ការពន្យល់បន្ថែមម៉ារ៉ាគី អាល់-ហ្វាឡាហ៍ (ច្បាប់ហាណាហ្វី)
ការពន្យល់បន្ថែមម៉ារ៉ាគី អាល់-ហ្វាឡាហ៍ (ច្បាប់ហាណាហ្វី)
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 104 ជំពូក។"
ជំពូក៖ អំពីការកំណត់មើលខែថ្មី និងការបួសថ្ងៃសង្ស័យ ក៏ដូចជាបញ្ហាផ្សេងៗទៀត ចាំបាច់ត្រូវស្វែងរកមើលខែថ្មី (ហിലាល) នៅល្ងាចថ្ងៃទីសាមសិបនៃខែសាកបាន់ ក្នុងកម្រិតកាតព្វកិច្ចសហគមន៍ (ហ្វាដ៊ុលគីហ្វាយ៉ា) ព្រោះថាខែសាកបាន់អាចមានចំនួនម្ភៃប្រាំបួនថ្ងៃ។ ហើយខែរ៉ាម៉ាដាន់ត្រូវបានកំណត់តាមរយៈការឃើញខែថ្មីរបស់វា យោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់ท่านព្យាការី សល់លល់ឡោះហុ អាល័យហុ វ៉ាសាឡាម៖ «ចូរពួកអ្នកបួសនៅពេលដែលអ្នកឃើញខែថ្មី ហើយប្រសិនបើមានពពកបាំងពីមុខពួកអ្នក នោះចូរបំពេញចំនួនខែសាកបាន់ឱ្យបានសាមសិបថ្ងៃចុះ»។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ ទើបលោកអ្នកនិពន្ធបានពោលថា៖ ឬក៏បំពេញខែសាកបាន់ឱ្យបានសាមសិបថ្ងៃ «ប្រសិនបើខែថ្មីត្រូវបាំង» ដោយសារពពក ឬធូលីដី និងកត្តាផ្សេងៗទៀត ដោយឯកច្ឆន្ទ។ រីឯថ្ងៃសង្ស័យ គឺថ្ងៃដែលនៅបន្ទាប់ពីថ្ងៃទីម្ភៃប្រាំបួននៃខែសាកបាន់ ដែលក្នុងនោះការដឹងច្បាស់ និងការមិនដឹងច្បាស់អំពីស្ថានភាពពិតប្រាកដគឺមានកម្រិតស្មើគ្នា ដោយសារតែខែថ្មីត្រូវបាំង ពោលគឺខែថ្មីនៃខែរ៉ាម៉ាដាន់ ដូច្នេះទើបមានលទ្ធភាពអាចទៅរួចដែលខែសាកបាន់គ្រប់ចំនួន (សាមសិប) ឬខែសាកបាន់ខ្វះចំនួន (ម្ភៃប្រាំបួន) ដោយផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់ท่านព្យាការី សល់លល់ឡោះហុ អាល័យហុ វ៉ាសាឡាម ដែលបានពោលថា៖ «ខែគឺបែបនេះ បែបនេះ និងបែបនេះ» ដោយទ្រង់បត់ម្រាមដៃមេរបស់ទ្រង់ក្នុងពេលលើកទីបី មានន័យថាម្ភៃប្រាំបួនថ្ងៃ និងសម្តីរបស់ទ្រង់ដែលថា «បែបនេះ បែបនេះ និងបែបនេះ» ដោយមិនបត់ម្រាមដៃ មានន័យថាសាមសិបថ្ងៃ។ ដូច្នេះ ការសង្ស័យកើតមានឡើងដោយសារមានមូលហេតុបង្ក។ --- ជំពូក៖ អំពីការកំណត់មើលខែថ្មី ពោលគឺខែថ្មីរ៉ាម៉ាដាន់ និងខែផ្សេងៗទៀត។ សម្តីរបស់លោកអ្នកនិពន្ធដែលថា៖ «និងខែផ្សេងៗទៀត» ឧទាហរណ៍ដូចជាការបួសពីរថ្ងៃចុងខែ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ត្រូវតែបួស» គឺអត្ថន័យច្បាស់របស់វាគឺការកំណត់ជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាតា) ព្រោះវាជាមធ្យោបាយនាំទៅរកកាតព្វកិច្ច។ ដូចគ្នានេះដែរ គឺត្រូវស្វែងរកមើលខែថ្មីនៃខែស៊ូហ្វាលនៅពេលថ្ងៃលិចថ្ងៃទីម្ភៃប្រាំបួននៃខែរ៉ាម៉ាដាន់។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ការស្វែងរកមើលខែថ្មី» ពោលគឺការស្នើសុំមើលវា។ លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅសណ្ឋានថា៖ ត្រូវហាមឃាត់ការចង្អុលបង្ហាញទៅកាន់ខែថ្មីនៅពេលដែលបានឃើញវា ព្រោះវាជាទម្លាប់របស់អ្នកមិនជឿ (យ៉ាហ្ស៊ីលីយ៉ា)។ នៅក្នុងការនេះមានការបញ្ជាក់ថា ការទស្សន៍ទាយរបស់ពួកហោរាសាស្ត្រគឺគ្មានតម្លៃអ្វីឡើយ ដូច្នេះខែថ្មីមិនត្រូវកំណត់តាមរយៈពួកគេឡើយ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ប្រសិនបើមានពពកបាំងពីមុខពួកអ្នក» ពោលគឺត្រូវបានលាក់កំបាំងពីពួកអ្នក។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «អាស្រ័យហេតុនេះហើយ» ពោលគឺដោយសារព្រះបន្ទូលរបស់ท่านព្យាការី សល់លល់ឡោះហុ អាល័យហុ វ៉ាសាឡាម នៅក្នុងហាឌីសដែលថា៖ «ប្រសិនបើមានពពកបាំង...» រហូតដល់ចប់។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «និងកត្តាផ្សេងៗទៀត» ដូចជាងងឹតដែលរាំងស្ទះ ឬពន្លឺខ្លាំងដូចគ្នា ឬ smoke (ផ្សែង)។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «គឺថ្ងៃដែលនៅបន្ទាប់ពីថ្ងៃទីម្ភៃប្រាំបួន» លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅអាល់ហ៊ីនឌីយ៉ាថា៖ វាគឺជាពេលដែលមិនឃើញសញ្ញាណាមួយនៅយប់ថ្ងៃទីសាមសិប ហើយមេឃមានពពកបាំង ឬមានសាក្សីម្នាក់បានមកផ្តល់សក្ខីភាព ប៉ុន្តែសក្ខីភាពរបស់គាត់ត្រូវបានគេបដិសេធ ឬមានសាក្សីពីរនាក់ជាមនុស្សខូច (ហ្វាស៊ីក) ហើយសក្ខីភាពរបស់ពួកគេត្រូវបានគេបដិសេធ។ ចប់ការ ציטូត។ និងនៅក្នុងសៀវភៅស័រកូអែលម៉ុខតារ គឺការដែលប្រជាជននិយាយតៗគ្នាអំពីការឃើញខែថ្មី ប៉ុន្តែវាមិនទាន់ត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់។ ការកំណត់យ៉ាងច្បាស់ថាវាជាថ្ងៃបន្ទាប់ពីថ្ងៃទីម្ភៃប្រាំបួន បង្ហាញថាវាមិត្រូវហាមឃាត់ទេចំពោះការបួសថ្ងៃទីប្រាំបួននៃខែហ្ស៊ុលហិច្ចា នៅពេលដែលមានការសង្ស័យថាវាជាថ្ងៃគ៌ុប (ថ្ងៃឆែបសត្វ) ប៉ុន្តែភាពត្រឹមត្រូវគឺការហាមឃាត់ ហើយវាត្រូវតែធ្វើឱ្យបានច្បាស់លាស់។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ដែលក្នុងនោះការដឹងច្បាស់...» គឺជាការពន្យល់អំពីមូលហេតុនៃការបន្ថែមថ្ងៃនោះទៅលើការសង្ស័យ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «អំពីស្ថានភាពពិតប្រាកដ» គឺទាក់ទងទៅនឹងការមិនដឹងច្បាស់ ហើយពាក្យស្មើគ្នាត្រូវបានលុបចោលពីផ្នែកនៃការដឹង ឬវាទាក់ទងទៅនឹងការដឹង ហើយពាក្យស្មើគ្នាត្រូវបានលុបចោលពីផ្នែកនៃការមិនដឹង។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ដោយសារតែខែថ្មីត្រូវបាំង» អក្សរ (បា) គឺសម្រាប់បញ្ជាក់ពីមូលហេតុ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ដូច្នេះទើបមានលទ្ធភាពអាចទៅរួច» ជាទម្រង់អកម្ម (ប៊ីនណាយម៉ាជ្ជុល) ពោលគឺស្ថានភាពគឺអាចទៅរួច។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ដោយបត់ម្រាមដៃមេរបស់គាត់» មិនបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថាជាម្រាមដៃមេខាងស្តាំ ឬខាងឆ្វេងនោះទេ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «និងសម្តីរបស់គាត់» ដោយអានជាស្រៈអូ (ហ្សារ) ជាការភ្ជាប់ទៅនឹងសម្តីទីមួយរបស់គាត់។ លោកអ៊ីបនេ ហាចារ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ផលបុណ្យនៃខែខ្វះគឺដូចជាខែពេញដែរ ចំពោះបុណ្យកុសលដែលបានកំណត់សម្រាប់ខែរ៉ាម៉ាដាន់ ចំណែកឯផលបុណ្យដែលទាក់ទងនឹងការបួសថ្ងៃទីសាមសិប មិនថាជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វាតា, វ៉ាជីប) ឬសុខចិត្ត (មុនទុប) នៅពេលបរិភោគពេល sahuri និងពេលបំបែកបួសរបស់វា គឺជាការថែមលើសដែលធ្វើឱ្យខែខ្វះលើសលុបឡើង ដូចជាករណីមានពពកបាំងនៅថ្ងៃទីសាមសិប ដែលមិនដឹងថាវាជាខែរ៉ាម៉ាដាន់ ឬជាខែសាកបាន់ ឬដោយសារមានពពកបាំងពីខែរ៉ាជ៉ាប់។ «ហើយត្រូវគេហាមឃាត់នៅក្នុងថ្ងៃនោះ» ពោលគឺថ្ងៃសង្ស័យ «រាល់ការបួសទាំងអស់» មិនថាជាការបួសកាតព្វកិច្ច បួសវ៉ាជីប និងការបួសដែលគេស្ទាក់ស្ទើររវាងការបួសស៊ូណាន់ត់ និងការបួសវ៉ាជីប «លើកលែងតែការបួសស៊ូណាន់ត់ដែលបានប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងមុតមាំដោយគ្មានការស្ទាក់ស្ទើររវាងវា និងការបួសផ្សេងទៀត» នោះគឺវាមិនត្រូវគេហាមឃាត់ឡើយ យោងតាមហាឌីសអាល់ស៊ីរ៉ារ ប្រសិនបើវាធ្វើឡើងក្នុងលក្ខណៈដែលមនុស្សទូទៅមិនដឹង ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេទម្លាប់បួសវាដោយគិតថាវាជាការបន្ថែមលើកាតព្វកិច្ច។ ហើយប្រសិនបើវាត្រូវចំថ្ងៃដែលគាត់ធ្លាប់បួសជាប្រចាំ នោះការបួសរបស់គាត់គឺប្រសើរបំផុតដោយឯកច្ឆន្ទ។ ហើយពួកគេមានការយល់ឃើញខុសគ្នាអំពីអ្វីដែលប្រសើរបំផុតប្រសិនបើវាមិនចំថ្ងៃដែលគាត់ធ្លាប់បួសជាប្រចាំ៖ អ្នកខ្លះពោលថា ការពិចារណាគឺប្រសើរបំផុតដើម្បីជៀសវាងពីអត្ថន័យច្បាស់នៃការហាមឃាត់ ហើយអ្នកខ្លះទៀតពោលថា ការបួសគឺប្រសើរបំផុតដោយការអនុវត្តតាមលោក అలీ (អាលី) និងលោកស្រី عائشة (អាអ៊ីសាហុ) ព្រោះថាតួលោកទាំងពីរធ្លាប់បួសវា។ «ហើយប្រសិនបើវាលេចច្បាស់ថាវាជាខែរ៉ាម៉ាដាន់...» ចំពោះខែរ៉ាម៉ាដាន់ គឺមានគុណធម៌ដ៏ច្រើនស្របតាមខ្លួនវាផ្ទាល់ ដោយមិនគិតពីចំនួនថ្ងៃសរុបរបស់វា ដូចជាការអភ័យទោសចំពោះបាបកម្មសម្រាប់អ្នកដែលបានបួសវាដោយសេចក្តីជំនឿ និងការរំពឹងទុកផលបុណ្យ ការចូលទៅតាមទ្វារសួគ៌ដែលបានរៀបចំសម្រាប់អ្នកបួស និងការផ្តល់កិត្តិយសផ្សេងៗទៀត។ ហើយរឿងនេះគឺគ្មានភាពខុសគ្នារវាងការដែលវាជាខែខ្វះ ឬខែពេញនោះទេ។ ចំណែកឯផលបុណ្យដែលបានកំណត់សម្រាប់ថ្ងៃវាក្នុងលក្ខណៈជាក់លាក់នីមួយៗវិញ គឺជារឿងផ្សេងមួយទៀត ដែលពេលខ្លះផលបុណ្យអាចផ្តល់ដល់ខែពេញនូវអ្វីដែលមិនផ្តល់ដល់ខែខ្វះ។ លោកអ្នកប្រាជ្ញដ៏ស្គាល់អល់ឡោះ តាអាឡា អាល់អុជ្យូរី បានតាក់តែងកំណាព្យអំពីខែបួសពេញ និងខែខ្វះក្នុងសម័យកាលរបស់ท่านព្យាការី សល់លល់ឡោះហុ អាល័យហុ វ៉ាសាឡាម ដោយពោលថា៖ ការកាតព្វកិច្ចបួសបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំទីពីរនៃគករាសី។ ... ដូច្នេះព្យាការីនៃសេចក្តីមេត្តាករុណាបានបួស។ ដូច្នេះបួនខែមានម្ភៃប្រាំបួនថ្ងៃ។ ... បានបន្ថែមលើសពីនេះដោយការបំពេញខែពេញ។ ដូចគ្នានេះដែរសម្រាប់អ្នកខ្លះ ហើយលោកអាល់ហៃតាមីបានពោលថា៖ ... គ្មាននរណាម្នាក់បានបួសខែពេញលេញក្រៅពីខែដែលបានដឹងនោះទេ។ ហើយសម្រាប់លោកអាល់ដុមីរី គឺពីរខែ។ ... និងខែខ្វះក្រៅពីនោះ ចូរយកការពន្យល់របស់ខ្ញុំចុះ។ ចប់ការ ציטូត ពីការពន្យល់របស់លោកម្ចាស់ដោយសង្ខេប។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ឬមានពពកបាំងពីខែរ៉ាជ៉ាប់» សព្វនាម (ហុ) នៅក្នុងពាក្យ (យូគំ) គឺបង្វែរទៅរកខែសាកបាន់ ពោលគឺ ឬមានពពកបាំងខែថ្មីសាកបាន់ពីខែរ៉ាជ៉ាប់ ដូច្នេះទើបចំនួនរបស់វាត្រូវបានបំពេញ។ ដូច្នេះ ប្រើសិនជាមិនឃើញខែថ្មីរ៉ាម៉ាដាន់ ការសង្ស័យក៏កើតមានឡើងនៅក្នុងថ្ងៃទីសាមសិបនៃខែសាកបាន់ តើវាជាថ្ងៃទីសាមសិបដែរឬទេ ដូច្នេះខែរ៉ាជ៉ាប់ក្លាយជាខែពេញ? ឬវាជាថ្ងៃទីសាមសិបប្រាំមួយ (កែជាថ្ងៃទីសាមសិបមួយ) ដូច្នេះខែរ៉ាជ៉ាប់ក្លាយជាខែខ្វះ ហើយថ្ងៃដែលមកដល់គឺជាថ្ងៃទីមួយនៃខែរ៉ាម៉ាដាន់? សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «យោងតាមហាឌីសអាល់ស៊ីរ៉ារ» ព្រោះវាបង្ហាញពីការលើកទឹកចិត្តឱ្យបួសថ្ងៃចុងខែសាកបាន់ ដែលវាជាសម្តីរបស់ท่านព្យាការី សល់លល់ឡោះហុ អាល័យហុ វ៉ាសាឡាម ទៅកាន់បុរសម្នាក់ថា៖ «តើអ្នកបានបួសថ្ងៃស៊ីរ៉ារនៃខែសាកបាន់ដែរឬទេ?» គាត់តបថា៖ ទេ (មិនបានបួសទេ)។ នោះទ្រង់មានរាជវចនាសាស្ត្រថា៖ «ដូច្នេះប្រសិនបើអ្នកបានបួសរួចរាល់ (កែជា៖ ប្រសិនបើអ្នកបានបំបែកបួសរួចរាល់ គឺនៅពេលបុណ្យហ្វ៊ីត្រ) នោះចូរអ្នកបួសជំនួសវិញមួយថ្ងៃចុះ»។ ហើយនៅក្នុងនោះបញ្ជាក់ថា ទីតាំងរបស់វាគឺនៅចុងខែសាកបាន់ដែលប្រាកដប្រជា ចំណែកឯថ្ងៃសង្ស័យគឺអាចទៅរួចដែលវាជាថ្ងៃនៃខែរ៉ាម៉ាដាន់។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ប្រសិនបើវាធ្វើឡើងក្នុងលក្ខណៈ...» គឺជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់សម្តីរបស់លោកដែលថា មិនត្រូវហាមឃាត់។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «នោះ» ពោលគឺការបួស។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេទម្លាប់» គឺជាមូលហេតុសម្រាប់អវិជ្ជមាន ដែលវាគឺជាសម្តីរបស់លោក «ដឹង» ពោលគឺប្រសិនបើពួកគេធ្វើវា ពួកគេនឹងទម្លាប់វា។ ហើយប្រសិនបើលោកបានពោលថា ក្រែងលោពួកគេមិនទម្លាប់... ពោលគឺយើងបានកំណត់លក្ខខណ្ឌនេះឡើង ដើម្បីកុំឱ្យមានការទម្លាប់ ខណៈដែលការប្រើប្រាស់ពាក្យ (កាន៉ា) គឺកាន់តែច្បាស់ជាង។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ដោយគិតថាវា» គឺជាមូលហេតុសម្រាប់សម្តីរបស់លោក «ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេទម្លាប់»។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ការបន្ថែមវា» ពោលគឺការបួសថ្ងៃសង្ស័យ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ចំពោះអត្ថន័យច្បាស់នៃការហាមឃាត់» គឺសម្តីរបស់ท่านព្យាការី សល់លល់ឡោះហុ អាល័យហុ វ៉ាសាឡាម ដែលថា៖ «ចូរពួកអ្នកកុំឈានមុខខែរ៉ាម៉ាដាន់ដោយការបួសមុនមួយថ្ងៃ ឬពីរថ្ងៃ លើកលែងតែបុគ្គលណាដែលធ្លាប់បួសការបួសណាមួយ ដូច្នេះគាត់ក៏បួសវាចុះ»។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅការពន្យុលដ៏ធំ អំពីអត្ថន័យច្បាស់នៃការហាមឃាត់ វាគឺជាការប្រសើរបំផុត។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ហើយអ្នកខ្លះទៀតពោលថា ការបួស...» គឺជាអ្វីដែលលោកអ្នកនិពន្ធបានប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងមុតមាំ ដូច្នេះវាបង្ហាញថាវាជាការត្រឹមត្រូវ។ ហើយការពិភាក្សាបន្ទាប់បង្ហាញថាវាជាការប្រសើរបំផុតសម្រាប់តែក្រុមមនុស្សពិសេស (ខ្វាវ៉ាស) ប៉ុណ្ណោះ។ ហើយនៅក្នុងកន្សោមពាក្យតាន់វីរ និងការពន្យល់របស់វា និងលើកលែងតែក្រុមខ្វាវ៉ាសបួសវា... ហើយអ្នកដទៃក្រៅពីពួកគេបំបែកបួសបន្ទាប់ពីម៉ោងថ្ងៃត្រង់ គឺជាការចេញដីកា (ហ្វាដ្វា) លើរឿងនេះ ដើម្បីបដិសេធការចោទប្រកាន់ពីការហាមឃាត់។ ចប់ការ ציטូត។ ដូច្នេះវាបានផ្តល់នូវភាពខុសគ្នានៅក្នុងការយល់ឃើញអំពីភាពប្រសើរបំផុតនៃការបួសរបស់វាសម្រាប់ក្រុមខ្វាវ៉ាស លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «វាគ្រប់គ្រាន់ជំនួសឱ្យវា» ពោលគឺជំនួសឱ្យខែរ៉ាម៉ាដាន់ «នូវអ្វីដែលគាត់បានបួស» មិនថាដោយเจ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل فيما يثبت به الهلال وفي صوم يوم الشك
ជំពូកទី១៖ ការបកស្រាយអំពីអ្វីៗដែលមិនធ្វើឱ្យខូចសីលស័ក្តិ ឬខូចការបួស (សោម) អធិប្បាយ៖ ភាពខូច និងភាពមោឃៈនៅក្នុងការគោរពប្រតិបត្តិគឺដូចគ្នា។ ពាក្យថា «ទាំងស្រុង» អាចមានន័យពាក់ព័ន្ធទៅនឹងពាក្យ «មិនធ្វើឱ្យខូច» មានន័យថា វាមិនខូចដោយសារការធ្វើសកម្មភាពណាមួយក្នុងចំណោមសកម្មភាពទាំងនោះឡើយ។ អត្ថន័យបង្កប់របស់វាគឺថា វាจะខូចប្រសិនបើធ្វើវាទាំងអស់គ្នា ឬធ្វើវា fragmentary (ខ្លះៗ) ប៉ុន្តែការពិតគឺមិនមែនបែបនោះទេ។ វាក៏អាចមានន័យពាក់ព័ន្ធទៅនឹងពាក្យ «មិនមែនកំណត់ចំនួន» មានន័យថា ចំនួននេះមិនមែនជាចំនួនកំណត់ស្លាប់ខ្លួនដែលមិនអាចកើនឡើងនោះទេ។ អ្វីដែលល្អបំផុតគឺគួរតែលុបឃ្លានេះចេញ ព្រោះវាម៉្យាងមិនសូវមានប្រយោជន៍ធំដុំ និងម៉្យាងទៀតការដាក់អក្សរ «អាល់» នាំមុខពាក្យ «ម៉ារ៉ាស់» (ដង/ម្ដង) គឺជាការបង្កើតពាក្យថ្មី។ ពាក្យថា៖ «ដោយការភ្លេចភ្លាំង»៖ ការភ្លេចភ្លាំងគឺការមិននឹកនាឃើញដល់រឿងអ្វីមួយនៅពេលដែលត្រូវការ។ ដូចដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងសៀវភៅសរសេរពន្យល់ (ស៊ើរហ៍)។ ហើយត្រូវបានកំណត់ចំពោះអ្នកភ្លេច ដើម្បីជាការបែងចែកដាច់ពីអ្នកដែលច្រឡំ ដែលអ្នកនោះគឺជាអ្នកដែលនឹកនាដល់ការបួស ប៉ុន្តែមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចការបួស គឺគាត់មិនបានតាំងចិត្តបរិភោគ ឬផឹកឡើយ ប៉ុន្តែគាត់គ្រាន់តែមានបំណងខ្ពុរមាត់ ឬភ្លក់រសជាតិអាហារ ប៉ុន្តែមានអ្វីមួយបានជ្រុលហូរចុះទៅក្នុងពោះវៀនរបស់គាត់ ឬគាត់បានធ្វើសកម្មភាពរួមភេទដ៏អាក្រក់រហូតដល់ក្បាលលិង្គរបស់គាត់ចូលទៅ នោះវាធ្វើឱ្យខូចការបួស។ ចំណែកឯអ្នកដែលធ្វើតាមបែបស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាករូហ៍) និងអ្នកដែលកំពុងដេក គឺមានឋានៈដូចជាអ្នកច្រឡំដែរ ដូចដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងសៀវភៅពន្យល់របស់លោក សាយយីដ (ស៊ើរហ៍ អាសសាយយីដ)។ ពាក្យថា៖ «ចំពោះការបួសរបស់ខ្លួន»៖ គឺមិនមែនភ្លេចទង្វើរបស់ខ្លួនឡើយ ព្រោះថា៖ «អល់ឡោះជាអ្នកបានបញ្ជូនវា (ស្បៀង) មកឱ្យគាត់» ដូច្នេះហើយ គឺមិនតម្រូវឱ្យគាត់សងបួស (កូឌ៉ា) ឡើយ។ ការរួមភេទក៏មានន័យដូចគ្នានឹងការបរិភោគ និងការផឹកនេះដែរ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់នឹកឃើញឡើងវិញ គាត់ត្រូវតែដកចេញជាបន្ទាន់ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បន្តនៅ100% ក្រោយពីនឹកឃើញ នោះការបួសរបស់គាត់ត្រូវខូច។ ប្រសិនបើគាត់កម្រើកខ្លួនដោយចេតនាហើយមិនដកចេញ ឬក៏គាត់ដកចេញហើយរួចបញ្ចូលវាចូលទៅវិញ នោះគាត់ត្រូវពិន័យជាអំពើបាប (កាហ្វារ៉ាត់)។ ប្រសិនបើគាត់ដកចេញដោយសារតែខ្លាចភ្លឺថ្ងៃរះ (ហ្វុជើរ) រួចហើយគាត់ក៏ចេញទឹកកាមបន្ទាប់ពីពេលហ្វុជើរ ប៉ុន្តែការដកចេញនោះគឺគ្មានបញ្ហាអ្វីឡើយ ព្រោះថាមិនមានការរួមភេទទាំងរូបរាង និងអត្ថន័យ។ «ហើយប្រសិនបើអ្នកភ្លេចនោះមានសមត្ថភាពក្នុងការ» បញ្ចប់ «ការបួស» ដល់ពេលយប់ដោយគ្មានការលំបាកអ្វីគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដូចជាយុវជនម្នាក់ដែលមានកម្លាំងមាំមួន «អ្នកដែលឃើញគាត់បរិភោគគួរតែរំលឹកគាត់ ហើយប្រសិនបើគាត់បោះបង់ចོល (មិនរំលឹក) គឺត្រូវស្អប់ខ្ពើម (ការមិនរំលឹក)» នេះបើយោងតាមមតិដែលត្រូវបានជ្រើសរើស (មុកតារ) ដូចមានក្នុងសៀវភៅ អាល់ហ្វាត់។ ហើយមានពាក្យខុសពីនេះថា អ្នកណាដែលឃើញបុគ្គលដទៃទៀតបរិភោគដោយភ្លេចភ្លាំងក្នុងខែរ៉ូម៉ាឌន គឺមិនបាច់ប្រាប់គាត់ទេ ព្រោះថាការបរិភោគរបស់គាត់បែបនេះមិនធ្វើឱ្យខូចការបួសរបស់គាត់ឡើយ។ ហើយប្រសិនបើអ្នកភ្លេចនោះត្រូវបានគេរំលឹកខណៈពេលដែលគាត់កំពុងបរិភោគ ដោយមានគេប្រាប់គាត់ថា៖ «លោកកំពុងបួសតើ» ប៉ុន្តែគាត់មិនបាននឹកឃើញទេ នោះគាត់ត្រូវតម្រូវឱ្យសងបួស (កូឌ៉ា) យោងតាមមតិដែលត្រូវបានជ្រើសរើស (មុកតារ)។ «ហើយប្រសិនបើគាត់គ្មានកម្លាំងកាយទេ នោះការមិនរំលឹកគាត់គឺប្រសើរជាង» ព្រោះវាពាក់ព័ន្ធនឹងការកាត់ផ្តាច់ស្បៀង និងការបង្ហាញក្តីមេត្តាករុណាដល់គាត់ មិនថាក្នុងវ័យចាស់ជរា ឬវ័យយុវជនឡើយ «ឬក៏គាត់ចេញទឹកកាមដោយសារការមើលទៅកាន់ទ្វារមាសរបស់ស្ត្រី គឺមិនធ្វើឱ្យខូចការបួសឡើយ ឬដោយសារការគិត ទោះបីជាគាត់មើលយូរ ឬគិតយូររហូតដល់ចេញទឹកកាមក៏ដោយ» ព្រោះថាគ្មានវត្តមាននៃការរួមភេទទាំងរូបរាង និងទាំងអត្ថន័យឡើយ។ ប្រភពអត្ថបទដើម និងប្រធានបទ៖ ជំពូក៖ ការបកស្រាយអំពីអ្វីៗដែលមិនធ្វើឱ្យខូចការបួស
