរើស ហើយយោងតាមលោក អ៊ូប៊ី យូស៊ុយ និងជាការរាយការណ៍មួយពី... * (ផ្នែកបន្ត) យោងតាមសៀវភៅ មិនបាចហ្វាស (Misbah)៖ មូលហេតុដែលមិនបានរៀបរាប់អំពីការស្តាប់នោះ គឺដោយសារតែទស្សនៈដែលត្រូវបានជ្រើសរើសយល់ថា មូលហេតុគឺការអានតែប៉ុណ្ណោះ ហើយម្យ៉ាងទៀត ការអានគឺជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យមានការស្តាប់ ដូច្នេះហើយការរៀបរាប់អំពីការអាន គឺបានរួមបញ្ចូលទាំងការស្តាប់រួចជាស្រេចក្នុងទិដ្ឋភាពណាមួយ ទើបគេគ្រាន់តែគ្រប់គ្រាន់ដោយការរៀបរាប់តែការអានប៉ុណ្ណោះ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់អ៊ីណាយ៉ាហ៍ (អាល់-Inayah)។ នៅក្នុងការរៀបរាប់អំពីការអាននោះ គឺដើម្បីបង្ហាញថា ប្រសិនបើគាត់សរសេរវា ឬអានអក្ខរក្រមរបស់វា គឺមិនតម្រូវឱ្យធ្វើស៊ូជូឌឡើយ ដូចដែលបានថ្លែងដោយលោក សៃយីដ (Sayid)។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «ហើយវាគឺជាដើមទុន...» ការប្រើប្រាស់សព្វនាមបញ្ជាក់គឺផ្អែកទៅលើខ្បារ (ដំណឹង)។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «និងផ្នែកដ៏ខ្លាំងបំផុតនៃទិដ្ឋភាពទាំងនោះ» ពោលគឺទិដ្ឋភាពនៃការបែងចែកជាក់លាក់។ ទិដ្ឋភាពទាំងនោះគឺសិទ្ធិគ្រប់គ្រង និងសិទ្ធិអំណាចជាដើម។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «ព្រោះវាជាឧប្បត្តិហេតុ...» មូលហេតុផលនេះគឺច្បាស់លាស់នៅក្នុងចំណងទាក់ទងរវាងមូលហេតុ និងលទ្ធផល ប៉ុន្តែវាជាការប្រសើរជាងក្នុងនាមជាមូលហេតុដោយសារតែឥទ្ធិពលរបស់វា ខុសពីសេបេប (មូលហេតុទូទៅ)។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់និយាយថា៖ «ហើយក្នុងចំណោមទិដ្ឋភាពដ៏ខ្លាំងបំផុតនៃ...» គឺពិតជាប្រសើរជាង។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «និងលក្ខខណ្ឌតម្រូវរបស់វា...» ប្រសិនបើគាត់និយាយដូចអ្វីដែលលោក សៃយីដ បាននិយាយថា៖ «លក្ខខណ្ឌតម្រូវរបស់វាគឺលក្ខខណ្ឌទាំងឡាយរបស់សឡាត លើកលែងតែតាក់ប៊ីរ៉ាតុលឥហ្ស្រាំ និងការកំណត់ចានឆ្នាំង...» គឺប្រាកដជាមានភាពខ្លី និងទូលំទូលាយជាង។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «និងខុបបិស (ភាពអശുចិ)» ពោលគឺអ្វីដែលជាឧបសគ្គ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «និងការបែរមុខទៅទិសក៊ីបឡាស់» ពោលគឺក្នុងស្ថានភាពដែលខ្លួនមានលទ្ធភាពជ្រើសរើស និងបែរទៅតាមទិសដៅដែលមានសមត្ថភាពពេលមានការខកខាន។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «និងរុក្ន (សសរគ្រឹះ) របស់វាគឺការដាក់ថ្ងាសចុះលើដី» ប្រសិនបើគាត់និយាយដូចអ្វីដែលលោក សៃយីដ និងអ្នកដទៃទៀតបាននិយាយថា៖ «និងរុក្ន (សសរគ្រឹះ) របស់វាគឺការដាក់ថ្ងាសចុះលើដី ឬការរ៉ូគូអ៍ (អោនខ្នង) ឬអ្វីដែលជំនួសកន្លែងទាំងពីរនេះ ដូចជាការងក់ក្បាលសម្រាប់អ្នកជំងឺ ឬអ្នកអាននៅលើសត្វជិះ» គឺពិតជាប្រសើរជាង។ ហើយសេចក្តីបង្ហាញនៃរឿងនេះគឺថា ប្រសិនបើគាត់ពន្យារវាទៅដល់រ៉ាក៉ាតទីពីរ គឺគាត់មានបាប។ លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅការពន្យល់ (អាល់ស៊ើរ) ថា៖ «និងនៅពេលដែលគាត់ពន្យារវា រហូតដល់ការអាននោះអូសន្លាយយូរ នោះវានឹងក្លាយជាការសង (កូដា) ហើយគាត់នឹងមានបាប»។ បន្ទាប់មកលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ដូចគ្នានេះដែរ វាត្រូវបានហាមឃាត់ដោយការហាមឃាត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង (ការ៉ាហាំតាត តារីម) ក្នុងការការពន្យារស៊ូជូដាតទិលាវ៉ាត់ ដែលស្ថិតក្នុងសឡាត ឱ្យផុតពីពេលវេលានៃការអាន»។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោក៖ «និងអាចពន្យារពេលបាន ប្រសិនបើវាមិនមែនជាស៊ូជូដាតទិលាវ៉ាត់ក្នុងសឡាត» ប៉ុន្តែវាត្រូវបានហាមឃាត់ដោយការហាមឃាត់បែបស្អប់ខ្
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب سجود التلاوة
គួរនិយាយនៅក្នុងនោះ លើកលែងតែសឡាតណាហ្វិល (ស្ម័គ្រចិត្ត) ហើយនៅក្នុងសឡាតនោះ គេត្រូវពោលនូវអ្វីដែលបានរៀបរាប់មក ដូចជា៖ «ស៊ុជូដផ្ទៃមុខរបស់ខ្ញុំចំពោះព្រះអង្គដែលបានបង្កើតវា បានស្រឡាងវា បានវែកត្រចៀក និងភ្នែករបស់វា ដោយព្រះអានុភាព និងកម្លាំងរបស់ព្រះអង្គ។ អូអល់ឡោះ! សូមទ្រង់កត់ត្រានូវអត្ថប្រយោជន៍មួយសម្រាប់ខ្ញុំនៅឯព្រះអង្គដោយសារការស៊ុជូដនេះ សូមទ្រង់ដកបង់នូវបាបមួយពីខ្ញុំដោយសារវា ហើយសូមទ្រង់ធ្វើវាឱ្យក្លាយជាមោទនភាពសម្រាប់ខ្ញុំនៅឯព្រះអង្គ និងសូមទ្រង់ទទួលយកវាពីខ្ញុំ ដូចដែលព្រះអង្គបានទទួលវាពី داود (ដាវូដ) ជាខ្ញុំបម្រើរបស់ព្រះអង្គ»។ ហើយប្រសិនបើស្ថិតនៅក្រៅសឡាត គេត្រូវពោលនូវរាល់អ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍អំពីបញ្ហានេះ។ — សឡាតដែលមិនមែនជាណាហ្វិល គឺសំដៅលើសឡាតហ្វាត (កាតព្វកិច្ច) ព្រោះថាការស៊ុជូដក្នុងសឡាតគឺប្រសើរជាងការស៊ុជូដតីឡាវ៉ាត (អានគម្ពីរ) ហើយគេត្រូវពោលនូវពាក្យខាងលើនៅក្នុងសឡាតនោះ។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «និងនៅក្នុងនោះ» គឺសំដៅលើសឡាតណាហ្វិល។ រីឯការវិនិច្ឆ័យនៅក្រៅសឡាតក៏មានលក្ខណៈបែបនោះដែរ។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «ដោយព្រះអានុភាព និងកម្លាំងរបស់ព្រះអង្គ» លោក អាល់-ហាកឹម បានបន្ថែមថា៖ « فَتبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الخَالِقِين» (សូមអល់ឡោះមានការកោតសរសើរដ៏ច្រើនក្រៃលែង ទ្រង់គឺជាអ្នកបង្កើតដ៏ល្អបំផុត) ហើយលោកបានចាត់ទុកការបន្ថែមនេះថាជាការត្រឹមត្រូវ។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «ឬពាក្យរបស់គាត់ថា៖ អូអល់ឡោះ សូមទ្រង់កត់ត្រា...» គឺអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយលោក អាត់-ទិរមីស៊ី ពីហាឌីសរបស់លោក ប៊ីន អាប់បាស់ ថា៖ «អូអល់ឡោះ! សូមទ្រង់ធ្វើឱ្យវាជាស្បៀងសម្រាប់ខ្ញុំនៅឯព្រះអង្គ សូមទ្រង់បង្កើនអត្ថប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំដោយសារវា សូមទ្រង់ដកបង់នូវបាបមួយចេញពីខ្ញុំដោយសារវា និងសូមទ្រង់ទទួលយកវាពីខ្ញុំ ដូចដែលព្រះអង្គបានទទួលយកវាពី ដាវូដ» (ចប់ចុងចប់ដើម)។ ហើយពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ គឺស្ថិតក្នុងទម្រង់ពាក់កណ្តាល ជាការផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងពាក្យ «អ្វីដែលគាត់ចង់បាន»។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «ប្រសិនបើស្ថិតនៅក្រៅសឡាត...» ប្រសិនបើអ្នកនិពន្ធពោលថា៖ «និងនៅក្នុងនោះ ព្រមទាំងក្រៅសឡាត គឺត្រូវពោលនូវអ្វីដែលខ្លួនចង់បានពីអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍មក» គឺវានឹងមានលក្ខណៈខ្លីជាង។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «ពីបញ្ហានេះ» គឺការអង្វរករដែលត្រូវបានរៀបរាប់ ឬក្រៅពីនោះ។ ហើយអល់ឡោះ ﷾ គឺទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសចំពោះអល់ឡោះដ៏មហិមា។ ជំពូក៖ ការស៊ុជូដអរព្រះគុណ (ស៊ុជូដុបប៊ី-ស៊ុករី) គឺត្រូវគេស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាគ្រូស) ចំពោះមុខអាំម៉ាម៉ា អាប់ប៊ី ហានីហ្វាហ៍ ﵀។ ត្រូវបានពោលដោយលោក អាល់-កាឌូរី និងលោក អាល់-កាម៉ាល់។ ចំពោះលោក អាប់ប៊ី ហានីហ្វាហ៍ និងលោក អាប់ប៊ី យូស៊ុប យល់ថា អ្វីដែលតិចជាងរ៉ុកអ៊័ត គឺមិនមែនជាការខិតិតជិតស្និទ្ធ (គូរូបបាហ៍) តាមផ្លូវច្បាប់ឥស្លាមឡើយ លើកលែងតែនៅកន្លែងដែលមានអត្ថបទចែងច្បាស់ ពោលគឺការស៊ុជូដតីឡាវ៉ាត ដូច្នេះការស៊ុជូដក្រៅពីនេះ គឺមិនមែនជាការខិតិតជិតស្និទ្ធឡើយ (ចប់)។ ហើយមានការរាយការណ៍ពីលោក មុហាំម៉ាត់ ពីលោក អាប់ប៊ី ហានីហ្វាហ៍ ថាទ្រង់ស្អប់ខ្ពើមវា (ការស៊ុជូដអរព្រះគុណ)។ ហើយមានការរាយការណ៍ពីលោក អាប់ប៊ី ហានីហ្វាហ៍ ថាទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ខ្ញុំមិនយល់ថាវាជាការគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍អ្វីនោះទេ» បន្ទាប់មកមានគេពោលថា៖ ទ្រង់មិនបានមានបំណងបដិសេធភាពជាច្បាប់របស់វាថាជាការខិតិតជិតស្និទ្ធនោះឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់មានបំណងបដិសេធភាពជាកាតព្វកិច្ចរបស់វាថាជាការអរព្រះគុណ ដោយសារតែមិនអាចរាប់អស់នូវព្រះគុណរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់ ទ្រង់ជាម្ចាស់មហិមា ដូច្នេះវាទើបក្លាយជាការអនុញ្ញាត (មុបាហ៍) ហើយទ្រង់មិនយល់ថាវាជាការអរព្រះគុណដ៏ពេញលេញនោះទេ។ រីឯការអរព្រះគុណដ៏ពេញលេញគឺនៅក្នុងសឡាតចំនួនពីររ៉ុកអ៊័ត ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានធ្វើនាថ្ងៃទីក្រុងម៉ាក្កាម៉ាប់បាក់ (ហ្វាត់ហ៊ុប-ម៉ាក្កាហ៍) ដូចមានចែងនៅក្នុងសៀវភៅ អាស-ស៊ៀរ អាល់-កាបៀរ។ ហើយពួកអ្នកភាគច្រើនបានពោលថា៖ វា (ការស៊ុជូដអរព្រះគុណ) មិនមែនជាការខិតិតជិតស្និទ្ធនៅចំពោះទ្រង់ឡើយ ផ្ទុយទៅវិញវាគឺជាការស្អប់ខ្ពើម ដែលមិនទទួលបានបុណ្យរង្វាន់ឡើយ។ ហើយអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍មកថា ព្យាការី ﵇ ធ្លាប់ស៊ុជូដនៅពេលដែលទ្រង់ឃើញបុគ្គលរងគ្រោះ គឺត្រូវបានលុបចោល (ម៉ាន់ស៊ុខ)។ ចំណែកឯ «លោកទាំងពីរ» ពោលគឺ... — ជំពូក ការស៊ុជូដអរព្រះគុណគឺត្រូវគេស្អប់ខ្ពើម គឺស្អប់ខ្ពើមបែបតង់ហ្សីហ៍ (ម៉ាគ្រូស តង់ហ្សីហ៍)។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «ដោយសារតែមិនអាចរាប់អស់នូវព្រះគុណរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់» ព្រោះថាប្រសិនបើវាជាកាតព្វកិច្ច នោះវានឹងក្លាយជាកាតព្វកិច្ចក្នុងគ្រប់ខណៈទាំងអស់ ព្រោះថាព្រះគុណរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់ចំពោះបាវបម្រើរបស់ទ្រង់គឺបន្តបន្ទាប់គ្នាមិនដាច់ និងជាប់ៗគ្នា ហើយនៅក្នុងនោះគឺមានការចាត់តាំងភារកិច្ចដែលហួសពីលទ្ធភាព។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «និងពួកអ្នកភាគច្រើនបានពោលថា» គឺផ្ទុយទៅនឹងពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «បន្ទាប់មកមានគេពោលថា ទ្រង់មិនបានមានបំណង...»។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «គឺត្រូវបានលុបចោល» គឺត្រូវបានច្រានចោលដោយសកម្មភាពរបស់ពួក צក្សាវ៉ាប (សហធម្មិក) ដ៏ធំៗបន្ទាប់ពីទ្រង់ ﷺ ដូចជាការស៊ុជូដរបស់លោក អាប់ប៊ី... បាខឺរ និងលោក អាប់ប៊ី យូស៊ុប នៅក្នុងទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈពីរដែលបានរាយការណ៍ពីលោកទាំងពីរ គឺថា៖ «វា» ពោលគឺការស៊ុជូដអរព្រះគុណ «គឺជាការខិតិតជិតស្និទ្ធដែលនឹងទទួលបានបុណ្យរង្វាន់» ដោយសារតែអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយអ្នកនិពន្ធសៀវភៅទាំងប្រាំាមួយ លើកលែងតែលោក អាន-នីសាអ៊ី ប៉ុណ្ណោះ ពីលោក អាប់ប៊ី បាខឺរ ថា៖ «ការពិតណាស់ ព្យាការី ﷺ នៅពេលដែលទ្រង់ទទួលបានកិច្ចការដែលធ្វើឱ្យទ្រង់រីករាយ ឬទទួលបានដំណឹងល្អ ទ្រង់តែងតែដួលស៊ុជូដ»។ «និងទម្រង់របស់វា» គឺត្រូវបញ្ជាំងមុខទៅទិសក៊ីបឡាស់ រួចធ្វើការតាក់បៀរ (អល់ឡោះហុអាកបារ) ហើយស៊ុជូដ ដោយធ្វើការសរសើរអល់ឡោះ អរព្រះគុណ និងតស្ប៊ីហ៍ (ស៊ុបហ្វាណាល់ឡោះ) បន្ទាប់មកងើបក្បាលឡើងព្រមទាំងធ្វើការតាក់បៀរ «ដូចជាការស៊ុជូដតីឡាវ៉ាតដែរ» ជាមួយនឹងលក្ខខណ្ឌនានារបស់វា។ «ផលប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់មួយ ដើម្បីទប់ស្កាត់រាល់» គ្រោះមហន្តរាយ «ដ៏សំខាន់» គឺចាំបាច់ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើការរៀនសូត្រ និងការបង្រៀនវា។ «លោក» សាស្ត្រាចារ្យ «អ៊ីម៉ាម» ហាហ៊ិស អុល-ហាក់ វ៉ัล-មីលឡាត់ វ៉ា-ឌីន អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាប់ម៉ាត់ ប៊ីន ម៉ាម៉ូត «អាន-នីស្វ៊ី នៅក្នុង» សៀវភៅរបស់លោក «អាល់-កាភី» ដែលជាការពន្យល់លើសៀវភៅ អាល់-វ៉ាភី បានពោលថា៖ «អ្នកណាដែលអានខខណ្ឌស៊ុជូដទាំងអស់» ដែលវាគឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបំណង... — បាខឺរ ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីយ៉ាម៉ាម៉ាហ៍ និងការសម្លាប់មូសៃឡាម៉ាហ៍ និងការស៊ុជូដរបស់លោក អូម៉ា ពេលដណ្តើមបានទឹកដីយ៉ារម៉ូក ដែលវាគឺជាជ្រលងភ្នំមួយស្ថិតនៅតំបន់សាម (ស៊ីរី) និងការស៊ុជូដរបស់លោក អាលី នៅពេលឃើញសាកសពរបស់ ខ្សុហ្វ-អុល-អុបសាច់ ត្រូវបានគេសម្លាប់នៅឯដងទន្លេ។ ហើយមានការរាយការណ៍ថា ព្យាការី ﷺ បានអង្វរករអល់ឡោះមួយសន្ទុះ បន្ទាប់មកទ្រង់ក៏បានដួលស៊ុជូដ ដែលទ្រង់បានធ្វើវាចំនួនបីដង ហើយបានមានបន្ទូលថា៖ «ការពិតណាស់ ខ្ញុំបានទูลសុំម្ចាស់របស់ខ្ញុំ និងបានអន្តរាគមន៍ជូនអ៊ុម៉ាស់របស់ខ្ញុំ ដូច្នេះព្រះអង្គបានប្រទានដល់ខ្ញុំនូវមួយភាគបីនៃអ៊ុម៉ាស់របស់ខ្ញុំ ខ្ញុំក៏បានដួលស៊ុជូដអរព្រះគុណចំពោះម្ចាស់របស់ខ្ញុំ បន្ទាប់មកខ្ញុំបានងើបក្បាលឡើង ហើយខ្ញុំក៏បានទួលសុំម្ចាស់របស់ខ្ញុំជូនអ៊ុម៉ាស់របស់ខ្ញុំ ដូច្នេះព្រះអង្គបានប្រទានដល់ខ្ញុំនូវមួយភាគបីទៀត ខ្ញុំក៏បានដួលស៊ុជូដអរព្រះគុណ បន្ទាប់មកខ្ញុំបានងើបក្បាលឡើង ហើយខ្ញុំក៏បានទួលសុំម្ចាស់របស់ខ្ញុំជូនអ៊ុម៉ាស់របស់ខ្ញុំ ដូច្នេះព្រះអង្គបានប្រទានដល់ខ្ញុំនូវមួយភាគបីចុងក្រោយ ខ្ញុំក៏បានដួលស៊ុជូដចំពោះម្ចាស់របស់ខ្ញុំ» ត្រូវបានរាយការណ៍ដោយលោក អាប់ប៊ី ដាវូដ។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «គឺជាការខិតិតជិតស្និទ្ធដែលនឹងទទួលបានបុណ្យរង្វាន់» និងនៅលើមូលដ្ឋាននេះគឺមានការចេញស្ដង់ដារដីកា (ហ្វាត់វ៉ា)។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អាត់-ឌូរ គឺមានការចេញស្ដង់ដារដីកាដោយយោងទៅលើវា។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក ប៊ីន អាំមីរ ហាច គឺវាគឺជាការប្រាកដច្បាស់ ហើយម្ដេចក៏មិនដូចនោះ ព្រោះថាវាបានមកដល់នៅក្នុងរឿងនេះនូវហាឌីសជាច្រើនក្រៃលែង (ចប់)។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អាត់-ឌូរ បានចែងថា៖ និងការស៊ុជូដអរព្រះគុណគឺត្រូវគេស្រឡាញ់ឱ្យធ្វើ (មុស្តាហាប់) ដែលត្រូវបានចេញស្ដង់ដារដីកាដោយយោងទៅលើវា ប៉ុន្តែវាត្រូវគេស្អប់ខ្ពើមបន្ទាប់ពីសឡាត ព្រោះថាពួកអ្នកមិនដឹងអក្សរ (មនុស្សល្ងង់) មានជំនឿថាវាជាស៊ុនណាត់ ឬជាកាតព្វកិច្ច ហើយរាល់សកម្មភាពអនុញ្ញាតណាដែលនាំទៅរកការណ៍នោះ គឺវាត្រូវគេស្អប់ខ្ពើម (ចប់)។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «ទ្រង់តែងតែទទួលបានកិច្ចការដែលធ្វើឱ្យទ្រង់រីករាយ» ពោលគឺ និងទ្រង់បានឃើញវា ដូចជាក្បាលរបស់ អាប់ប៊ី ជេល (សូមអល់ឡោះដាក់បណ្តាសាវា) នៅពេលដែលគេបានយកវាមកជូនព្យាការី ﷺ ហើយគេបានបោះវាចោលនៅចំពោះព្រះភ័ក្ត្ររបស់ទ្រង់ នោះទ្រង់បានស៊ុជូដចំពោះអល់ឡោះជាម្ចាស់ចំនួនប្រាំដងដើម្បីអរព្រះគុណ។ ពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «ឬទទួលបានដំណឹងល្អ» ពោលគឺដោយមិនចាំបាច់ឃើញវាផ្ទាល់ ដូចជាការស៊ុជូដរបស់ទ្រង់ នៅពេលដែលលោក ជីប្រ៊ីល អាល័យហ៊ីស-សឡាត វ៉ាស់-សលាម បាននាំដំណឹងល្អមកជូនទ្រង់ថា៖ ពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះជាម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ អ្នកណាដែលសឡាតសរសើរលើអ្នក នោះខ្ញុំនឹងសឡាតសរសើរលើអ្នកវិញ ហើយអ្នកណាដែលផ្តល់សន្តិភាពដល់អ្នក នោះខ្ញុំនឹងផ្តល់សន្តិភាពដល់អ្នកវិញ។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អាត់-តាតារខានីយ៉ាហ៍ លោកម្ចាស់សៀវភៅ អាល់-ហ៊ុជ្ជ៉ាស់ បានពោលថា៖ យោបល់របស់ខ្ញុំគឺថា ពាក្យសម្ដីរបស់អ៊ីម៉ាមគឺត្រូវគេយល់ថា សំដៅលើភាពជាកាតព្វកិច្ច (អ៉ីជិប) និងពាក្យសម្ដីរបស់លោក មុហាំម៉ាត់ គឺសំដៅលើភាពជាការអនុញ្ញាត (ចាវ៉ាអ៊ីស) និងភាពត្រូវគេស្រឡាញ់ឱ្យធ្វើ (មុស្តាហាប់) ដូច្នេះគេត្រូវអនុវត្តតាមទស្សនៈទាំងពីរនេះ គឺមិនមែនតម្រូវឱ្យមានការស៊ុជូដអរព្រះគុណចំពោះគ្រប់ព្រះគុណទាំងអស់នោះឡើយ ដូចដែលលោក អាប់ប៊ី ហានីហ្វាហ៍ បានពោល ប៉ុន្តែវាត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យស៊ុជូដស៊ុជូដអរព្រះគុណនៅពេលដែលមានសេចក្តីរីករាយនឹងព្រះគុណណាមួយ ឬនៅពេលដែលរំលឹកដល់ព្រះគុណណាមួយ រួចក៏អរព្រះគុណវាដោយការស៊ុជូដ ហើយវាគឺមិនបានចេញផុតពីដែនកំណត់នៃការគួរឱ្យស្រឡាញ់នោះឡើយ។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ ហ្វូរូក អុល-អាំស្បាះ បានពោលថា៖ ការស៊ុជូដអរព្រះគុណគឺត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅចំពោះអ៊ីម៉ាម មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចឡើយ ហើយវាគឺជាអត្ថន័យនៃអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍មកថា វាគឺជាការមិនត្រូវបានចែងជាច្បាប់។ និងនៅក្នុងច្បាប់ទម្លាប់ទីមួយនៃសៀវភៅ អាំស្បាះ គឺថាការយល់ស្របគ្នាគឺស្ថិតនៅលើភាពជាស៊ុនណាត់របស់វា មិនមែននៅលើភាពជាការអនុញ្ញាតនោះឡើយ (ចប់)។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អាល់-ហិនឌីយ៉ាហ៍ បានចែងថា៖ និងទម្រង់របស់វាគឺថា អ្នកណាដែលទទួលបានព្រះគុណដ៏ជាក់ស្តែងថ្មីមួយ ឬអល់ឡោះជាម្ចាស់បានប្រទានទ្រព្យសម្បត្តិ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل سجدة الشكر مكروهة عند أبي حنيفة ﵀
ប្រមូលផ្ដុំវាសម្រាប់ផលចំណេញនេះ និងការធ្វើឱ្យរឿងនេះមានភាពងាយស្រួល ព្រមទាំងការវិនិច្ឆ័យលើការក្រាប (ស៊ុយជូន) ដោយសង្ឃឹមលើការអនុគ្រោះពីអល់ឡោះ ជាម្ចាស់ដ៏សប្បុរស និងជាអ្នកស្រឡាញ់ដ៏ជ្រាលជ្រៅ «ក្នុងអង្គប្រជុំតែមួយ ហើយបានក្រាប» តាមរយៈការសូត្ររបស់វា «សម្រាប់» អាយ៉ាត «នីមួយៗពីក្នុងចំណោមនោះ» ការក្រាបមួយ «អល់ឡោះទ្រង់» ជាម្ចាស់ «បានបំពេញឱ្យគ្រប់គ្រាន់នូវអ្វីដែលសំខាន់ចំពោះរូបគេ» ទាំងកិច្ចការលោកិយ និងលោកខាងមុខ ហើយអ្នកស្រាវជ្រាវគឺលោក អ៊ីបនុលហុម៉ាម និងអ្នកផ្សេងទៀតក្នុងចំណោមអ្នកបកស្រាយគម្ពីរ ក៏បានដកស្រង់វាផងដែរ សូមអល់ឡោះមេត្តាប្រោស។ និងសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «សម្រាប់ផលចំណេញនេះ» គឺការបដិសេធចោលនូវកិច្ចការដ៏សំខាន់ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «និងការធ្វើឱ្យរឿងនេះមានភាពងាយស្រួល» គឺជាការតភ្ជាប់ទៅនឹងនាមចង្អុលបង្ហាញ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «ព្រមទាំងការវិនិច្ឆ័យលើការក្រាប» គឺសំដៅទៅលើអ្វីដែលបានកន្លងផុតទៅ ហើយកន្សោមពេលវេលា/ទីកន្លែងគឺទាក់ទងទៅនឹងសម្ដីរបស់លោកដែលប្រមូលផ្ដុំវា សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «ជាអ្នកស្រឡាញ់ដ៏ជ្រាលជ្រៅ» គឺមានន័យថា ជាទីស្រឡាញ់ ឬជាអ្នកស្រឡាញ់។ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «ហើយបានក្រាបតាមរយៈការសូត្ររបស់វា សម្រាប់អាយ៉ាតនីមួយៗពីក្នុងចំណោមនោះ ការក្រាបមួយ» លោកបាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាដឌូរ» ថា តាមទស្សនៈភ្នែកទូទៅគឺគេសូត្រវាជាមុនសឹមក្រាប ឬអាចទៅរួចដែលថាគេក្រាបសម្រាប់អាយ៉ាតនីមួយៗបន្ទាប់ពីសូត្រវាចប់ ចប់សេចក្ដី។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ វិធីទីពីរគឺប្រសើរជាង ដោយសារតែអ្វីដែលបានកន្លងផុតទៅថា ការពន្យារពេលរបស់វាគឺត្រូវ បានហាមឃាត់ដោយមិនស្ដីបន្ទោស (មករូហ៍ តាន់ហ្សីហ៍) និងដើម្បីជៀសវាងនូវបញ្ហាស្មុគស្មាញនៃភាពល្អឥតខ្ចោះ ដែលថាវាមានការផ្លាស់ប្តូរការៀបចំនៃគម្ពីរគួរអាន ព្រោះថាការក្រាបគឺជាការខណ្ឌចែក ដូច្នេះសូមពិចារណាចុះ។ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «អ្វីដែលសំខាន់ចំពោះរូបគេ» គឺកិច្ចការដែលគេមានចេតនាធ្វើការក្រាបចំពោះវា ហើយក៏អាចមានន័យទូទៅផងដែរ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតទ្រង់ដឹងច្បាស់ជាងគេ ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទโทษចំពោះអល់ឡោះដ៏មហាធំ។ ជំពូកស្ដីពីថ្ងៃសុក (បាប់ អុលជូម៉ាអាហ៍) វាគឺមកពីពាក្យថា អុលចីទីម៉ាអាហ៍ (ការប្រជុំគ្នា) ដោយអักษរ ្ម (មីម) គ្មានសញ្ញា (សូគូន) ហើយអ្នកអានគម្ពីរគួរអាន (គួរី) ដាក់សញ្ញាស្រៈអ៊ុប (ហ្សុម្មះ) លើអក្សរ ្ម (មីម) ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អុលមិស្បាះ ការដាក់សញ្ញាស្រៈអ៊ុបលើអក្សរ ្ម (មីម) គឺជាភាសា (ឡុមុហ៍)។ ជំពូកស្ដីពីថ្ងៃសុក (បាប់ អុលជូម៉ាអាហ៍) វាត្រូវបានគេហៅថា ថ្ងៃសុក (ជូម៉ាអាហ៍) ព្រោះតែការប្រជុំគ្នារបស់មនុស្សនៅលើក ឯខ្លះទៀតនិយាយថា ព្រោះភាពល្អឥតខ្ចោះនៃការបង្កើតត្រូវបានប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅថ្ងៃនោះ ហើយខ្លះទៀតនិយាយថា ព្រោះការបង្កើតរបស់លោកអាដាំ (សល្លាម៉ាត់) ត្រូវបានប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅថ្ងៃនោះ លោកបាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «ហ្វាត់ហ៊ុលបារី» ថា នេះគឺជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត ហើយខ្លះទៀតនិយាយថា ព្រោះថាការប្រជុំគ្នារវាងលោកអាដាំ និងលោកស្រីហ្វាវ៉ា (សល្លាម៉ាត់) នៅលើផែនដីគឺនៅថ្ងៃនោះ ហើយខ្លះទៀតនិយាយថា ព្រោះអល់ឡោះជាម្ចាស់ទ្រង់ប្រមូលផ្ដុំគ្នារវាងបាវបម្រើ និងសេចក្ដីមេត្តាករុណានៅថ្ងៃនោះ ហើយវាត្រូវបានគេហៅថា ជាបុណ្យ (អ៊ីដ) របស់2អ្នកមានជំនឿ និងជាថ្ងៃបន្ថែម សម្រាប់ការកើនឡើងនៃសេចក្ដីល្អៗនៅថ្ងៃនោះ ហើយនៅក្នុងថ្ងៃនោះ វិញ្ញាណទាំងឡាយជួបជុំគ្នា ទីសំណាក់សពត្រូវបានទៅសួរសុខទុក្ខ មនុស្សស្លាប់មានសុវត្ថិភាពពីការដាក់ទណ្ឌកម្មក្នុងរណ្តៅសាកសព ហើយអ្នកណាដែលស្លាប់នៅថ្ងៃនោះ ឬនៅคืนរបស់វា គឺមានសុវត្ថិភាពពីវា ហើយភ្លើងនរកមិនត្រូវគេបង្កាត់ឆេះនៅថ្ងៃនោះឡើយ ហើយនៅថ្ងៃនោះអ្នកឋានសួគ៌ទៅសួរសុខទុក្ខម្ចាស់របស់ពួកគេ (អល់ឡោះជាម្ចាស់ទ្រង់ខ្ពស់បំផុត) ហើយថ្ងៃរបស់វាត្រូវបានកំណត់ដោយការសូត្រសូរ៉ាត អុលកហ្វ៍ ហើយព្យាការី (សល្លាហ្វុអាល្លាយហ៍វ៉ាសាឡាម) បានមានបន្ទូលថា៖ «ថ្ងៃដ៏ល្អបំផុតដែលព្រះអាទិត្យរះឡើងលើវាគឺថ្ងៃសុក នៅថ្ងៃនោះលោកអាដាំត្រូវបានបង្កើតឡើង នៅថ្ងៃនោះគាត់ត្រូវបានបញ្ចុះចុះមក នៅថ្ងៃនោះការអភ័យទោសត្រូវបានប្រទានដល់គាត់ នៅថ្ងៃនោះគាត់បានស្លាប់ ហើយនៅថ្ងៃនោះម៉ោងបរិច្ឆេទ (ថ្ងៃបរលោក) នឹងកើតឡើង ហើយគ្មានសត្វរស់ណាមួយឡើយ លើកលែងតែវាស្តាប់ឮដោយយកចិត្តទុកដាក់នៅថ្ងៃសុក ចាប់តាំងពីពេលដែលវាភ្ញាក់រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះ ដោយសារតែភាពភ័យខ្លាចនៃម៉ោងបរិច្ឆេទ ក្រៅពីជីន និងមនុស្ស ហើយនៅថ្ងៃនោះមានម៉ោងមួយ ដែលបាវបម្រើជាមូស្លីមមិនត្រូវចំម៉ោងនោះ ខណៈដែលគាត់កំពុងធ្វើសឡាត សុំអ្វីមួយពីអល់ឡោះ លើកលែងតែទ្រង់ប្រទានវាដល់គាត់» ចប់សេចក្ដី។ ពាក្យថា «អុលមុសស៊ីខា» គឺអ្នកដែលរង់ចាំ។ លោកអាប់ឌុលឡោះ បិន សាឡាម បាននិយាយថា ម៉ោងដែលត្រូវបានដឹងនោះគឺម៉ោងចុងក្រោយនៃថ្ងៃសុក។ លោកអាហ្មាត់បាននិយាយថា ហាឌីសភាគច្រើនគឺយោងទៅតាមទស្សនៈរបស់លោក អ៊ីបន សាឡាម។ ហើយខ្លះទៀតនិយាយថា វាគឺចាប់ពីពេលដែលអ៊ីម៉ាមចេញទៅកាន់មីមបា (វេទិកា) រហូតដល់ពេលចប់សឡាត ហើយទស្សនៈទាំងពីរនេះគឺជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតនៅក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងនោះ ហើយវាគឺ៖ ទីក្រុងហ៊ីចាហ្ស និងការអានវាដោយសញ្ញាបើក (ហ្វាត់ហ៍) គឺជាភាសារបស់កុលសម្ព័ន្ធតាមីម និងការអានវាដោយសញ្ញាស្ងាត់ (សូគូន) គឺជាភាសារបស់កុលសម្ព័ន្ធអុកឡៃ - «សឡាតថ្ងៃសុក គឺជាកាតព្វកិច្ចកាតប (ហ្វាតអ៊ីន)» តាមរយៈគម្ពីរ និងស៊ូណាន់ត់។ វាលើសពីសែសិបនាក់ ហើយព្យាការី (សល្លាហ្វុអាល្លាយហ៍វ៉ាសាឡាម) បានមានបន្ទូលថា៖ «ការពិតថ្ងៃសុក គឺជាមេដឹកនាំនៃថ្ងៃទាំងឡាយ និងជាថ្ងៃដ៏អស្ចារ្យបំផុតចំពោះអល់ឡោះ ប្រសើរជាងថ្ងៃបុណ្យអាល់ហាឌា និងបុណ្យហ្វ៊ីទ្រី» ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ថ្ងៃដែលត្រូវបានសន្យាគឺថ្ងៃបរលោក ហើយថ្ងៃដែលត្រូវបានឃើញផ្ទាល់គឺថ្ងៃអារ៉ាហ្វាត ហើយថ្ងៃសាក្សីគឺថ្ងៃសុក»។ ហើយលោក អ៊ីបនุลមុស្សាយ៉ាប បាននិយាយថា ថ្ងៃសុកគឺជារឿងដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ទ្រង់ស្រឡាញ់ជាងការធ្វើបុណ្យហជ្ជស្ម័គ្រចិត្តទៅទៀត។ ហើយត្រូវបានរាយការណ៍ពីលោក អ៊ីបន អាប់បាស់ ដោយយោងទៅដល់ព្យាការី (ម៉ារ្ហ្វុអ៍) ថា៖ «ថ្ងៃសុកគឺជាបុណ្យហជ្ជរបស់คนក្រីក្រ» និងនៅក្នុងការរាយការណ៍មួយទៀតថា៖ «បុណ្យហជ្ជរបស់คนអត់ឃ្លាន»។ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «វាគឺមកពីការប្រជុំគ្នា» វាគឺជា (ឥស្មឹ មុស្ត៊ីរ) នាមប្រភពដែលយកមកពីពាក្យ ឥចជឺម៉ាអាអា (បានប្រជុំគ្នា)។ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «ដោយអក្ខរក្រម ្ម (មីម) គ្មានសញ្ញា (សូគូន)» គឺសម្រាប់កម្មបទ (ម៉ាហ្វអ៊ុល) ព្រោះថាទម្រង់ពាក្យ (ហ្វាត់ឡាត) ដែលមានសញ្ញាស្ងាត់ (សូគូន) គឺសម្រាប់កម្មបទ (ម៉ាហ្វអុល) ដូចជាពាក្យ ហាំហ្សាស់ អញ្ចឹងដែរ មានន័យថា ថ្ងៃដែលត្រូវបានប្រមូលផ្ដុំគ្នា ហើយលោក អាអ្មាស់ បានអានវាដោយរបៀបនេះ។ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «ហើយអ្នកអានគម្ពីរដាក់សញ្ញាស្រៈអ៊ុបលើអក្សរ ្ម (មីម)» មានន័យថា ពួកគេដាក់សញ្ញាស្រៈអ៊ុបលើអក្សរ ្ម (មីម) ដោយអនុលោមតាមសញ្ញាស្រៈអ៊ុបរបស់អក្សរ ជីម។ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «ភាសារបស់ទីក្រុងហ៊ីចាហ្ស» ហើយវាគឺជាភាសាដ៏ល្បីល្បាញ និងត្រឹមត្រូវបំផុត។ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «និងការបើកវា (ហ្វាត់ហ៍) គឺជាភាសារបស់កុលសម្ព័ន្ធតាមីម» ក្នុងន័យជា (ហ្វាល) អ្នកធ្វើសកម្មភាព មានន័យថា ថ្ងៃដែលប្រមូលផ្ដុំ ដូចជាពាក្យ ដុកខាត់ និងហាំហ្សាត់ និងឡាំហ្សាត់ សម្រាប់អ្នកដែលធ្វើវាច្រើនដង ហើយអក្សរ ថា (តៅ) របស់វាគឺដើម្បីបញ្ជាក់ពីភាពខ្លាំង (លីមូប៉ាលីឃ៉ាហ៍) មិនមែនដើម្បីបញ្ជាក់ពីភេទស្រីនោះទេ បើមិនដូច្នេះទេ វានឹងមិនត្រូវបានប្រើដើម្បីពិពណ៌នាថ្ងៃនោះឡើយ ហើយវាត្រូវបានអានបែបនោះ ដូចជាការដាក់សញ្ញាស្ងាត់ (សូគូន) ដែរ ហើយពួកវាទាំងពីរគឺជាការអានបែប (ሻហ្ស) ខុសប្រក្រតី។ ហើយលោក អ៊ុសហ្សុក បានរាយការណ៍ពីការដាក់សញ្ញាស្រៈអ៊ិច (កាសរ៉ាត់) ដូចនៅក្នុងសៀវភៅបកស្រាយប៊ុខារី សៀវភៅបកស្រាយមីសកាដ និងអ័នណាហ្វារ ហើយគាត់បានបដិសេធវា ដោយសារតែទម្រង់ពាក្យ (ហ្វាត់ឡាត) ដែលមានសញ្ញាស្រៈអ៊ិច មិនមែនជាទម្រង់ពាក្យអារ៉ាប់នោះទេ។ ហើយអ្នកដែលនិយាយវាដោយដាក់សញ្ញាស្ងាត់ បានប្រមូលផ្ដុំវាជាទម្រង់ពហុវចនៈ (ជមា) មួយ ហើយអ្នកដែលនិយាយវាដោយដាក់សញ្ញាស្រៈអ៊ុប បានប្រមូលផ្ដុំវាជាទម្រង់ពហុវចនៈ (ជូម៉ាត)។ ហើយវាដោយគ្មានសញ្ញាស្ងាត់ គឺជាឈ្មោះសម្រាប់ថ្ងៃ ហើយដោយមានសញ្ញាស្ងាត់ គឺជាឈ្មោះសម្រាប់ថ្ងៃនៃសប្ដាហ៍ ហើយថ្ងៃដំបូងរបស់វាគឺថ្ងៃសៅរ៍ និងថ្ងៃដំបូងនៃថ្ងៃទាំងឡាយគឺថ្ងៃអាទិត្យ។ ហើយមានភាពខុសគ្នាអំពីការដាក់ឈ្មោះនេះ ខណៈដែលយល់ស្របគ្នាថា វាត្រូវបានគេហៅនៅក្នុងសម័យអវិជ្ជា (ជ៉ាហ៊ីលីយ៉ា) ថា អារូបាអាស ដោយមានអក្សរ អេន (អីន) ដែលគ្មានចំណុច និងមានសញ្ញាស្រៈអ៊ុបលើអក្សរ រ៉ា និងមានអក្សរ ប៉ា (ប៊ែ)។ ដូច្នេះហើយបានជាលោក អ៊ុសហ្សុក, លោក ហ្វារ៉ាអា និងលោក អប៊ូ អូប៉ៃដាស់ និងលោក អប៊ូ អូម៉ារ បាននិយាយថា ជនជាតិអារ៉ាប់ដើម (អារ៉ាប់អារីបាអា) ធ្លាប់និយាយសម្រាប់ថ្ងៃសៅរ៍ថា ស៊ីយ៉ារ, និងសម្រាប់ថ្ងៃអាទិត្យថា អវ៉ាល់, និងសម្រាប់ថ្ងៃច័ន្ទថា អ៉ាហ្វូន, និងសម្រាប់ថ្ងៃអង្គារថា ជ៉ាប់បារ, និងសម្រាប់ថ្ងៃពុធថា ដាបារ, និងសម្រាប់ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ថា មូអ៊ីន, និងសម្រាប់ថ្ងៃសុកថា អារូបាអាស មានន័យថា បន្ទាប់មកពួកគេបានប្តូរវាទៅជាឈ្មោះដ៏ល្បីល្បាញទាំងនោះ។ ហើយលោក អ៊ីបន ហ្ស៊ឹម បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា វាគឺជាឈ្មោះក្នុងសាសនាឥស្លាម ហើយវាមិនមាននៅក្នុងសម័យអវិជ្ជា (ជ៉ាហ៊ីលីយ៉ា) នោះទេ។ ហើយមានរបាយការណ៍ថា ប្រជាជនទីក្រុងម៉ាឌីណែនបានធ្វើសឡាតវានេះ មុនពេលដែលท่านរ៉សូល (សល្លាហ្វុអាល្លាយហ៍វ៉ាសាឡាម) មកដល់ នោះគឺដោយសារតែជនជាតិអាន្សារបាននិយាយទៅកាន់ชาវយូដាថា មានថ្ងៃមួយដែលពួកគេប្រជុំគ្នារៀងរាល់ប្រាំពីរថ្ងៃម្តង ហើយក៏បាននិយាយទៅកាន់ជនជាតិគ្រីស្ទានដូចគ្នាដែរ ដូច្នេះតោះយើងកំណត់ថ្ងៃមួយដែលយើងប្រជុំគ្នា រំលឹកដល់អល់ឡោះជាម្ចាស់ ធ្វើសឡាត និងអរព្រះគុណទ្រង់។ ដូច្នេះពួកគេក៏បានកំណត់វាជាថ្ងៃអារូបាអាស ដែលវាគឺជាថ្ងៃសុកដំបូងគេបង្អស់នៅក្នុងសាសនាឥស្លាម។ ចំពោះថ្ងៃសុកដំបូងគេបង្អស់ដែលท่านរ៉សូល (សល្លាហ្វុអាល្លាយហ៍វ៉ាសាឡាម) បានធ្វើសឡាតជួបជុំគ្នា គឺស្ថិតនៅក្នុងវិហារសាសនារបស់កុលសម្ព័ន្ធ បានី សាឡឹម ប៊ីន អូហ្វ ដូច្នេះលោកបានថ្លែងសុន្ទរកថា និងបានធ្វើសឡាតនៅក្នុងនោះ។ សម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ «តាមរយៈគម្ពីរ» គឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់ដែលថា៖ ﴿ឱបាយបម្រើទាំងឡាយ! នៅពេលដែលការអំពាវនាវត្រូវបានធ្វើឡើងសម្រាប់ការសឡាតក្នុងថ្ងៃសុក ចូរអ្នកទាំងឡាយប្រញាប់ប្រញាល់ទៅកាន់ការរំលឹកដល់អល់ឡោះ និងចាកចោលការជួញដូរចុះ﴾ [សូរ៉ាត អុលជូម៉ាអាហ៍៖ ៩]។ ទ្រង់បានកំណត់បញ្ជាឱ្យប្រញាប់ប្រញាល់ទៅកាន់ការរំលឹកដល់អល់ឡោះ ដោយផ្អែកលើការអំពាវនាវសម្រាប់ការសឡាត ហើយទស្សនៈភ្នែកទូទៅគឺគោលបំណងនៃការរំលឹកគឺសឡាត ហើយក៏អាចអនុញ្ញាតឱ្យគោលបំណងរបស់វាគឺជាការថ្លែងសុន្ទរកថាផងដែរ។ ហើយក្នុងគ្រប់ការសន្និដ្ឋានទាំងអស់ វាផ្ដល់នូវផលប្រយោជន៍នៃកាតព្វកិច្ចនៃថ្ងៃសុក ទីមួយគឺច្បាស់លាស់ ហើយទីពីរគឺដូចគ្នាដែរ ព្រោះថាកាតព្វកិច្ចនៃការប្រញាប់ប្រញាល់ទៅកាន់លក្ខខណ្ឌគឺជាសាខានៃកាតព្វកិច្ចនៃអ្វីដែលត្រូវបានកំណត់លក្ខខណ្ឌ តើអ្នកមិនឃើញទេឬថា អ្នកណាដែលការសឡាតមិនត្រូវបានតម្រូវឱ្យធ្វើចំពោះរូបគេ នោះការប្រញាប់ប្រញាល់ទៅកាន់ការថ្លែងសុន្ទរកថាក៏មិនត្រូវបានតម្រូវឱ្យធ្វើចំពោះរូបគេដែរដោយការយល់ស្របគ្នា (អ៊ីជ្មាអាស)។ ហើយអ្វីដែលត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងការពន្យែកុម្ពីរ (តាហ្វស៊ីរ) គឺថាគោលបំណងគឺការថ្លែងសុន្ទរកថា និងសឡាតរួមគ្នា ហើយវាគឺជាការពិតជាងគេ ព្រោះវាត្រូវគ្នាទៅនឹងពួកវា
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب الجمعة
ជំពូកស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃពិធីបុណ្យទាំងពីរ (អុីឌុលអុីត និង អុីឌុលអាដហា) ទាក់ទងនឹងការសឡាត និងកិច្ចការផ្សេងៗទៀត៖ វាត្រូវបានគេហៅថា «អុីដ» (បុណ្យ) ព្រោះថា នៅថ្ងៃនោះ អល់ឡោះតាអាឡា ទ្រង់មានទម្លាប់នៃការធ្វើអំពើល្អឥតឈប់ឈรដល់ប៉ាវរិវាររបស់ព្រះអង្គ។ «ការសឡាតពិធីបុណ្យទាំងពីរគឺ Wajib (កាតព្វកិច្ចទ្រង់ទ្រាយស្រាល) ប៉ុន្តែមិនមែនជា Farḍ (កាតព្វកិច្ចកម្រិតខ្ពស់) នោះឡើយ» ដូចដែលបានមានប្រសាសន៍បញ្ជាក់។ ទំនាក់ទំនងរវាងជំពូកទាំងពីរគឺច្បាស់ក្រឡែត គឺភាពស្រដៀងគ្នាក្នុងក្របខ័ណ្ឌសីលធម៌ និងលក្ខខណ្ឌតម្រូវ លើកលែងតែសុន្ទរកថា (ឃុបបា) និងថ្ងៃសุกร์ប៉ុណ្ណោះ ដែលថ្ងៃសุก្រក៏ត្រូវបានគេហៅថាជាថ្ងៃបុណ្យ (អុីដ) ផងដែរ។ ท่านរ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «សម្រាប់អ្នកមានជំនឿម្នាក់ៗ ក្នុងមួយខែមានបុណ្យចំនួនបួន ឬប្រាំបុណ្យ»។ ថ្ងៃសຸກ្រត្រូវបានលើកយកមកនិយាយមុនគេ ព្រោះវាជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាត) និងកើតមានឡើងញឹកញាប់។ ដើមកំណើតនៃពាក្យ «អុីដ» (عيد) គឺមកពីពាក្យ «អាឧដ» (عود) ដែលមានន័យថា ការវិលត្រឡប់មកវិញ។ អក្សរ វ៉ាវ (و) ត្រូវបានប្តូរទៅជាអក្សរ យ៉ា (ي) វិញ ព្រោះវាជាអក្សរសូមស្ងាត់ (សាកិន) បន្ទាប់ពីអក្សរដែលមានស្រៈខែស្រៈ (កាស្រ៉ៈ) ដូចជាពាក្យ (ميزان) និង (ميقات) ជាដើម។ អ្នកខ្លះទៀតបាននិយាយថា វា berasal ពីពាក្យ «អុីដ» (عَيْدٌ) ដែលមានស្រៈពីរ (ហ្វាថៈទាំងពីរ) ប្រសិនបើវាប្រមូលផ្តុំគ្នា ហើយពាក្យពហុវចនៈរបស់វាគឺ «អុីយ៉ាដ» (أعياد) ខណៈដែលទម្រង់តាមក្បួនវេយ្យាករណ៍បើផ្អែកលើប្រភពទីមួយគួរតែជា «អឹអាវ៉ាដ» (أعواد) ព្រោះវាมาจากពាក្យ «អាឧដ» (العود) ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាពហុវចនៈបែបនេះ (អុីយ៉ាដ) ដើម្បីរក្សាអក្សរ យ៉ា (ي) នៅក្នុងពាក្យឯកវចនៈ ដូច្នេះគេមិនបានគិតដល់ដើមកំណើតเดิมរបស់វាឡើយ។ អ្នកខ្លះទៀតថា ដើម្បីបែងចែករវាងវា និងពាក្យ «អឹអាវ៉ាដ» (أعواد) ដែលជាពហុវចនៈរបស់ពាក្យ «អូដ» (عود) ប្រើសម្រាប់ភាពសប្បាយរីករាយ។ ចំណែកឯអូដដែលជាឈើវិញ ពហុវចនៈរបស់វាគឺ «អុីដាន» (عيدان)។ លោកម្ចាស់សៀវភៅ «អាល់បាហ៊៍» បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការសឡាតអុីដ ត្រូវបានកំណត់ឱ្យអនុវត្តនៅឆ្នាំទីមួយនៃការធ្វើហ៊ីជរ៉ោះ (ជនភៀសខ្លួន) ដូចដែលអ៊ុចម៉ាត អាប៊ូដាវ៉ូដ បានរាយការណ៍ពីអានាស ដែលបានថ្លែងថា៖ ពេលដែលท่านរ៉សូល ﷺ បានយាងមកដល់ទីក្រុងម៉ាឌីណាហ៍ ชาวក្រុងម៉ាឌីណាហ៍មានថ្ងៃបុណ្យពីរថ្ងៃដែលពួកគេតែងតែលេងកម្សាន្តនៅក្នុងថ្ងៃទាំងពីរនោះ។ នោះท่านរ៉សូល ﷺ ក៏បានសួរថា៖ «តើថ្ងៃទាំងពីរនេះជាថ្ងៃអ្វី?» ពួកគេបានឆ្លើយថា៖ «ពួកយើងធ្លាប់លេងកម្សាន្តក្នុងថ្ងៃទាំងពីរនេះតាំងពីសម័យកាលៃញ៉ាហ៊ីលីយ៉ា (មុនឥស្លាម) មកម្ល៉េះ»។ ពេលនោះ ท่านរ៉សូល ﷺ ក៏បានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះបានជំនួសថ្ងៃទាំងពីរនោះជូនពួកអ្នកនូវថ្ងៃពីរដ៏ល្អប្រសើរជាងថ្ងៃទាំងនោះ គឺថ្ងៃអុីឌុលអាដហា និងថ្ងៃអុីឌុលអុីត»។ បញ្ចប់សម្រង់សម្ដី។ ប្រសាសន៍របស់ท่านที่ថា៖ «ព្រោះថាអល់ឡោះតាអាឡាមានទម្លាប់នៃការធ្វើអំពើល្អឥតឈប់ឈរដល់ប៉ាវរិវារ» ទាំងផ្នែកសាសនា និងផ្នែកលោកិយ ឬក៏ព្រោះតែវាវិលត្រឡប់មកវិញ និងកើតឡើងជាថ្មីម្តងទៀតជាមួយនឹងភាពរីករាយ និងសេចក្តីសុខសាន្ត ដើម្បីយកតម្រុយដ៏ល្អ (តាហ្វាអុល) នៃការវិលត្រឡប់មកវិញសម្រាប់អ្នកដែលបានជួបប្រទះវា ដូចដែលពាក្យថា «ក្វាហ្វាឡា» (ក្បួនរទះ/ក្បួនដំណើរកូនកាត់) ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះបែបនេះ ដោយសារតែការចង់បានសេចក្តីសង្ឃឹមនៃការវិលត្រឡប់មកវិញរបស់ពួកគេ ពោលគឺការវិលត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ឬក៏ព្រោះតែការប្រជុំជុំគ្នារបស់មនុស្សលោកនៅក្នុងថ្ងៃនោះ។ ពាក្យនេះត្រូវបានគេប្រើប្រាស់សម្រាប់រាល់ថ្ងៃដែលមានសេចក្តីសុខសាន្ត ហេតុដូច្នេះទើបមានកវីនិពន្ធពោលថា៖ បុណ្យ និងបុណ្យព្រមទាំងបុណ្យ បានមកជួបជុំគ្នា៖ គឺទឹកមុខរបស់មនុស្សស្រលាញ់ ថ្ងៃបុណ្យ និងថ្ងៃសុក្ដ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب أحكام (العيدين) من الصلاة وغيرها سمى عيدا
ជំពូកទី១៖ ស្តីពីសឡាតកុស៊ូហ្វ (រនាំងព្រះអាទិត្យ) និងខុស៊ូហ្វ (រនាំងព្រះចន្ទ) ព្រមទាំងការរន្ធត់តក់ស្លុត សឡាតកុស៊ូហ្វ ត្រូវបានកំណត់ថាមានចំនួនពីររ៉ាក៉ាត់ ដូចនឹងសឡាតណាហ្វិល (សឡាតស្ម័គ្រចិត្ត) សម្រាប់ការកើតកុស៊ូហ្វ ដោយគ្មានការបន្ថែមឡើយ គឺមិនត្រូវធ្វើរ៉ុកូអ៍ពីរដងក្នុងរ៉ាក៉ាត់នីមួយៗនោះទេ។ ការបកស្រាយអំពីសឡាតកុស៊ូហ្វ ជំពូកនេះត្រូវបានលើកឡើងបន្ទាប់ពីសឡាតអាយឌ៍ (បុណ្យទាន) និងមុនសឡាតអ៊ីស្ត៊ីស្ការ (សុំភ្លៀង) ព្រោះថាសឡាតនីមួយៗទាំងនេះគឺជាសឡាតពេលថ្ងៃ ដែលធ្វើឡើងជាក្រុមដោយមានការកំណត់ជាក់លាក់ ដោយគ្មានការបោះអាហ្សាន និងអ៊ីកាម៉ាត់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ សឡាតអាយឌ៍ គឺជាកាតព្វកិច្ច (វ៉ាជីប) មានការយល់ឃើញថាវាជាហ្វាដុះគីហ្វាយ៉ា (កាតព្វកិច្ចសមូហភាព) ចំណែកឯសឡាតកុស៊ូហ្វ គឺជាស៊ូណាន់ន់ (អនុសាសន៍) តាមទស្សនៈរបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន (ជុម្ហួរ) ហើយក៏មានការយល់ឃើញថាវាជាវ៉ាជីបផងដែរ។ រីឯសឡាតអ៊ីស្ត៊ីស្ការវិញ គឺមានការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះភាពជាស៊ូណាន់ន់របស់វា ដូច្នេះហើយទើបការរៀបចំលំដាប់ថ្នាក់នៃជំពូកទាំងនេះមានភាពសមស្របបែបនេះ ដូចដែលមានចែងនៅក្នុងកម្ភីរហ្វាថ៍។ គេនិយាយថា៖ «កៈសហ្វា អល់ឡោះហ៊ុ សាំសៈ បង្កើតឲ្យមានកុស៊ូហ្វលើព្រះអាទិត្យ» មកពីទម្រង់ពាក្យ «ដារ៉ូប៉ា» ដូច្នេះវាជាពាក្យម័តអាឌី (អفعال متعدية - កិរិយាស័ព្ទអន្តរកម្ម) ហើយពាក្យថា «កៈសៈហ្វាត់អិល-សាំស៊ុ កុស៊ូហ្វន់» មកពីទម្រង់ពាក្យ «ជៈឡាសា» ដូច្នេះវាជាពាក្យឡាហ្ស៊ីម (អកម្មភាព)។ អ្វីដែលបានចែងអំពីកុស៊ូហ្វ គឺត្រូវអនុវត្តដូចគ្នាផងដែរចំពោះខុស៊ូហ្វ ព្រោះពាក្យទាំងពីរនេះមានន័យដូចគ្នា គឺការបាត់បង់ពន្លឺពីវត្ថុទាំងពីរនោះ នេះបើតាមសម្តីរបស់លោក އިប្វិន ហ្វារីស, អល់-អស្សហ្សារី និងអាល់-ជូហ្សារី ហើយលោកបានបន្ថែមនៅក្នុងសៀវភៅអាល់-កាមូសថា៖ ខុស៊ូហ្វ គឺការបាត់បង់ពន្លឺខ្លះ និងកុស៊ូហ្វ គឺការបាត់បង់ពន្លឺទាំងស្រុង។ ការថែមពាក្យភ្ជាប់ក្នុងឃ្លាថា «សឡាតកុស៊ូហ្វ» គឺសម្រាប់ជាការកំណត់ស្គាល់ ដែលវាគឺជាការភ្ជាប់វត្ថុមួយទៅនឹងមូលហេតុរបស់វា ព្រោះថា មូលហេតុនៃសឡាតនេះគឺការកើតកុស៊ូហ្វ។ លោក អាល់-កាម៉ាល់ បានរាយការណ៍ថា ท่านរ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតណាស់ មានមនុស្សមួយចំនួនយល់ថា ព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទមិនកើតកុស៊ូហ្វនោះទេ លើកលែងតែពេលមានការស្លាប់របស់បុគ្គលដ៏អស្ចារ្យណាម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែការពិតមិនមែនដូចនោះទេ។ ពិតណាស់ ព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទមិនកើតកុស៊ូហ្វដោយសារការស្លាប់របស់នរណាម្នាក់ ឬការរស់របស់នរណាម្នាក់នោះឡើយ ប៉ុន្តែវាគឺជាសញ្ញាណពីរក្នុងចំណោមសញ្ញាណទាំងឡាយរបស់អល់ឡោះ។ ពិតណាស់ អល់ឡោះ នៅពេលដែលទ្រង់បង្ហាញនូវកិច្ចការណាមួយនៃស្នាព្រះហស្ថរបស់ទ្រង់ វាតែងតែក្រាបថ្វាយបង្គំចុះចំពោះទ្រង់។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលពួកអ្នកបានឃើញហេតុការណ៍នោះ ចូរធ្វើសឡាតឱ្យដូចទៅនឹងសឡាតចុងក្រោយបង្អស់ដែលពួកអ្នកបានធ្វើក្នុងចំណោមសឡាតហ្វារ៉ដុះ (កាតព្វកិច្ច) ចុះ»។ អត្ថន័យនៃពាក្យថា «សឡាតចុងក្រោយបង្អស់» គឺសឡាតដែលជិតបំផុត ដែលនោះគឺសឡាតស៊ុបុះ ព្រោះថាកុស៊ូហ្វបានកើតឡើងនៅពេល... រ៉ាក៉ាត់ដោយគ្រាន់តែមានរ៉ុកូអ៍តែមួយប៉ុណ្ណោះ យោងតាមអ្វីដែលលោក អ៊ុបប៊ូ ដាវូដ បានរាយការណ៍ថា ທ່ານរ៉សូល ﷺ៖ «បានធ្វើសឡាតចំនួនពីររ៉ាក៉ាត់ ដោយអូសបន្លាយការឈរនៅក្នុងសឡាតទាំងពីរនោះ» បន្ទាប់មក... ឡើងខ្ពស់ស្មើនឹងលំពែងពីរ។ បញ្ហាហ្វិកហ៍ហ៍នៅក្នុងហាឌីសនេះគឺថា ពួកអ្នកនៅក្នុងសម័យ្កាលជ៉ាហ៊ីលីយ្យាហ៍ (សម័យអវិជ្ជា) ធ្លាប់មានជំនឿថា រឿងនោះបណ្តាលឱ្យមានការប្រែប្រួលកើតឡើងនៅក្នុងលោកិយនេះ ដូចដែលពួកអ្នកតារាសាស្ត្រមានជំនឿថា រាងកាយផ្នែកខាងក្រោមទាំងនេះមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងផ្កាយ ហើយពួកវាមានឥទ្ធិពលក្នុងរឿងនោះ និងថាពិភពលោកនេះមានរាងមូល។ រីឯកុស៊ូហ្វវិញ គឺការដែលភពផែនដីឃាំងនៅចន្លោះព្រះអាទិត្យ និងការមើលឃើញរបស់ភ្នែក ដូច្នេះវាគឺជាកិច្ចការធម្មតាមួយដែលមិនកើតមុន និងមិនកើតក្រោយឡើយ។ ហេតុនេះហើយ ទើបท่านរ៉សូល ﷺ បានប្រាប់ពួកគេថា ជំនឿរបស់ពួកគេនេះគឺជាការខុសឆ្គង ហើយថាព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទគឺជាសញ្ញាណពីរក្នុងចំណោមសញ្ញាណទាំងឡាយរបស់អល់ឡោះម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលទ្រង់បានបង្ហាញវាដល់បណ្តាបាវចារបស់ទ្រង់ ដើម្បីឱ្យពួកគេដឹងថា វត្ថុទាំងពីរនោះត្រូវបានដាក់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមបញ្ជារបស់ទ្រង់ គឺគ្មានអំណាចអ្វីក្នុងរឿងផ្សេងក្រៅពីនោះឡើយ ហើយក៏គ្មានកម្លាំងក្នុងការការពារខ្លួនឯងដែរ ដូច្នេះទើបពួកវាមិនសមនឹងត្រូវគេគោរពបូហ្វនោះឡើយ។ ហើយថា រឿងនេះគឺជាផលវិបាកនៃបំណងប្រាថ្នាតាំងពីបុរាណ និងជាសកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ដ៏មានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តតាមព្រះទ័យ ដែលទ្រង់បង្កើតពន្លឺ និងភាពងងឹតនៅក្នុងភពទាំងពីរនេះនៅពេលណាដែលទ្រង់សព្វព្រះទ័យ ដោយគ្មានមូលហេតុឡើយ។ រីឯការប្រញាប់ប្រញាល់ធ្វើសឡាត ការក្រាបសំពះថ្វាយបង្គំចំពោះអល់ឡោះម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងការរៀបរាប់អង្វរចំពោះព្រះអង្គក្នុងពេលនោះ គឺជាការបញ្ជាក់នូវការផ្ដល់ចំណុះនៃឧប្បត្តិហេតុទាំងឡាយទាំងពួងទៅឱ្យអល់ឡោះម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងជាការបដិសេធមិនឱ្យវាទៅលើអ្នកដទៃក្រៅពីព្រះអង្គឡើយ។ នៅក្នុងចំណុចនេះ ក៏មានភស្តុតាងផងដែរថា សឡាតគឺត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើ នៅពេលដែលកើតមានសញ្ញាណនីមួយៗក្នុងចំណោមសញ្ញាណទាំងឡាយ ដូចជាការរញ្ជួយដី ខ្យល់ព្យុះដ៏ខ្លាំងក្លា ភាពងងឹត និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលស្រដៀងគ្នានេះ ដូចមានចែងនៅក្នុងគម្ពីរ «ឃរ៉ាយ៉ាតុលបាយ៉ាន់»។ ហើយអល់ឡោះម្ចាស់បានត្រាស់បង្គាប់ថា៖ ﴿និងពួកយើងមិនបញ្ជូនសញ្ញាណទាំងឡាយឡើយ ក្រៅតែដើម្បីជាការគំរាមកំហែងប៉ុណ្ណោះ﴾ [អល់-អ៊ីស្រាព្អា៖ ៥៩]។ ការគំរាមកំហែងដោយសារសញ្ញាណទាំងពីរនេះ គឺដោយសារតែនៅក្នុងសញ្ញាណទាំងនោះមានការផ្លាស់ប្តូរពរជ័យនៃពន្លឺទៅជាភាពងងឹត ជាពិសេសគឺកុស៊ូហ្វ ដែលធ្វើឱ្យបណ្តាចិត្តគំនិតមានការរន្ធត់តក់ស្លុតជាធម្មតា។ ដូច្នេះហើយ ទើបពួកវាជាសញ្ញាណដែលបង្កឱ្យមានការភ័យខ្លាច ហើយអល់ឡោះម្ចាស់ទ្រង់គំរាមកំហែងបណ្តាបាវចារបស់ទ្រង់ ដើម្បីឱ្យពួកគេបោះបង់ចោលនូវបាបកម្មទាំងឡាយ ហើយវិលត្រឡប់មករកព្រះអង្គវិញតាមរយៈការគោរពប្រតិបត្តិ និងការសុំអភ័យទោស (អ៊ីស្ទីឃ្វារ)។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «និងការភ័យតក់ស្លុត (អ៊ីហ្វហ្សាក)» គឺដូចជាការរញ្ជួយដី ខ្យល់ព្យុះដ៏ខ្លាំងក្លា និងភាពងងឹតជាដើម។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «កំណត់ថាមានពីររ៉ាក៉ាត់...» គឺការបញ្ជាក់អំពីកម្រិតតិចបំផុតរបស់វា ហើយប្រសិនបើគាត់សព្វព្រះទ័យ គាត់អាចធ្វើបួនរ៉ាក៉ាត់ ឬច្រើនជាងនេះ ដោយការធ្វើស្ហ្វាត់ (ពីររ៉ាក៉ាត់) នីមួយៗត្រូវផ្តល់សលាមម្តង ឬធ្វើពីរស្ហ្វាត់ម្តង ដូចមានចែងនៅក្នុងកម្ភីរ «អាល់-បាហ៊្វុ» ដកស្រង់ចេញពីកម្ភីរ «អាល់-មុជតាបា» ហើយភាពប្រសើរគឺបួនរ៉ាក៉ាត់ ដូចមានចែងនៅក្នុងកម្ភីរ «អាល់-ហាំមូវី» ដកស្រង់ចេញពីកម្ភីរ «អ័ន-និហ្វាយ៉ាហ៍»។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «ដូចទៅនឹងទម្រង់នៃសឡាតណាហ្វិល (សឡាតស្ម័គ្រចិត្ត)» គឺទាក់ទងនឹងការមិនបោះអាហ្សាន និងអ៊ីកាម៉ាត់ ការមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើក្នុងពេលដែលត្រូវហាមឃាត់ និងការអូសបន្លាយការឈរដោយការអានគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន និងការសុំទរ្មួយ (ឌូអា) ដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃសឡាតណាហ្វិល។ ហើយមានការយល់ឃើញថា គួរតែសម្រាលការអានឱ្យខ្លីប្រសិនបើគាត់សព្វព្រះទ័យ ព្រោះថាគោលការណ៍ដែលត្រូវបានកំណត់ជាស៊ូណាន់ន់ គឺការបំពេញពេលវេលាទាំងមូលដោយការធ្វើសឡាត និងការសុំទរ្មួយ (ឌូអា)។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់បង្រួមការអានឱ្យខ្លី គាត់ត្រូវអូសបន្លាយពេលនៃការសុំទរ្មួយឱ្យយូរវិញ។ ហើយមានការយល់ឃើញផ្សេងទៀតថា គាត់អាចអានអ្វីដែលគាត់ចូលចិត្តនៅក្នុងសឡាតទាំងពីរនោះ ដូចសឡាតហ្វារ៉ដុះ (កាតព្វកិច្ច) អញ្ចឹងដែរ។ ចំពោះរ៉ុកូអ៍ និងស៊ុជូឌវិញ ប្រសិនបើគាត់សព្វព្រះទ័យ គាត់អាចបង្រួមវាឱ្យខ្លី ហើយប្រសិនបើគាត់សព្វព្រះទ័យ គាត់អាចអូសបន្លាយវាឱ្យវែងបាន ដូចមានចែងនៅក្នុងកម្ភីរ «សរហ៍ អាស់-សាយ្យិដ»។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «ដោយគ្មានការបន្ថែមឡើយ» គឺទាក់ទងនឹងពាក្យសម្ដីរបស់គាត់ដែលថា «ដូចទៅនឹងទម្រង់នៃសឡាតណាហ្វិល» គឺសំដៅលើការមិនបន្ថែមរ៉ុកូអ៍ទីពីរ។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «គឺមិនត្រូវធ្វើរ៉ុកូអ៍ពីរដងក្នុងរ៉ាក៉ាត់នីមួយៗនោះឡើយ»។ រីឯលោក ម៉ាលីក, អាស់-ស្សាហ្វៃអ៊ី និងអាំម៉ាដ នៅក្នុងទស្សនៈដែលត្រូវបានជ្រើសរើសរបស់លោក បានយល់ឃើញថា នៅក្នុងរ៉ាក៉ាត់នីមួយៗត្រូវធ្វើរ៉ុកូអ៍ពីរដង យោងតាមហាឌីសរបស់លោក អ៊ុបប៊ីន អាប់បាស់ និងលោកស្រី អាយ្យាសាយ៉ា ដែលថា ท่านរ៉សូល ﷺ បានធ្វើរ៉ុកូអ៍ពីរដងក្នុងរ៉ាក៉ាត់នីមួយៗ ដែលជាហាឌីសម៉ុត្តាហ្វាឃ៍ អល័យហិ (មានការឯកភាពគ្នា)។ ចំណែកឯពួកយើងវិញ មានភស្តុតាងជាច្រើន។ លោក អាល់-កាម៉ាល់ បន្ទាប់ពីបានរៀបរាប់អំពីភស្តុតាងទាំងនោះបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហាឌីសទាំងនេះ មានទាំងហាឌីសសហ៊ីហ៍ (ត្រឹមត្រូវ) និងមានទាំងហាឌីសហ្វាស្សាន (ល្អ) ដែលវាវិលជុំវិញបញ្ហាបីយ៉ាង៖ ក្នុងនោះមានហាឌីសដែលបញ្ជាក់ថា ព្រះអង្គបានធ្វើសឡាតពីររ៉ាក៉ាត់, មានហាឌីសដែលបញ្ជាឱ្យធ្វើសឡាតនោះឱ្យដូចទៅនឹងសឡាតចុងក្រោយបង្អស់ដែលពួកគេបានធ្វើក្នុងចំណោមសឡាតហ្វារ៉ដុះ ដែលនោះគឺសឡាតស៊ុបុះ, និងមានហាឌីសដែលបែងចែកលម្អិត។ ការបែងចែកលម្អិតនោះបានបញ្ជាក់ថា សឡាតនោះគឺធ្វើឡើងដោយមានរ៉ុកូអ៍តែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ហើយអ្វីដែលពួកយើងបានកាន់ជឿ គឺត្រូវបានរាយការណ៍ដោយបណ្តាសហ្កាបា (សាវ័ក) ជាន់ខ្ពស់ ដូច្នេះការកាន់យកតាមវាគឺប្រសើរជាង ដោយសារតែចំនួនអ្នករាយការណ៍របស់វាមានច្រើន ភាពត្រឹមត្រូវនៃហាឌីសរបស់វា និងការយល់ស្របតាមគោលការណ៍ដើមដែលធ្លាប់មាន ព្រោះថាយើងមិនឃើញមានសឡាតណាមួយដែលមានរ៉ុកូអ៍តែមួយនោះឡើយ ដូច្នេះសឡាតកុស៊ូហ្វក៏ត្រូវតែមានលក្ខណៈបែបនោះដែរ។ លោក អ៊ីម៉ាម៉ាត់ មុហាំម៉ាត់ បានមានប្រសាសន៍ថា ការបកស្រាយចំពោះហាឌីសដែលមានការរាយការណ៍អំពីការធ្វើរ៉ុកូអ៍ពីរដងនោះគឺថា នៅពេលដែលท่านរ៉សូល ﷺ បានអូសបន្លាយរ៉ុកូអ៍ឱ្យយូរ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួននៅជួរមុខបានងើបក្បាលឡើង ដោយស្មានថាท่านរ៉សូល ﷺ បានងើបក្បាលឡើងពីការធ្វើរ៉ុកូអ៍ទៅហើយ ដូច្នេះបណ្តាអ្នកដែលនៅពីក្រោយពួកគេក៏បានងើបឡើងតាម។ ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលពួកគេបានឃើញท่านរ៉សូល ﷺ កំពុងតែធ្វើរ៉ុកូអ៍នៅឡើយ ពួកគេក៏បានធ្វើរ៉ុកូអ៍តាម បន្ទាប់មកបណ្តាអ្នកដែលอยู่ពីក្រោយទ្រង់ក៏បានធ្វើរ៉ុកូអ៍ដែរ។ ដូច្នេះ អ្នកដែលនៅពីក្រោយបានស្មានថា ท่านរ៉សូល ﷺ បានធ្វើសឡាតច្រើនជាងមួយរ៉ុកូអ៍ ទើបពួកគេបានរាយការណ៍វាទៅតាមការភាន់ច្រឡំដែលមាននៅក្នុងខ្លួនរបស់ពួកគេ។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «គឺមានរ៉ុកូអ៍តែមួយប៉ុណ្ណោះ» ពាក្យដែលល្អជាងគឺ «រ៉ុកូអ៍អ៉ាហ៊្វិន វ៉ាហ៊ីដាន» ដោយប្រើតាងវីន (អន់)។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «ដូចទៅនឹងសឡាតចុងក្រោយបង្អស់» គឺសំដៅលើសឡាតដែលជិតបំផុត។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «ដែលនោះគឺ...» គឺសំដៅលើសឡាតដែលជិតបំផុត។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «លើកលែងតែធ្វើឡើងជាមួយនឹងអ៊ីម៉ាមនៃថ្ងៃសុក្រប៉ុណ្ណោះ» គឺសំដៅលើអ៊ីម៉ាមដែលការរៀបចំសឡាតថ្ងៃសុក្រ (ជុំអាំ) គឺមានសុពលភាពតាមរយៈរូបគាត់។ នៅក្នុងចំណុចនេះមានការបញ្ជាក់ថា សឡាតនេះគឺចាំបាច់ត្រូវតែមានលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗដូចសឡាតថ្ងៃសុក្រដែរ ហើយវាពិតជាបែបនោះមែន លើកលែងតែការថ្លែងសុន្ទរកថា (ខុតបា) ប៉ុណ្ណោះ ដូចមានចែងនៅក្នុងកម្ភីរ «អាំ-ស៊ើរ៉ាច»។ អត្ថន័យនៅក្នុងរឿងនេះ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب صلاة الكسوف والخسوف
ជំពូកការសុំទឹកភ្លៀង (បាព៍ អ៊ីស្ទីសកាព៍) គ្រោះរាំងស្ងួត ជំងឺរាតត្បាត ការភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសត្រូវ និងការភ័យរន្ធត់ផ្សេងៗទៀត ព្រោះថាទាំងនេះគឺជាសញ្ញាដែលបង្កការភ័យខ្លាចដល់បណ្តាជន ដើម្បីឲ្យពួកគេละបង់អំពើបាប ហើយត្រឡប់ទៅកាន់ការគោរពប្រតិបត្តិចំពោះអល់ឡោះតាលាវិញ ដែលតាមរយៈការនេះហើយទើបពួកគេទទួលបានជោគជ័យ និងភាពល្អប្រសើរ ហើយស្ថានភាពដែលជិតបំផុតរបស់ទាសករ (មនុស្ស) ក្នុងការវិលត្រឡប់ទៅរកម្ចាស់របស់ខ្លួនវិញគឺការធ្វើសឡាត។ យើងសូមអង្វរអល់ឡោះដោយអនុភាពដ៏ធំធេងរបស់ទ្រង់ សូមឲ្យទ្រង់ប្រទានការអภัยទโทษ និងសុខុមាលភាព តាមរយៈបារមីរបស់លោកម្ចាស់យើង គឺព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ។ និង "ជំងឺរាតត្បាតទូទៅ"៖ បណ្តាមតិរបស់ពួកគាត់បានឯកភាពគ្នាថា ពួកគេត្រូវធ្វើសឡាតបុគ្គល (ម្នាក់ៗ) និងសុំទោសអង្វរករនៅក្នុងពេលដែលមានជំងឺរាតត្បាត និងជំងឺទូទៅ។ លោកអ្នកនិពន្ធគម្ពីរ "អន់នែរ" (النهر) បានលើកឡើងថា វាគ្របដណ្តប់ទៅលើជំងឺអសន្និបាត (តនូន) ព្រោះថាជំងឺរាតត្បាតគឺជាឈ្មោះសម្រាប់រាល់ជំងឺទូទៅ មិនថាជាជំងឺអសន្និបាត ឬក៏ផ្សេងពីនេះឡើយ ហើយវាមិនអាចត្រឡប់ច្រាសគ្នាវិញបានទេ។ ការអង្វរករ (ឌូអា) គឺត្រូវបានធ្វើឡើងដូចជាពេលដែលប្រជាជនឡើងទៅលើភ្នំ វាគឺជាកិច្ចការដែលត្រូវបានកំណត់ (ម៉ុស្រូអ៍) ហើយនេះមិនមែនជាការអង្វរសុំឲ្យបានស្លាប់ជាសាក្សី (សាហ៊ីដ) នោះឡើយ ព្រោះវាជាផលវិបាករបស់វា មិនមែនជាខ្លឹមសាររបស់វាផ្ទាល់នោះទេ ពោលគឺវាប្រៀបដូចជាការប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាមួយសត្រូវដែរ ហើយមានការបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ព្យាការី ﷺ បានទוליសុំសុខុមាលភាពពីវា (ជំងឺរាតត្បាត)។ លោកបានមានប្រសាសន៍បន្តទៀតថា អាស្រ័យហេតុនេះហើយ ទើបអ្វីដែលលោក អ៊ីបនុ ហាចារ បានមានប្រសាសន៍ថា ការជួបជុំគ្នាដើម្បីអង្វរករសុំឲ្យលើកលែងជំងឺរាតត្បាតគឺជាការបង្កើតថ្មី (ប៊ីដអា) ពោលគឺប៊ីដអាហ៍ដែលល្អ។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលពួកគេជួបជុំគ្នា ម្នាក់ៗត្រូវធ្វើសឡាតចំនួនពីររ៉ាកាត់ ដោយតាំងចេតនាសុំឲ្យវា (ជំងឺរាតត្បាត) ត្រូវបានរលាយបាត់ទៅ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា បញ្ហានេះគឺស្ថិតក្នុងចំណោមការលេចឡើងនូវការចេញដីកា (ហ្វត្វា)។ ភាពពេញលេញនៃរឿងនេះមាននៅក្នុងគម្ពីរ "អល់-អ័ស្ហាប" (الأشباه)។ ហើយលោក តហ្វាវី បានរៀបរាប់នៅក្នុងគម្ពីរ "មូស្កិល អល់-អាសា" (مشكل الآثار) ក្នុងការបកស្រាយអំពីហាឌីសនៃជំងឺអសន្និបាតថា វាត្រូវបានបញ្ជូនទៅលើក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមរបស់ בני إسرائيل (បនីអ៊ីស្រាអែល) ដូច្នេះ ប្រសិនបើអ្នកឮដំណឹងអំពីវា (ជំងឺរាតត្បាត) នៅទឹកដីណាមួយ សូមកុំចូលទៅជិតវាឲ្យសោះ ហើយប្រសិនបើវាើតឡើងនៅទឹកដីណាដែលអ្នកកំពុងស្ថិតនៅ សូមកុំគេចវេសចេញពីទីនោះឡើយ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា ប្រសិនបើគាត់ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមួយដែលប្រសិនបើគាត់ចូលទៅ ហើយត្រូវរងគ្រោះដោយសារវា នោះគាត់នឹងយល់ឃើញថាគាត់ត្រូវគេតេស្តសាកល្បងតាមរយៈការចូលទៅរបស់គាត់ ហើយប្រសិនបើគាត់ចាកចេញរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់ គាត់នឹងយល់ឃើញថាគាត់រួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់ដោយសារការចាកចេញរបស់គាត់ គឺមិនត្រូវចូល និងមិនត្រូវចេញឡើយ ដើម្បីរក្សាជំនឿជឿជាក់របស់ខ្លួន។ ចំពោះករណីដែលគាត់ដឹងថាគ្រប់ៗយ៉ាងគឺកើតឡើងដោយកំណត់ត្រារបស់អល់ឡោះតាលា ហើយគ្មានអ្វីអាចកើតឡើងចំពោះគាត់ឡើយ លើកលែងតែអ្វីដែលអល់ឡោះបានកត់ត្រាទុកសម្រាប់គាត់ប៉ុណ្ណោះ នោះគឺគ្មានបញ្ហាអ្វីទេក្នុងការចូល និងចេញ។ និងមានពាក្យលើកឡើងថា ការហាមឃាត់មិនឲ្យចេញដំណើរគឺដោយសារតែការភ័យខ្លាចក្រែងលោអ្នកជំងឺដែលស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីនោះត្រូវគេបោះបង់ចោល ព្រោះថាពេលដែលប្រជាជនរត់គេចពីពួកគេ ស្ថានភាពរបស់ពួកគេ និងស្ថានភាពរបស់អ្នកដែលស្លាប់ក្នុងចំណោមពួកគេនឹងត្រូវខកខាន។ ហើយមានពាក្យលើកឡើងទៀតថា វាធ្វើឡើងដើម្បីលួងលោមចិត្តរបស់ជនក្រីក្រដែលគ្មានអ្វីក្រៅពីការពឹងផ្អែកលើការចាកចេញនោះឡើយ និងមានការលើកឡើងផ្សេងពីនេះទៀត។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "ដែលតាមរយៈការនេះហើយទើបពួកគេទទួលបានជោគជ័យ" មានន័យថា ការរួចផុតពីសេចក្តីវិនាស និងការទទួលបាននូវគោលដៅ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "ហើយស្ថានភាពដែលជិតបំផុតរបស់ទាសករក្នុងការវិលត្រឡប់ទៅរកម្ចាស់របស់ខ្លួនវិញគឺការធ្វើសឡាត" ព្រោះថាវាជាចំណងភ្ជាប់រវាងគាត់ និងម្ចាស់របស់គាត់ ហើយព្រោះថាវាជាសសរស្ដម្ភនៃសាសនា ហើយព្រោះថាវាជាកិច្ចការដ៏ល្អបំផុតរបស់ទាសករ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "អល-អ័ហ្វ្វុ (ការអភ័យទโทษ)" គឺចំពោះកំហុសឆ្គងដែលបានកើតឡើង។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "អល់-អាហ្វៀហ៍ (សុខុមាលភាព)" គឺជានាមទូទៅសម្រាប់ការបដិសេធរាល់អ្វីដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "តាមរយៈបារមីរបស់លោកម្ចាស់យើង គឺព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ" ត្រូវបានគេយកមកដាក់បញ្ចប់ ព្រោះមានការរៀបរាប់ថា៖ "ចូរស្វែងរកការខិតជិតអល់ឡោះតាមរយៈបារមីរបស់ខ្ញុំចុះ ព្រោះថាបារមីរបស់ខ្ញុំនៅចំពោះមុខអល់ឡោះគឺជារឿងដ៏អស្ចារ្យណាស់" និងដើម្បីឱ្យមានការសូមពរ (សឡាត) ចំពោះท่าน ﷺ នៅក្នុងការអង្វរករ (ឌូអា) ដែលវាគឺជាកិច្ចការមួយក្នុងចំណោមរឿងដែលធានាបាននូវការឆ្លើយតប។ ហើយអល់ឡោះ ﷾ គឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទโทษចំពោះអល់ឡោះដ៏មហិមា។ --- បាព៍ អ៊ីស្ទីសកាព៍ (باب الاستسقاء) - ជំពូកការសុំទឹកភ្លៀង ទំនាក់ទំនងរបស់វាទៅនឹងបាព៍ អ៊ីសុខូព៍ (ការបាំងថ្ងៃ) គឺដោយសារតែទាំងពីរនេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងពេលដែលមានការភ័យខ្លាច នេះបើយោងតាមគម្ពីរ "ចៅហ្វារ៉ាត់" (جوهرة)។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "វាគឺជាការស្នើសុំទឹកភ្លៀង គឺការស្នើសុំរបស់បណ្តាទាសករឲ្យមានការប្រទានទឹកភ្លៀងពីអល់ឡោះតាលា..." ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយគម្ពីរគូរ៉ាន ហាឌីស និងអ៉ីម៉ាអុជ (ការឯកភាពគ្នា)។ "វាមានសឡាតមួយ" ដែលជាការអនុញ្ញាតដោយគ្មានការស្អប់ខ្ពើម (ការរើសអាំង) ហើយវាមືមែនជាស៊ូណាន់ន់នោះទេ ដោយសារតែគ្មានសកម្មភាពធ្វើបែបនោះពីសំណាក់លោក អូម៉ារ រ៉ូឌិយ៉ាឡោះហ៊ូ តាលា អាន់ហ៊ុ ក្នុងពេលដែលលោកបានធ្វើការសុំទឹកភ្លៀង ព្រោះថា លោកគឺជាមនុស្សដែលប្រតិបត្តិាតាមព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនបំផុត ហើយព្យាការី ﷺ ក៏ធ្លាប់បានធ្វើការសុំទឹកភ្លៀងផងដែរ។ និយមន័យនៃអត្ថន័យតាមបែបស្យារ៉ា (ច្បាប់ឥស្លាម)៖ អក្សរ (សីន) និង (តោ) គឺសម្រាប់ន័យនៃការស្នើសុំ ហើយការបន្ថែមគឺមកពីការបន្ថែមម៉ូសដា (ប្រភពដើម) ទៅលើម៉ាហ្វអូល (កម្មបទ) របស់វា។ ពាក្យថា "អ៉ីស្ទីសកាព៍" (السقيا) ដែលមានរ៉ូហ្ស៍ត្រង់អក្សរ (សីន) គឺមានន័យថាទឹក។ អ្នកខ្លះបានលើកឡើងថា នៅក្នុងភាសាវាគឺជាការស្នើសុំទឹកជាទូទៅ ហើយវាត្រូវបានគេនិយមប្រើប្រាស់ក្នុងន័យច្បាប់សម្រាប់ការស្នើសុំទឹកភ្លៀងពីអល់ឡោះតាលាដោយវិធីសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយ។ វាគឺជាស៊ូណាន់ន់នៅពេលដែលមានតម្រូវការនៅក្នុងទីកន្លែងដែលអ្នកស្រុកគ្មានប្រឡាយទឹក ទន្លេ និងអណ្តូងសម្រាប់ផឹក និងសម្រាប់ឱ្យសត្វពាហនៈផឹក ក៏ដូចជាស្រោចស្រពដំណាំរបស់ពួកគេ ឬបើទោះបីជាពួកគេមានរឿងទាំងនេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ពួកគេ។ ប្រសិនបើវាគ្រប់គ្រាន់ហើយ ពួកគេមិនត្រូវធ្វើការសុំទឹកភ្លៀងនោះឡើយ នេះបើតាមការកត់ត្រាក្នុងគម្ពីរ "អាល់-កូហ្ស្តានី" (القهستاني)។ ចំពោះពាក្យសម្ដីដែលថា៖ "លើការស្នើសុំទឹកភ្លៀងពីអល់ឡោះតាលា" ភាពល្អប្រសើរគឺគួរពោលថា ការស្នើសុំទឹក ដើម្បីឱ្យវាគ្របដណ្តប់ទៅលើការស្នើសុំការកើនឡើងនៃទឹកទន្លេសម្រាប់អ្នកដែលមានទន្លេប៉ុន្តែវាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គាត់ ដូចជាទន្លេនីល (Nile) នៅពេលដែលវាគ្មិនគ្រប់គ្រាន់។ នៅក្នុងគម្ពីរ "អល់-ម័តាលីព៍" (المطالع) បានបញ្ជាក់ថា ពាក្យថា "សាក៉ា" (سقى) និង "អ៉ីសកា" (أسقى) គឺមានន័យដូចគ្នា ហើយមានការលើកឡើងថា "សាក៉ា" គឺការប្រគល់ឱ្យដោយផ្ទាល់ និង "អ៉ីសកា" គឺការបង្កើតឱ្យមានទឹកភ្លៀងសម្រាប់អ្នកដទៃ ហើយមានការលើកឡើងទៀតថា "សាក៉ា" គឺសម្រាប់បបូរមាត់របស់ពួកគេ និង "អ៉ីសកា" គឺសម្រាប់សត្វពាហនៈ និងដីធ្លីរបស់គាត់ ឬមានន័យផ្សេងពីនេះ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "ដោយការសុំអភ័យទโทษ (អ៊ីស្ទីហ្គាファー)"៖ អក្សរ (បា) គឺមានន័យថា ជាមួយគ្នា (مع) ហើយវាមືមែនជាអក្សរភ្ជាប់សម្រាប់កិច្ចស្នើសុំនោះទេ ព្រោះអ្វីដែលមានការរៀបរាប់គឺការស្នើសុំតាមរយៈទម្រង់ដូចជា "ឱអល់ឡោះ សូមប្រទានទឹកភ្លៀងដ៏មានប្រយោជន៍ដល់ពួកយើង..." រហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃអ្វីដែលនឹងត្រូវលើកឡើងបន្តទៀត។ ហើយវាអាចទៅរួចដែលថាការស្នើសុំនោះគឺធ្វើឡើងតាមរយៈការសុំអភ័យទโทษ (អ៊ីស្ទីហ្គាហ្វារ) ព្រោះថាអល់ឡោះតាលាបានកំណត់ការបញ្ជូនទឹកភ្លៀងពីលើមេឃមកតាមរយៈវា ដោយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿اسْتغْفِرُوا رَبَّكُمْ﴾ (ចូរអ្នកទាំងឡាយសុំការអភ័យទโทษពីម្ចាស់របស់អ្នកចុះ) [ហ៊ូដ៖ ៣]។ និងយោងតាមអ្វីដែលត្រូវបានរៀបរាប់ថា លោក អូម៉ារ បានធ្វើការសុំទឹកភ្លៀង ហើយគាត់មិនបានបន្ថែមអ្វីក្រៅពីការសុំការអភ័យទโทษនោះឡើយ។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "និងបានកំណត់ដោយគម្ពីរ" គឺបន្ទូលរបស់អល់ឡោះតាលាដែលរៀបរាប់អំពីរឿងរ៉ាវរបស់នូហ៍ ﵇ ថា៖ ﴿فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ﴾ (ហើយខ្ញុំបាននិយាយថា ចូរអ្នកទាំងឡាយសុំការអភ័យទโทษពីម្ចាស់របស់អ្នកចុះ...)។ មានការរៀបរាប់ថា នៅពេលដែលជនជាតិរបស់នូហ៍បានបដិសេធមិនព្រមជឿជាក់បន្ទាប់ពីការអំពាវនាវដ៏យូរលង់របស់លោក ទឹកភ្លៀងត្រូវបានបង្អាក់ពីពួកគេ ហើយស្បូនរបស់ស្ត្រីពួកគេត្រូវបានបិទមិនឱ្យមានផ្ទៃពោះអស់រយៈពេលសែសិបឆ្នាំ ឬមានការលើកឡើងថាចិតសិបឆ្នាំ។ ហើយលោកបានសន្យាពួកគេថា ប្រសិនបើពួកគេមានជំនឿ អល់ឡោះនឹងប្រទានភាពសម្បូរបែបដល់ពួកគេ និងដកចេញពីពួកគេនូវអ្វីដែលពួកគេកំពុងជួបប្រទះ។ ហើយច្បាប់របស់ពួកយើងមុនៗគឺត្រូវបានចាត់ទុកជាច្បាប់សម្រាប់ពួកយើងផងដែរ នៅពេលដែលអល់ឡោះ និងព្យាការីរបស់ទ្រង់បានរៀបរាប់វាដោយគ្មានការបដិសេធ ហើយរឿងនេះក៏ស្ថិតក្នុងលក្ខណៈបែបនេះដែរ នេះបើតាមការកត់ត្រាក្នុងគម្ពីរអធិប្បាយ (الشرح)។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "និងស៊ូណាន់ន់"៖ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវក្នុងបណ្តាហាឌីសជាច្រើនថា ព្យាការី ﷺ បានធ្វើការសុំទឹកភ្លៀង ក៏ដូចជាបណ្តាកាលីហ្វាដែលនៅបន្ទាប់ពីលោកផងដែរ។ ហើយព្យាការី ﷺ ធ្លាប់ត្រូវបានគេស្នើសុំឱ្យធ្វើការសុំទឹកភ្លៀងខណៈដែលលោកនៅជាក្មេងប្រុស។ លោក អ៊ីបនុ អុកសាគីរ បាននាំយករបាយការណ៍មួយពី អារ្វ៉ាត់ ប៊ិន អល់-ហូប៉ាឌី អល់-អ៊ែសឌី ﵁ ដែលបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានមកដល់ទីក្រុងម៉ាក្កោះខណៈដែលពួកគេកំពុងជួបប្រទះនឹងគ្រោះរាំងស្ងួត ដូច្នេះពួកគូរ៉ៃសបាននិយាយថា៖ ឱ អូបា តាលីប អើយ ជ្រលងភ្នំបានរាំងស្ងួត ហើយក្រុមគ្រួសារគ្មានចំណីអាហារ តោះ! ចូរយើងចេញទៅសុំទឹកភ្លៀង។ ពេលនោះ អូបា តាលីប ក៏បានចេញដំណើរទៅ ដោយមានក្មេងប្រុសម្នាក់នៅជាមួយគាត់ ដែលមានទម្រង់មុខភ្លឺថ្លាដូចព្រះអាទិត្យដែលទើបនឹងរះចេញពីពពកដ៏ស្រទន់មួយ ហើយមានក្មេងៗតូចៗនៅជុំវិញគាត់។ អូបា តាលីប ក៏បានទាញយកក្មេងប្រុសនោះ ហើយបិទខ្នងរបស់គាត់ទៅនឹងគះបាន (Kaabah) ខណៈដែលក្មេងប្រុសនោះបានតោងម្រាមដៃរបស់គាត់ ហើយនៅលើមេឃគឺគ្មានពពកសូម្បីតែបន្តិច។ ស្រាប់តែមានពពកហូរមកពីទីនេះ និងទីនោះ ហើយធ្លាក់ចុះយ៉ាងក្រាស់ក្រែល និងបង្កើតបានជាទឹកហូរយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងជ្រលងភ្នំ ព្រ وធ្វើឱ្យកន្លែងប្រជុំរបស់ជនក្រុង និងជនបទមានភាពខៀវស្រងាត់ឡើងវិញ។ នៅក្នុងរឿងនេះ អូបា តាលីប បានពោលកំណាព្យថា៖ "និងបុរសស្បែកស ដែលពពកត្រូវបានសុំទឹកភ្លៀងតាមរយៈមុខរបស់គាត់... ជាទីពឹងនៃក្មេងកំព្រា និងជាទីពឹងនៃស្ត្រីមេម៉ាយ។" ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "និងការឯកភាពគ្នា (အijima)"៖ បណ្តាប្រជាជាតិជំនាន់មុន និងជំនាន់ក្រោយបានឯកភាពគ្នាលើវាដោយគ្មានការបដិសេធឡើយ នេះបើតាមការកត់ត្រាក្នុងគម្ពីរ "អល់-បារ" (البحر)។ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកដែលថា៖ "វាគឺជាការអនុញ្ញាតដោយគ្មានការស្អប់ខ្ពើម ហើយវាមືមែនជាស៊ូណាន់ន់នោះទេ"៖ មានការរៀបរាប់ថា ពេលដែលព្យាការី ﷺ ត្រូវបានគេប្តឹងអំពីគ្រោះរាំងស្ងួត លោកបានលើកដៃទាំងពីរឡើងសុំទឹកភ្លៀង ដោយគ្មានការរៀបរាប់អំពីការធ្វើសឡាត ឬការបង្វែរអាវខោនោះឡើយ ដូច្នេះវាបង្ហាញថាមិនមែនជាស៊ូណាន់ន់នោះទេ នៅពេលដែលមិនមាន
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب الاستسقاء
ជំពូក៖ សឡាតអាល់ខៅហ្វ (សឡាតក្នុងពេលមានភ័យខ្លាច) ចំណែកឯសម្ដីរបស់លោក អាំប៊ី យូស៊ុយហ្វ និងយោងតាមរបាយការណ៍មួយទៀតពីលោក ក៏ដូចជាអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយលោក មុហាំម៉ាត់ គឺត្រូវគេយល់ថា សំដៅលើការយកលક્ષណៈល្អដើម្បីផ្សាយ (អាទិភាពនៃការសង្ឃឹមទុកនូវสิ่งល្អ)។ ហើយមិនត្រូវថ្លែងខុតបាទេ យោងតាមលោក អាំប៊ី ហានីហ្វា ពីព្រោះវាជាកិច្ចការបន្តបន្ទាប់ពីសឡាតជמאអាថ ហើយមិនមានការធ្វើជמאអាថនៅចំពោះមុខលោកទេ។ ចំណែកឯលោកទាំងពីរ (អាំប៊ី យូស៊ុយហ្វ និងមុហាំម៉ាត់) បានយល់ថា ត្រូវថ្លែងខុតបា ប៉ុន្តែលោក អាំប៊ី យូស៊ុយហ្វ យល់ថាមានខុតបាមួយ ចំណែកលោក មុហាំម៉ាត់ យល់ថាមានខុតបាពីរ។ ហើយពាក្យថា៖ «និងមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យចូលរួម» មានន័យថា ការសុំភ្លៀង (អ៊ីស្ទីស្កា) គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យ «ជនស៊ីមមី (ជនក្រៅសាស្ត្រាតែរស់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋឥស្លាម)» ចូលរួមនោះទេ ផ្អែកលើការហាមឃាត់របស់លោក អុបម រ៉ឌិយល্লাহុអានហ្វ៍ ហើយពួកគេក៏មិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើវាដោយខ្លួនឯងដាច់ដោយឡែកដែរ ព្រោះវាមានហានិភ័យដែលពួកគេអាចនឹងធ្វើឱ្យភ្លៀងធ្លាក់មែន ម្ល៉ោះហើយវាអាចធ្វើឱ្យអ្នកខ្សោយចំណេះដឹងទូទៅមានការຫຼงវង្វេងនឹងរឿងនេះ។ — «ហើយក្នុងនោះមិនមានការបត់ក្រណាត់ស្មា (រ៉ឺដាព) ទេ» ដោយសារតែគ្មានសកម្មភាពបែបនេះពីសំណាក់បណ្ដាសាដាប៉ា (អ្នកបន្តវេនពីព្យាការី) ដូចជាលោក អុបម និងអ្នកដទៃទៀត។ ហើយអ៊ីម៉ាមមិនបានបដិសេធការបត់ក្រណាត់ដែលបានចែងក្នុងហាឌីសនោះទេ ប៉ុន្តែលោកបានបដិសេធការចាត់ទុកវាថាជាស៊ូណាន់ន់ ដោយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «និងសម្ដីរបស់លោក អាំប៊ី យូស៊ុយហ្វ យោងតាមរបាយការណ៍មួយពីលោក» និងនៅក្នុងរបាយការណ៍ផ្សេងទៀតគឺលោកយល់ស្របនឹងលោក មុហាំម៉ាត់ ដែលជាទស្សនៈត្រឹមត្រូវបំផុត ដូចមានចែងនៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក អ៊ីប៊ុន អាំមៀរហាជ្ជ ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ អាល់បដាអ៊ីឯ។ ហើយវិធីសាស្ត្រដ៏ល្អបំផុតនៃការបត់ក្រណាត់ គឺអ្វីដែលត្រូវបានលើកឡើងក្នុងសៀវភៅ អាល់មុហ៊ីត គឺប្រសិនបើគាត់អាចធ្វើឱ្យផ្នែកខាងលើទៅជាផ្នែកខាងក្រោម គាត់ត្រូវធ្វើវា បើមិនដូច្នោះទេ គាត់ត្រូវយកផ្នែកខាងស្តាំទៅដាក់ខាងឆ្វេង។ ប៉ុន្តែការថ្លែងរបស់លោកដែលថា «ធ្វើឱ្យផ្នែកខាងលើទៅជាផ្នែកខាងក្រោម» គឺអាចសម្រេចបានតាមរយៈការយកផ្នែកដែលប៉ះនឹងដងខ្លួនទៅដាក់ខាងលើមេឃ និងផ្នែកដែលប៉ះនឹងជើងយកមកដាក់ខាងក្បាល ដែលការធ្វើបែបនេះគឺអនុញ្ញាតទាំងពីរ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់ហាឡាប៊ី។ នេះគឺសម្រាប់តែរូបអ៊ីម៉ាមប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯសប្បុរសជនទូទៅ (អ្នកដើរតាម) គឺមិនត្រូវបត់ក្រណាត់ស្មារបស់ពួកគេទេ យោងតាមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន (ជុមហ៊ូរ)។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ត្រូវបានគេយល់ថា សំដៅលើការយកលក្ខណៈល្អដើម្បីផ្សាយ» មានន័យថា ស្ថានភាពនឹងត្រូវផ្លាស់ប្តូរ ប៉ុន្តែរឿងនេះមិនតម្រូវឱ្យវាត្រូវជាស៊ូណាន់ន់ឡើយ។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «និងគ្មានការធ្វើជ៉ាម៉ាអាថនៅចំពោះមុខលោក» មានន័យថា វាមិនមែនជាការទាមទារចាំបាច់នោះទេ។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ដោយសារតែការហាមឃាត់របស់លោក អុបម» និងដោយសារតែគោលបំណងនៃការចេញដំណើរគឺដើម្បីទាមទារការមេត្តាករុណា ខណៈដែលការខឹងសម្បារ និងបណ្តាសាអាចនឹងធ្លាក់មកលើពួកគេ ទោះបីជាវាអាចអនុញ្ញាតឱ្យនិយាយថា ការសុំរបស់មនុស្សក្រៅសាសនា (កាហ្វ៊ែរ) ត្រូវបានឆ្លើយតបក៏ដោយ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់ខ្យានីយ៉ា។ សរុបសេចក្តីមក មូលហេតុនៃការហាមឃាត់មិនឱ្យពួកគេចូលរួម គឺមិនមែនដោយសារតែការសុំរបស់ពួកកាហ្វ៊ែរមិនត្រូវបានឆ្លើយតបនោះទេ ដូចដែលលោក អាល់ហាំវី បានយល់ខុស ហើយបានអះអាងដាច់ខាតថា ពួកគេមិនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូលរួមនោះទេ នៅពេលដែលទុរ្វ៉ា (ការសម្រេចផ្លូវច្បាប់) គឺអនុញ្ញាតឱ្យការសុំរបស់ពួកកាហ្វ៊ែរត្រូវបានឆ្លើយតប ដោយយកជាភស្តុតាងនូវព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះតាល៉ា ដែលបាននិទានអំពីអារក្សអ៊ីបលីសថា៖ ﴿قَالَ أَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ، قَالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ﴾ [အល់អារ៉ាហ្វ៖ ១៤-១៥] (ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ចូរឱ្យថិរវេលាដល់អញរហូតដល់ថ្ងៃដែលពួកគេត្រូវគេក្រោកឱ្យរស់ឡើងវិញចុះ»។ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកគឺជាអ្នកដែលត្រូវបានពន្យារពេល»)។ ផ្ទុយទៅវិញ មូលហេតុនៃការហាមឃាត់ គឺដោយសារតែការភ័យខ្លាចថា អ្នកដែលមានបញ្ញាខ្សោយអាចនឹងវង្វេងស្មារតី នៅពេលដែលភ្លៀងធ្លាក់តាមរយៈការសុំរបស់ពួកគេ។ ដូច្នេះ ទើបសន្និដ្ឋានបានថា មិនគួរអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេចេញមកសុំភ្លៀង (អ៊ីស្ទីស្កា) ជាដាច់ខាត ទោះបីជាពួកគេចេញមកតែម្នាក់ឯងក៏ដោយ ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកខ្សោយបញ្ញាត្រូវវង្វេងវាន់ និងមិនត្រូវចេញមកជាមួយពួកមូស្លីមដែរ ព្រោះវាត្រូវបានស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍) ដែលការជួបជុំរបស់ពួកគេត្រូវបូកបញ្ចូលគ្នាទៅនឹងការជួបជុំរបស់ពួកមូស្លីម។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ព្រោះវាអាចនឹងវង្វេង...» អក្សរ (ហ្វា) គឺសម្រាប់បញ្ជាក់ពីមូលហេតុ។ អល់ឡោះ ឈូពហាណ្វា តាអាឡា គឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសចំពោះអល់ឡោះដ៏មហិមា។ — ជំពូក៖ សឡាតអាល់ខៅហ្វ (សឡាតក្នុងពេលមានភ័យខ្លាច) «វា» គឺសំដៅលើការធ្វើសឡាតរបស់លោក តាមលក្ខណៈដែលនឹងរៀបរាប់ខាងក្រោម «គឺអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើឡើងនៅពេលមានវត្តមានរបស់សត្រូវ» ដោយសារតែមានហេតុផលអនុញ្ញាត ទោះបីជាការភ័យខ្លាចនោះមិនទាន់ដល់កម្រិតខ្លាំងក៏ដោយ។ — ជំពូក៖ សឡាតអាល់ខៅហ្វ (សឡាតក្នុងពេលមានភ័យខ្លាច) ជាការបន្ថែមរបស់រឿងមួយទៅលើលក្ខខណ្ឌរបស់វា ដោយចាត់ទុកថាការធ្វើសឡាតមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយគ្មានវាឡើយ ឬបន្ថែមទៅលើមូលហេតុរបស់វា ដោយចាត់ទុកថាវាជាការបន្ធូរបន្ថយ (រុខស៉ោះ)។ នៅក្នុងសៀវភៅ ស៊័យយិដ (សាយ៉េដ) ដកស្រង់ពីកំណត់ចំណាំគែមទំព័ររបស់អ្នកនិពន្ធ បានចែងថា វាគឺជាការបន្ថែមរឿងមួយទៅលើលក្ខខណ្ឌរបស់វា ដោយពិចារណាទៅលើទម្រង់ជាក់លាក់ ព្រោះថាលក្ខណៈពិសេសនេះមានសត្រូវជាលក្ខខណ្ឌរបស់វា។ ចំណែកឯអ្នកដែលនិយាយថា មូលហេតុរបស់វាគឺការភ័យខ្លាច បានពិចារណាទៅលើការពិតដែលថា មូលហេតុស្នូល... «និងដោយសារតែការភ័យខ្លាចក្រិច» ពីទឹកជំនន់ «ឬការភ័យខ្លាចអគ្គីភ័យ» ពីភ្លើងឆេះ។ «ហើយប្រសិនបើប្រជាជនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការធ្វើសឡាតពីក្រោយអ៊ីម៉ាមតែមួយ នោះលោកត្រូវបែងចែកពួកគេជាពីរក្រុម» ហើយឱ្យក្រុម «មួយឈរនៅទល់មុខ» មានន័យថា ប្រឈមមុខនឹង «សត្រូវ» ដើម្បីយាមកាម «ហើយអ៊ីម៉ាមត្រូវនាំក្រុម» ផ្សេងទៀត «ធ្វើសឡាតមួយរ៉ាកាត ពី» ការធ្វើសឡាត «ដែលមានពីររ៉ាកាត» គឺសឡាតសុបត និងសឡាតដែលត្រូវបានបង្រួមក្នុងពេលធ្វើដំណើរ «ហើយ» អ៊ីម៉ាមត្រូវនាំក្រុមទីមួយដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ «ធ្វើសឡាតពីររ៉ាកាត ពីសឡាតបួនរ៉ាកាត ឬសឡាតម៉ាហ្គ្រីប» ព្រោះថាចំនួនគូគឺជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់លក្ខខណ្ឌរបស់វា។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់ធ្វើសឡាតជាមួយ... — សឡាតអាល់ខៅហ្វ។ល។ បន្ទាប់មក លក្ខខណ្ឌគឺវត្តមានរបស់សត្រូវ ទោះបីជាគ្មានការភ័យខ្លាចក៏ដោយ ហើយនេះគឺជាទស្សនៈរបស់ពួកមហាជន (ជុមហ៊ូរ) ព្រោះថាអ្វីដែលត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការជាប់ទាក់ទងនឹងការបន្ធូរបន្ថយ (រុខស៉ោះ) គឺមូលហេតុដែលលេចច្បាស់ (អាស៍បាបហ្សាហៀរ) មិនមែនការពិតលាក់កំបាំងនោះទេ។ ដូច្នេះ វត្តមានរបស់សត្រូវត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកន្លែងនៃការភ័យខ្លាច ព្រោះវាជាមូលហេតុរបស់វា ដូចជាការធ្វើដំណើរត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកន្លែងនៃភាពលំបាកក្នុងការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ផ្សេងៗ។ លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ អាល់តូហ្វា ថា៖ មូលហេតុនៃការអនុញ្ញាតសឡាតអាល់ខៅហ្វ គឺភាពជិតស្និទ្ធរបស់សត្រូវដោយផ្ទាល់ ដោយមិនចាំបាច់មានការភ័យខ្លាច និងភាពតានតឹងខ្លាំងនោះឡើយ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់អីនាយ៉ា និងកន្លែងផ្សេងទៀត។ ចំណែកឯអ្វីដែលមានក្នុងសៀវភៅ អាល់កិនហ្ស ប្រៀបដូចជាសៀវភៅ អាល់ហ៊ីដាយ៉ា គឺការតម្រូវឱ្យមានរឿងបែបនេះ នេះបើយោងតាមការលើកឡើងរបស់បុគ្គលិកលក្ខណៈខ្លះ។ល។ ចំណងទាក់ទងរវាងវា (សឡាតអាល់ខៅហ្វ) និងការសុំភ្លៀង (អ៊ីស្ទីស្កា) គឺថា ពួកវាទាំងពីរត្រូវបានកំណត់ច្បាប់ឡើងដោយសារតែមានកត្តាប៉ុនប៉ងតវ៉ា ឬឧបទ្ទវហេតុណាមួយកើតឡើង។ ប៉ុន្តែការសុំភ្លៀងត្រូវបានដាក់ឱ្យធ្វើមុន ព្រោះឧបទ្ទវហេតុនៅក្នុងនោះគឺជាកត្តាមកពីឋានសួគ៌ គឺការបាត់បង់ទឹកភ្លៀង ខណៈដែលនៅក្នុងរឿងនេះ (សឡាតអាល់ខៅហ្វ) គឺមកពីទង្វើរបស់មនុស្ស។ ហើយដោយសារតែផលប៉ះពាល់នៃឧបទ្ទវហេតុក្នុងរឿងទីមួយកើតឡើងនៅក្នុងខ្លួនរបស់សឡាតផ្ទាល់ ចំណែកឯនៅក្នុងរឿងនេះគឺកើតឡើងចំពោះលក្ខណៈរបស់វា ដូច្នេះហើយបានជាវាមានកម្លាំងខ្លាំងជាង ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់ហ្វាត្ហ។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «មានន័យថា ការធ្វើសឡាតរបស់លោក តាមលក្ខណៈដែលនឹងរៀបរាប់ខាងក្រោម» គឺវាបានបញ្ជាក់ថា វាគឺជាការបន្ថែមរឿងមួយទៅលើលក្ខខណ្ឌរបស់វា ក្នុងករណីដែលគេគិតគូរពីលក្ខណៈទម្រង់ជាក់លាក់ ហើយថាការអនុញ្ញាតគឺគ្រាន់តែមើលទៅលើលក្ខណៈទម្រង់នោះប៉ុណ្ណោះ បើមិនដូច្នោះទេ តាមដើមឡើយវាគឺជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាត្ហ)។ ហើយលោក បាដ្រុយឌីន អាល់អ៊ីនី បានបញ្ជាក់នៅក្នុងការពន្យល់លើសៀវភៅ អល់បូខារី ថា អ្នកខ្លះបានដាក់លក្ខខណ្ឌថា ត្រូវតែមានការភ័យខ្លាចក្រែងលោផុតម៉ោងសឡាត។ ចំណែកក្នុងសៀវភៅ អាល់ចៅហ្វារ៉ា បានចែងថា លក្ខខណ្ឌគឺត្រូវស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមួយដែលប្រសិនបើពួកគេមមាញឹកនឹងការធ្វើសឡាតទាំងអស់គ្នា នោះសត្រូវនឹងអាចវាយប្រហារមកលើពួកគេបាន។ល។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «អនុញ្ញាត» មានន័យថា គឺទាក់ទងនឹងទម្រង់វិធីសាស្ត្រ ទោះបីជាពេលធ្វើដំណើរ ឬពេលឈប់សម្រាកក៏ដោយ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់អ៊ីនី ដកស្រង់លើសៀវភៅ អល់បូខារី។ ហើយនៅក្នុងនោះដែរក៏បានចែងថា មិនមានការខុសគ្នារវាងការដែលក្រុមណាមួយមានចំនួនច្រើនជាងក្រុមទៀត ឬមានចំនួនស្មើគ្នានោះទេ ព្រោះពាក្យថា (ត្វៃហ្វាត្ហ - ក្រុម) គឺត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងសម្រាប់ចំនួនច្រើន និងចំនួនតិច រហូតដល់សូម្បីតែមនុស្សម្នាក់ក៏ដោយ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើពួកគេមានគ្នាបីនាក់ គឺវាអនុញ្ញាតឱ្យម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេធ្វើសឡាតជាមួយមនុស្សម្នាក់ ហើយម្នាក់ទៀតយាម រួចហើយទើបធ្វើសឡាតជាមួយមនុស្សម្នាក់ទៀត ដែលនេះគឺជាចំនួនតិចបំផុតដែលត្រូវបានគេគិតដល់នៅក្នុងសឡាតអាល់ខៅហ្វ។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ដោយមានវត្តមានរបស់សត្រូវ» ពាក្យថា (សត្រូវ) គឺអាចប្រើបានទាំងបុគ្គលម្នាក់ជាប្រុស ឬស្រី និងក្រុមមនុស្ស ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់មិស្បាះ។ ហើយវាមិនខុសគ្នារវាងជនមូស្លីមដែលបះបោរ (បាក៊ី) ឬជនកាហ្វ៊ែរដែលទទឹងទទែងនោះទេ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ ម៉ាច្មាអាល់អាន់ហ័រ។ ហើយអ្នកនិពន្ធ (អល់មុសន់និហ្វ) បានបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើការភ័យខ្លាចកើតឡើងមុនពេលមានវត្តមានរបស់សត្រូវ នោះការធ្វើសឡាតរបស់លោកមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់ប៊ុលជុនឌី។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «និងដោយសារការភ័យខ្លាចក្រិច» លោកបានបញ្ជាក់តាមរយៈរឿងនេះថា មិនមានការខុសគ្នារវាងសត្វ ឬមនុស្ស ឬសត្វកាចសាហាវ និងពស់ដ៏ធំសម្បើមនោះទេ ហើយក៏មិនមានការខុសគ្នារវាងការដែលសត្រូវស្ថិតនៅទិសដៅនៃកិបឡាត់ ឬមិនទិសដៅនោះដែរ។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ហើយប្រសិនបើមានការខ្វែងគំនិតគ្នា.ល។» ប្រសិនបើគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាទេ នោះការប្រពៃបំផុតគឺឱ្យអ៊ីម៉ាមធ្វើសឡាតជាមួយក្រុមនីមួយៗដោយឡែកពីគ្នា ដែលរឿងនេះត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងសៀវភៅ អាល់ហ្វាត្ហ ហើយវានឹងត្រូវលើកឡើងនៅពេលក្រោយក្នុងផ្នែកចុងក្រោយនៃជំពូកនេះ។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «នោះលោកត្រូវបែងចែកពួកគេជាពីរក្រុម» ពាក្យសម្តីរបស់លោកគឺរួមបញ្ចូលទាំងអ្នកស្រុកដែលធ្វើសឡាតពីក្រោយអ្នកដំណើរ រហូតទាល់តែគាត់បញ្ចប់ការធ្វើសឡាតបីរ៉ាកាតដោយគ្មានការអាន (សូរ៉ាត់) ប្រសិនបើគាត់ស្ថិតក្នុងក្រុមទីមួយ និងដោយមានការអាន ប្រសិនបើគាត់ស្ថិតក្នុងក្រុមទីពីរ។ ហើយសម្រាប់អ្នកដែលមកយឺត (មស្បូក) ប្រសិនបើគាត់ទាន់ការធ្វើសឡាតមួយរ៉ាកាតនៃចំនួនគូ (ឆ្វ្វក) នោះគាត់គឺជាសមាជិកនៃក្រុមទីមួយ បើមិនដូច្នោះទេគាត់គឺជាសមាជិកនៃក្រុមទី
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب صلاة الخوف
ការអនុវត្តតាមការតាមដានការបداء (ការបន្តបداء) គឺពុំត្រូវចំពោះឡើយដោយសារតែមានភាពខុសគ្នានៃទីកន្លែង លើកលែងតែក្នុងករណីដែលគាត់ស្ថិតជាអ្នកជិះពីក្រោយអ៊ីម៉ាមរបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ។ ហើយសឡាតខ្លុហ្វ (សឡាតក្នុងពេលមានភ័យខ្លាច) គឺពុំអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើឡើយ «ដោយគ្មានវត្តមានសត្រូវ» រហូតដល់បើទោះបីជាពួកគេគិតថាមានក្រុមមនុស្សច្រើនជាសត្រូវ ប៉ុន្តែក្រោយមកបានដឹងថាខុសពីការគិតនោះ គឺពួកគេត្រូវបំពេញសឡាតនោះឡើងវិញ ប៉ុន្តែមិនមែនអ៊ីម៉ាមឡើយ។ «ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការអនុញ្ញាតនូវការកាន់អាវុធក្នុងពេលសឡាត នៅពេលមានភ័យខ្លាច»។ ហើយអ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក និង អ៊ីម៉ាម សាភីអី បានមានប្រសាសន៍ថា វាជាកាតព្វកិច្ច ដោយយោងតាមបទបញ្ជា។ យើងបានឆ្លើយតបថា វាគ្រាន់តែជាការលើកទឹកចិត្ត (ស៊ុនណាត់) ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះវាពុំមែនជាសកម្មភាពនៃសឡាតឡើយ។ «ហើយប្រសិនបើពួកគេមិនមានការចម្រូងចម្រាសគ្នា» មានន័យថា សម្រាប់ក្រុមមនុស្ស «នៅក្នុងការធ្វើសឡាតពីក្រោយអ៊ីម៉ាមតែមួយ នោះការប្រសើរជាងគឺការធ្វើសឡាតរបស់ក្រុមនីមួយៗ» ដោយអនុវត្តតាម «អ៊ីម៉ាម» បន្ទាប់មកក្រុមទីមួយក៏ចាកចេញទៅបន្ទាប់ពីបានសម្រេចសឡាតរបស់ពួកគេ រួចហើយក្រុមទីពីរก็មកដល់ហើយធ្វើសឡាតជាមួយអ៊ីម៉ាមផ្សេងទៀត «ដូចជាករណីពេលមានសន្តិភាព» ដើម្បីការពារពីការដើរ និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នា នេះបើយោងតាមសៀវភៅ ហ្វាថ្ហុល់កតីរ ហើយនោះជាការគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ខ្ញុំ និងជាអ្នកការពារដ៏ល្អបំផុត។ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាត់តាប៊ីន និង មុជ្មអុលអន់ណែហ្ស និងក្នុងសៀវភៅ អាត់តަންវីរ និង សាប៊ីខុ ෆ៊ីល់បាហ៌ ប្រសិនបើគាត់អាចធ្វើចលនាសរីរាង្គរបស់គាត់បានក្នុងពេលដែលគាត់ធ្វើសឡាតដោយការបញ្ចេញសញ្ញា (អ៊ីម៉ា) បើពុំនោះទេ គឺពុំត្រូវចំពោះឡើយ។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ដោយសារសេចក្តីចាំបាច់» មានន័យថា ដោយសារសេចក្តីចាំបាច់នៃភ័យខ្លាច ហើយការប្រសើរជាងគឺការនិយាយថា លិ-ដ៍រ៉ូរ៉ា (لِلضَّرُورَةِ) ដោយប្រើអក្សរ ល៉ាម (ل) ពីរ។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «និងជាបុគ្គល (ហ្វារ៉ាដា)» ដែលជាពាក្យពហុវចនៈរបស់ពាក្យ ហ្វាត (فرد) ក្រៅពីក្បួនខ្នាតវេយ្យាករណ៍ ហើយវាគឺជា ហាល (ស្ថានភាព) ដូចគ្នាទៅនឹងពាក្យ រ៉ុកបាននែន (ركبانًا) ដែលជា ហាល ត្រួតស៊ីគ្នា ឬតហុបគ្នា ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយលោក អស្សាយីឌ។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ព្រោះថាការអនុវត្តតាមការតាមដានគឺពុំត្រូវចំពោះឡើយ»។ ហើយលោក មុហាំម៉ាត់ បានមានប្រសាសន៍ថា វាអនុញ្ញាត។ លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ អាល់ហ៊ីដាយ៉ា ថាវាមិនត្រឹមត្រូវទេ ដោយសារតែការមិនរួបរួមគ្នានៃទីកន្លែង (ចប់សម្រង់)។ ហើយនៅក្នុងនោះមានការបញ្ជាក់ថា អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ថា ការយកចិត្តទុកដាក់លើភាពច្រឡោតច្រឡំ និងការមិនច្រឡំ គឺស្ថិតនៅក្នុងចំណែកនៃការអនុវត្តតាមនិងការមិនអនុវត្តតាម ដែលការប្រសើរជាងគឺក្រៅពីអ្វីដែលពួកគេបានគិតមុនពេលហួសជួរទីតាំង ព្រោះថាពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តសឡាតរបស់ពួកគេដោយសារតែការយល់ឃើញដ៏ល្អ (អ៊ីសទិសហ្សាន់)។ ចំពោះសឡាតរបស់អ៊ីម៉ាមវិញ គឺត្រឹមត្រូវគ្រប់ស្ថានភាពទាំងអស់ ដោយសារតែគ្មានកត្តាបំផ្លាញសឡាតចំពោះរូបលោកឡើយ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អុស្ស៊ីរ៉ះ។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ដោយសារបទបញ្ជា» និងព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះតាអាឡា៖ ﴿وَۡلَيَأْخُذُوۡا أَسْلِحَتَهُمْ﴾ (ហើយត្រូវឱ្យពួកគេកាន់អាវុធរបស់ពួកគេ)។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ហើយសឡាតខ្លុហ្វពុំត្រូវអនុញ្ញាតឡើយ» មានន័យថា សឡាតរបស់ក្រុមមនុស្ស គឺលើកលែងតែនៅពេលដែលបានបង្ហាញច្បាស់ដល់ក្រុមនោះ។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ព្រោះវាពុំមែនជាសកម្មភាពនៃសឡាតឡើយ» មានន័យថា ដូច្នេះវាពុំក្លាយជាកាតព្វកិច្ចនៅក្នុងសឡាតឡើយ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អល់ប៊ុរហ្វាន។ ហើយនៅក្នុងនោះមានការតវ៉ាថា នេះគឺផ្ទុយទៅនឹងទស្សនៈដែលយល់ថាវាជាការលើកទឹកចិត្ត (ស៊ុនណាត់) និងថាភាពជាកាតព្វកិច្ចគឺកើតឡើងដោយសារកត្តាអមមួយ គឺការភ័យខ្លាចពីការវាយប្រហាររបស់សត្រូវ ហើយការតវ៉ានេះមិនកើតឡើងឡើយ លើកលែងតែនៅពេលដែលយើងចាត់ទុកវាជាកាតព្វកិច្ចនៃសឡាត។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ដើម្បីការពារពីការដើរ» មូលហេតុនេះបញ្ជាក់ពីភាពជាកាតព្វកិច្ច មិនមែនភាពជាការប្រសើរនោះទេ។ ហើយអាចត្រូវបានគេនិយាយថា មូលហេតុដែលសឡាតរបស់ក្រុមនីមួយៗពីក្រោយអ៊ីម៉ាមដោយឯករាជ្យមិនត្រូវបានតម្រូវឱ្យធ្វើជាកាតព្វកិច្ច គឺដោយសារតែមានមូលដ្ឋាននៃការពន្យារពេល (អុហ្សរ)។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «និងជាអ្នកការពារដ៏ល្អបំផុត» អ្វីដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅ អុស្ស៊ីរ៉ះ គឺ «និងជាអ្នកជួយដ៏ល្អបំផុត» ដែលជាការស្របគ្នាជាងចំពោះទម្រង់កំណាព្យ (សាត់ច៍)។ ហើយអល់ឡោះ ព្រះអង្គដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសចំពោះអល់ឡោះដ៏មហិមា។ ជំពូកទី៖ បទប្បញ្ញត្តិស្តីពីពិធីបុណ្យសព (អഹ്កាមុល-ជេណាយ៉េស) ពាក្យថា ជេណាហ្សាហ៍ (جنازة) ដែលអាចអានបើកស្រៈ (ហ្វាត់ថះ) ឬបិទស្រៈ (កាស្រះ) គឺសំដៅលើអ្នកស្លាប់ និងគ្រែដាក់សព។ លោក អល់-អ៍ហ្សរី បានមានប្រសាសន៍ថា វាមືនត្រូវបានគេហៅថា ជេណាហ្សាហ៍ ឡើយ រហូតទាល់តែ... ជំពូកទី៖ បទប្បញ្ញត្តិស្តីពីពិធីបុណ្យសព (អഹ്កាមុល-ជេណាយ៉េស) វាគឺជាការផ្សារភ្ជាប់នៃរឿងមួយទៅនឹងមូលហេតុរបស់វា ព្រោះថាកាតព្វកិច្ចនៃអ្វីៗទាំងអស់ដែលទាក់ទងនឹងអ្នកស្លាប់គឺកើតឡើងដោយសារអ្នកស្លាប់។ ហើយចាំបាច់ត្រូវតែមានវត្តមានរបស់គាត់។ ហើយចំណុចនៃការសមស្របគ្នារវាងវា (សឡាតជេណាហ្សាហ៍) និងសឡាតខ្លុហ្វ គឺដោយសារតែសឡាតខ្លុហ្វអាចនាំឱ្យឆ្ពោះទៅរកការស្លាប់ ហើយពីចំណុចនេះយើងអាចយល់បាននូវមូលហេតុនៃការយឺតយ៉ាវនៃពិធីបុណ្យសព ហើយមូលហេតុមួយទៀតគឺដោយសារតែសឡាតជេណាហ្សាហ៍គឺជាសិទ្ធិសុទ្ធសាធសម្រាប់អល់ឡោះតាអាឡា... ពេលដែលអ្នកស្លាប់ធ្លាក់ខ្លួនក្នុងស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរដោយមានសំពត់កفنរួចរាល់ «ត្រូវលើកទឹកចិត្ត (ស៊ុនណាត់) ឱ្យបែរមុខអ្នកជិតស្លាប់» មានន័យថាអ្នកដែលជិតស្លាប់ «ទៅខាងស្តាំរបស់គាត់» ព្រោះវាគឺជាស៊ុនណាត់ «ហើយត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យគេងផ្ងារ» នៅលើខ្នងរបស់គាត់ ព្រោះវាជាការងាយស្រួលជាងសម្រាប់ការរៀបចំសព «ហើយ» ប៉ុន្តែ «ក្បាលរបស់គាត់ត្រូវលើកឡើងបន្តិច» ដើម្បីឱ្យមុខរបស់គាត់បែរទៅទិសកិបឡា មិនមែនទៅលើមេឃឡើយ «ហើយ» ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យ «ធ្វើការទកីន (ការទូន្មានប្រដៅឱ្យស្ដាប់)» ហើយនោះគឺ «ដោយការរំលឹក» នូវពាក្យ «ស៉ីហាដាត់នៅជិតគាត់» ដោយយោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់រ៉សូល ﷺ៖ «ចូរធ្វើការទកីនដល់អ្នកស្លាប់របស់អ្នកនូវពាក្យថា ឡាអ៊ីឡាហាអីលលលឡោះ (គ្មានព្រះពិតណាផ្សេងទៀតក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ) ព្រោះថាគ្មាន ਮੁස්ลิμ (មូស្លីម) ណាម្នាក់ដែលនិយាយវានៅពេលស្លាប់ លើកលែងតែវាបានសង្គ្រោះគាត់ពីភ្លើងនរកប៉ុណ្ណោះ»។ និងដោយយោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់រ៉សូល ﷺ៖ «ជនណាម្នាក់ដែលមានពាក្យចុងក្រោយរបស់គាត់គឺ ឡាអ៊ីឡាហាអីលលលឡោះ នោះគាត់នឹងបានចូលក្នុងសួគ៌ា» មានន័យថា ជាមួយនឹងអ្នកទទួលបានជោគជ័យ បើពុំនោះទេ គឺមនុស្សគ្រប់... សម្រាប់ទាសករ និងភាពពិសិដ្ឋនៃសិទ្ធិ គឺដូចជាភាពពិសិដ្ឋនៃម្ចាស់សិទ្ធិរបស់វា។ ហើយម្យ៉ាងវិញទៀត គឺសឡាតជេណាហ្សាហ៍ វាមិនមែនជាសឡាតក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពទាំងអស់នោះឡើយ ហើយវាក៏ទាក់ទងទៅនឹងកត្តាអមមួយផ្សេងទៀត ដែលកើតមានឡើងដល់ជនរស់នៅក្នុងពិភពនៃការអនុវត្តបញ្ញត្តិ (ដារុលតាក់លីហ្វ) ហើយរឿងនីមួយៗក្នុងចំណោមនោះទាមទារឱ្យមានការពន្យារពេលពីប្រភេទផ្សេងៗនៃសឡាត ដូច្នេះតើធ្វើដូចម្តេចបើវាបានរួបរួមគ្នា? ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «សម្រាប់អ្នកស្លាប់ និងគ្រែដាក់សព» មានន័យថា វាគឺសម្រាប់ទាំងពីរនោះ។ ហើយមានការយល់ឃើញថា ការអានបិទស្រៈ (កាស្រះ) គឺសំដៅលើរូបអ្នកស្លាប់ផ្ទាល់ ហើយការអានបើកស្រះ (ហ្វាត់ថះ) គឺសំដៅលើគ្រែដាក់សព ហើយមានការយល់ឃើញផ្ទុយពីនេះផងដែរ និងមានការយល់ឃើញថា ការអានបិទស្រៈគឺសម្រាប់គ្រែដាក់សពរួមជាមួយអ្នកស្លាប់។ ហើយអ្វីៗទាំងអស់ដែលធ្វើឱ្យធ្ងន់ធ្ងរដល់ក្រុមមនុស្ស និងធ្វើឱ្យពួកគេមានការសោកសៅ គឺវាត្រូវបានគេហៅថា ជេណាហ្សាហ៍ ដែលមកពីពាក្យថា ជ៉ានហ្ស័ (جنز) ក្នុងទម្រង់កិរិយាសព្ទ ឌ៉ារ៉ប (ضرب) នៅពេលដែលវាលាក់បាំង និងប្រមូលផ្តុំវា ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អល់-កាមូស និង អល់-មិស្បាះ និងសៀវភៅដទៃទៀត។ វាត្រូវបានគេហៅឈ្មោះនេះ ព្រោះវាត្រូវបានប្រមូលផ្តុំ និងរៀបចំរួចជាស្រេច ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ មីស្កីន។ ហើយសេចក្តីស្លាប់គឺជាលក្ខណៈដែលមានស្រាប់ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងជាការផ្ទុយនឹងជីវិត ហើយមានការយល់ឃើញថាវាគឺជាការអវត្តមាននៃជីវិតពីបុគ្គលដែលមានលក្ខណៈជាជីវិត ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាត់-តាល្វីហ្វ។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ត្រូវលើកទឹកចិត្តឱ្យបែរមុខអ្នកជិតស្លាប់» មានន័យថាបែរទៅទិសកិបឡា។ ហើយពាក្យថា មុហ៊តទ៉ាហ្វរ (المحتضر) គឺជាស្សេមម៉ាហ្វអ៊ុល (នាមត្រូវគេធ្វើ) មានន័យថា អ្នកដែលត្រូវបានទេវតានៃសេចក្តីស្លាប់មកជួបពិតប្រាកដ ឬអ្នកដែលសេចក្តីស្លាប់បានចូលមកជិតនិងគ្របដណ្តប់លើគាត់ ហើយសញ្ញារបស់វាគឺការទន់ជើងទាំងពីរ ការវៀចនៃរន្ធច្រមុះ និងការស្រុតចុះនៃបាតភ្នែកទាំងសងខាង។ ហើយវាជាការសមស្របសម្រាប់បុគ្គលដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវทางសាសនា (មុខល្លាហ្វ) ទាំងអស់ ក្នុងការបង្កើនការរំលឹកពីសេចក្តីស្លាប់ និងការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់វាដោយការប្រែចិត្ត (តូប៉ា) និងការសងคืนសិទ្ធិអយុត្តិធម៌ ជាពិសេសអ្នកជំងឺ ហើយការស្នើសុំសេចក្តីឌូអាពីគាត់គឺជាការរឿងដែលត្រូវបានស្រឡាញ់ ដែលត្រូវបានរៀបរាប់ដោយលោក អ៊ីបន អ៉ាមីរ៉ហ្វ حاج (ហាច)។ ហើយអ្នកដែលមិនសង្ឃឹមរស់ គឺមិនត្រូវបានតម្រូវឱ្យបែរមុខឡើយ។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ទៅខាងស្តាំរបស់គាត់» ហើយវាគឺជាស៊ុនណាត់ក្នុងការគេង និងពេលដាក់ក្នុងរណ្តៅសព (ឡាហ្សដ) ហើយវាត្រូវបានកំណត់ត្រឹមករណីដែលមិនបង្កការឈឺចាប់ ប្រសិនបើវាបង្កការឈឺចាប់ដល់គាត់ គឺត្រូវទុកគាត់តាមស្ថានភាពដើមរបស់គាត់ នេះបើយោងតាមសៀវភៅ ន៉ាហ្វា។ ហើយត្រូវពិចារណាចំពោះបទប្បញ្ញត្តិនៃអ្នកដែលត្រូវគេសម្លាប់ដោយដាវក្នុងករណីកុំសស់ (កីសាស់) តើគាត់ត្រូវគេបែរមុខឬអត់? នេះបើយោងតាមលោក ហាំវី។ ហើយលក្ខណៈ ظاہر គឺត្រូវ ព្រោះថាកន្លែងអង្គុយដែលល្អបំផុតគឺកន្លែងដែលបែរមុខទៅទិសកិបឡា ដូច្នេះការស្លាប់នៅលើទិសដៅនោះគឺកាន់តែប្រសើរជាង។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ហើយត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យគេងផ្ងារ» ហើយគាត់ត្រូវគេដាក់បែបនេះក្នុងពេលងូតទឹកសព និងសឡាត លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ អ៊ីស្ស៊ីរ៉ះ អុត្តតហ្វាវី ថាវាគឺជាទម្លាប់ប្រពៃណីក្នុងចំណោមប្រជាជន។ លោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅ អុស្ស៉ាដ ថាការគេងផ្អៀងទៅស្តាំគឺប្រសើរជាង ព្រោះវាជាស៊ុនណាត់ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អល់-មុដម៉ារ៉ាត។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ព្រោះវាជាការងាយស្រួលជាងសម្រាប់ការរៀបចំសពរបស់គាត់» ដូចជាការបិទភ្នែករបស់គាត់ ការចងចង្ការរបស់គាត់ និងការការពារពីការកោងនៃអវយវៈរបស់គាត់ ដូច្នេះវាគឺជាការផ្សារភ្ជាប់នៃមស្ស្តាឌើរ (កិរិយាសព្ទនាម) ទៅនឹងម័ហ្វអ៊ុល (កម្មបទ) របស់វា ឬសម្រាប់ការរៀបចំរបស់អ្នកស្លាប់ក្នុងការឡើងនៃវិញ្ញាណ ដូច្នេះវាគឺជាការផ្សារភ្ជាប់នៃមស្ស្តាឌើរទៅនឹងហ្វាអីល (ប្រធានបទ) របស់វា។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អាត់តានវីរ មានចែងថា មានការយល់ឃើញថាគាត់ត្រូវបានដាក់តាមអ្វីដែលងាយស្រួល យោងតាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវជាង (អ៉ស់ហោះ)។ ពាក្យសម្តីរបស់ท่าน: «ហើយត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើការទកីន» លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ អន់-ន៉ាហ្វា ថាការទកីននេះគឺត្រូវបានណែនាំ (មុស្តាហ៉ាប) ដោយការយល់ស្របគ្នា (អ៊ីជ្មាអ៍) ហើយទីតាំងរបស់វាគឺនៅពេលចាប់ផ្តើមដកដង្ហើមចុងក្រោយ មុនពេលការក្អួតជ្រលក់ទឹកមាត់ចេញ (ហ្គោសហ្គោរ៉ាត់)។ ហើយអ្វីដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅ អល់-កូនីយ៉ា គឺកាតព្វកិច្ចចំពោះបងប្អូន និងមិត្តភក្តិរបស់គាត់គឺការធ្វើការទកីនដល់គាត់ គឺវាអនុញ្ញាត (ចប់សម្រង់)។ ហើយការទកីនមានន័យថា ការធ្វើឱ្យយល់ និងការរំលឹក មានន័យថាដោយការរំលឹក និងដោយ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب أحكام الجنائز
ជំពូកទី១៖ ការសំដែងសឡាតលើសព (សឡាតយកាណាហ្សាហ៍) ការរៀបចំសព ការកفن និងការបញ្ចុះសព គឺជាកាតព្វកិច្ចសហគមន៍ (ហ្វាដូអ៊ីប ក៊ីហ្វាយ៉ា) សម្រាប់អ្នកដែលត្រូវបានអំពាវនាវរួមគ្នា ទោះបីជាមានស្ត្រីចូលរួមជាមួយក៏ដោយ។ ចំណែកឯគោលការណ៍គ្រឹះ (អារខ៉ន) នៃសឡាតយកាណាហ្សាហ៍៖ ១. ការបញ្ចេញសេចក្ដី takbir (ពោលថា អល់ឡោះហ៊ូអាក់បា) និងការឈរ៖ ប៉ុន្តែការបញ្ចេញ takbir ទីមួយ គឺជាលក្ខខណ្ឌតម្រូវ (ស្សត) ចំពោះការចាប់ផ្ដើម ហើយវាជាគោលការណ៍គ្រឹះ (រុកន់) ព្រោះវាឈរជំនួសឱ្យការងើបពី១រ៉ަކាអ័ត ដូចបណ្តា takbir ដទៃទៀតដែរ ដូចមានចែងក្នុងគម្ពីរអាល់មហ៉ីត (អាល់-Muhيت)។ ២. លក្ខខណ្ឌតម្រូវ (ស្សត) របស់វាមាន៦យ៉ាង៖ - ទីមួយ៖ សពជាមូស្លីម ព្រោះសឡាតនេះគឺជាការអង្វរករសុំបុណ្យប្រទាន (ឆ្វាហ្វាហ៍) ហើយមិនមែនធ្វើឡើងសម្រាប់ជនក្រដឺរ (មិនមែនជាមូស្លីម) ឡើយ។ - ទីពីរ៖ ភាពបរិសុទ្ធ (តូហារ៉ាក់) របស់សព និងទីកន្លែងដែលដាក់សព ព្រោះសពមានស្ថានភាពដូចជាអ៊ីម៉ាម (អ្នកដឹកនាំសឡាត) អញ្ចឹងដែរ។ - ទីបី៖ សពត្រូវនៅពីមុខអ្នកសឡាត។ - ទីបួន៖ សពត្រូវមានវត្តមាននៅទីនោះ ឬមានដងខ្លួនភាគច្រើន ឬពាក់កណ្តាលខ្លួនរួមទាំងក្បាល។ ការធ្វើសឡាតលើស្តេចណាស៉ី (An-Najashi) គឺធ្វើឡើងនៅចំពោះមុខទ្រង់ផ្ទាល់ ដែលជាកិត្តិយសសម្រាប់ទ្រង់ និងជាអព្ភូតហេតុរបស់ព្យាការី រ៉សូល សល្លាឡោះហ៊ូអាល័យហ្វិវ៉ាសាល៉ាម។ - ទីប្រាំ៖ អ្នកសឡាតមិនត្រូវស្ថិតក្នុងសភាពជិះសត្វ ឬអង្គុយដោយគ្មានហេតុផលសមហេតុផលឡើយ។ - ទីប្រាំ៦៖ សពត្រូវដាក់នៅលើដី ព្រោះសពមានស្ថានភាពដូចជាអ៊ីម៉ាមអញ្ចឹងដែរ។ ប្រសិនបើដាក់នៅលើសត្វពាហណៈ ឬនៅលើដៃរបស់អ្នកផងទាំងពួង សឡាតនោះមិនត្រូវជាឡើយ យោងតាមមតិដែលត្រូវបានជ្រើសរើស (អល់-មូខ្តារ) លើកលែងតែមានហេតុផលចាំបាច់ប៉ុណ្ណោះ ដូចមានបញ្ជាក់ក្នុងគម្ពីរអាល់-តាប្យីន (At-Tibyin)។ រីឯស៊ូណាន់ត់ (សកម្មភាពបន្ថែមដែលត្រូវបានណែនាំ) របស់វាមានបួនយ៉ាង៖ - ទីមួយ៖ អ៊ីម៉ាមត្រូវឈរឱ្យចំទ្រូងសព មិនថាសពនោះជាប្រុស ឬស្រីឡើយ ព្រោះវាជាកន្លែងតាំងនៃដួងចិត្ត និងជាពន្លឺនៃជំនឿ (អ៉ីម៉ាន)។ - ទីពីរ៖ ការអានសរសើរតម្កើងអល់ឡោះ (អាស្-សៈនាអា)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل الصلاة عليه
ជាបន្តបន្ទាប់នេះ គឺជាអត្ថបទបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ៖ --- បន្ថែមថា៖ «ហើយសូមទ្រង់ប្រทานវាជាកុសលដល់ពួកយើង» មានន័យថា ជាផលបុណ្យ «និងជាស្បៀងទុក្ខ» ដោយអានអក្សរ «ហ្សី» (ذ) ប្រកបនឹងស្រៈ «អូ» និងព្យញ្ជនៈ «ខា» (خ) បញ្ឈប់ ដែលមានន័យថា ស្បៀង ឬសម្ភារៈដែលត្រូវស្តុកទុក «ហើយសូមទ្រង់ប្រទានវាឱ្យក្លាយជាអ្នកជួយអង្វរ និងត្រូវបានគេទទួលយកការអង្វរនោះ» ដោយបើកព្យញ្ជនៈ «ហ្វា» (ف) ដែលមានន័យថា ការអង្វរត្រូវបានគេទទួលយក។ ــ ក្រៅពីអ្នកទាំងពីរ (គឺឪពុកម្តាយ) ក្នុងចំណោមអ្នកគ្រប់គ្រងទាំងឡាយ ហើយពេលខ្លះមានការលើកឡើងថា៖ អ្នកដែលធ្វើសឡាត តាមរយៈការខិតខំប្រឹងប្រែង សឡាត និងការរំលែកទុក្ខរបស់គាត់ គឺគាត់ទទួលបានផលបុណ្យ ដូចច្នេះទើបគេចាត់ទុកទារកដែលស្លាប់ថាជាផលបុណ្យ មានន័យថាជាហេតុនាំឱ្យបានទទួលផលបុណ្យ ដែលវាមានភាពច្បាស់លាស់សម្រាប់អ្នកធ្វើសឡាតគ្រប់រូប។ ហើយប្រសិនបើពាក្យថា (ﺍﻟﻔﺮﻁُ - អាល់ហ្វ្រត) មានន័យថាជាផលបុណ្យ នោះបញ្ហាក៏កាន់តែច្បាស់លាស់ ព្រោះថាអ្វីដែលត្រូវបានគេនិយាយអំពី «អាល់ហ្វ្រត» គឺដូចគ្នាទៅនឹងអ្វីដែលត្រូវបានគេនិយាយអំពីផលបុណ្យដែរ។ ហើយប្រសិនបើ «អាល់ហ្វ្រត» មានន័យថាជាអ្នកដែលទៅមុន និងរៀបចំកិច្ចការផលប្រយោជន៍ ដោយមិនកំណត់ត្រឹមតែឪពុកម្តាយនោះទេ វាក៏ជាការច្បាស់លាស់ផងដែរ។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «មានន័យថាជាផលបុណ្យ» គឺបង្ហាញថា ពាក្យថា (أجر) និងពាក្យថា (ثواب) គឺជាពាក្យដែលមានន័យដូចគ្នា។ ហើយមានការលើកឡើងថា៖ «ស្វាប» (الثواب) គឺជាផលបុណ្យដែលទទួលបានតាមរយៈគោលការណ៍គ្រឹះនៃសាសនា ខណៈដែល «អុជរ៍» (الأجر) គឺជាផលបុណ្យដែលទទួលបានតាមរយៈការបំពេញបន្ថែម ព្រោះថា «ស្វាប» តាមភាសាអារ៉ាប់ គឺជាការជំនួសឱ្យរូបវន្តបុគ្គល ចំណែក «អុជរ៍» គឺជាការជំនួសឱ្យផលប្រយោជន៍ដែលស្ថិតនៅក្រោមរូបវន្តបុគ្គលនោះ ហើយគេមិនបដិសេធចំពោះការប្រើប្រាស់ពាក្យណាមួយជំនួសឱ្យពាក្យណាមួយនោះឡើយ។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «ស្បៀង» គឺសំដៅលើអ្វីដែលត្រូវបានរៀបចំទុកសម្រាប់ពេលដែលត្រូវការ វាគឺជាអត្ថន័យនៃពាក្យរបស់ពួកគេក្នុងការបកស្រាយវាថាជា «អំពើល្អដែលស្ថិតស្ថេរ»។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «សូមទ្រង់ប្រទានវាឱ្យក្លាយជាអ្នកជួយអង្វរ» គឺជាប្រភេទនាម (اسم فاعل) ដែលមកពីកិរិយាសព្ទបីអក្សរ «ស៊ុហ្វាអា» (شفع) ដែលមានន័យថាជាអ្នកជួយអង្វរជំនួសអ្នកដទៃ។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «ដែលត្រូវបានគេទទួលយក» ដោយដាក់ាច់ត៍ (ឈើទាត់) លើព្យញ្ជនៈ «ហ្វា» (ف) ដែលមានស្រៈបើក គឺជាប្រភេទនាមត្រូវគេធ្វើសកម្មភាព (اسم مفعول) ដែលមកពីកិរិយាសព្ទ «ស៊ុហ្វាអា» (شفع) ដែលមានអក្សរធ្ងន់នៅកណ្តាល។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «ដែលការអង្វររបស់គាត់ត្រូវបានគេទទួលយក»។ ចំពោះនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់អៃនី» គឺសំដៅលើអ្នកដែលត្រូវបានគេแต่งតាំងជាអ្នកជួយអង្វរ ហើយពុំមានការសង្ស័យឡើយថា ការអនុញ្ញាតពីអល់ឡោះ តាអាឡា ឱ្យមានការអង្វរ គឺតម្រូវឱ្យមានការទទួលយកការអង្វរនោះ។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់មុហ្វិដ» បានចែងថា៖ គាត់ត្រូវសូមឌូអាជូនឪពុកម្តាយទាំងពីររបស់គាត់ ពោលគឺឪពុកម្តាយរបស់ក្មេងតូចនោះ។ ហើយមានការលើកឡើងថា៖ គាត់ត្រូវពោលថា «ឱអល់ឡោះ! សូមទ្រង់ជួយធ្វើឱ្យជញ្ជីងអំពើល្អរបស់ពួកគាត់មានទម្ងន់ធ្ងន់តាមរយៈក្មេងនេះចុះ និងសូមទ្រង់ប្រទានផលបុណ្យដ៏មហិមាដល់ពួកគាត់តាមរយៈក្មេងនេះចុះ។ ឱអល់ឡោះ! សូមទ្រង់ដាក់ក្មេងនេះស្ថិតក្រោមការបីបាច់ថែរក្សាអ៊ីប្រាហ៊ីម និងសូមទ្រង់បំបែកក្មេងនេះឱ្យទៅរួបរួមជាមួយនឹងบรรដាអ្នកមានសទ្ធាទៀងត្រង់ដ៏ល្អៗផងចុះ»។ លោកអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «អាល់បាហ៊៍រ» បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខ្ញុំមិនឃើញមានអ្នកណាម្នាក់បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ត្រូវសូមឌូអាជូនដល់ម្ចាស់របស់ទាសករដែលបានស្លាប់នោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការគួរណែនាំឱ្យសូមឌូអាជូនគាត់ដូចគ្នាទៅនឹងការសូមឌូអាជូនអ្នកស្លាប់ដែរ។ នៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក «អ៊ីប៊ុន អ៉ីមីរ ហាច» ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ «អាល់មុបតាហ្គី» ដោយប្រើព្យញ្ជនៈ «ហ្គី» (معجمة) បានចែងថា៖ ត្រូវគេលុបលោមឱ្យលើកដៃទាំងពីរឡើងពេលសូមឌូអាគឺស្ថិតនៅកម្រិតផ្ចិតរបស់គាត់ បន្ទាប់មកត្រូវធ្វើតុកប៊ីរលើកទីបួន (ចប់សេចក្តី)។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ «តាក់រីជ អាល់ហ៊ីដាយ៉ា» ក្រុមអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «អាល់ស៊ុណាន់» បានរាយការណ៍ពីលោក «មុហ្ទីរ៉ា» ដែលបាននិយាយថា៖ ព្យាការី សល្លាឡស់ឡោះវ៉ាឡាឡៃហ៍វ៉ាសល្លម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទារកមិនគ្រប់ខែដែលធ្លាក់មកស្លាប់ គឺត្រូវធ្វើសឡាតលើសពរបស់គាត់ ហើយត្រូវសូមឌូអាអភ័យទោសឱ្យឪពុកម្តាយរបស់គាត់»។ ហើយនៅក្នុងរបាយការណ៍មួយទៀតបានប្រើពាក្យថា «សូមឱ្យមានសុខភាពល្អ និងសេចក្តីមេត្តាករុណា» (ដល់ទីបញ្ចប់នៃហាឌីស) ហើយវាត្រូវបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវដោយលោក «ទុមីហ្ស៊ី» និងលោក «អាល់ហាគីម»។ ហើយពួកគេបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការឈឺចាប់ដោយសារការទុក្ខព្រួយ ការបារម្ភ ការសោកស្តាយ ភាពរន្ធត់ និងការសង្កត់សង្កិន គឺវាធ្លាក់មកលើទាំងក្មេងៗ និងអ្នកដទៃទៀត។ ហើយអល់ឡោះ (ﷻ) គឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះដ៏មហិមា។ ជំពូកទី៖ មេដឹកនាំ (អុីម៉ាម/ស៊ុលត៉ូន) គឺមានសិទ្ធិអំណាចជាងគេក្នុងការធ្វើសឡាតលើសពរបស់គាត់ ដោយសារតែការចាំបាច់ត្រូវគោរពទ្រង់ «បន្ទាប់មកគឺតំណាងរបស់គាត់» ព្រោះវាជាស៊ូណាន់ន់ «បន្ទាប់មកគឺចៅក្រម» ដោយសារតែតួនាទីរបស់គាត់ បន្ទាប់មក... ــ ជំពូកទី៖ ដោយមានតន្ដ្វីន (ការអានសំឡេងនួននៅចុងពាក្យ)។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «មេដឹកនាំ (ស៊ុលត៉ូន) គឺមានសិទ្ធិអំណាចជាងគេក្នុងការធ្វើសឡាតលើសពរបស់គាត់» អ្វីដែលសំដៅលើពាក្យថា ស៊ុលត៉ូន គឺខាលីហ្វា (មេដឹកនាំធំ)។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «ដោយសារតែការចាំបាច់ត្រូវគោរពទ្រង់» មានន័យថា សម្រាប់ការគោរពទ្រង់ដែលជាកាតព្វកិច្ច ព្រោះថាការដាក់អ្នកដទៃឱ្យនាំមុខទ្រង់ គឺជាការមើលងាយទ្រង់។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «បន្ទាប់មកគឺតំណាងរបស់គាត់» មានន័យថាជាតំណាងរបស់ខាលីហ្វាក្នុងផ្នែកច្បាប់នយោបាយ ដែលត្រូវជាអភិបាលក្រុង ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ «អាល់ឌុរ៉ា» ហើយវាជាកាតព្វកិច្ចត្រូវដាក់គាត់ឱ្យនាំមុខ ដែលវាពុំមានភាពផ្ទុយគ្នាជាមួយនឹងពាក្យរបស់គាត់ដែលថា ព្រោះវាជាស៊ូណាន់ន់នោះទេ ព្រោះអ្វីដែលសំដៅលើពាក្យថា ស៊ូណាន់ន់ នៅក្នុងសម្ដីរបស់គាត់គឺ មាគ៌ាដ៏ប្រពៃដែលត្រូវបានអនុវត្តក្នុងសាសនា។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «ព្រោះវាជាស៊ូណាន់ន់» មានន័យថា ការដាក់តំណាង... មេបញ្ជាការប៉ូលិស បន្ទាប់មកតំណាងអភិបាលខេត្ត បន្ទាប់មកតំណាងចៅក្រម «បន្ទាប់មកអ៊ីម៉ាមប្រចាំសហគមន៍/សាសនទិក» ព្រោះអ្នកស្រុកបានពេញចិត្តនឹងគាត់ក្នុងពេលដែលគាត់ยังมีជីវិត ដូច្នេះគាត់គឺមានអទិភាពជាងអ្នកអាណាព្យាបាល យោងតាមទស្សនៈដែលត្រូវត្រឹមត្រូវ «បន្ទាប់មកគឺអ្នកអាណាព្យាបាល» ដែលជាបុរស និងជាអ្នកដែលបានដល់អាយុត្រូវទទួលខាតត្រូវតាមបញ្ញត្តិសាសនា ដូច្នេះស្ត្រី ក្មេងតូច និងអ្នកខ្សោយខួរក្បាល គឺគ្មានសិទ្ធិអំណាចនេះឡើយ។ ហើយត្រូវផ្ដល់អាទិភាពដល់អ្នកដែលជិតស្និទ្ធជាង បន្ទាប់មកអ្នកដែលជិតស្និទ្ធបន្ទាប់ ដូចជាលំដាប់ថ្នាក់របស់ពួកគេក្នុងពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ប៉ុន្តែត្រូវផ្ដល់អាទិភាពដល់ឪពុកជាងកូនប្រុស យោងតាមសម្ដីរបស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់ តាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវ ដោយសារតែភាពខ្ពង់ខ្ពស់របស់គាត់។ ហើយលោកគ្រូធំរបស់អ្នកគ្រូរបស់ខ្ញុំ គឺឯកឧត្តមអ្នកប្រាជ្ញ «នូរុឌ្ឌីន អាលី អាល់ម៉ាកឌីស៊ី» (﵏) ــ គឺជាស៊ូណាន់ន់ មានន័យថា វាត្រូវបានដឹងពីសាសនា ពោលគឺ លោក ហ៊ូសៃន បានដាក់ឱ្យ សាអ៊ីដ ប៊ីន អាល់អាស ធ្វើសឡាតលើសពបងប្រុសរបស់គាត់គឺ ហាសាន់ ហើយនៅពេលនោះ សាអ៊ីដ គឺជាអភិបាលស្រុកនៅទីក្រុងម៉ាឌីណាហ៍ ពេលនោះលោក ហ៊ូសៃន បាននិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ សូមអញ្ជើញទៅមុខចុះ បើមិនមែនព្រោះតែស៊ូណាន់ន់ទេនោះ ខ្ញុំមុខជាមិនដាក់លោកឱ្យនាំមុខខ្ញុំឡើយ ដែលរឿងនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងសៀវភៅ «អាល់ស៊ើរ៉ូហ៍»។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «ដោយសារតែតួនាទីរបស់គាត់» ព្រោះថាគាត់ក៏ជាតំណាងរបស់ខាលីហ្វាផ្នែកច្បាប់ឥស្លាមផងដែរ ហើយតួនាទីរបស់គាត់គឺមានលក្ខណៈទូទៅ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ «មជ្ម៉ាអុល់អន់ហែរ»។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «បន្ទាប់មកមេបញ្ជាការប៉ូលិស» លោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅ «អាល់ឌុរ៉ា» ក្នុងជំពូកថ្ងៃសុក្រថា ពាក្យថា (الشرط - អាល់ស៊ឹរត៍) ដោយបើកព្យញ្ជនៈ «ស៊ីន» និង «រ៉ា» គឺមានន័យថាសញ្ញាសម្គាល់ ដែលវាគឺជាអត្ថន័យនៃពាក្យ «មេបញ្ជាការប៉ូលិស» ដែលត្រូវបានគេហៅថា «អាស់ស៊ុះណាស់» ដែលត្រូវបានគេហៅឈ្មោះនេះ ព្រោះគាត់មានសញ្ញាសម្គាល់ដែលបែងចែកគាត់ឱ្យដាច់ពីគេ (ចប់សេចក្តី)។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «បន្ទាប់មកតំណាងអភិបាលខេត្ត» លោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅ «អាល់នែរ» ថា លោក «ហ្សៃឡាយ» បានបន្ថែមការយោងចេញពីសម្រង់សម្តីរបស់អ៊ីម៉ាម ដូចដែលវាជារបាយការណ៍របស់លោក «ហាសាន់» ដែលបានរាយការណ៍ពីអ៊ីម៉ាមថា៖ បន្ទាប់ពីមេបញ្ជាការប៉ូលិស គឺតំណាងអភិបាលខេត្ត បន្ទាប់មកទៀតគឺតំណាងចៅក្រម ហើយចំណុចនេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងដាច់អហង្ការក្នុងសៀវភៅ «អាល់ហ្វាត់ហ៍»។ ហើយសេចក្តីសន្និដ្ឋានគឺថា ការដាក់មេដឹកនាំឱ្យនាំមុខគឺ ជាកាតព្វកិច្ច ចំណែកការដាក់អ៊ីម៉ាមប្រចាំសហគមន៍ឱ្យនាំមុខ គឺត្រឹមតែជាការណែនាំតែប៉ុណ្ណោះ (ចប់សេចក្តី)។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ «មជ្ម៉ាអុល់អន់ហែរ» ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ «អាល់ឥស្លាហ៍» បានចែងថា៖ ការដាក់មេដឹកនាំឱ្យនាំមុខគឺ ជាកាតព្វកិច្ចប្រសិនបើគាត់មានវត្តមាន ចំណែកការដាក់អ្នកដទៃឱ្យនាំមុខគឺធ្វើឡើងតាមបែបបទនៃភាពប្រសើរជាង (ចប់សេចក្តី)។ ចំណុចនេះគឺមានភាពផ្ទុយគ្នាជាមួយនឹងអ្វីដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ លើកលែងតែយើងបកស្រាយពាក្យថា ស៊ុលត៉ូន (មេដឹកនាំ) ទៅលើបុគ្គលណាដែលមានអំណាច និងតួនាទីជាទូទៅ ដូចที่เราបានរៀបរាប់រួចមកហើយ ហើយពាក្យថាអ្នកដទៃ គឺសំដៅលើអ៊ីម៉ាមប្រចាំព្រះវិហារអ៊ីស្លាមធំ (ម៉ាស្ជីដ ჯាម៉ាអះ) និងអ៊ីម៉ាមប្រចាំសហគមន៍ ដែលត្រូវបានពន្យល់ដោយអ្នកប្រាជ្ញដ៏វាងវៃម្នាក់។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «បន្ទាប់មកតំណាងចៅក្រម» ព្រោះគាត់គឺជាអ្នកជំនួសតំណែងចៅក្រម ដូចគ្នាទៅនឹងតំណាងអភិបាលខេត្ត ដែលជាមេបញ្ជាការប៉ូលិស គឺបង្ហាញថាគាត់កំពុងឈរជើងជំនួសតំណែងអភិបាលខេត្តផងដែរ។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «បន្ទាប់មកអ៊ីម៉ាមប្រចាំសហគមន៍» អ្វីដែលសំដៅលើពាក្យនេះ គឺអ៊ីម៉ាមប្រចាំព្រះវិហារអ៊ីស្លាមក្នុងមូលដ្ឋានរបស់គាត់ ប៉ុន្តែមានលក្ខខណ្ឌថាគាត់ត្រូវតែជាអ្នកដែលមានភាពប្រសើរជាងអ្នកអាណាព្យាបាល បើពុំនោះសោតទេ អ្នកអាណាព្យាបាលគឺមានសិទ្ធិអំណាចជាងគាត់ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ «អាល់នែរ»។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ស៊ើរ៉ូហ៍» បានចែងថា៖ ការធ្វើសឡាតដើមឡើយគឺជាសិទ្ធិរបស់អ្នកអាណាព្យាបាល ដោយសារតែភាពជិតស្និទ្ធរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែអ៊ីម៉ាម និងមេដឹកនាំ គឺត្រូវបានគេដាក់ឱ្យនាំមុខដោយសារតែមានកត្តាអធិបតីភាពដ៏ធំ និងអំណាចស៊ុលត៉ូន ព្រោះថាការមិនដាក់ពួកគេឱ្យនាំមុខ គឺវាគឺជាការមើលងាយ និងបង្កភាពវឹកវរដល់កិច្ចការរបស់ជនមូស្លីម ហេតុនេះទើបត្រូវគេចៀសវាងពីភាពវឹកវរនោះ ដូច្នេះទើបវាជាកាតព្វកិច្ចត្រូវដាក់បុគ្គលណាដែលមានអំណាចទូទៅឱ្យនាំមុខ។ ចំណែកឯអ៊ីម៉ាមប្រចាំសហគមន៍វិញ គឺត្រូវបានគេណែនាំឱ្យដាក់គាត់ឱ្យនាំមុខតាមបែបបទនៃភាពប្រសើរជាង ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចនោះឡើយ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ «អាល់មុស្ថាហ្វី»។ ពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «ព្រោះអ្នកស្រុកបានពេញចិត្តនឹងគាត់...» លោក «ប៊ុរហានុឌ្ឌីន អាល់ហ្កាល់ប៊ី» បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងចំណុចនេះថា ប្រសិនបើគេដឹងថាអ្នកស្រុកមិនបានពេញ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل السلطان أحق بصلاته