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب في بيان ما لا يفسد الصوم
អត្ថបទបកប្រែ៖ មូលហេតុដែលមិនធ្វើឱ្យខូចសីលធម៌នៃការបួស (មិនអសុចិ ឬមិនខូចការបួស) គឺដោយសារតែទឹកមាត់ដែលហូរចូលទៅក្នុងបំពង់កដោយធម្មជាតិ ដែលមិនអាចជៀសវាងបាន គឺខុសពីអ្វីដែលមានចេតនា בליលេប ចូលទៅក្នុងខ្លួន ព្រោះថាករណីនោះមិនមែនជាការបង្ខំឡើយ។ (ចប់ការអធិប្បាយ) ឬការទំពារអ្វីមួយដែលមានទំហំប៉ុនគ្រាប់ល្ង គឺទំហំប៉ុននោះឯង ដែលគេបានយកវា "ពីក្រៅមាត់ រហូតដល់វាគ្ហនិងរលាយបាត់អស់ ដោយមិនមានរសជាតិនៅក្នុងបំពង់ក" ដូចមានចែងនៅក្នុងគម្ពីរអាល់-កាដហ្វី (الكافي) ហើយលោកអាល់-កាម៉ាល (الكمال) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះគឺជាការយល់ឃើញដ៏ល្អបំផុត ដូច្នេះសូមឲ្យការទំពារក្នុងបរិមាណតិចតួចទាំងអស់ប្រកាន់ខ្ជាប់តាមគោលការណ៍នេះចុះ។ (ចប់ការអធិប្បាយ) សម្ដីរបស់អ្នកនិពន្ធ៖ "ពីអ្វីដែលហូរចូលដោយខ្លួនឯង" គឺដូចមានសរសេរក្នុងការពន្យល់ (ស៊ើរហ៍) និងកន្សោមពាក្យរបស់អ្នកនិពន្ធសៀវភៅអាន់-ណាហ្ស រួមទាំងលោកអាល់-សាយុដ ក្នុងការពន្យល់របស់លោកថា៖ អ្វីដែលហូរចូល គឺជាការប្រសើរជាង ដែលត្រូវនឹងសម្ដីរបស់គាត់ដែលថា៖ មិនមែនជាអ្វីដែលមានចេតនាបញ្ជូនចូលទៅក្នុងខ្លួននោះទេ ពោលគឺអ្នកបួសត្រូវការពាក់ព័ន្ធនឹងការជួយជ្រោមជ្រែងក្នុងការលេបវា។ សម្ដីរបស់គាត់ដែលថា៖ "ឬការទំពារអ្វីមួយដែលមានទំហំប៉ុនគ្រាប់ល្ង" គឺត្រូវបានកំណត់ចំពោះការទំពារ ព្រោះថាបើគេលេបវា នោះការបួសរបស់គេនឹងត្រូវខូច ហើយចំពោះកាតព្វកិច្ចត្រូវបង់លោះបាប (កាហ្វារ៉ាត់) គឺមានទស្សនៈពីរដែលត្រូវបានសម្រេចថាត្រឹមត្រូវ ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយលោកអាល់-សាយុដ។ សម្ដីរបស់គាត់ដែលថា៖ "ហើយនេះ" គឺសំដៅទៅលើការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះវត្តមាននៃរសជាតិនៅក្នុងបំពង់ក និងការអវត្តមានរបស់វា។ សម្ដីរបស់គាត់ដែលថា៖ "ដូច្នេះសូមឲ្យវា..." ពោលគឺវត្តមាននៃរសជាតិនៅក្នុងបំពង់ក និងការអវត្តមានរបស់វា គឺជាគោលការណ៍ ពោលគឺច្បាប់ទូregarding ចំពោះរាល់វត្ថុតិចតួចដែលបានទំពារ។ អល់ឡោះ ព្រះអង្គដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសចំពោះអល់ឡោះដ៏មហិមា។ ជំពូក៖ អំពីកិច្ចការដែលធ្វើឱ្យខូចការបួស ហើយតម្រូវឱ្យមានការបង់លោះបាប (កាហ្វារ៉ាត់) ព្រមទាំងការសងវិញ (កាដាព) "វាមានចំនួនម្ភៃពីរយ៉ាង" ដោយប្រហែល ប្រសិនបើអ្នកទទួលបន្ទុក (មូកាល់ឡាហ្វ) ដែលជា "អ្នកបួស" បានធ្វើវាឡើង ដោយបានប្តេជ្ញាចិត្តតាំងពីយប់សម្រាប់ការបួសខែរ៉ាម៉ាដាន ហើយគ្មានរឿងរ៉ាវអ្វីកើតឡើងដែលអនុញ្ញាតឱ្យបំបែកការបួសបន្ទាប់ពីនោះ ដូចជាជំងឺ ឬមុននោះ ដូចជាការធ្វើដំណើរ ហើយអំពើរបស់គាត់នោះ "គឺការធ្វើអ្វីមួយក្នុងចំណោមរឿងទាំងនោះ" ពោលគឺទង្វើខុសឆ្គងទាំងឡាយ "ដោយការស្ម័គ្រចិត្ត" ដើម្បីដកចេញនូវករណីដែលត្រូវគេបង្ខំ ទោះបីជាប្រពន្ធរបស់គាត់បង្ខំគាត់ក៏ដោយ យោងទៅតាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត ដូចមានក្នុងសៀវភៅអាល់-ចៅហ្វារ៉ាត់ ហើយនេះជាការចេញដីកា (ហ្វាដ្វា) ដូច្នេះគឺមិនមានការបង់លោះបាប (កាហ្វារ៉ាត់) ឡើយ ទោះបីជាការស្ម័គ្រចិត្តនោះកើតមានឡើងក្នុងពេលរួមភេទក៏ដោយ ព្រោះថាវាបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីការបំបែកការបួសដោយការត្រូវបានបង្ខំនៅពេលចាប់ផ្ដើមក៏ដោយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب مايفسد به الصوم وتجب به الكفارة مع القضاء
ជំពូក៖ អំពីបាបលោះលែង (កហ្វារ៉ាត់) និងអ្វីដែលធ្វើឱ្យរួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវចំពោះបុគ្គលដែលត្រូវជាប់កាតព្វកិច្ច ចំណែកឯអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសខ្លះ ដែលយល់ឃើញថាការបូមឈាម (ហាជីមាត់) ធ្វើឱ្យខូចសីលបួស គឺមិនតម្រូវឱ្យបង់កហ្វារ៉ាត់នោះឡើយ ព្រោះមុខងាយរបស់ជនសាមញ្ញគឺត្រូវកាន់តាមការផ្ដល់យោបល់របស់អ្នកប្រាជ្ញ (មុហ្វទី) ហេតុនេះហើយបានជាការផ្ដល់យោបល់នោះក្លាយជាការសង្ស័យមួយសម្រាប់រូបគេ ទោះបីជាវាជាការយល់ខុសចំពោះអ្នកផ្ដល់យោបល់នោះក៏ដោយ ដូចមានចែងក្នុងសៀវភៅ អាល់ប៊ុរហាន លើកលែងតែពេលដែលអ្នកទទួលការបូមឈាម ឬអ្នកបូមឈាមបាន «ឮហាឌីស» គឺបន្ទូលរបស់ท่านព្យាការី សឡោះអល់ឡោះអលៃហ៍វ៉េសាឡាម ដែលថា៖ «អ្នកបូមឈាម និងអ្នកទទួលការបូមឈាម គឺខូចសីលបួសហើយ» ហើយរូបគេ «មិនបានដឹងពីការបកស្រាយផ្សេង (តាក់វីល) យោងតាមស្មារតីនៃមហ្សាហាប់» ព្រោះថាបន្ទូលរបស់រ៉សូល គឺមិនមានកម្រិតទាបជាងពាក្យសម្ដីរបស់អ្នកប្រាជ្ញឡើយ ដូច្នេះវាទើបជាការសមស្របជាងក្នុងការផ្ដល់លេសដល់អ្នកដែលមិនបានដឹងពីការបកស្រាយនោះ ហើយហេតុដូចនេះហើយ «ប្រសិនបើគេដឹងពីការបកស្រាយនោះ គឺតម្រូវឱ្យគេបង់កហ្វារ៉ាត់» ព្រោះតែការបាត់បង់នូវភាពស្រពិចស្រពិល (ស៊ុបហ្វាត់)។ ហេតុនេះហើយ ទើបកហ្វារ៉ាត់ ត្រូវតម្រូវឱ្យបង់លើស្ត្រីដែលបានព្រមព្រៀងជាមួយបុរសម្នាក់ ដែលបង្ខិតបង្ខំខ្លួនឱ្យរួមភេទ ព្រោះថាដើមចមនៃកហ្វារ៉ាត់ គឺបទល្មើសនៃការបំផ្លាញសីលបួសដោយការរួមភេទផ្ទាល់ ហើយវាបានកើតឡើងពីភាគីរបស់នាងតាមរយៈការយល់ព្រមឱ្យមានសកម្មភាពនោះ ដូចជាករណីដែលនាងដឹងថាបានចូលពេលព្រឹក (ហ្វាជ្ញ) ហើយនាងក៏បានយល់ព្រមឱ្យស្វាមីរួមភេទ ខណៈដែលស្វាមីមិនទាន់បានដឹងពីការចូលពេលព្រឹកនោះឡើយ។ ហើយនៅក្នុងនោះដែរ គឺថាយենើងមិនបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវភាពត្រឹមត្រូវនៃការផ្ដល់យោបល់របស់គាត់នោះទេ ប៉ុន្តែយើងគ្រាន់តែចាត់ទុកវាជាការសង្ស័យមួយដែលជួយទម្លាក់កហ្វារ៉ាត់តែប៉ុណ្ណោះ ហើយចំណុចនេះតម្រូវឱ្យមិនចាំបាច់ត្រូវកម្រិតត្រឹមតែអ្វីដែលគាត់បានលើកឡើងនោះឡើយ ពោលគឺពាក្យសម្ដីដែលថា៖ «អ្នកដែលយល់ថាការបូមឈាមធ្វើឱ្យខូចសីលបួស» តាមការពិតការមិនកំណត់ចំពោះតែការបូមឈាមគឺជារឿងដែលប្រសើរជាង ព្រោះវាគ្របដណ្តប់ទៅលើបញ្ហាបូមឈាម និងបញ្ហាដទៃទៀតបន្ទាប់ពីនោះ ម្យ៉ាងវិញទៀតពាក្យសម្ដីរបស់គាត់ដែលថា «អ្នកដែលយល់ថា...» ក៏មិនមែនជាការចាំបាច់ដែរ ពោលគឺទោះបីជាអ្នកនីតិសាស្ត្រ (ហ្វាគីហ៍) យល់ខុសក៏ដោយ ដូចដែលបានកន្លងផុតទៅហើយ និងដូចដែលបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់បន្ទាប់ពីពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «លើកលែងតែពេលដែលអ្នកទទួលការបូមឈាម ឬអ្នកបូមឈាមបានឮហាឌីស» ការមិនកំណត់ត្រឹមតែអ្នកទាំងពីរនេះគឺជារឿងដែលប្រសើរជាង ដោយសារតែភាពទូទៅនៃការលើកលែង ចំណែកឯពាក្យថា៖ «ដោយមិនបានដឹងពីការបកស្រាយរបស់វា» មានន័យថា ការយល់ថាគោលបំណងនៃហាឌីសនោះគឺការថយចុះនូវបុណ្យកុសល ចំណែកឯពាក្យថា៖ «មិនមានកម្រិតទាបជាងពាក្យសម្ដីរបស់អ្នកប្រាជ្ញឡើយ» មានន័យថា ពាក្យសម្ដីរបស់អ្នកប្រាជ្ញត្រូវបានគេចាត់ទុកជាលេសដ៏សមរម្យមួយទៅហើយ ដូច្នេះបន្ទូលរបស់រ៉សូល គឺរឹតតែគួរត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់ជាងនេះទៅទៀត ចំណែកឯពាក្យថា៖ «ហើយហេតុដូចនេះហើយ» មានន័យថា គឺដោយសារតែការកំណត់ថាការមិនតម្រូវឱ្យបង់កហ្វារ៉ាត់ គឺចំពោះករណីដែលមិនដឹងពីការបកស្រាយ ទើបយើងបានពោលថា ប្រសិនបើគេដឹង...។ ចំណែកឯពាក្យថា៖ «ដោយសារតែការរួមភេទផ្ទាល់» ដូច្នេះគេមិនអាចពោលថា មិនមានការរួមភេទកើតឡើងពីភាគីរបស់នាងនោះទេ គឺវាបានកើតឡើងពីនាង ហេតុនេះទើបនាងត្រូវជាប់កហ្វារ៉ាត់ ម្យ៉ាងវិញទៀតប្រសិនបើការរួមភេទនោះត្រូវបានគេយកមកគិតគូរ នោះស្វាមីក៏ត្រូវតែជាប់កហ្វារ៉ាត់ដែរ ព្រោះសកម្មភាពនោះមានវត្តមានពីខាងស្វាមីស្រាប់ ចំណែកឯពាក្យថា៖ «ដូចជាករណីដែលនាងដឹង...» គឺការប្រៀបធៀបទៅលើកាតព្វកិច្ចបង់កហ្វារ៉ាត់គឺធ្លាក់លើរូបនាង មិនមែនធ្លាក់លើរូបស្វាមីឡើយ។ ហើយអល់ឡោះ គឺទ្រង់ជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត និងសូមការអភ័យទោសចំពោះអល់ឡោះដ៏មហិមា។ ជំពូក៖ អំពីកហ្វារ៉ាត់ និងអ្វីដែលធ្វើឱ្យវាធ្លាក់រលត់ពីការទទួលខុសត្រូវ បន្ទាប់ពីកាតព្វកិច្ចបានកើតមានឡើង «កហ្វារ៉ាត់ត្រូវបានធ្លាក់រលត់ទៅវិញ» ដែលវាជាកហ្វារ៉ាត់ដែលតម្រូវឱ្យបង់ដោយសារការប្រព្រឹត្តនូវទង្វើដែលបង្កឱ្យមានវា គឺតាមរយៈការកើតមានឡើងនូវរដូវ (ហៃដ៍) ការសម្រាលកូន (នីហ្វាស) ឬក៏ការកើតមានឡើងនូវ «ជំងឺដែលអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគ» គឺតាមរយៈការកើតឡើងដោយគ្មានការបង្កឡើងពីបុគ្គលដែលត្រូវជាប់កាតព្វកិច្ចនោះទេ មុនពេលដែលលេសនោះបានកើតមានឡើង «គឺនៅក្នុងថ្ងៃនោះ» ពោលគឺថ្ងៃដែលបំផ្លាញសីលបួសដែលជាហេតុតម្រូវឱ្យបង់កហ្វារ៉ាត់ ព្រោះថាការបង់កហ្វារ៉ាត់ គឺវាត្រូវបានតម្រូវឱ្យមានឡើងចំពោះការកាន់សីលបួសដែលតម្រូវឱ្យមានជាចាំបាច់ ហើយការកាន់សីលបួសនោះគឺមិនអាចបែងចែកជាកំណាត់ៗបានឡើយ ទាំងការកើតមានឡើង និងទាំងការធ្លាក់រលត់ទៅវិញ ហេតុនេះហើយទើបភាពស្រពិចស្រពិល (ស៊ុបហ្វាត់) បានចូលមកតាំងលំនៅចំពោះការមិនតម្រូវឱ្យមានការកាន់សីលបួសនោះ តាំងពីដើមទីមកម្ល៉េះ តាមរយៈការកើតមានឡើងនូវលេសនៅពេលចុងបញ្ចប់នៃថ្ងៃនោះ។ រីឯករណីដែលជំងឺនោះកើតឡើងដោយសារសកម្មភាពរបស់ខ្លួនឯង ដូចជាការធ្វើឱ្យខ្លួនឯងរបួស ឬការទម្លាក់ខ្លួនឯងពីលើភ្នំ ឬពីលើដំបូលផ្ទះ នោះបើយោងតាមការសម្រេចចិត្តដែលត្រូវបានជ្រើសរើស គឺកហ្វារ៉ាត់មិនត្រូវបានធ្លាក់រលត់ចំពោះរូបគេឡើយ នេះបើតាមការសម្តែងរបស់លោក អាល់កាណាល។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ ជុំអុលអ៊ុលូម បានចែងថា៖ ប្រសិនបើបុគ្គលណាមួយបានធ្វើឱ្យខ្លួនឯងនឿយហត់ក្នុងកិច្ចការអ្វីមួយ ឬធ្វើការងាររហូតដល់បណ្ដាលឱ្យខ្លួនឯងស្រេកទឹកខ្លាំង រួចហើយគេក៏បរិភោគអាហារ នោះគេត្រូវបង់កហ្វារ៉ាត់ ព្រោះគេមិនមែនជាអ្នកធ្វើដំណើរ និងក៏មិនមែនជាអ្នកជំងឺដែរ។ ហើយក៏មានការយល់ឃើញផ្សេងពីនេះផងដែរ ដែលជាទស្សនៈត្រូវបានកាន់តាមដោយលោក អាល់បាកាលី។ ហើយកហ្វារ៉ាត់ «មិនត្រូវបានធ្លាក់រលត់ឡើយ ចំពោះបុគ្គលដែលត្រូវគេនាំធ្វើដំណើរដោយបង្ខំ» ដូចជាករណីដែលគេធ្វើដំណើរដោយការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួនឯង «បន្ទាប់ពីវាបានក្លាយជាកាតព្វកិច្ចចាំបាច់ចំពោះរូបគេរួចទៅហើយ យោងទៅតាមទស្សនៈ ظاہر الرواية (ហ្សាហ៊ីរុ រ៉ូវ៉ាយ៉ា)» ព្រោះថាលេសនោះគឺមិនបានកើតឡើងមកពីភាគីរបស់ម្ចាស់សិទ្ធិនັ້ນឡើយ។ ហើយកហ្វារ៉ាត់នោះគឺ «ការលោះបួសដោយការដោះលែងទាសករ ឬទាសី» ដែលមិនមានពិការភាពដែលបាត់បង់នូវអត្ថប្រយោជន៍នៃការចាប់កាន់ ការដើរ ការនិយាយ ការមើលឃើញ និងការចងចាំ «ទោះបីជាទាសករ ឬទាសីនោះមិនមែនជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមក៏ដោយ» យោងទៅតាមភាពទូទៅនៃអត្ថបទគម្ពីរ។ «ដូច្នេះប្រសិនបើគេមិនមានលទ្ធភាពធ្វើវាបាន» ពោលគឺការដោះលែងដោយសារតែការមិនមានភាពជាម្ចាស់លើទាសករ ឬទាសីនោះ និងការមិនមានលទ្ធភាពទិញតម្លៃរបស់វា នោះគឺ «ត្រូវកាន់សីលបួសពីរខែជាប់ៗគ្នា