ជំពូក៖ ស្តីពីការយួរស្ដាយ ឬសែងសព និងការបញ្ចុះសព វាជារឿងច្បាស់ក្រឡែតហើយនូវភាពសមស្របនៃការបង្ការការយឺតយ៉ាវនៃកិច្ចការនេះពីអ្វីដែលបានកន្លងផុតទៅមុន។ ហើយសូមជ្រាបថា ដើមចមនៃការសែងសព និងការបញ្ចុះសព គឺជាកិច្ចការកាតព្វកិច្ចរួម (ហ្វាដុលកិហ្វាយ៉ា)។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបមិនអនុញ្ញាតឱ្យយកកម្រៃលើកិច្ចការនេះឡើយ ប្រសិនបើបុគ្គលទាំងនោះត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យធ្វើ (ដោយគ្មានអ្នកอื่นធ្វើជំនួស) នេះបើតាមការយល់ឃើញរបស់ (អល់-កាហ៊ីស្តានី)។ រីឯការសែងសព គឺជាការគោរពប្រណិប័តន៍មួយ (អ៊ីបាដាត) ដូច្នេះគួរតែឱ្យបុគ្គលម្នាក់ៗប្រញាប់ប្រញាល់ធ្វើវា ត្បិតអីលោកប្រធាននៃព្យាការីទាំងឡាយ ពោលគឺท่าน رَسُولُ الله ﷺ ធ្លាប់បានសែងសពរបស់លោក សាដ ប៊ីន អ៊ូបាដា (ស.វ) ផងដែរ ដែលត្រូវបាននាំមកដោយលោក សាដ (අර්-រ៉ាហ៍) ពីគម្ពីរ (អាល់-ជូហ៍រ៉ាត)។ ចំពោះពាក្យថា៖ (لِحَمْلِهَا) “សម្រាប់ការសែងសពរបស់វា” អក្សរ (لاَم) គឺមានន័យស្មើនឹងអក្សរ (فِي) “ក្នុង” ហើយពាក្យថា (حَمْلُ) “ការសែង” គឺជាប្រធានរង (នីបាតហ្វាអីល) នៃកិរិយាសព្ទ (يُسَنُّ) “ត្រូវបានកំណត់ជាស៊ូណាន់ត់”។ អត្ថន័យគឺថា ស៊ូណាន់ត់សម្រាប់ការសែងសពនោះ គឺត្រូវសែងវាដោយបុរសចំនួនបួននាក់។ ចំពោះពាក្យថា៖ (أَرْبَعَةِ رِجَالٍ) “បុរសចំនួនបួននាក់” គឺមិនរាប់បញ្ចូលស្ត្រីឡើយ ផ្អែកលើអាកប្បកិរិយាដែលលោក អាប់ពូ យ៉ាឡា បាននាំយកមកពីលោក អានាស្បិ រ៉ូឌិយាល់ឡាហូអានហ៊ូម បាននិយាយថា៖ “ពួកយើងបានចេញដំណើរជាមួយท่าน رَسُولُ الله ﷺ ក្នុងកុដុះសពមួយ ហើយលោកបានឃើញក្រុមស្ត្រី រួចក៏បានសួរថា៖ តើពួកនាងសែងវាដែរឬទេ? ពួកនាងបានតបថា៖ អត់ទេ។ លោកបានសួរថា៖ តើពួកនាងបញ្ចុះវាដែរឬទេ? ពួកនាងបានតបថា៖ អត់ទេ។ លោកក៏បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ចូរពួកនាងត្រឡប់ទៅវិញចុះ ដោយទទួលបានតែបាប ឥតបានបុណ្យអ្វីឡើយ”។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ព្រោះតែបុរសមានកម្លាំងខ្លាំងជាងក្នុងការធ្វើកិច្ចការនេះ ចំណែកឯស្ត្រីវិញមានកម្លាំងខ្សោយ ហើយអាចជាហេតុនាំឱ្យកើតមានភាពវឹកវរ (ហ្វីតន៉ា) និងការរបូតបាំងកាយ លើកលែងតែក្នុងករណីដែលរកបុរសពុំបានប៉ុណ្ណោះ ដូចដែលមានចែងនៅក្នុងកម្រងពន្យល់របស់លោក បាដ្រុ អ៊ីន អ៊ីនី លើគម្ពីរអាល់ប៊ូខារី។ ចំពោះពាក្យថា៖ (تَكْرِيمًا لَهُ) “ដើម្បីជាការផ្តល់កិត្តិយសដល់វា” ព្រោះថាវាបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះសព។ ចំពោះពាក្យថា៖ (وَتَخْفِيفًا) “និងដើម្បីសម្រាល” ពោលគឺសម្រាលដល់អ្នកសែងទាំងឡាយ។ ចំពោះពាក្យថា៖ (وَتَحَاشِيًا) “និងដើម្បីចៀសវាង” ពោលគឺចៀសឆ្ងាយពីការប្រៀបប្រដូចវាទៅនឹងការដឹកអីវ៉ាន់។ ការណ៍នេះគឺកំណត់យកតែចំពោះភាពកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាគ្រូស) ចំពោះការឱ្យមនុស្សម្នាក់សែងវាតែម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ មិនមែនលើសពីបួននាក់នោះទេ។ ចំពោះពាក្យថា៖ (وَيُكْرَهُ... الخ) “ហើយត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាគ្រូស)... រហូតដល់ចប់” ការប្រើប្រាស់ពាក្យក្នុងគម្ពីរពន្យល់ (ស៊ើរ៉ា) គឺប្រសើរជាង ដែលបានចែងថា៖ “ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាគ្រូស) ការសែងលើខ្នង ឬលើខ្នងសត្វពាហនៈ ពោលគឺព្រោះតែវាប្រៀបដូចជាការដឹកអីវ៉ាន់ គឺត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើម... រហូតដល់ចប់”។ រីឯការប្រើប្រាស់ពាក្យរបស់បណ្ឌិតមួយចំនួន បន្ទាប់ពីបានលើកឡើងពីការសែងដោយមនុស្សបួននាក់ គឺ៖ “ដូច្នេះ ត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាគ្រូស) ប្រសិនបើអ្នកសែងមានចំនួនតិចជាងបួននាក់ ឬសែងវាplacedលើខ្នងសត្វពាហនៈ ឬនៅលើខ្នង ដោយសារតែខ្វះការផ្តល់កិត្តិយស លើកលែងតែសពនោះជាទារកបៅដោះ ឬទារកផ្តាច់ដោះ ឬធំជាងបន្តិចបន្តួច គឺមិនអីទេដែលឱ្យមនុស្សម្នាក់សែងវាមือម្ខាង ឬដាក់ក្នុងកញ្ជែងខ្នងសត្វពាហនៈ បើពុំនោះទេ គឺវាប្រៀបដូចជាមនុស្សពេញវ័យអញ្ចឹងដែរ (ចប់)”។ ចំពោះពាក្យថា៖ (بِلَا عُذْرٍ) “ដោយគ្មានហេតុផលសមហេតុផល” រីឯក្នុងករណីដែលមានហេតុផលសមហេតុផល ដូចជាទីកន្លែងឆ្ងាយដែលធ្វើឱ្យការសែងដោយបុរសមានការលំបាកខ្លាំង ឬរកអ្នកសែងពុំបានក្រៅពីម្នាក់នោះ រួចហើយគាត់ក៏សែងវាលើខ្នងរបស់ខ្លួន គឺគ្មានការស្អប់ខ្ពើម (ឡា កូរ៉ាហ៉ាស់) ក្នុងករណីនេះឡើយ។ ចំពោះពាក្យថា៖ (كَذَلِكَ) “ដូចគ្នាដែរ” ការមិនដាក់ពាក្យនេះ ឬមិនដាក់ពាក្យ (بأيديهم) “ដោយដៃរបស់ពួកគេ” គឺប្រសើរជាង ព្រោះអត្ថន័យរបស់វាគឺតែមួយ។ ចំពោះពាក្យថា៖ (بِمُقَدِّمِهَا) “ត្រង់ផ្នែកខាងមុខរបស់វា” ពោលគឺផ្នែកខាងមុខរបស់គ្រែសព ពោលគឺសព ដោយផ្នែកខាងស្តាំ ពោលគឺផ្នែកខាងឆ្វេងនៃគ្រែសព ដូចដែលមានចែងនៅក្នុងគម្ពីរ (អាល់-កាហ៊ីស្តានី) ដូច្នេះ គេត្រូវដាក់ក និងស្មាខាងឆ្វេងរបស់គាត់ឱ្យផុតពីផ្នែកខាងមុខនៃគ្រែសព។ ចំពោះពាក្យថា៖ (فَيَضَعَهُ عَلَى يَمِينِهِ) “រួចដាក់វានៅលើស្មាខាងស្តាំរបស់គាត់” ដោយផ្អែកលើការឱ្យតម្លៃទៅលើខាងស្តាំ ដែលជាទិសដៅខាងឆ្វេងរបស់អ្នកសែង ដោយសារតែសពត្រូវបានគេដាក់ឱ្យដេកផ្ងារលើខ្នងរបស់វា រួចហើយទើបគេដាក់ផ្នែកខាងក្រោយខាងស្តាំរបស់វាទៅលើគាត់ ពោលគឺនៅលើស្មាខាងស្តាំរបស់គាត់។ “បន្ទាប់មក” គេដាក់ “ផ្នែកខាងមុខខាងឆ្វេងរបស់វាទៅលើស្មាខាងឆ្វេងរបស់គាត់” ពោលគឺនៅលើស្មាខាងឆ្វេងរបស់គាត់ “រួចហើយ ទើបបញ្ចប់ដោយ” ចំហៀង “ខាងឆ្វេង” នៃការសែងវា “ទៅលើគាត់” ពោលគឺនៅលើស្មាខាងឆ្វេងរបស់គាត់ ដោយក្នុងនោះ ការសែងពីគ្រប់ភាគចំហៀងគឺត្រូវធ្វើឱ្យបានដប់ជំហាននីមួយៗ ផ្អែកលើបន្ទូលរបស់ท่าน رَسُولُ الله ﷺ ដែលមានសេចក្តីថា៖ “បុគ្គលណាសែងសពបានចំនួនសែសិបជំហាន บาปធំរបស់គាត់ចំនួនសែសិបនឹងត្រូវលុបលាងចេញ” និងផ្អែកលើសម្តីរបស់លោក អាប់ពូ ហ៊ូរ៉ៃរ៉ាស់ (ស.វ) ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ “បុគ្គលណាសែងសពដោយគ្រប់ចំហៀងទាំងបួនរបស់វា គឺពិតជាបានបំពេញភារកិច្ចដែលត្រូវធ្វើរួចរាល់ហើយ”។ “ហើយត្រូវបានគេស្រឡាញ់ឱ្យប្រញាប់ប្រញាល់សែងវា” ផ្អែកលើបន្ទូលរបស់ท่าน رَسُولُ الله ﷺ ដែលមានសេចក្តីថា៖ “ចូរប្រញាប់ប្រញាល់សែងសពចុះ” ពោលគឺមិនដល់ថ្នាក់រត់លឿននោះទេ ដូចដែលមានចែងនៅក្នុងសំដីរបស់លោក អ៊ីនម៉ាស៊ូឌ៍ (ស.វ) ដែលថា៖ “បើសិនជាសពនោះជាមនុស្សល្អ គឺវាជាការល្អដែលពួកអ្នកនាំមុខវាទៅ ហើយបើសិនជាសពនោះមិនមែនជាមនុស្សល្អទេ គឺវាជាការអាក្រក់ដែលពួកអ្នកដាក់វាចុះពីលើស្មា”។ ដូចគ្នាដែរ ត្រូវបានគេស្រឡាញ់ឱ្យប្រញាប់ប្រញាល់រៀបចំសពទាំងមូល “ដោយមិនរត់លឿន (ខបប)” ដោយអក្សរ (ខា) មានអតខាត និងអក្សរ (បា) ពីរតួមានស្រៈផាត់ (ហ្វាដាត់) ដែលជាទម្រង់នៃការរត់យឺតៗមិនដល់ថ្នាក់រត់លឿនខ្លាំង។ ________________________________________ ចំណែកឯការសែងនិងការបញ្ចុះសព ការរត់យឺតៗ (ខបប) គឺសំដៅដល់ការរត់ដោយការបោះជំហានវែងៗ ដែលធ្វើឱ្យសពមានការញាក់។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបត្រូវគេស្អប់ខ្ពើមដោយសារតែការមើលងាយដល់សព និងធ្វើឱ្យអ្នកដង្ហែមានការនឿយហត់។ រីឯការដើរពីក្រោយសព គឺប្រសើរជាងការដើរនៅពីមុខសព ស្មើនឹងភាពប្រសើរនៃការសឡាតកាតព្វកិច្ចលើសឡាតស្ម័គ្រចិត្ត ផ្អែកលើសម្តីរបស់លោក អាលី (ស.វ) ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ “សូមស្បថនឹងព្រះអង្គដែលបានបញ្ជូនលោកម៉ូហាំម៉ាត់មកដោយសច្ចភាពថា ពិតជាភាពប្រសើរនៃការដើរពីក្រោយសព គឺប្រៀបដូចជាភាពប្រសើរនៃការសឡាតកាតព្វកិច្ចលើសឡាតស្ម័គ្រចិត្តអញ្ចឹងដែរ”។ ពេលនោះ លោក អាប់ពូ សាអ៊ីឌ៍ អាល់-ខុដ្រី បានពោលថា៖ “តើលោកនិយាយតាមគំនិតរបស់លោកផ្ទាល់ ឬក៏បានឮវាពីท่าน رَسُولُ الله ﷺ?” លោកក៏បានខឹង ហើយឆ្លើយថា៖ “អត់ទេ! សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ គឺខ្ញុំពិតជាបានឮវាផ្ទាល់ មិនមែនម្តង មិនមែនពីរដង ឬបីដងនោះទេ រហូតដល់ខ្ញុំរាប់បានប្រាំពីរដង”។ លោក អាប់ពូ សាអ៊ីឌ៍ ក៏បានពោលថា៖ “ខ្ញុំធ្លាប់ឃើញលោក អាប់ពូ បាខា និងអូម៉ា ដើរនៅពីមុខសព”។ លោក អាលី (ស.វ) ក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ “សូមអល់ឡោះទ្រង់អភ័យទោសដល់អ្នកទាំងពីរចុះ! ពួកគាត់ពិតជាបានឮវាពីท่าน رَسُولُ الله ﷺ ដូចដែលខ្ញុំបានឮដែរ ហើយសូមស្បថនឹងអល់ឡោះថា ពួកគាត់គឺជាមនុស្សល្អបំផុតក្នុងចំណោម umat នេះ ប៉ុន្តែពួកគាត់មិនចង់ឱ្យប្រជាជនមកជួបជុំគ្នាហើយប្រជ្រៀតគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ ទើបពួកគាត់ចង់សម្រួលដល់ប្រជាជន”។ និងផ្អែកលើសម្តីរបស់លោក អាប់ពូ អ៊ូសាម៉ា ដែលថា៖ “ពិតប្រាកដណាស់ ท่าน رَسُولُ الله ﷺ ធ្លាប់បានដើរពីក្រោយសពកូនប្រុសរបស់លោក គឺលោក អ៊ីប្រាហ៊ីម ដោយជើងទទេ (មិនពាក់ស្បែកជើង)”។ ហើយត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើមចំពោះការដើរមុនសពទាំងអស់ ឬការដើរដាច់ខ្លួនតែម្នាក់ឯងនៅខាងមុខ ហើយមិនអីទេចំពោះការជិះយានយន្តពីក្រោយសពដោយមិនបង្កការលំបាកដល់អ្នកដេញតាមផ្សេងទៀត។ នៅក្នុងគម្ពីរ (អាស-ស៊ូណាន់ន់) លោក رَسُولُ الله ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ “អ្នកជិះយានយន្តគឺត្រូវធ្វើដំណើរពីក្រោយសព ចំណែកឯអ្នកដើរជើងគឺត្រូវនៅពីមុខសព ក្បែរវា ខាងស្តាំវា ឬខាងឆ្វេងវា”។ “និងត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើមចំពោះការបន្លឺសំលេងខ្លាំងៗពេលរំលឹកដល់អល់ឡោះ (ហ្ស៊ីគើរ) និងអានគម្ពីរគូរ៉ាន់” ហើយពួកគេត្រូវរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ និងពាក្យសម្តីរបស់ពួកគេថា មនុស្សរស់ទាំងអស់នឹងត្រូវស្លាប់ និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នានេះ នៅពីក្រោយសព។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في حملها ودفنها
និងពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់ ﷺ ថា៖ «អ្នកណាដែលបានរំលែកទុក្ខដល់ស្ត្រីដែលបាត់បង់កូន នោះគេនឹងត្រូវបំពាក់សម្លៀកបំពាក់ពណ៌បៃតងពីរនៅក្នុងសួគ៌»។ ហើយមិនសមរម្យសម្រាប់អ្នកដែលបានរំលែកទុក្ខម្ដងហើយ ឱ្យទៅរំលែកទុក្ខម្តងទៀតឡើយ។ ...ប្រសើរជាងវាទៅទៀត» ដូច្នេះ ទាមទារឱ្យអ្នកដែលជួបគ្រោះមហន្តរាយគ្រប់រូបត្រូវងាកទៅរកสิ่งនោះ។ ហើយទិដ្ឋភាពខាងក្រៅនៃហាឌីសទាំងឡាយបង្ហាញថា អ្វីដែលត្រូវបានបង្គាប់គឺការនិយាយបែបនោះត្រឹមតែម្តងគត់ភ្លាមៗ យោងតាមពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់ ﷺ ថា៖ «ការពិតការអត់ធ្មត់គឺនៅពេលជួបនឹងការប៉ះទង្គិចដំបូង»។ (កត់ត្រាដោយអាល់បូខារី) និងដំណឹងមួយទៀតថា៖ «ទោះបីជានឹករលឹកវា ទោះបីជា過了សែសិបឆ្នាំក្រោយមកក៏ដោយ រួចហើយបានกล่าว استرجع (Inna lillahi wa inna ilayhi raji'un) នោះគេនឹងទទួលបានផលបុណ្យរបស់វាដូចថ្ងៃដែលវាបានកើតឡើងដែរ» ដែលជាការបន្ថែមនូវភាពប្រសើរ ដោយមិនផ្ទុយពីការណែនាំឱ្យធ្វើភ្លាមៗនៅពេលកើតមានគ្រោះមហន្តរាយនោះឡើយ ដូចដែលអាស-ស៊ុលកូនី (អាល់-Zarqani) បានរៀបរាប់នៅក្នុងការពន្យល់លើគម្ពីរ អាល់-មួដតៅ (អាល់-មូវ៉ាត់ត៏)។ ហើយអាត-តូប៉ូរ៉ានី (អាល់-Tabarani) និងអ្នកដទៃទៀតបានរាយការណ៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកទទួលបានគ្រោះមហន្តរាយ 1 នោះ គឺត្រូវរំលឹកពីគ្រោះមហន្តរាយរបស់ខ្លួន (ដោយសារខ្ញុំ) ព្រោះវាជាគ្រោះមហន្តរាយដ៏ធំបំផុតមួយ»។ និងនៅក្នុងពាក្យសម្ដីរបស់អ៊ីប៊ុន ម៉ាជៈ (Ibn Majah) ថា៖ «ហើយត្រូវលួងលោមចិត្តខ្លួនឯងដោយសារគ្រោះមហន្តរាយរបស់ខ្ញុំ (ការបាត់បង់ខ្ញុំ) ព្រោះថាមិនមាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមសហគមន៍របស់ខ្ញុំនឹងជួបគ្រោះមហន្តរាយណាមຶ່ງបន្ទាប់ពីខ្ញុំ ដែលធ្ងន់ធ្ងរជាងគ្រោះមហន្តរាយរបស់ខ្ញុំឡើយ»។ ហើយពិតជាពិរោះណាស់ចំពោះអ្នកដែលបានពោលថា៖ ូរអត់ធ្មត់ចំពោះរាល់គ្រោះមហន្តរាយ ហើយត្រូវរឹងប៉ឹងចុះ... ហើយចូរដឹងថា មនុស្សលោកគឺមិនអមតៈឡើយ។ ហើយប្រសិនបើអ្នកនឹកឃើញគ្រោះមហន្តរាយដើម្បីឱ្យអ្នកស្ងប់ចិត្ត... ដូច្នេះ ចូរនឹកឃើញដល់គ្រោះមហន្តរាយនៃការបាត់បង់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)ចុះ។ ហើយហ្វាទីម៉ា អាស-ហ្សាករ៉ា (ហ្វាទីម៉ះ អាល់-Zahra) បានសូត្រកំណាព្យបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់បិតារបស់นาง ﷺ ថា៖ តើមានបញ្ហាអ្វីដល់អ្នកដែលបានស្រូបក្លិនដីរបស់អាម៉ាត់ (Muhammad)... ថាមិនបានស្រូបក្លិនក្រអូបដ៏ថ្លៃថ្លារហូតដល់អស់កាលទីទស? គ្រោះមហន្តរាយបានធ្លាក់មកលើរូបខ្ញុំ ប្រសិនបើវា... បានធ្លាក់មកលើបណ្តាថ្ងៃ នោះវាคงធ្វើឱ្យរាត្រីទាំងឡាយប្រែជាមានអាយុវែង។ ពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់៖ «អ្នកណាដែលបានរំលែកទុក្ខដល់ស្ត្រីដែលបាត់បង់កូន» នៅក្នុងសៀវភៅ អាល់-កាមូស (អាល់-Qamus) ពាក្យថា អាស-ស៊ុគុល (الثكل) ដោយអានរ៉ហ៍ (ضم) មានន័យថាមរណភាព វិនាស និងការបាត់បង់មនុស្សទីទួល ឬកូន។ ហើយគេនិយាយថា ធ៉ាគិល (ثاكل), ធ៉ាគូល (ثكول) និងធ៉ាគីឡាណា (ثكلانة) គឺមានតិចតួច។ គោលបំណងពីវាគឺ៖ អាស-ស៊ុខ្លា (الثكلى) គឺស្ត្រីដែលបាត់បង់កូន ឬមនុស្សទីទួល។ ហើយពាក្យ អាល់-បាដ (البرد) ដោយអានរ៉ហ៍ (ضم) គឺសម្លៀកបំពាក់មានគូសបន្ទាត់ ហើយពាក្យពហុវចនៈរបស់វាគឺ អាប៊្រ៉ាដ (أبراد), អាប៊្រុដ (أبرد), ប៊ូរូដ (برود) និងអាសសៀរ៉ា (أكسية) ដែលយកមកដណ្តប់។ គោលបំណងគឺ គេនឹងត្រូវបំពាក់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ប្រសើរនៃសួគ៌។ ពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់៖ «ហើយមិនសមរម្យសម្រាប់អ្នកដែលបានរំលែកទុក្ខម្ដងហើយ ឱ្យទៅរំលែកទុក្ខម្តងទៀតឡើយ»។ ហើយវាជាអំពើខ្ពើមរអើមនៅក្បែរផ្នូរ ហើយការរំលែកទុក្ខក្រោយពេលបញ្ចុះគឺប្រសើរជាង ព្រោះថាពួកគាត់មុនពេលបញ្ចុះគឺមមាញឹកនឹងការរៀបចំ ហើយភាពភ័យខ្លាចរបស់ពួកគាត់ក្រោយពេលបញ្ចុះគឺមានច្រើនជាង លើកលែងតែក្នុងករណីដែលគេឃើញមានការតក់ស្លុតយ៉ាងខ្លាំងពីពួកគាត់ នោះទើបគេត្រូវធ្វើវាជាមុនដើម្បីសម្រាលការភ័យខ្លាចរបស់ពួកគាត់។ ហើយអល់ឡោះ ﷾ គឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសចំពោះអល់ឡោះដ៏មហាធំ។ ជំពូកស្តីពីការចុះសួរសុខទុក្ខផ្នូរ វាត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត (ស៊ុនណាត់) ឲ្យចុះសួរសុខទុក្ខផ្នូរ «ដោយមិនត្រូវជាន់លើផ្នូរឡើយ» «សម្រាប់បុរស និងស្ត្រី» ហើយមានពាក្យខ្លះថា វាជាការហាមឃាត់សម្រាប់ស្ត្រី។ ជំពូកស្តីពីការចុះសួរសុខទុក្ខផ្នូរ ពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់៖ «វាត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត ឱ្យចុះសួរសុខទុក្ខផ្នូរ» ដោយសារពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់ ﷺ ថា៖ «ចូរចុះសួរសុខទុក្ខផ្នូរចុះ ព្រោះវាធ្វើឱ្យពួកអ្នកនឹកឃើញដល់សេចក្តីស្លាប់» ហើយត្រូវបានរាយការណ៍ថា៖ «វាធ្វើឱ្យនឹកឃើញដល់ពិភពលោកក្រោយ» និងត្រូវបានរាយការណ៍ថា៖ «ខ្ញុំធ្លាប់បានហាមឃាត់ពួកអ្នកពីការចុះសួរសុខទុក្ខផ្នូរ ដូច្នេះ ឥឡូវនេះចូរចុះសួរសុខទុក្ខវាចុះ ហើយចូរធ្វើឱ្យការចុះសួរសុខទុក្ខផ្នូររបស់អ្នកជាការសូមពរ (សឡាត) ដល់ពួកគេ និងការសុំអភ័យទោសឱ្យពួកគេចុះ»។ ហើយពីម៉ូហាំម៉ាត់ ប៊ិន អាល់-នូម៉ាន (Muhammad អ៊ីប៊ីន អាល់-Nu'man) ក្នុងឋានៈជា ម៉ារ្វូអ៍ (مرفوع) ថា៖ «អ្នកណាដែលបានសួរសុខទុក្ខផ្នូរមាតាបិតារបស់ខ្លួន ឬម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរនៅក្នុងរៀងរាល់ថ្ងៃសុក្រ នោះគេនឹងត្រូវបានអភ័យទោសឱ្យ ហើយត្រូវបានកត់ត្រាថាជាអ្នកមានសីលធម៌ល្អ»។ (កត់ត្រាដោយអាល់-បៃហាក៊ី - អាល់-Bayhaqi) និងត្រូវបាននាំចេញដោយអ៊ីប៊ុន អាប៊ី ឌុនយ៉ា (Ibn Abi អាល់-Dunya) និងអាល់-បៃហាក៊ី នៅក្នុងសៀវភៅ ស៊ីអាប់ (Shu'ab) ពីម៉ូហាំម៉ាត់ ប៊ិន វ៉ាស៊ិអ៍ (Muhammad អ៊ីប៊ីន Wasi') បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ភាពត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ ការអនុញ្ញាតគឺមានភាពនឹងនរសម្រាប់ទាំងបុរស និងស្ត្រី ដូច្នេះវាก็ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តសម្រាប់ពួកគាត់ផងដែរ «តាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត»។ ហើយស៊ុនណាត់ គឺការសួរសុខទុក្ខវាដោយឈរ ដូចដែលទុទូតរបស់អល់ឡោះ ﷺ ធ្លាប់បានធ្វើក្នុងការចេញទៅកាន់ទីបញ្ចុះសព អាល់-បាគី (អាល់-Baqi') ហើយលោកពោលថា៖ បានដំណឹងដល់ខ្ញុំថា មនុស្សស្លាប់គឺដឹងអំពីអ្នកមកសួរសុខទុក្ខពួកគេនៅថ្ងៃសុក្រ និងមួយថ្ងៃមុនវា និងមួយថ្ងៃក្រោយវា។ ហើយអ៊ីប៊ុន អាល់-គ័យ៉ីម (Ibn អាល់-Qayyim) បានមានប្រសាសន៍ថា ហាឌីស និងអាកាស (Āthār) បង្ហាញថា អ្នកសួរសុខទុក្ខមិនថាពេលណាម្នាក់មកទេ គឺអ្នកដែលនៅក្នុងផ្នូរដឹងពីគេ ឮការឱ្យអរសួរសុខទុក្ខរបស់គេ មានភាពកក់ក្តៅជាមួយគេ ហើយឆ្លើយតបវិញ។ ហើយនេះគឺទូទៅចំពោះ ಹುداء (ស្ហូហាដា - អ្នកស្លាប់ក្នុងផ្លូវអល់ឡោះ) និងអ្នកដទៃទៀត ហើយថាគ្មានការកំណត់ពេលវេលាក្នុងរឿងនោះឡើយ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា វាត្រឹមត្រូវជាងអាកាសរបស់អាដ-ដហាក (អាល់-Dahhak) ដែលបង្ហាញពីការកំណត់ពេលវេលា។ ពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់៖ «ដោយមិនត្រូវជាន់លើផ្នូរឡើយ» នៅក្នុងសៀវភៅ ស៊ើរអាត់ អាល់-អ៊ីស្លាម (Shir'at អាល់-Islam) ហើយវាគឺជាស៊ុនណាត់ដែលមិនត្រូវជាន់លើផ្នូរដោយពាក់ស្បែកជើងឡើយ ហើយវាត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យដើរលើផ្នូរដោយជើងទទេ ហើយសូមអល់ឡោះមហាអស្ចារ្យឱ្យរឿងល្អដល់ពួកគេ។ អ្នកពន្យការពន្យល់របស់វាបានមានប្រសាសន៍ថា ទិដ្ឋភាពខាងក្រៅនៃរឿងនេះគឺវាអនុញ្ញាតឱ្យជាន់លើទីបញ្ចុះសពប្រសិនបើដើរជើងទទេមិនពាក់ស្បែកជើង ខណៈដែលគេកំពុងសូមពរឱ្យអ្នកស្រុកនៃផ្នូរនោះ។ ហើយវាស្របទៅនឹងអ្វីដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅ អាល់-ឃីហ្សាន៉ា (អាល់-Khizana) ដែលបានស្រង់ពីអ្នកខ្លះថា មិនអីទេក្នុងការដើរឆ្លងកាត់ទីបញ្ចុះសព ឬជាន់លើវា ខណៈដែលខ្លួនកំពុងអានគម្ពីរ ყურ៉ាន (Quran) ឬពោលសរសើរ (Tasbih) ឬសូមពរឱ្យពួកគេ។ ហើយនៅក្នុងការពន្យល់របស់សៀវភៅ អាល់-មីសខាត (អាល់-Mishkat) ការជាន់ដោយសារភាពចាំបាច់ដូចជាការបញ្ចុះសព គឺមិនត្រូវខ្ពើមរអើមឡើយ (មិនម៉ក្រូហ៍)។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អាស់-សិរ៉ាជ (អាល់-Siraj) វិញ ប្រសិនបើគេគ្មានផ្លូវផ្សេងក្រៅពីដើរលើផ្នូរទេ នោះគឺអនុញ្ញាតឱ្យដើរលើវាដោយសារភាពចាំបាច់។ ហើយមិនត្រូវបានខ្ពើមរអើមឡើយចំពោះការដើរក្នុងទីបញ្ចុះសពដោយពាក់ស្បែកជើងចំពោះពួកយើង (ហាន៉ាហ្វី) ហើយអាកាម៉ាត់ (Ahmad) បានយល់ថាវាជាការខ្ពើមរអើម។ ហើយពួកយើងមានភស្តុតាងគឺពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់ ﷺ ថា៖ «ហើយការពិតគឺវាពិតជាឮសំឡេងបោះជំហានស្បែកជើងរបស់ពួកគេនៅពេលដែលពួកគេត្រឡប់មកវិញ»។ ហើយវាត្រូវបានខ្ពើមរអើមចំពោះការស្នាក់នៅពេលយប់ក្នុងទីបញ្ចុះសព ដោយសារភាពគួរឱ្យខ្លាច និងគ្រោះថ្នាក់ដែលមាននៅក្នុងនោះ។ ហើយព័ត៌មានលម្អិតរបស់វានឹងមកដល់ឆាប់ៗនេះ Insha អល់ឡោះ។ ពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់៖ «សម្រាប់បុរស» ហើយពួកគេមានចេតនាក្នុងការសួរសុខទុក្ខវាដើម្បីស្វែងរកការពេញចិត្តពីអល់ឡោះ ព្រះហឫទ័យរបស់អល់ឡោះ ការកែតម្រូវបេះដូង និងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់អ្នកស្លាប់តាមរយៈអ្វីដែលត្រូវបានអាននៅក្បែរគាត់ពីគម្ពីរ ყურ៉ាន ដោយមិនប៉ះពាល់ផ្នូរ និងមិនថើបវា ព្រោះវាជាទម្លាប់របស់ពួកគម្ពីរក្រាំង (Ahl អាល់-Kitab) ហើយគ្មានការអនុវត្តណាមួយក្នុងការស្ទាបអង្អែលក្រៅពីថ្មខ្មៅ (Hajar អាល់-Aswad) និងជ្រុងអាល់-យ៉ាម៉ានី (អាល់-Rukn អាល់-Yamani) ជាពិសេសនោះឡើយ។ ហើយព័ត៌មានលម្អិតរបស់វាមាននៅក្នុងសៀវភៅ អាល់-ហាឡាប៊ី (អាល់-Halabi)។ ពាក្យសម្ដីរបស់ទ្រង់៖ «ហើយមានពាក្យខ្លះថា វាជាការហាមឃាត់សម្រាប់ស្ត្រី»។ ហើយអាល់-កូឌី (អាល់-Qadi) ត្រូវបានសួរអំពីការអនុញ្ញាតឱ្យស្ត្រីចេញទៅទីបញ្ចុះសព លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ថា កុំសួរអំពីការអនុញ្ញាត និងអំពើទុច្ចរិតក្នុងរឿងបែបนี้អី ប៉ុន្តែអ្នកគួរតែសួរអំពីកម្រិតនៃការដាក់បណ្តាសាដែលធ្លាក់លើนางទៅវិញ។ ហើយចូរដឹងថា នាងរាល់ពេលដែលបម្រុងនឹងចេញទៅ គឺនាងស្ថិតក្នុងការដាក់បណ្តាសារបស់អល់ឡោះ និងទេវតារបស់ទ្រង់។ ហើយនៅពេលដែលនាងចេញទៅ ពួកស្ដេចអារក្ស (Shayatin) ព័ទ្ធជុំវិញនាងពីគ្រប់ទិសទី។ ហើយនៅពេលដែលនាងមកដល់ផ្នូរ វិញ្ញាណរបស់អ្នកស្លាប់ដាក់បណ្តាសានាង។ ហើយនៅពេលដែលនាងត្រឡប់មកវិញ នាងស្ថិតក្នុងការដាក់បណ្តាសារបស់អល់ឡោះ ដូចដែលមាននៅក្នុងការពន្យល់ដែលស្រង់ពីសៀវភៅ អាត់-តាតារខានី (អាល់-TatarKhani)។ អាល់-បាដ្រុ អាល់-អ៊ីនី (អាល់-Badr អាល់-Ayni) បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងការពន្យល់លើគម្ពីរអាល់បូខារីថា សេចក្តីសន្និដ្ឋាននៃរឿងនេះគឺថា វាត្រូវបានគេខ្ពើមរអើមសម្រាប់ស្ត្រី ប៉ុន្តែវាថែមទាំងត្រូវបានហាមឃាត់ក្នុងសម័យកាលនេះ ជាពិសេសស្ត្រីនៅប្រទេសអេ្ស៊ីប ព្រោះថាការចេញទៅក្រៅរបស់ពួកគាត់គឺក្នុងលក្ខណៈដែលមានអំពើទុច្ចរិត និងភាពវឹកវរ (Fitnah)។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អាស់-សិរ៉ាជ (អាល់-Siraj) វិញ ចំពោះស្ត្រីប្រសិនបើពួកគាត់ចង់សួរសុខទុក្ខផ្នូរ ប្រសិនបើវាដើម្បីបន្តភាពសោកសៅ យំ និងទួញសោក ដូចជាទម្លាប់របស់ពួកគាត់ នោះការសួរសុខទុក្ខគឺមិនត្រូវអនុញ្ញាតឡើយ ហើយហាឌីសដ៏ സ്വੀហីហ៍ (Sahih) ត្រូវបានយោងទៅលើរឿងនេះ៖ «អល់ឡោះដាក់បណ្តាសាស្រ្តីដែលសួរសុខទុក្ខផ្នូរ»។ ហើយប្រសិនបើវាដើម្បីជាការរំលឹកមេរៀន សូមក្តីមេត្តាករុណា និងស្វែងរកភាពមានសិរីសួស្តីតាមរយៈការសួរសុខទុក្ខផ្នូររបស់ពួកអ្នកសុចរិត ដោយមិនមានអ្វីដែលផ្ទុយនឹងច្បាប់ឥស្លាមទេ នោះមិនអីទេ ប្រសិនបើពួកគាត់ជាស្ត្រីចំណាស់ៗ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានខ្ពើមរអើមសម្រាប់ស្ត្រីវ័យក្មេង ដូចជាការចូលរួមរបស់ពួកគាត់ក្នុងវិហារ (Masjid) ដើម្បីសឡាតជាក្រុមអញ្ចឹងដែរ។ សេចក្តីសន្និដ្ឋានគឺថា ទីកន្លែងនៃការអនុញ្ញាតសម្រាប់ពួកគាត់គឺនៅពេលដែលការសួរសុខទុក្ខគឺក្នុងលក្ខណៈដែលគ្មានភាពវឹកវរ។ ហើយភាពត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ ការអនុញ្ញាតគឺមានភាពនឹងនរសម្រាប់ទាំងបុរស និងស្ត្រី ព្រោះថាលោកជំទាវ ហ្វាទីម៉ា (ហ្វាទីម៉ះ) សូមអល់ឡោះទ្រង់មេត្តាប្រណីដល់គាត់ គឺធ្លាប់សួរសុខទុក្ខផ្នូររបស់លោក ហាំហ្សាហ៍ (Hamza) ក្នុងរៀងរាល់ថ្ងៃសុក្រ ហើយលោកជំទាវ អាអ៊ីសាហ៍ (អាយសះ) សូមអល់ឡោះទ្រង់មេត្តាប្រណីដល់គាត់
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في زيارة القبور
ជំពូកទី១៖ បញ្ញត្តិស្តីពីទុក្ករបុគ្គល (អាចារ្យសហីឌ) ត្រូវបានគេហៅឈ្មោះនេះ ព្រោះត្រូវគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាគាត់នឹងបានចូលក្នុងសួគ៌ គឺ «ជនដែលត្រូវគេសម្លាប់» ដោយមូលហេតុណាមួយក្តី «ស្លាប់ដោយសារ» អស់កំណត់កាលរបស់ខ្លួន ដោយមិនសេសសល់ពី «កំណត់កាល» នោះ ឬកម្រិតជីវភាពរបស់ខ្លួនសូម្បីតែបន្តិច «នៅឯពួកយើង» ដែលជាបណ្តាជនអَهْلُ السُّنَّةِ وَالجَمَاعَةِ ដូចមានចែងនៅក្នុងគម្ពីរអាល់អ៊ីណាយ៉ា។ រីឯ «សហីឌ (ទុក្ករបុគ្គល)» តាមលក្ខខណ្ឌសាសនា គឺ «ជនដែលត្រូវបានសម្លាប់ដោយពួកចម្បាំងក្រៅសាសនា» មិនថាដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោក់ ដោយអាវុធណាមួយក្តី ទោះបីជាដោយទឹក ឬដោយភ្លើង ដែលពួកគេបានគប់ដាក់ចន្លោះបណ្តាជនមូស្លីម «ឬ» ត្រូវបានសម្លាប់ដោយ «ពួកបះបោរ ឬ» ត្រូវបានសម្លាប់ដោយ «ពួកប្លន់តាមដងផ្លូវ» ដោយអាវុធណាមួយក្តី «ឬ» ត្រូវបានសម្លាប់ដោយ «ពួកចោរលួចក្នុងផ្ទះរបស់គាត់នៅពេលយប់ ទោះបីជាដោយវត្ថុធ្ងន់» ឬនៅពេលថ្ងៃ «ឬត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសមរភូមិ» មិនថានោះជាសមរភូមិនៃពួក... –– ជំពូកទី១៖ បញ្ញត្តិស្តីពីទុក្ករបុគ្គល (អាចារ្យសហីឌ) ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ព្រោះត្រូវគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាគាត់នឹងបានចូលក្នុងសួគ៌» សេចក្តីសន្និដ្ឋាននៃអ្វីដែលត្រូវបានលើកឡើងគឺថា វាស្ថិតក្នុងន័យជាអ្នកធ្វើសកម្មភាព សម្រាប់ការធ្វើសក្ខីកម្មរបស់គាត់ គឺការបង្ហាញខ្លួនរបស់គាត់ត្រូវបានផ្តល់កាដូ (រីហ្សិក) នៅឯម្ចាស់របស់គាត់ តាមអត្ថន័យដែលត្រឹមត្រូវ ឬព្រោះនៅលើខ្លួនគាត់មានសាក្សីដែលធ្វើសក្ខីកម្មជំនួសគាត់ គឺឈាមរបស់គាត់ ស្នាមរបួសរបស់គាត់ និងស្នាមដំបៅរបស់គាត់ ឬព្រោះព្រលឹងរបស់គាត់បានឃើញទីសំណាក់សន្តិភាព (ដារ៉ុលសាឡាម) ខណៈដែលព្រលឹងរបស់អ្នកដទៃមិនបានឃើញវាឡើយ លើកលែងតែនៅថ្ងៃបរលោក ឬដោយសារការឈររឹងមាំលើសក្ខីកម្មដ៏ពិតប្រាកដនៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានសម្លាប់ ឬព្រោះគាត់ធ្វើសក្ខីកម្មនៅពេលចេញព្រលឹងរបស់គាត់នូវអ្វីដែលមានសម្រាប់គាត់ពីផលបុណ្យ ឬស្ថិតក្នុងន័យជាកម្មបទ (ត្រូវគេធ្វើដាក់) ព្រោះវាជាការដឹងច្បាស់សម្រាប់គាត់នូវសួគ៌ ឬព្រោះពួកម៉ាឡាអ៊ីកាត់ (ទេវតាប) ធ្វើសក្ខីកម្មលើគាត់ ដើម្បីជាកិត្តិយសដល់គាត់ ដូចមានចែងនៅក្នុងអត្ថបទរង (ហាសុីយ៉ាត់) របស់គម្ពីរអាល់ឌើរ ដកស្រង់ចេញពីគម្ពីរអាល់ណារ។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «មិនសេសសល់ពីកំណត់កាលរបស់ខ្លួន» ដោយអានអក្សរយ៉ា (ي) បើកស្រៈអា ដែលជាការពន្យល់ចំពោះអ្វីដែលនៅខាងមុខវា ហើយប្រសិនបើគាត់មិនត្រូវបានសម្លាប់ទេ គឺវាមានភាគរយអាចស្លាប់ ហើយក៏មានភាគរយអាចរស់នៅបន្តទៀត។ រីឯពួកមុតតាហ្ស៊ីឡាហ៍ (Mu'tazilah) បានពោលថា៖ ឃាតកបានកាត់ផ្តាច់កំណត់កាលរបស់ជនរងគ្រោះ ហើយថាប្រសិនបើគាត់មិនត្រូវបានសម្លាប់ទេ គឺគាត់អាចនឹងនៅរស់។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «រីឯសហីឌតាមលក្ខខណ្ឌសាសនារហូតដល់ចប់» ចំពោះភាសាវិញ លោកបានពោលក្នុងវចនានុក្រមអាល់កាមូសថា៖ អាសសហីឌ (الشهيد) និងការអានអក្សរស្ហីន (ش) បាក់ស្រៈអ៊ី គឺសាក្សី អ្នកស្មោះត្រង់ក្នុងសក្ខីកម្មរបស់គាត់ និងបុគ្គលដែលគ្មានអ្វីលាក់បាំងពីចំណេះដឹងរបស់គាត់ឡើយ ហើយជាជនរងគ្រោះថ្នាក់ក្នុងផ្លូវអល់ឡោះ ព្រោះពួកម៉ាឡាអ៊ីកាត់នៃសេចក្តីមេត្តាករុណាធ្វើសក្ខីកម្មលើគាត់ ឬព្រោះអល់ឡោះជាម្ចាស់ និងពួកម៉ាឡាអ៊ីកាត់របស់ទ្រង់គឺជាសាក្សីឱ្យគាត់បានចូលសួគ៌ ឬព្រោះគាត់គឺជាបុគ្គលម្នាក់ក្នុងចំណោមបុគ្គលដែលត្រូវគេធ្វើសក្ខីកម្មនៅថ្ងៃបរលោកលើបណ្តាប្រជាជាតិមុនៗ ឬដោយសារការធ្លាក់ចុះរបស់គាត់ទៅលើសាក្សី គឺផែនដី ឬព្រោះគាត់រស់នៅឯម្ចាស់របស់គាត់ដោយបង្ហាញខ្លួន ឬព្រោះគាត់ធ្វើសក្ខីកម្មលើនគរអល់ឡោះនិងអំណាចរបស់ទ្រង់ ចប់។ លោកបានរៀបរាប់ពីអត្ថន័យសាសនាមួយចំនួនជាមួយនឹងអត្ថន័យភាសា។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «គឺបុគ្គលដែលត្រូវបានសម្លាប់ដោយពួកចម្បាំងក្រៅសាសនា» វាគឺជាការពិតតាមទម្លាប់ (អ៊ុហ្វ) គឺចំពោះជនកាហ្វេរដែលមិនស្ថិតក្រោមការសន្យាសុខសុវត្ថិភាពពីយើង។ ចំពោះការពិចារណាទៅលើអត្ថន័យភាសាវិញ គឺរាល់បុគ្គលណាដែលច្បាំងជាមួយពួកចម្បាំង។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ឬដោយប្រយោល» គឺតាមរយៈការដែលពួកគេបោះដុំថ្មនៅលើផ្លូវរបស់ពួកមូស្លីម រួចហើយពួកគេក៏បានស្លាប់ដោយសារវា ឬពួកគេបញ្ជូនទឹកមកហើយធ្វើឱ្យពួកគាត់លង់ទឹកស្លាប់ដោយសារវា។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ទោះបីជាដោយទឹកក៏ដោយ» ស្រដៀងគ្នានេះដែរ គឺករណីដែលសត្វអូសទាញរបស់ពួកគេបានជាន់លើជនមូស្លីម ឬពួកគេធ្វើឱ្យសត្វអូសទាញរបស់ជនមូស្លីមភ្ញាក់ផ្អើល រួចហើយវាបានបោះបោកគាត់ ឬពួកគេបានបោះគាត់ពីលើកំផែង ឬពួកគេបានទម្លាក់ជញ្ជាំងលើគាត់។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ឬពួកបះបោរ» ទាំងដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោលផងដែរ ដូចជាការសម្លាប់ពួកចម្បាំងក្រៅសាសនា ព្រោះថាពេលដែលការច្បាំងជាមួយនឹងពួកបះបោរ និងពួកប្លន់តាមដងផ្លូវគឺជាបញ្ជាឱ្យធ្វើ គឺវាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការច្បាំងនឹងពួកចម្បាំងក្រៅសាសនា ដូច្នេះហើយទើបឧបករណ៍សម្លាប់មានលក្ខណៈទូលំទូលាយ ដូចដែលវាមានលក្ខណៈទូលំទូលាយនៅទីនោះដែរ ក្នុងគម្ពីរមីរ៉ាច។ រីឯការដែលពួកបះបោរសម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមក ក៏ដូចជាពួកប្លន់តាមដងផ្លូវផងដែរ នោះលោកយ៉ាកុប ប៉ាសា បានពោលថា៖ វាមិនឆ្ងាយទេដែលជនរងគ្រោះក្នុងចំណោមពួកគេត្រូវបានរាប់ជាសហីឌ ដូចមានចែងក្នុងអត្ថបទរង (ហាសុីយ៉ាត់)។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ដោយអាវុធណាមួយក្តី» គឺសំដៅទៅលើពួកបះបោរ និងពួកប្លន់តាមដងផ្លូវ។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «នៅពេលយប់ ទោះបីជាដោយវត្ថុធ្ងន់ក៏ដោយ» លោកបានពោលក្នុងគម្ពីរអាល់បាហ៊រថា៖ ទោះបីជាពួកចោរបានចុះមកលើគាត់នៅពេលយប់ក្នុងទីក្រុង រួចហើយគាត់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយអាវុធ ឬដោយឧបាយកលផ្សេងទៀត ឬត្រូវបានសម្លាប់ដោយពួកប្លន់តាមដងផ្លូវនៅខាងក្រៅទីក្រុងដោយអាវុធ ឬដោយឧបាយកលផ្សេងទៀត នោះគាត់គឺជាសហីឌ ព្រោះថាការសម្លាប់មិនបានបន្សល់ទុកនូវការជំនួសផ្សេងទៀតនៅកន្លែងទាំងនេះទេ គឺទ្រព្យសម្បត្តិ ចប់។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ឬ... –– នៅពេលថ្ងៃ» គឺដោយអាវុធ ដូចដែលលោកបានបញ្ជាក់ក្នុងគម្ពីរអុីសរ៉ូ (ការពន្យល់)។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ដូចជាស្នាមរបួសជាដើម» ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើមានស្នាមនៅលើខ្លួនដូចជាស្នាមឈាម ឬការប៉ះទង្គិចគ្នា (ហាមវី) ឬស្នាមវាយដំ ឬការខ្បឹបក গុរករបញ្ជក់ ដូចមានចែងក្នុងអត្ថបទរងរបស់លោកស្សៃយីដ អាលី ម៉ាស្គីន។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «មិនមែនចេញពីមាត់ ច្រមុះ និងរន្ធទ្វារធំទេ» ព្រោះថាឈាមជាទូទៅចេញពីបណ្តារន្ធទាំងនេះដោយគ្មានការវាយដំទេ ព្រោះមនុស្សតែងតែជួបប្រទះនឹងការហូរឈាមច្រមុះ ហើយមនុស្សកំសាកពេលខ្លះនោមចេញជាឈាម ចំណែកឯអ្នកជំងឺឬសដូងបាតវិញគឺចេញឈាមពីទ្វារលាមករបស់គាត់។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ឬត្រូវបានសម្លាប់ដោយជនមូស្លីម» លោកបានកំណត់ចំពោះការសម្លាប់ ព្រោះថាប្រសិនបើគាត់ធ្លាក់ពីទីខ្ពស់ ឬឆេះដោយភ្លើង ឬស្លាប់ដោយសារបាក់រលំ ឬលង់ទឹក នោះគាត់មិនមែនជាសហីឌក្នុងបទប្បញ្ញត្តិនៃលោកិយនេះទេ ប៉ុន្តែគាត់ជាសហីឌក្នុងបរលោក យោងតាមគម្ពីរអាល់បាហ៊រ។ ហើយប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ដោយអយុត្តិធម៌» គឺរួមបញ្ចូលទាំងជនរងគ្រោះដែលការពារខ្លួនឯង ឬទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ឬការពារពួកមូស្លីម ឬពួកអាហ្ស៊ីម (ជនមិនមែនឥស្លាមរស់នៅក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋឥស្លាម) ចូលទៅក្នុងនោះផងដែរ ចប់ ដរ មុនតាកា។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «មិនមែនតាមរយៈការដាក់ទណ្ឌកម្ម (ហុដូដ) និងការសងសឹក (គីសាស់) ទេ» គឺជាការលើកលែងចំពោះការកំណត់ដោយអយុត្តិធម៌។ ច្បាប់ទម្លាប់ក្នុងការសម្លាប់ជនដែលក្លាយជាសហីឌ គឺការសម្លាប់នោះមិនតម្រូវឱ្យមានការសងជាទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយជនមូស្លីមដោយអចេតនា ឬដោយចេតនាដោយវត្ថុធ្ងន់ នោះគាត់មិនមែនជាសហីឌទេ ដោយសារតែវាតម្រូវឱ្យមានការសងប្រាក់អំណោយទានឈាម (ឌីយ៉ាត់) តាមរយៈការសម្លាប់គាត់។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានគេរកឃើញថាស្លាប់ដោយការកាត់ក ហើយមិនដឹងថាអ្នកណាជាឃាតក ឬត្រូវបានរកឃើញថាស្លាប់នៅក្នុងកន្លែងរបស់គាត់ដោយមិនដឹងថាអ្នកណាជាឃាតក ព្រោះគេមិនដឹងថាតើគាត់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយអយុត្តិធម៌ ឬដោយយុត្តិធម៌ ដោយចេតនា ឬដោយអចេតនា យោងតាមគម្ពីរអាល់បាហ៊រ។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «និងរួមបញ្ចូលទាំងជនដែលត្រូវបានសម្លាប់ដោយឪពុករបស់ខ្លួន ឬម្ចាស់របស់ខ្លួន» ព្រោះថាអំពើឃាតកម្មខ្លួនឯងគឺជាកាតព្វកិច្ចតម្រូវឱ្យមានការកាត់ទណ្ឌកម្មគីសាស់ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានទម្លាក់ចោលវិញដោយសារមានឧបសគ្គកើតឡើង។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ហើយខណៈដែលជនរងគ្រោះជាជនមូស្លីម ពេញវ័យ គ្មានរដូវ គ្មានសម្រាលកូន និងគ្មានការស្មោកគ្រោកធំ (ជូណុប) ហើយមិនបានរស់រានមានជីវិតក្នុងសភាពពិការ» គឺការមិនបានក្លាយជាមនុស្សខូចទ្រង់ទ្រាយនៅក្នុងសក្ខីកម្ម ដូចជាសម្លៀកបំពាក់ ដោយមានសេសសល់នូវប្រយោជន៍ណាមួយនៃផលប្រយោជន៍ជីវិត «បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់សង្គ្រាម» ដូច្នេះគាត់ត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងបណ្តាទុក្ករបុគ្គលក្នុងសង្គ្រាមអុហ្វុដ «ដូច្នេះគេត្រូវយកឈាមរបស់គាត់មកខ្ចប់សពគាត់» គឺរួមជាមួយនឹងឈាមរបស់គាត់ ដោយមិនបាច់លាងទឹកសពឡើយ យោងតាមប្រសាសន៍របស់ท่านរ៉សូល ﷺ ដែលបានមានបន្ទូលថា៖ «សូមយកឈាមរបស់ពួកគេមកខ្ចប់សពពួកគេចុះ ព្រោះគ្មានស្នាមរបួសណាមួយដែលបាននិយាយនៅក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះឡើយ លើកលែងតែវានឹងមកដល់នៅថ្ងៃបរលោក ដោយមានសភាពហូរឈាម ពណ៌របស់វាគឺពណ៌ឈាម ប៉ុន្តែមានក្លាយក្រអូបដូចជាក្លិនក្រអូបអ័ត់ស្ក៍ (ម៉ាស)» «និង» ជាមួយនឹងកាដបសពរួមជាមួយ «សម្លៀកបំពាក់របស់គាត់»។ –– និងពេលថ្ងៃ» គឺដោយអាវុធ ដូចដែលលោកបានបញ្ជាក់ក្នុងគម្ពីរអុីសរ៉ូ។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ដូចជាស្នាមរបួសជាដើម» ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើមាននៅលើខ្លួនរបស់គាត់នូវស្នាម ឬស្នាមឈាម តាមរយៈការវាយតម្លៃ ឬស្នាមវាយដំ ឬការខ្បឹបក. ដូចមានចែងក្នុងអត្ថបទរងរបស់លោកស្សៃយីដ អាលី ម៉ាស្គីន។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «មិនមែនចេញពីមាត់ ច្រមុះ និងរន្ធទ្វារធំទេ» ព្រោះថាឈាមជាទូទៅចេញពីបណ្តារន្ធទាំងនេះដោយគ្មានការវាយដំទេ ព្រោះមនុស្សតែងតែជួបប្រទះនឹងការហូរឈាមច្រមុះ ហើយមនុស្សកំសាកពេលខ្លះនោមចេញជាឈាម និងអ្នកជំងឺឬសដូងបាតចេញឈាមពីទ្វារលាមករបស់គាត់។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ឬត្រូវបានសម្លាប់ដោយជនមូស្លីម» លោកបានកំណត់ចំពោះការសម្លាប់ ព្រោះថាប្រសិនបើគាត់ធ្លាក់ពីទីខ្ពស់ ឬឆេះដោយភ្លើង ឬស្លាប់ដោយសារបាក់រលំ ឬលង់ទឹក នោះគាត់មិនមែនជាសហីឌក្នុងបទប្បញ្ញត្តិនៃលោកិយនេះទេ ប៉ុន្តែគាត់ជាសហីឌក្នុងបរលោក យោងតាមគម្ពីរអាល់បាហ៊រ។ ហើយប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «ដោយអយុត្តិធម៌» គឺរួមបញ្ចូលទាំងជនរងគ្រោះដែលការពារខ្លួនឯង ឬទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ឬការពារពួកមូស្លីម ឬពួកអាហ្ស៊ីម ចប់ ដរ មុនតាកា។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «មិនមែនតាមរយៈការដាក់ទណ្ឌកម្ម និងការសងសឹកទេ» គឺជាការលើកលែងចំពោះការកំណត់ដោយអយុត្តិធម៌។ ច្បាប់ទម្លាប់ក្នុងការសម្លាប់ជនដែលក្លាយជាសហីឌ គឺការសម្លាប់នោះមិនតម្រូវឱ្យមានការសងជាទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយជនមូស្លីមដោយអចេតនា ឬដោយចេតនាដោយវត្ថុធ្ងន់ នោះគាត់មិនមែនជាសហីឌទេ ដោយសារតែវាតម្រូវឱ្យមានការសងប្រាក់ឌីយ៉ាត់តាមរយៈការសម្លាប់គាត់។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានគេរកឃើញថាស្លាប់ដោយការកាត់ក ហើយមិនដឹងថាអ្នកណាជាឃាតក ឬត្រូវបានរកឃើញថាស្លាប់នៅក្នុងកន្លែងរបស់គាត់ដោយមិនដឹងថាអ្នកណាជាឃាតក ព្រោះគេមិនដឹងថាតើគាត់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយអយុត្តិធម៌ ឬដោយយុត្តិធម៌ ដោយចេតនា ឬដោយអចេតនា យោងតាមគម្ពីរអាល់បាហ៊រ។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលពោលថា៖ «និងរួមបញ្ចូលទាំងជនដែលត្រូវបានសម្លាប់ដោយឪពុករបស់ខ្លួន ឬម្ចាស់របស់ខ្លួន» ព្រោះថាអំពើ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب احكام الشهيد
គន្ថនិទ្ទេសស្តីពីការបួស (កិតាប់អុស្សោម)
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
كتاب الصوم
សៀវភៅស្ដីពីការបួស (គីតាប់ អាសសោម) សេចក្ដីផ្ដើម សៀវភៅស្ដីពីការបួស (គីតាប់ អាសសោម)៖ ដោយសារតែការបួសគឺជាការគោរពប្រណិប័តន៍ដោយកាយដូចជាសឡាត (ការថ្វាយបង្គាប់) ដូច្នេះហើយទើបគេបានលើកយកមករៀបរាប់បន្ទាប់ពីសឡាត។ ហើយវាត្រូវការស្គាល់ពីអត្ថន័យតាមភាសា និងតាមខ្នាតច្បាប់សាសនា (ស្ហារីអះ) ហេតុផលរបស់វា លក្ខខណ្ឌរបស់វា វិនិច្ឆ័យរបស់វា សសរគោលរបស់វា ប្រាជ្ញា (គោលបំណង) នៃការบัญញัติរបស់វា និងទម្រង់របស់វា។ រីឯអត្ថន័យតាមភាសាគឺ ការទប់ស្កាត់ពីអំពើ និងពាក្យសម្តី។ ចំណែកឯតាមខ្នាតច្បាប់សាសនាគឺ៖ «ការទប់ស្កាត់នៅពេលថ្ងៃ» — ពាក្យថា «ពេលថ្ងៃ» គឺជាការប្រឆាំងនឹងពេលយប់ ចាប់ពីពេលចេញពន្លឺភ្លឺច្បាស់ (ហ្វាជ្ញ្រ៍ ស្ហ៉ាដិក) រហូតដល់ពេលថ្ងៃលិច — «ពីការបញ្ចូល» នូវអ្វីៗទាំងអស់ មិនថាជាสิ่งที่គេបរិភោគជាទូទៅ ឬក៏មិនមែនជាสิ่งที่បរិភោគនោះទេ។ ការដាក់កម្រិតពាក្យថា «ការបញ្ចូល» គឺដកចេញនូវអ្វីដែលចូលទៅដោយឯកឯង ដូចជាធូលីដីជាដើម។ ការធ្វើបែបនោះ «ដោយចេកតនា ឬដោយអចេតនា» គឺដកចេញនូវការភ្លេចភ្លាំង និងអ្នកដែលច្រឡំដោយសារតែទឹកខ្ពុរមាត់បានហូរចុះទៅក្នុងបំពង់ករបស់គេ នោះគឺត្រូវាត់ទុកដូចជាការមានចេតនាដែរ មិនថាគេបានបញ្ចូលវា «ទៅក្នុងពោះ» តាមរយៈមាត់ ច្រមុះ ឬតាមរយៈរបួសនៅលើពោះដែលហៅថា របួសចៃហ្វាហ្វ (Jaufah) «ឬ» ការបញ្ចូលវាទៅក្នុង «អ្វីដែលមានឋានៈដូចជាផ្នែកខាងក្នុង» គឺខួរក្បាល ដូចជាថ្នាំសម្រាប់ព្យាបាលរបួសនៅក្បាលដែលហៅថា អាម៉ាហ្វ (Amah) «និង» ការទប់ស្កាត់នៅពេលថ្ងៃ «ពីតណ្ហាកាមកិច្ច» ដែលគ្របដណ្តប់ទៅលើការរួមភេទ និងការបញ្ចេញទឹកកាមដោយការលេងសើច «ដោយមានការតាំងចិត្ត (នីយ៉ាត)» ដើម្បីឱ្យការគោរពប្រណិប័តន៍ខុសប្លែកពីទម្លាប់ធម្មតា «ពីសំណាក់អ្នកដែលមានសិទ្ធិបួស» ដើម្បីដកចេញនូវស្ត្រីដែលមានរដូវ (ហៃឌ្ញ្រ៍) ស្ត្រីសម្រាលកូនរួច (នីហ្វាស) មនុស្សមិនជឿ (កាដឺរ) និងមនុស្សខួរក្បាលមិនប្រក្រតី (មជ្ជូន)។ ការបង្រួមអត្ថន័យដ៏ត្រឹមត្រូវនេះគឺ៖ ការទប់ស្កាត់ពីអ្វីៗដែលធ្វើឱ្យខូចការបួសដោយមានការតាំងចិត្ត (នីយ៉ាត) ដើម្បីថ្វាយចំពោះអល់ឡោះជាម្ចាស់ ដោយការអនុញ្ញាតពីព្រះអង្គក្នុងពេលកំណត់របស់វា។ រីឯមូលហេតុនៃការតម្រូវឱ្យបួសខែរ៉ូម៉ាឌ chromatographed គឺ៖ ការមានវត្តមាន «ផ្នែកណាមួយ» ដែលសមស្របសម្រាប់ការបួស «នៃខែនេះ» គឺខែរ៉ូម៉ាឌ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مدخل
ចំណែកឯភាពស្រេកឃ្លានសម្រាប់អ្នកដែលត្រូវគេពិពណ៌នាថាមានលក្ខណៈបែបនេះជាប្រចាំ នោះទង្វើល្អនឹងត្រូវធ្វើឡើងចំពោះរូបគេ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបមិនគួរ ហួសហេតុពេកក្នុងការបរិភោគបោហុរ (ស៊ូហួរ) ឡើយ ដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់ប្រាជ្ញាដែលបានកំណត់ទុក និងដើម្បីទទួលបាននូវលក្ខណៈដូចនឹងពួកម៉ាឡាអិក (ទេវតា)។ ហើយការបញ្ចេញសំឡេង «យា» មិនត្រូវ ចូលក្នុងទសសោម (ការបួសដែលជាកាតព្វកិច្ច) ឡើយ។ ប្រភពពន្យល់៖ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ហើយការត្រួតពិនិត្យនឹងកើតមានឡើង» មានន័យថា ការគោរពប្រតិបត្តិនិងការពារយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនចំពោះការបញ្ជា និងការហាមឃាត់របស់អល់ឡោះតាលា។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ហើយក្នុងចំណោមនោះគឺការអាណិតអាសូរដល់ជនក្រីក្រ» លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងការពន្យល់ថា ព្រោះថាអ្នកបួស នៅពេលដែលគេបានភ្លក់រសជាតិនៃភាពស្រេកឃ្លានក្នុងពេលណាមួយ នោះគេនឹងនឹកឃើញដល់អ្នកដែលមានស្ថានភាពបែបនេះនៅគ្រប់ពេលទាំងអស់ ហេតុនេះទើបគេប្រញាប់ប្រញាល់ទៅរកពួកគេដោយភាពទន់ភ្លន់និងសេចក្តីមេត្តាករុណា។ ហើយការពិតនៃសេចក្តីមេត្តាករុណាចំពោះមនុស្ស គឺប្រភេទនៃភាពឈឺចាប់ក្នុងចិត្តបន្តិចបន្តួច ហេតុនេះទើបគេទទួលបាននូវការតបស្នាយ៉ាងល្អពីអល់ឡោះតាលា។ ហើយក្នុងចំណោមនោះផងដែរ គឺការធ្វើឱ្យត្រូវគ្នាជាមួយជនក្រីក្រតាមរយៈការអត់ធ្មត់ចំពោះអ្វីដែលពួកគេត្រូវអត់ធ្មត់ជាប្រចាំ ហើយនៅក្នុងរឿងនោះគឺការលើកកម្ពស់ស្ថានភាពរបស់គេចំពោះអល់ឡោះ។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «សម្រាប់អ្នកដែលត្រូវគេពិពណ៌នាថាមានលក្ខណៈបែបនេះជាប្រចាំ» អក្សរ (ល៉ាម) មានន័យថា (លើ) ហើយពាក្យដែលមានន័យដូចគ្នាគឺជនក្រីក្រ ប៉ុន្តែការលុបចោលវាគឺប្រសើរជាងព្រោះអាចជំនួសដោយពាក្យថា (លើជនក្រីក្រ)។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ហេតុដូច្នេះហើយ» មានន័យថា យោងទៅតាមការរៀបរាប់អំពីប្រាជ្ញាដែលបានលើកឡើង។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ក្នុងការបរិភោគបោហុរ (ស៊ូហួរ)» គឺការអានដោយអក្សរ (ហ្សុម្មៈ) លើអក្សរ (ហ្វា) ដែលមានន័យថា ការបរិភោគអាហារពេលព្រឹកព្រលឹម។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «និងការមានលក្ខណៈ» គឺការអានដោយអក្សរ (ហ្វតហះ) ឡើងលើ (រ៉ាហ្វអុ) ជាការតភ្ជាប់ទៅនឹងពាក្យថា (ការអាណិតអាសូរ) ហើយវាគឺជាអត្ថន័យច្បាស់លាស់នៃអ្វីដែលមាននៅក្នុងការពន្យល់។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «នូវលក្ខណៈដូចនឹងពួកម៉ាឡាអិក (ទេវតា)» ព្រោះថាពួកគាត់មិនបរិភោគ និងមិនផឹក ហើយពួកគាត់ជាប់រវល់នឹងការគោរពសក្ការៈ។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «និងមិនត្រូវឱ្យមានការអួតអាង (រីយាអុ) ចូលក្នុងទសសោម (ការបួសជាកាតព្វកិច្ច) ឡើយ» រីឯក្នុងការគោរពប្រតិបត្តិផ្សេងៗទៀតគឺអាចចូលបាន ព្រោះថាណប៊ី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ហើយអល់ឡោះតាលាបានមានបន្ទូលថា៖ ការបួសគឺសម្រាប់ខ្ញុំ ហើយខ្ញុំជាអ្នកតបស្នាយ៉ាងផ្ទាល់»។ ទ្រង់បានបដិសេធមិនឱ្យមានការចូលរួមពីអ្នកដទៃឡើយ ហើយរឿងនេះមិនត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងការគោរពប្រតិបត្តិផ្សេងៗទៀតនោះទេ។ នេះបើយោងតាមការពន្យល់ ហើយនៅក្នុងនោះមានន័យថា ការគោរពប្រតិបត្តិជាកាតព្វកិច្ចទាំងអស់គឺគ្មានការអួតអាង (រីយាអុ) នៅក្នុងការធ្វើឱ្យរួចផុតពីករណីយកិច្ចនោះឡើយ។ លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងគម្ពីរ (អ៊ែឌើ) មុនជំពូកអំពីលក្ខណៈនៃការធ្វើសឡាតថា៖ «ហើយគ្មានការអួតអាងនៅក្នុងការគោរពប្រតិបត្តិជាកាតព្វកិច្ចឡើយ ចំពោះមុខងារនៃការបំពេញកាតព្វកិច្ច» ហើយក៏មានការលើកឡើងស្រដៀងគ្នានេះដែរនៅចុងបញ្ចប់នៃជំពូកការហាមឃាត់ ដូច្នេះទើបគ្មានលក្ខណៈពិសេសចំពោះការបួសនោះទេ។ រីឯករណីដែលវាជាទង្វើដ៏ល្អនៅចំពោះមុខអ្នកដទៃ ហើយបើស្ថិតនៅក្នុងបន្ទប់តែម្នាក់ឯងវិញគឺមិនល្អ នោះគេនឹងមិនទទួលបានបុណ្យនៃការធ្វើល្អនោះទេ។ បន្ទាប់មក ហាឌីស នេះគឺទូទៅសម្រាប់ទាំងការបួសជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាត) និងការបួសស្ម័គ្រចិត្ត (ណាហ្វិល) ព្រោះថាការទប់ស្កាត់ខ្លួនរបស់គេពេលនៅម្នាក់ឯងគឺដើម្បីអល់ឡោះតាលាពិតប្រាកដមែន។ ហើយមានការលើកឡើងអំពីអត្ថន័យនៃហាឌីសថា សេចក្តីល្អទាំងឡាយនឹងត្រូវគេយកទៅទូទាត់សងចំពោះអំពើអយុត្តិធម៌ លើកលែងតែការបួសប៉ុណ្ណោះ។ ហើយមានការលើកឡើងថា គ្មានការគោរពសក្ការៈចំពោះអ្នកដទៃក្រៅពីទ្រង់ឡើយ ហើយមានការលើកឡើងផ្សេងៗទៀត។ ហើយអល់ឡោះ ﷻ ទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុត និងសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះដ៏មហិមា។ បំពង់កថាខណ្ឌ៖ ជំពូកស្តីពីលក្ខណៈនៃការបួស និងការបែងចែករបស់វា «ការបួសត្រូវបានបែងចែកជាប្រាំំផ្នែក» ត្រូវបានលើកឡើងជារួម បន្ទាប់មកទើបបែងចែកលម្អិត។ ជំពូកស្តីពីលក្ខណៈនៃការបួស និងការបែងចែករបស់វា លក្ខណៈគឺការក្លាយជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាត) ឬជាកាតព្វកិច្ចបន្ទាប់បន្សំ (វ៉ាជីប) និងផ្សេងៗទៀត។ ហើយការបែងចែកគឺផ្អែកទៅលើលក្ខណៈទាំងនោះ។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ការបួសត្រូវបានបែងចែកជាប្រាំំផ្នែក» មានន័យថា ជាទូទៅ ហើយបើនិយាយឱ្យលម្អិតគឺមានប្រាំបី ព្រោះថាការបួសជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាត) គឺមានលក្ខណៈជាក់លាក់ ដូចជាការបួសខែរ៉ាម៉ាដានដោយការអនុវត្តផ្ទាល់ ឬមិនជាក់លាក់។ ដោយសារតែវាជាការបង្កប់ក្នុងចិត្តថាជា «ហ្វាត» ដែលជាក់លាក់ និងវ៉ាជីប ព្រមទាំងម៉ាស្ណូន (ស៊ូណាន់ត់) និងម៉ាន់ឌូប (ស្ម័គ្រចិត្តគាំទ្រ) និងណាហ្វិល (ស្ម័គ្រចិត្ត) និងម៉ូក្រូហ្វ (មិនលើកទឹកចិត្ត)។ ចំពោះផ្នែកទីមួយគឺ «ការបួសជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាត) គឺការបួស» ក្នុងខែ «រ៉ាម៉ាដាន ទាំងការអនុវត្តផ្ទាល់និងការសងវិញ និងការបួសដើម្បីបដិការ (កាហ្វារ៉ាត់)» ដូចជាកាហ្វារ៉ាត់ហ្សីហ្វារ កាហ្វារ៉ាត់ឃាតកម្ម កាហ្វារ៉ាត់ស្បថ ការពិន័យចំពោះការបរបាញ់ និងប្រាក់លោះចំពោះការរំលោភបំពានក្នុងពេលកាន់សីលឥន្រ្ទិយ (អ៊ីហ្រ្វាំម) ព្រោះវាបានបញ្ជាក់តាមរយៈភស្តុតាងដ៏ជាក់ច្បាស់ទាំងខ្សែសង្វាក់បញ្ជូន (សឺនាត) និងអត្ថបទ (ម៉ាតន) និងការយល់ស្របគ្នាជាឯកឆាន (អុជម៉ាអា)។ «និង» ក្នុងចំណោមផ្នែកនេះគឺការបួស «ណារដ (ការបន់ស្រន់)» ដូច្នេះវាគឺជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាត) «ក្នុងទស្សនៈដែលលេចធ្លោជាងគេ» យោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ហើយការបួសមិនជាក់លាក់ គឺការបួសសងរបស់វា ហើយវ៉ាជីបក៏ដូចគ្នាដែរ ដូច្នេះប្រភេទជាក់លាក់គឺដូចជាណដដែលបានកំណត់ជាក់លាក់ ហើយប្រភេទមិនជាក់លាក់គឺដូចជាណដទូទៅ ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងគម្ពីរ (អ៊ែឌើ)។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ត្រូវបានលើកឡើង» មានន័យថា ប្រភេទទាំងឡាយត្រូវបានលើកឡើងជារួម ពោលគឺមិនបានបញ្ជាក់ពីបុគ្គលនីមួយៗនៅក្នុងនោះទេ បន្ទាប់មកទើបពន្យល់លម្អិតដោយការបញ្ជាក់ពីបុគ្គលនីមួយៗរបស់វា។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ដោយសារតែវាជាការបង្កប់ក្នុងចិត្ត» មានន័យថា ដោយសារតែភាពលម្អិតដែលយល់បានពីពាក្យថា (លម្អិត) ហើយនោះគឺដោយសារតែវាត្រូវបានលើកឡើងបន្ទាប់ពីការស្រេកឃ្លានចង់ដឹងចង់ឮការពន្យល់។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «និងការបួសដើម្បីបដិការ (កាហ្វារ៉ាត់)» ប៉ុន្តែវាគឺជាកាតព្វកិច្ចតាមការអនុវត្តជាក់ស្តែង មិនមែនតាមជំនឿនោះទេ ហេតុដូច្នេះហើយទើបអ្នកដែលប្រឆាំងនឹងវាគឺមិនត្រូវាត់ទុកជាកាហ្វារ (អ្នកមិនជឿ) នោះឡើយ នេះបើតាមគម្ពីរ (អ៊ែឌើ)។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ហ្សីហ្វារ» មានន័យថា កាហ្វារ៉ាត់ហ្សីហ្វារ និងពាក្យរបស់លោកដែលថា ឃាតកម្ម មានន័យថាឃាតកម្មដោយអចេតនា និងស្រដៀងគ្នានេះដែរគឺកាហ្វារ៉ាត់នៃការបំបែកការបួស។ មូលហេតុដែលវាមិនត្រូវបានលើកឡើង ព្រោះវាមានលក្ខណៈដូចគ្នា។ រียាក្រ ការបួសមុតអាះ និងការ៉ាន់ គឺមិនមែនជាការបួសកាហ្វារ៉ាត់នោះទេ ទោះបីជាវាជាកាតព្វកិច្ចក៏ដោយ ដូច្នេះអ្វីដែលមាននៅក្នុងគម្ពីរ (អស្សីដ) គឺត្រូវធ្លាក់ចុះ។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «និងប្រាក់លោះចំពោះការរំលោភបំពាន» ដូចជាករណីដែលគេកោរសក់ ឬពាក់សម្លៀកបំពាក់ដោយមានហេតុផលសមហេតុផល ព្រោះគេត្រូវគេឱ្យជ្រើសរើសរវាងការសម្លាប់សត្វពាហនៈ ការផ្ដល់ចំណីអាហារ ឬការបួស។ ដូច្នេះប្រសិនបើគេជ្រើសរើសការបួស នោះវាក្លាយជាកាតព្វកិច្ច។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ព្រោះវាបានបញ្ជាក់តាមរយៈភស្តុតាងដ៏ជាក់ច្បាស់» គឺជាមូលហេតុនៃការក្លាយជាកាតព្វកិច្ច ប៉ុន្តែការយល់ស្របគ្នាជាឯកឆាន (អុជម៉ាអា) គឺមិនទាន់កើតមានឡើងលើភាពជាកាតព្វកិច្ចនៃកាហ្វារ៉ាត់ទាំងនោះឡើយ ហេតុដូច្នេះហើយទើបវាមានលក្ខណៈអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅក្នុងនោះ ដូចមានក្នុងគម្ពីរ (ស្សាគីបអុលអានហ្វារ)។ ហើយភស្តុតាងដ៏ជាក់ច្បាស់គឺគម្ពីរ Qur'an ដូចជាហ្សីហ្វារនៅក្នុងសූរ៉ាត់ އަល-មុជាដាឡះ ឃាតកម្មនៅក្នុងសූរ៉ាត់ អន-នីសាអា និងការស្បថនៅក្នុងសූរ៉ាត់ អល់-ម៉ៃអ៊ីដះ ព្រមទាំងការពិន័យចំពោះការបរបាញ់ និងប្រាក់លោះចំពោះការរំលោភបំពានក្នុងសූរ៉ាត់ អល់-បាការ៉ះ នៅក្នុងព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿រៀងរាល់អ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកដែលឈឺ ឬមានជំងឺនៅក្បាលរបស់គេ﴾ [អល់-បាការ៉ះ៖ ១៩៦] រហូតដល់ចប់អាយ៉ាត់។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ខ្សែសង្វាក់បញ្ជូន (សឺនាត)» មានន័យថា អ្នករាយការណ៍ហាឌីស។ ហើយអត្ថន័យនៃភាពជាទីទុកចិត្តនៃខ្សែសង្វាក់បញ្ជូន (សឺនាត) គឺអ្នករាយការណ៍របស់វាសុទ្ធសឹងតែជាអ្នកដែលអាចទុកចិត្តបាន។ ហើយភាពជាទីទុកចិត្តនៃអត្ថបទ (ម៉ាតន) ពោលគឺពាក្យសម្តី គឺវាពុំត្រូវបានលុបចោលដោយសារអ្វីផ្សេងឡើយ ហើយក៏គ្មានអ្វីដែលខ្លាំងជាងវាមកទាស់ទแยងវាដែរ ដែលវាត្រូវបានបង្ហាញដោយពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «និងការយល់ស្របគ្នាជាឯកឆានលើវា»។ អ្នកបានដឹងហើយនូវអ្វីដែលត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរ (ស្សាគីបអុលអានហ្វារ) ដែលថា ការយល់ស្របគ្នាជាឯកឆានគឺមិនទាន់កើតមានឡើងលើភាពជាកាតព្វកិច្ចនៃកាហ្វារ៉ាត់នោះទេ រហូតដល់អ្នកនិពន្ធគម្ពីរ (អាល់-ម៉ុលតាកូ) បានចាត់ទុកការបួសកាហ្វារ៉ាត់ថាជាវ៉ាជីប។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា៖ «ដូច្នេះវាគឺជាកាតព្វកិច្ចនៅក្នុងទស្សនៈដែលលេចធ្លោជាងគេ» មានន័យថា ជាកាតព្វកិច្ចតាមការអនុវត្តជាក់ស្តែង ព្រោះថាការយល់ស្របគ្នាជាឯកឆានទូទៅគឺមិនផ្តល់នូវភាពជាកាតព្វកិច្ចដ៏ជាក់ច្បាស់នោះឡើយ នេះបើតាមគម្ពីរ (អ៊ែឌើ)។ ហើយមានការលើកឡើងថា វាគឺជាវ៉ាជីប ព្រោះវាត្រូវបានបែងចែកចេញពីអាយ៉ាត់ថា៖ «ហើយសូមឱ្យពួកគេបំពេញការបន់ស្រន់របស់ពួកគេ»។ ការបន់ស្រន់ជាមួយនឹងអ្វីដែលមិនមែនជាប្រភេទរបស់វា គឺចាត់ទុកជាវ៉ាជីប ដូចជាការសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺ ដូច្នេះវាលែងជាកាតព្វកិច្ចដ៏ជាក់ច្បាស់ទៀតហើយ ហើយវាបានក្លាយជាហ្វីសដ៏មានកម្រិត (ខបដុលវ៉ាហ៊ីដ)។ តាមរយៈរឿងនេះហើយ ទើបភាពជាវ៉ាជីបត្រូវបានបញ្ជាក់ មិនមែនភាពជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាត) នោះទេ នេះបើតាមការពន្យល់។ សរុបមកគឺ ទស្សនៈទាំងពីរនេះសុទ្ធតែត្រូវបានគេគាំទ្រ។ ចំណាំ៖ ការបួសដែលចាំបាច់មានដប់បីប្រភេទ ក្នុងនោះមានប្រាំពីរប្រភេទដែលតម្រូវឱ្យធ្វើជាប់ៗគ្នា (តាតាប៊ុក) គឺ៖ ១. ការបួសខែរ៉ាម៉ាដាន ២. កាហ្វារ៉ាត់ឃាតកម្ម ៣. កាហ្វារ៉ាត់ស្បថ ៤. កាហ្វារ៉ាត់ហ្សីហ្វារ ៥. កាហ្វារ៉ាត់នៃការបំបែកការបួសក្នុងខែរ៉ាម៉ាដាន ៦. ការបួសណដដែលកំណត់ជាក់លាក់ និង ៧. ការបួសណដមិនកំណត់ជាក់លាក់ ប្រសិនបើបានកំណត់យកការបួសជាប់ៗគ្នា ឬបានតាំងចិត្តធ្វើវា។ លើកលែងតែការបួសកាហ្វារ៉ាត់ឃាតកម្ម កាហ្វារ៉ាត់ហ្សីហ្វារ កាហ្វារ៉ាត់នៃការបំបែកការបួស កាហ្វារ៉ាត់ស្បថ និងណដទូទៅ ប្រសិនបើត្រូវបានលើកឡើងអំពីការបួសជាប់ៗគ្នា ឬបានតាំងចិត្តធ្វើវា ប៉ុន្តែបានបរិភោគក្នុងអំឡុងពេលនោះ គឺត្រូវចាប់ផ្តើមបួសសារថ្មីឡើងវិញ។ រីឯការបួសខែរ៉ាម៉ាដាន និងណដដែលកំណត់ជាក់លាក់ គឺមិនតម្រូវឱ្យចាប់ផ្តើមបួសសារថ្មីឡើងវិញនោះទេ ប្រសិនបើមានការផ្តាច់ការបួសជាប់ៗគ្នានោះ។ ហើយមានប្រាំមួយប្រភេទទៀតដែលមិនតម្រូវឱ្យបួសជាប់ៗគ្នា (តាតាប៊ុក) គឺ៖ ១. ការបួសសងខែរ៉ាម៉ាដាន ២. ការបួសមុតអាះ ៣. ការបួសកាហ្វារ៉ាត់កោរសក់ ៤. ការបួសពិន័យការ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في صفة الصوم وتقسيمة
លើកលែងតែស្លឹកទំពាំងបាយជូរ ឬកាក់ឈើមួយដុំដែលគេទំពាវា (រ៉ាវ៉ាអេ អាក្មេដ និងម្ចាស់គម្ពីរស្ស៊ូណាន់ន់ លើកលែងតែ អាន់-ណាសាអ៊ី) ហើយត្រូវបានហាមឃាត់ការបួសដាច់ដោយឡែកនៅថ្ងៃ «ន្យ៉ូរ៉ូស» (Neyrouz) ដែលដើមឡើយហៅថា នូរ៉ូស (Nourouz) ប៉ុន្តែដោយសារវាមិនស្របតាមទម្ងន់ពាក្យអារ៉ាប់ដែលជាទំរង់ វ៉ូអ៊ូល (Fou'ول) គេក៏បានប្តូរអក្សរ វ៉ាវ (و) ទៅជា យ៉ា (ي) វិញ ហើយវាគឺជាថ្ងៃដែលស្ថិតនៅដើមរដូវផ្ការីក «ឬ» ការបួសដាច់ដោយឡែកនៅថ្ងៃ «មេហ៍រ៉ាហ្សង់» (Mehrajan) ដែលជាពាក្យអារ៉ាប់បំប្លែងពីពាក្យ មេហ៍រ៉ាក់ខាន (Mehrkan) ដែលជាថ្ងៃស្ថិតនៅដើមរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ ព្រោះថាថ្ងៃទាំងនោះមានការគោរពវង្សថ្ងៃដែលយើងត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យគោរពវា «លើកលែងតែថ្ងៃនោះចំទៅនឹងទម្លាប់របស់គេ» (គឺការបួស) ដោយសារតែការផុតរលត់នូវមូលហេតុនៃការហាមឃាត់ តាមរយៈការបួសដែលជាទម្លាប់របស់គេ ហើយត្រូវបានហាមឃាត់ការបួសវីសាល់ (Wisal - បួសតជាប់គ្នាដោយមិនលុបបំប៉ុងពេលថ្ងៃលិច) ទោះបីជាគេបួសតភ្ជាប់គ្នាតែ «ពីរថ្ងៃ» ក៏ដោយ ព្រោះមានការហាមឃាត់ចំពោះរឿងនេះ ហើយការបួសវីសាល់នោះ គឺការមិនបរិភោគអាហារអ្វីសោះក្រោយពេលថ្ងៃលិច រហូតទាល់តែការបួសថ្ងៃស្អែកតភ្ជាប់ទៅនឹងថ្ងៃម្សិលមិញ ហើយត្រូវបានហាមឃាត់ផងដែរនូវការបួសស្ងៀមស្ងាត់ (បួសបិទមាត់មិននិយាយស្តី) គឺការបួសដោយមិននិយាយស្តីអ្វីសោះ ដូច្នេះ ទើបតម្រូវឱ្យគេនិយាយស្តីនូវរឿងល្អៗ និងតម្រូវការចាំបាច់ ហើយត្រូវបានហាមឃាត់ការបួសពេញមួយជីវិត ព្រោះវាធ្វើឱ្យខ្លួនប្រាណខ្សោយ ឬក្លាយជាទម្លាប់របស់គេ ខណៈដែលការគោរពប្រតិបត្តិគឺសាងឡើងនៅលើមូលដ្ឋាននៃការផ្ទុយពីទម្លាប់ ហើយស្ត្រីមិនត្រូវបួសស្ម័គ្រចិត្ត (នៈហ្វិល) ដោយគ្មានការយល់ព្រមពីស្วามីរបស់នាងឡើយ ហើយស្วามីមានសិទ្ធិបង្ខំឱ្យនាងបរិភោគអាហារវិញ ដោយសារតែសិទ្ធិរបស់ស្วามីនិងតម្រូវការរបស់គាត់ ហើយអល់ឡោះគឺជាអ្នកផ្តល់ភាពសម្រេច។ --- ជំពូកស្តីពីអ្វីដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការបម្រុងទុកចេតនាតាំងពីយប់ និងការកំណត់ច្បាស់លាស់នូវចេតនាក្នុងការបួសនោះ និងអ្វីដែលតម្រូវឱ្យមានរឿងទាំងនោះ «ចំណែកឯផ្នែកដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការកំណត់ច្បាស់លាស់នូវចេតនាក្នុងការបួស» សម្រាប់អ្វីដែលគេត្រូវបួស «និងមិនតម្រូវឱ្យមានការបម្រុងទុកចេតនាតាំងពីយប់» គឺចេតនានោះឯង។ --- ជំពូកស្តីពីអ្វីដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការបម្រុងទុកចេតនាតាំងពីយប់ និងការកំណត់ច្បាស់លាស់នូវចេតនាក្នុងការបួសនោះ និងអ្វីដែលតម្រូវឱ្យមានរឿងទាំងនោះ គឺលោកបានលើកយកការរៀបរាប់អំពីអ្វីដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការកំណត់ទុកជាមុន មកដាក់មុនអ្វីដែលតម្រូវឱ្យមានការកំណត់ទុកជាមុន ទោះបីជាអក្សរ វ៉ាវ (و) មិនបានបញ្ជាក់ពីលំដាប់លំដោយក៏ដោយ ក៏ព្រោះតែប្រភេទរបស់វាមានតិចតួច និងដោយសារតែភាពប្រសើររបស់វា ព្រោះនៅក្នុងនោះមានការរៀបរាប់អំពីការបួសខែរ៉ាម៉ាឌនជាការបំពេញកាតព្វកិច្ច (អដាអា) ហើយទ្រង់បានញែកនាមចង្អុលបង្ហាញចេញ ដោយគិតគូរដល់สิ่งที่បានរៀបរាប់រួចមកហើយ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «ការកំណត់ច្បាស់លាស់នូវចេតនា» គឺចេញពីការបន្ថែមបទនាម (មូដាហ្វ) ទៅលើកម្មបទរបស់វា ដូចជាពាក្យរបស់លោកថា និងមិនបម្រុងទុកវា (ចេតនា) នោះឡើយ។ នៅក្នុងនោះ «គឺការបួសបំពេញកាតព្វកិច្ចខែរ៉ាម៉ាឌន និង» ការបួសបំពេញកាតព្វកិច្ច «នៃការបន់ស្រន់ (ន៉ាដា) ដែលត្រូវបានកំណត់ពេលវេលា» ដូចជាពាក្យរបស់គេថា៖ ខ្ញុំមានកាតព្វកិច្ចថ្វាយចំពោះអល់ឡោះនូវការបួសថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នៃសប្តាហ៍នេះ ដូច្នេះ នៅពេលដែលគេកំណត់ចេតនាលែងលះនៅពេលយប់ ឬពេលថ្ងៃរបស់វា រហូតដល់មុនពេលកណ្តាលថ្ងៃត្រង់ គឺពិតជាត្រឹមត្រូវ ហើយវាគ្មិនបានរួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវនៃការបន់ស្រន់នោះ «និង» ការបួសស្ម័គ្រចិត្ត (នៈហ្វិល) គឺការបួសទាំងនេះទាំងបីសុទ្ធតែត្រឹមត្រូវ «ដោយមានចេតនា» ច្បាស់លាស់ដែលបានបម្រុងទុកតាំងពី «យប់» ដែលជារឿងប្រសើរបំផុត ហើយការពិតនៃចេតនា គឺបំណងប្រាណរបស់គេដោយប្តេជ្ញាចិត្តនៅក្នុងបេះដូងដើម្បីបួសថ្ងៃស្អែក ហើយគ្មានមូស្លីមណាម្នាក់ដែលមិនមានរឿងនេះនៅក្នុងយប់នៃខែរ៉ាម៉ាឌននោះឡើយ លើកលែងតែករណីកម្រ ហើយការបញ្ចេញវាដោយអណ្តាតមិនមែនជាលក្ខខណ្ឌនោះឡើយ ហើយការបដិសេធការបួសរបស់អ្នកដែលមិនបានបម្រុងទុកចេតនាតាំងពីយប់ គឺជាការបដិសេធភាពពេញលេញប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះ ចេតនាគឺពិតជាត្រឹមត្រូវទោះបីជានៅពេលថ្ងៃក៏ដោយ «រហូតដល់មុនពេលកណ្តាលថ្ងៃត្រង់» ព្រោះលក្ខខណ្ឌគឺវត្តមាននៃចេតនានៅក្នុងពេលភាគច្រើននៃថ្ងៃ ដើម្បីជាការប្រុងប្រយ័ត្ន ហើយតាមរយៈការនេះ ធ្វើឱ្យវាមានវត្តមាននៅក្នុងពេលទាំងអស់ក្នុងន័យជាច្បាប់សម្រាប់ពេលភាគច្រើន ហើយទ្រង់បានបែងចែកការកំណត់នេះសម្រាប់តែការបួសប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលការធ្វើហជ្ជ និងការធ្វើសឡាត (ថ្វាយបង្គំ) នោះឡើយ ព្រោះថាវាជា... ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «និងការបួសបំពេញកាតព្វកិច្ចនៃការបន់ស្រន់ដែលត្រូវបានកំណត់ពេលវេលា» ចំណែកឯការសងការបួសបន់ស្រន់ដែលបានកំណត់ពេលវេលាវិញ គឺគ្មានឡើយ លើកលែងតែក្នុងការបន់ស្រន់ដែលត្រូវផ្អាកទៅលើលក្ខខណ្ឌណាមួយដែលចង់ឱ្យវាមាន ដូច្នេះ ទើបមិនអាចខ្វះបានឡើយនូវការកំណត់ច្បាស់លាស់ និងការបម្រុងទុកតាំងពីយប់ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «រហូតដល់មុនពេលកណ្តាលថ្ងៃត្រង់» គឺទោះបីជាត្រឹមរយៈពេលដ៏ខ្លីក៏ដោយ ព្រោះថាពេលភាគច្រើនគឺមានវត្តមានស្របគ្នាជាមួយនឹងចេតនានោះ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «និងត្រូវរួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវតាមរយៈវា» គឺតាមរយៈការបួសរបស់គេ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «និងការបួសស្ម័គ្រចិត្ត (នៈហ្វិល)» អ្វីដែលចង់សំដៅទៅលើការបួសស្ម័គ្រចិត្ត (នៈហ្វិល) គឺក្រៅពីការបួសកាតព្វកិច្ច (ហ្វរដ៏) និងការបួសចាំបាច់ (វ៉ាជីប) មានអត្ថន័យទូលំទូលាយ មិនថាតែជាការបួសស៊ូណាន់ត់ ឬស៊ូណាន់ត់ដែលមានការលើកទឹកចិត្ត (មន់ឌូប) ឬការបួសដែលត្រូវហាមឃាត់ (ម័ករូហ៍) នោះឡើយ ដូចដែលមានបញ្ជាក់នៅក្នុងគម្ពីរអាល់-បាហ៊៌ (អាល់-Bahr) ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «តាំងពីយប់» ដូច្នេះ គឺមិនត្រឹមត្រូវទេបើធ្វើឡើងមុនពេលថ្ងៃលិច ឬនៅពេលថ្ងៃលិចនោះឡើយ (គម្ពីរ ដារ) ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «បំណងប្រាណរបស់គេដោយប្តេជ្ញាចិត្តនៅក្នុងបេះដូង» គឺបំណងប្រាណរបស់អ្នកទទួលខុសត្រូវ (មុកាល្លាហ្វ) ដោយការប្តេជ្ញាចិត្តនៅក្នុងបេះដូងរបស់គាត់ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់មានចេតនាថានឹងបំបែកការបួសនៅថ្ងៃស្អែក ប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យចូលរួមក្នុងពិធីជប់លៀងណាមួយ ហើយប្រសិនបើគាត់មិនត្រូវបានអញ្ជើញទេ គាត់នឹងបួស នោះគាត់មិនក្លាយជាអ្នកបួសឡើយតាមរយៈចេតនាមួយនេះ ប្រសិនបើគាត់ตื่นឡើងនៅពេលព្រឹកក្នុងខែរ៉ាម៉ាឌន ដោយមិនបានតាំងចេតនាបួស និងមិនបានតាំងចេតនាបំបែកការបួសឡើយ ទាំងដែលគាត់ដឹងថាវាជាខែរ៉ាម៉ាឌន នោះនឹងបង្ហាញឱ្យឃើញយ៉ាងច្បាស់ថាគាត់មិនបានក្លាយជាអ្នកបួសឡើយ ហើយនរណាក៏ដោយដែលបរិភោគអាហារពេលយប់ (សុហួរ) ដោយយោងតាមការយល់ឃើញយ៉ាងច្បាស់បំផុតថា ពេលព្រឹក (ហ្វាចារ) មិនទាន់រះឡើងនោះ គឺមិនអីទេ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះជាប្រភេទមនុស្សដែលមិនលាក់បាំងនូវរឿងបែបនេះ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ជាមនុស្សដែលរឿងបែបនេះអាចលាក់បាំងពីគាត់បាន វិធីសាស្ត្ររបស់គាត់គឺត្រូវលែងបរិភោគអាហារ ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យបំបែកការបួសដោយសារតែការស្មាននោះឡើយ យោងតាមទស្សនៈ ظاہر الرواية (ដាហ្វៀរ អុល-រីវ៉ាយ៉ា) ហើយប្រសិនបើគាត់ចង់ពឹងផ្អែកទៅលើការរងចាំការរងរាវរបស់មាន់រងាវក្នុងការបរិភោគអាហារពេលយប់ (សុហួរ) នោះ បណ្ឌិត្យសភាឥស្លាមខ្លះរបស់យើងបានច្រានចោលរឿងនេះ ដោយឡែកបណ្ឌិត្យសភាខ្លះទៀតបាននិយាយថា វាមិនអីទេ ប្រសិនបើគាត់ធ្លាប់បានពិសោធន៍វាหลายដង ហើយវាបានបង្ហាញថាវាត្រូវចំពេលនោះ (គម្ពីរ ហិនឌីយ៉ាក់) ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «និងគ្មានមូស្លីមណាម្នាក់ដែលមិនមានរឿងនេះ» គឺមិនមានរឿងនៃការតាំងចិត្តបួសដោយប្តេជ្ញាចិត្តនៅក្នុងបេះដូងនោះឡើយ ហើយពួកท่านបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការបរិភោគអាហារពេលយប់ (សុហួរ) ក្នុងខែរ៉ាម៉ាឌន គឺជាចេតនារួចទៅហើយ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «លើកលែងតែករណីកម្រ» ដូចជាករណីដែលគាត់ជាមនុស្សខូចខាតសីលធម៌ ឬជាមនុស្សដែលកំពុងដេកលក់ចាប់តាំងពីពេលថ្ងៃលិច ឬមុនពេលថ្ងៃលិច រហូតដល់ពេលព្រឹកព្រហាម ឬជាមនុស្សដែលសន្លប់ដូចគ្នានេះដែរ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «និងការបញ្ចេញវាតាមរយៈអណ្តាតមិនមែនជាលក្ខខណ្ឌនោះឡើយ» លើកលែងតែការនិយាយវាចេញមកក្រៅ គឺជារឿងស៊ូណាន់ត់ ដូចដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរ អាល់-ហ៍ដាដ្យ៉ាក់ (អាល់-Haddadi) គឺស៊ូណាន់ត់របស់บรรดาគ្រូបណ្ឌិត ដូចដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរ តុហ្វាត់ អុល-អ័ខយ៉ារ (Tuhfat អាល់-Akyar) ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «និងការបដិសេធការបួសរបស់អ្នកដែលមិនបានបម្រុងទុកចេតនាតាំងពីយប់» គឺមានន័យនៅក្នុងពាក្យសម្តីរបស់ท่านរ៉សូល ﷺ ថា៖ «គ្មានការបួសសម្រាប់អ្នកដែលមិនបានបម្រុងទុកការបួសតាំងពីយប់ និងប្តេជ្ញាចិត្តនោះឡើយ» ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «គឺជាការបដិសេធភាពពេញលេញប៉ុណ្ណោះ» ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយអ្វីដែលបានកត់ត្រាទុកថា ពេលដែលท่านរ៉សូល ﷺ ត្រូវបានគេធ្វើបន្ទាល់ជូនដោយជនជាតិបាក់តេរីម្នាក់អំពីការឃើញព្រះច័ន្ទเสี้ยว ท่านបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់បុរសម្នាក់ថា៖ «ចូរប្រកាសប្រាប់មនុស្សលោកចុះ នរណាក៏ដោយដែលបានបរិភោគអាហារហើយ ចូរគាត់ទប់ស្កាត់ (មិនបរិភោគបន្តទៀត) សម្រាប់ពេលដែលនៅសល់នៃថ្ងៃរបស់គាត់ចុះ ហើយនរណាក៏ដោយដែលមិនទាន់បានបរិភោគអាហារទេ ចូរគាត់បួសចុះ» ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «ទោះបីជានៅពេលថ្ងៃរហូតដល់មុនពេលកណ្តាលថ្ងៃត្រង់ក៏ដោយ» អ្វីដែលចង់សំដៅគឺថា ចាប់ពីពេលយប់រហូតដល់ពេលនេះ គឺជាពេលវេលាសម្រាប់ចេតនា ដូច្នេះ នៅពេលណាដែលចេតនាកើតមាននៅក្នុងផ្នែកណាមួយនៃពេលវេលានេះ ការបួសគឺពិតជាត្រឹមត្រូវ យោងតាមអ្វីដែលអ្នកនិពន្ធបានរៀបរាប់ ប្រសិនបើគាត់តាំងចេតនាបួសនៅពេលថ្ងៃ គឺគាត់ត្រូវតាំងចេតនាថាគាត់ជាអ្នកបួសចាប់តាំងពីពេលចាប់ផ្តើមដំបូងរបស់វា គឺទោះបីជាគាត់តាំងចេតនាមុនពេលថ្ងៃត្រង់ថាគាត់ជាអ្នកបួសចាប់តាំងពីពេលដែលគាត់បានតាំងចេតនា ដោយមិនមែនចាប់តាំងពីពេលចាប់ផ្តើមដំបូងនៃថ្ងៃនោះ ក៏គាត់មិនក្លាយជាអ្នកបួសដែរ (គម្ពីរ ហាំម៉ាវី) ហើយវាគ្រាន់តែអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើមុនពេលព្រះអាទិត្យឡើងខ្ពស់បន្តិច (ដុកហា) នៅពេលដែលគ្មានអ្វីកើតមានឡើងមុនពេលនោះដែលផ្ទុយទៅនឹងការបួស ដូចជាការបរិភោគ ការផឹក និងការរួមភេទ ទោះបីជាដោយការភ្លេចភ្លាំងក៏ដោយ ហើយប្រសិនបើមានរឿងទាំងនោះកើតឡើងក្រោយពេលព្រះអាទិត្យរះឡើង គឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ (គម្ពីរ ហិនឌីយ៉ាក់ ដកស្រង់ចេញពីគម្ពីរ សារហ៍ អុប-តូថាវី - Sharh អាល់-Tahawi) ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «ដើម្បីជាការប្រុងប្រយ័ត្ន» គឺទ្រង់គ្រាន់តែបានកំណត់លក្ខខណ្ឌឱ្យមានវត្តមានចេតនានៅក្នុងពេលភាគច្រើននៃ... ថ្ងៃ ហើយវាមិនគ្រប់គ្រាន់ទេប្រសិនបើវាមានវត្តមាននៅក្នុងពាក់កណ្តាលថ្ងៃ ដើម្បីជាការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះបញ្ហានៃការគោរពប្រតិបត្តិ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «និងតាមរយៈការនេះ» គឺតាមរយៈវត្តមាននៃចេតនានៅក្នុងពេលភាគច្រើននៃថ្ងៃ ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «សម្រាប់ពេលភាគច្រើន» ការប្រើប្រាស់ពាក្យថា លុបចោល គឺប្រសើរជាង ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «និងទ្រង់បានបែងចែកការកំណត់នេះសម្រាប់តែការបួសប៉ុណ្ណោះ» គឺទ្រង់បានបែងចែកផ្នែកនៃចេតនានៅពេលដែលវាមានវត្តមាននៅក្នុងពេលភាគច្រើន... ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «ព្រោះថាវាជាសសរស្ដម្ភ» គឺមានច្រើន... ពាក្យសម្ដីរបស់លោកថា៖ «ដោយការចងភ្ជាប់ជាមួយនឹងការបំពេញវា» នៅក្នុងនោះមានការបញ្ជាក់ថា ការចងភ្ជាប់គឺចេតនា ដូច្នេះហើយ ទើបការប្រើប្រាស់ពាក្យថា លុបចោល គឺប្រសើរជាង ដោយនិយាយថា ដូច្នេះហើយ ទើបតម្រូវឱ្យមានការចងភ្ជាប់របស់វាជាមួយនឹងការចាប់ផ្តើម ហើយសព្វនាមនៅក្នុងពាក្យ ការចងភ្ជាប់របស់វា គឺត្រឡប់ទៅរកចេតនាវិញ ហើយវាអាចទៅរួចដែលថា អក្សរ បា (ب) គឺសម្រាប់ពណ៌នាអំពីការចងភ្ជាប់នៃចេតនាទៅនឹងការចាប់ផ្តើមនៃការធ្វើសឡាត (ថ្វាយបង្គំ) និងការ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل فيما لا يشترط تبييت النية وتعيينها فيه وما يشترط