ដែលក្នុងនោះមិនត្រូវមានថ្ងៃបុណ្យអ៊ីឌ និងគ្មាន» ការកាន់សីលបួសក្នុង «ថ្ងៃតាស៉្រីកឡើយ» ព្រោះមានការហាមឃាត់មិនឱ្យកាន់សីលបួសក្នុងថ្ងៃទាំងនោះ។ «ដូច្នេះប្រសិនបើគេគ្មានលទ្ធភាពកាន់សីលបួសបាន» ដោយសារជំងឺ ឬភាពចាស់ជរា «គឺត្រូវផ្ដល់អាហារដល់ជនក្រីក្រចំនួនហុកសិបនាក់» ឬជនអនាថា ហើយមិនតម្រូវឱ្យពួកគេប្រមូលផ្តុំគ្នានោះឡើយ លក្ខខណ្ឌគឺ «ត្រូវឱ្យពួកគេបរិភោគអាហារពេលថ្ងៃត្រង់ និងពេលល្ងាច ក្នុងកម្រិតដែលធ្វើឱ្យពួកគេឆ្អែត» ហើយនេះគឺជាវិធីសាស្ត្រយុត្តិធម៌បំផុត ដើម្បីបំពេញតម្រូវការរបស់ថ្ងៃទាំងមូល «ឬ» ផ្ដល់អាហារដល់ពួកគេ «នូវអាហារពេលថ្ងៃត្រង់ពីរពេល» ពីថ្ងៃពីរ «ឬ» ផ្ដល់អាហារពេលល្ងាចដល់ពួកគេ «ពីរពេល» ពីយប់ពីរ «ឬអាហារពេលល្ងាច និងអាហារពេលព្រឹក (សហ៊ូរ)» ដោយមានលក្ខខណ្ឌថា ជនក្រីក្រដែលត្រូវបានផ្ដល់អាហារឱ្យនៅពេលក្រោយ ត្រូវតែជាជនក្រីក្រក្រុមដដែលដែលធ្លាប់បានផ្ដល់អាហារឱ្យនៅពេលដំបូង ទោះបីជាគេបានផ្ដល់អាហារពេលថ្ងៃត្រង់ដល់ជនក្រីក្រហុកសិបនាក់រួចហើយ រួចបែរជាទៅផ្ដល់អាហារដល់ជនក្រីក្រហុកសិបនាក់ផ្សេងទៀតក៏ដោយ ក៏វាមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ដែរ រហូតទាល់តែគេបានផ្ដល់អាហារដដែលនោះឡើងវិញដល់ក្រុមណាមួយក្នុងចំណោមក្រុមទាំងពីរ។ ហើយប្រសិនបើគេបានផ្ដល់អាហារដល់ជនក្រីក្រម្នាក់ក្នុងរយៈពេលហុកសិបថ្ងៃ គឺត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបាន ព្រោះតាមរយៈការកើតមានឡើងវិញនូវតម្រូវការក្នុងគ្រប់ៗថ្ងៃ ធ្វើឱ្យបុគ្គលនោះមានឋានៈស្មើនឹងជនក្រីក្រម្នាក់ផ្សេងទៀតដែរ។ ហើយលក្ខខណ្ឌនៅពេលដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការបរិភោគអាហារ គឺត្រូវធ្វើឱ្យពួកគេឆ្អែត ទោះបីជាដោយនំប៉័ងធ្វើពីស្រូវសាលីដោយគ្មានម្ហូបក៏ដោយ ប៉ុន្តែបើជាស្រូវបារេលី គឺចាំបាច់ត្រូវតែមានម្ហូបរួមជាមួយវាផងដែរ ដោយសារតែភាពរដុបរបស់វា ហើយការបរិភោគរហូតដល់ឆ្អែតគឺមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់នោះឡើយ ទោះបីជាគេបរិភោគក្នុងកម្រិតស្មើនឹងអ្នកដែលស្រេកឃ្លានយ៉ាងណាក៏ដោយ។ «ឬត្រូវផ្ដល់ឱ្យជនក្រីក្រម្នាក់ៗនូវម្សៅស្រូវសាលីកន្លះសោះ ឬ» ម្សៅម៉ដ្តរបស់វា «ឬម្សៅលីង» គឺស្រូវសាលី «ដោយផ្ដល់ឱ្យជនក្រីក្រម្នាក់ៗនូវស្រូវសាលីកន្លះសោះ ឬសោះនៃកាលីខ្សាយ (ត្នោតទុំ ឬល្មើ) ឬ» សោះនៃ «ស្រូវបារេលី ឬផ្លែ raisins (ផ្លែអង្ក្រងក្រៀម ឬផ្លែស្រការខ្យងក្រៀម) ឬ» ផ្ដល់ឱ្យនូវ «តម្លៃរបស់វា» គឺកន្លះសោះពីស្រូវសាលី ឬមួយសោះពីប្រភេទផ្សេងទៀត ក្រៅពីប្រភេទដែលត្រូវបានចែងក្នុងអត្ថបទគម្ពីរ ទោះបីជាផ្ដល់ក្នុងពេលផ្សេងៗគ្នាដាច់ដោយឡែកពីគ្នាក៏ដោយ ដើម្បីសម្រេចបាននូវកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវបំពេញ។ ហើយកហ្វារ៉ាត់តែមួយ គឺត្រូវបានរាប់ថាគ្រប់គ្រាន់ហើយ ចំពោះការរួមភេទ និងការបរិភោគដោយចេតនា «ជាច្រើនដង ក្នុងថ្ងៃជាច្រើន» ដោយ «មិនមានការបែងចែកដាច់ពីគ្នា» ពោលគឺការរួមភេទ ឬការបរិភោគដោយចេតនា គឺ «មិនមានការបង់កហ្វារ៉ាត់ខាន់ស្លា» ព្រោះថាការបង់កហ្វារ៉ាត់ គឺធ្វើឡើងដើម្បីជាការទប់ស្កាត់ ហើយត្រឹមតែកហ្វារ៉ាត់តែមួយគឺអាចសម្រេចបាននូវគោលដៅនេះហើយ «ទោះបីជាថ្ងៃទាំងនោះ» មកពីខែរ៉ូម៉ាដានពីរផ្សេងគ្នា «យោងទៅតាមទស្សនៈដ៏ត្រឹមត្រូវក៏ដោយ» ដើម្បីជាការបញ្ចូលគ្នាស្មើដែលជាលទ្ធភាពអាចធ្វើទៅបាន «ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានការបែងចែកដាច់ពីគ្នា» រវាងការរួមភេទទាំងពីរដង ឬការបរិភោគទាំងពីរដង «នោះកហ្វារ៉ាត់តែមួយគឺមិនគ្រប់គ្រាន់នោះឡើយ យោងទៅតាមទស្សនៈ ظاہر الرواية (ហ្សាហ៊ីរុ រ៉ូវ៉ាយ៉ា)» ព្រោះតែការមិនទទួលបាននូវការទប់ស្កាត់ តាមរយៈការវិលត្រឡប់មកប្រព្រឹត្តវាជាថ្មី។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في الكفارة وما يسقطها عن الذمة
ជំពូក៖ អ្វីៗដែលធ្វើឱ្យខូចសីលា (ការបួស) និងតម្រូវឱ្យធ្វើការសងវិញ (កាដា) លោកបានត្រឡប់មកវិញបន្ទាប់ពីការចាត់ទុកថាជាជនល្មើសជំនឿ (តាក់ហ្វៀរ) ដោយបានពន្យល់នៅក្នុងសៀវភៅ អាល់ប៊ុលហ្វាន (អាល់-Burhan) ថា ការបញ្ចូលគ្នា (អាត់តាតាឃុល) គឺវាពិតជាកើតមានឡើងមុនពេលអនុវត្ត មិនមែនក្រោយពេលអនុវត្តនោះឡើយ។ អល់ឡោះ ព្រះអង្គជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតទ្រង់ជ្រាបច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះដ៏មហាអស្ចារ្យ។ ជំពូក៖ អ្វីៗដែលធ្វើឱ្យខូចសីលា និងតម្រូវឱ្យធ្វើការសងវិញ "ដោយគ្មានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត)" ដោយសារតែអត្ថន័យនៃការលើកលែងមានកម្រិត ដែលមានប្រហែលហាសិបប្រាំពីរយ៉ាង ហើយពួកវាគឺ៖ "ប្រសិនបើអ្នកបួសបានបរិភោគ" ក្នុងពេលកំពុងបំពេញការបួសខែរ៉ាម៉ាដាន "បាយឆៅ ឬម្សៅនំប៉័ង ឬម្សៅម៉ដ្ដ" យោងតាមទស្សនៈត្រឹមត្រូវ ប្រសិនបើវាមមិនត្រូវបានលាយជាមួយខ្លាញ់ ឬទឹកត្នោតរាវ ឬមិនត្រូវបានលាយជាមួយស្ករ សម្រាប់ម្សៅស្រូវសាលី និងបាយជូរឡើយ ប្រសិនបើវាត្រូវបានលាយបញ្ចូលគ្នា នោះការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) គឺចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តចំពោះគាត់ "ឬ" បរិភោគ "អំបិលច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ឬ" បរិភោគ "ដីឥដ្ឋដែលមិនមែនជាដីឥដ្ឋអាមេនី" និង "មិនទម្លាប់បរិភោគវា" ព្រោះវាគ្មិនមែនជាថ្នាំពេទ្យ "ឬ" បរិភោគ "គ្រាប់ផ្លែឈើ ឬសំឡី" ឬបានលេបទឹកមាត់របស់ខ្លួនដែលបានប្រែពណ៌ទៅជាពណ៌បៃតង ឬពណ៌លឿងដោយសារតែការងារធ្វើអំបោះសូត្រ និងស្រដៀងគ្នានេះ ខណៈដែលគាត់ចងចាំពីការបួសរបស់ខ្លួន "ឬ" បរិភោគ "ក្រដាស" និងអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ ដែលជាធម្មតាមិនត្រូវបានបរិភោគ "ឬផ្លែខ្វန်" ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះពីបណ្តាផ្លែឈើដែលមិនត្រូវបានបរិភោគមុនពេលទុំ "ហើយមិនត្រូវបានចម្អិន" និងមិនត្រូវបានប្រឡាក់អំបិល "ឬគ្រាប់ស្វាយចន្ទីខ្ចី" ដែលគ្មានស្នូល ឬបានលេបគ្រាប់ចាស់ទាំងស្នូល គឺមិនមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) នោះឡើយ។ ជំពូក៖ អ្វីៗដែលធ្វើឱ្យខូចសីលា និងតម្រូវឱ្យធ្វើការសងវិញ វាគឺជាការភ្ជាប់គ្នាទៅវិញទៅមកដ៏ចាំបាច់ចំពោះពាក្យរបស់លោកថា៖ "ដោយគ្មានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត)"។ បទដ្ឋានកំណត់នៃអ្វីដែលធ្វើឱ្យខូចសីលា និងគ្មានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) នៅក្នុងនោះ គឺអ្វីដែលគ្មានតម្លៃជាអាហារ ឬគ្មានអត្ថន័យដូចអាហារ ឬមានវា ប៉ុន្តែត្រូវបានអមដោយការលើកលែងតាមក្រឹត្យវិន័យ (អុស្ស៊រ សារអ៊ីយ៉ះ) ឬការខ្វះខាត ហើយបានបញ្ជូនវាទៅក្នុងក្រពះ ឬខួរក្បាលរបស់គាត់ និងអ្វីដែលមិនមានចំណង់ផ្លូវភេទពេញលេញ គឺមិនមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) នោះឡើយ ហើយគាត់ត្រូវតែធ្វើការសងវិញ (កាដា)។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ដោយសារតែអត្ថន័យនៃការលើកលែងមានកម្រិត" ដូចជាប្រសិនបើគាត់បានលេបយកដុំអាហារដែលបានទំពាររួចហើយ ហើយត្រូវបានខ្ទប់ចេញមកក្រៅវិញ រួចលេបវាចូលទៅវិញ ព្រោះវាเป็นการធ្វើឱ្យខូចសីលាដែលមានការខ្វះខាតផ្នែកចំណីអាហារ ដោយសារតែព្រលឹងមានការខ្ពើមរអើមវា។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ឬដោយសារតែមានការលើកលែង" ដូចជាការកើតមានឡើងនូវរដូវជាដើម។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ឬម្សៅនំប៉័ង" យោងតាមលោក អ៉ីម៉ាម អាប៊ូ យូស៊ុយហ្វ (Abu Yusuf) ហើយនេះត្រូវបានកាន់យកដោយអ្នកនីតិសាស្ត្រ អ៉ីម៉ាម អាប៊ូ លីស (Abu Laith) ខុសពីលោក អ៉ីម៉ាម មុហាំម៉ាត់ (Muhammad) ដែលទ្រង់យល់ថាវាចាំបាច់ត្រូវមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត)។ ហើយប្រសិនបើការបរិភោគនូវអ្វីដែលបានរៀបរាប់ទាំងនេះ គ្រាន់តែតម្រូវឱ្យធ្វើការសងវិញ (កាដា) តើការបរិភោគសាច់សត្វងាប់ដោយខ្លួនឯង តម្រូវឱ្យមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) យ៉ាងដូចម្តេចទៅ? ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ឬទឹកត្នោតរាវ (ឌុប)" ដោយអក្សរដាដ (د) ប្រកបដោយស្រៈអុី និងស្រៈអុីពីរដង វាគឺជាទឹកឃ្មុំធ្វើពីល្មើរ និងទឹកឃ្មុំពីឃ្មុំ យោងតាមវចនានុក្រម។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ម្សៅស្រូវសាលី និងបាយជូរ" លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងការពន្យល់ថា ម្សៅពោត ប្រសិនបើវាត្រូវបានដកចេញដោយខ្លាញ់ និងទឹកត្នោតរាវ គឺតម្រូវឱ្យមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត)។ ហើយទ្រង់បានបញ្ជាក់ថា ម្សៅរមៀត និងអង្ករ គឺតម្រូវឱ្យមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) ផងដែរ។ ដូចនេះ ការកំណត់របស់លោកនៅទីនេះចំពោះម្សៅស្រូវសាលី និងបាយជូរ គឺជាការយល់ស្របគ្នាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ប្រសិនបើវាត្រូវបានលាយបញ្ចូលគ្នា" ពោលគឺ ប្រសិនបើរកឃើញថាម្សៅនោះត្រូវបានលាយឡំជាមួយនឹងអ្វីដែលបានរៀបរាប់ខាងមុន ដូចជាការលាយខ្លាញ់ ឬទឹកត្នោតរាវ ឬលាយជាមួយស្ករជាដើម។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ក្នុងពេលតែមួយ" គឺខុសពីពេលដែលគាត់បរិភោគវាដោយបែងចែកជាច្រើនដង ព្រោះនៅពេលដំបូងបង្អស់ទោះបីជាមានបរិមាណតិចតួចក៏ដោយ គឺត្រូវតម្រូវឱ្យសងវិញ (កាដា) និងផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត)។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "និងមិនទម្លាប់បរិភោគវា" គឺខុសពីពេលដែលគាត់ទម្លាប់បរិភោគវា ឬប្រសិនបើដីឥដ្ឋនោះគឺជាដីឥដ្ឋអាមេនី គឺតម្រូវឱ្យមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) ជាដាច់ខាត។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ឬបានលេបទឹកមាត់របស់ខ្លួនដែលបានប្រែពណ៌ទៅជាពណ៌បៃតង ឬពណ៌លឿង" ពោលគឺព្រោះគាត់បានលេបសារធាតុពណ៌ចូលទៅក្នុងពោះ។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "អំបោះសូត្រ (អាល់អ៊ីប្រ៊ីសិម)" ដោយអក្សរស៊ីន (س) ប្រកបដោយស្រៈអា និងស្រៈអុិ វាគឺសូត្រ យោងតាមវចនានុក្រម។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ខណៈដែលគាត់ចងចាំពីការបួសរបស់ខ្លួន" ការដាក់បែបនេះគឺប្រសើរជាងការលុបចោល ព្រោះវាជាប្រធានបទក្នុងគ្រប់បញ្ហាទាំងអស់នៃជំពូកនេះ។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ហើយមិនត្រូវបានចម្អិន និងមិនត្រូវបានប្រឡាក់អំបិល" គឺខុសពីពេលដែលគេរកឃើញថាមួយក្នុងចំណោមនោះត្រូវបានធ្វើឡើង គឺតម្រូវឱ្យមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) ដូចដែលបានដកស្រង់ចេញពីអត្ថន័យរបស់វា ព្រោះវាជាអ្វីដែលជាធម្មតាត្រូវបានបរិភោគ។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ឬគ្រាប់ស្វាយចន្ទីខ្ចី ដែលគ្មានស្នូល" គឺខុសពីពេលដែលវាមានស្នូល ហើយគាត់គ្រាន់តែទំពារវាប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកនិពន្ធសៀវភៅបានរាយការណ៍នៅក្នុងការពន្យល់កាលពីពេលថ្មីៗនេះពីម្ចាស់សៀវភៅ តាចនីស (អាល់-Tajnis) នូវអត្ថបទដែលទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា បណ្ដាមេចារ្យរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថា ប្រសិនបើវាគ្មិនដល់... ទោះបីជាគាត់បានលេបគ្រាប់អាល់ម៉ុនខ្ចីក៏ដោយ ក៏វាតម្រូវឱ្យគាត់មានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) ដែរ ព្រោះវាជាធម្មតាត្រូវបានបរិភោគជាមួយនឹងសំបករបស់វា។ ហើយតាមរយៈការទំពារគ្រាប់ស្ងួតជាមួយនឹងសំបករបស់វា ហើយអ្វីដែលត្រូវបានទំពារនោះបានហូរចូលទៅក្នុងក្រពះ គឺមានការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះការតម្រូវឱ្យមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត)។ "ឬបានលេបគ្រាប់ថ្មតូច ឬដែក" ឬទង់ដែង ឬមាស ឬប្រាក់ "ឬដីខ្សាច់ ឬថ្ម" ទោះបីជាត្បូងមរកតក៏ដោយ គឺមិនតម្រូវឱ្យមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) ចំពោះគាត់នោះឡើយ ដោយសារតែបទល្មើសមានកម្រិតទាប ប៉ុន្តែគាត់ត្រូវធ្វើការសងវិញ (កាដា) ចំពោះទម្រង់នៃការធ្វើឱ្យខូចសីលានោះ។ "ឬបានបាញ់ថ្នាំតាមរន្ធទ្វារធំ (អាល់ហុចន៉ាត់) ឬបាញ់ថ្នាំតាមរន្ធច្រមុះ (អាល់សឺអួត)" ការរៀបរាប់ដោយប្រកបដោយស្រៈអានៅលើអក្សរទាំងពីរ ការបាញ់ថ្នាំតាមរន្ធទ្វារធំ គឺការចាក់ថ្នាំចូលទៅក្នុងរន្ធទ្វារធំ និងការបាញ់ថ្នាំតាមរន្ធច្រមុះ គឺការចាក់ថ្នាំចូលទៅក្នុងរន្ធច្រមុះ។ "ឬត្រូវបានគេបញ្ចុក" ហើយទ្រង់បានពន្យល់វាដោយពាក្យរបស់ទ្រង់ថា "ដោយការចាក់អ្វីមួយចូលទៅក្នុងបំពង់ករបស់គាត់" និងពាក្យរបស់ទ្រង់ថា "យោងតាមទស្សនៈត្រឹមត្រូវ" គឺទាក់ទងទៅនឹងការបាញ់ថ្នាំតាមរន្ធទ្វារធំ និងអ្វីដែលបន្ទាប់ពីវា ដែលវាជាការការពារប្រឆាំងនឹងទស្សនៈរបស់លោក អាប៊ូ យូស៊ុយហ្វ (Abu Yusuf) ដែលយល់ថាវាចាំបាច់ត្រូវមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត)។ មូលហេតុនៃទស្សនៈត្រឹមត្រូវគឺ ការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) គឺជាការចាំបាច់នៃការធ្វើឱ្យខូចសីលាទាំងទម្រង់ និងអត្ថន័យ ហើយទម្រង់គឺការលេប ដូចមាននៅក្នុងសៀវភៅ អាល់កាហ្វ៊ី (អាល់-Kafi) ហើយវាអវត្តមាន។ ហើយផលប្រយោជន៍សុទ្ធសាធដែលគ្មានវា គឺគ្រាន់តែតម្រូវឱ្យធ្វើការសងវិញ (កាដា) តែប៉ុណ្ណោះ។ "ឬបានទម្លាក់ប្រេងចូលទៅក្នុងត្រចៀករបស់គាត់" ដោយការយល់ស្របគ្នា "ឬ" បានទម្លាក់ចូលទៅក្នុងត្រចៀករបស់គាត់ "ទឹក យោងតាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត" ដោយសារតែការទៅដល់នៃสิ่งที่ធ្វើឱ្យខូចសីលាទៅកាន់ខួរក្បាលតាមរយៈសកម្មភាពរបស់គាត់ ដូច្នេះហើយទើបមិនមានការអើពើទៅនឹងភាពសុខដុមរមនារបស់រាងកាយថាតើមានឬគ្មាននោះឡើយ នេះបើយោងតាមសម្តីរបស់កាឌីខាន់ (Qadi Khan) ហើយត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ដោយលោក អាល់កាដាល់ (អាល់-Kamal)។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អាល់មូហ៉ីត (អាល់-Muhیت) ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវគឺវាគ្មិនធ្វើឱ្យខូចសីលានោះឡើយ ព្រោះទឹកបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ខួរក្បាល ដូច្នេះហើយទើបអ្វីដែលធ្វើឱ្យខូចសីលាត្រូវបានអវត្តមានទាំងទម្រង់ និងអត្ថន័យ។ "ឬបានព្យាបាលរបួសពោះវៀន (ហ្សៃហ្វាហ្វ)" វាគឺជារបួសនៅក្នុងពោះ "ឬរបួសក្បាល (អាម៉ាហ្វ)" ជារបួសនៅក្នុងក្បាល "ដោយថ្នាំ" មិនថាសើម ឬស្ងួត "ហើយវាបានហូរចូលទៅក្នុងក្រពះរបស់គាត់" ចំពោះរបួសពោះវៀន "ឬខួរក្បាលរបស់គាត់" ចំពោះរបួសក្បាល។ សំបកជាមុនសិន ឬចូលទៅក្នុងបំពង់កជាមុនសិន គឺមិនមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) ចំពោះគាត់នោះឡើយ ហើយប្រសិនបើគ្រាប់ក្នុងបានហូរចូលទៅមុន នោះគាត់ត្រូវទទួលការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) ព្រោះនៅក្នុងករណីទីមួយ ការខូចសីលាបានកើតឡើងដោយសារសំបក ហើយនៅក្នុងករណីទីពីរវាបានកើតឡើងដោយសារគ្រាប់ក្នុង។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ទោះបីជាគាត់បានលេបគ្រាប់អាល់ម៉ុនខ្ចីក៏ដោយ ក៏វាតម្រូវឱ្យគាត់មានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) ដែរ" នេះគឺប្រសិនបើវាមានគ្រាប់ក្នុង ប្រសិនបើវាគ្មានគ្រាប់ក្នុងទេ គឺគាត់ត្រូវធ្វើការសងវិញ (កាដា) ជំនួសឱ្យការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត) ទាំងប្រភេទខ្ចី និងប្រភេទស្ងួតគឺដូចគ្នា លោកបានរៀបរាប់វារួចហើយនៅក្នុងសៀវភៅ អ៉ីនសហ្វ (អាល់-Sharh) កាលពីពេលថ្មីៗនេះ។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "មានការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះការតម្រូវឱ្យមានការផ្ដន្ទាទោសបន្ថែម (កាហ្វារ៉ាត)" ដូច្នេះយោងតាមលោក មុហាំម៉ាត់ (Muhammad) និង អាប៊ូ យូស៊ុយហ្វ (Abu Yusuf) គឺវាចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តជាដាច់ខាតដោយមិនបាច់មានការពន្យល់លម្អិតនោះឡើយ។ ហើយទស្សនៈដែលផ្ទុយពីការអនុវត្តជាដាច់ខាត គឺជាការពន្យល់លម្អិតរបស់បណ្តាមេចារ្យដែលបានរៀបរាប់ខាងមុននេះបន្តិច។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ទោះបីជាត្បូងមរកតក៏ដោយ" ដោយអក្សរដាល (د) មិនមានអក្សរចំនុច និងមានអក្សរចំនុច ដូចមាននៅក្នុងវចនានុក្រម ហេតុផលដែលលោកបានកំណត់វាដោយឡែក គឺព្រោះវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាថ្នាំដោយសារតែម្សៅកោសរបស់វា។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ការរៀបរាប់ដោយប្រកបដោយស្រៈអានៅលើអក្សរទាំងពីរ" ដូច្នេះពួកវាគឺជាទម្រង់កិរិយាសព្ទសម្រាប់ប្រធាន (Active) ហើយវាមិនត្រឹមត្រូវទេក្នុងការធ្វើជាទម្រង់កិរិយាសព្ទសម្រាប់កម្មបទ (Passive) យោងតាមសៀវភៅ ន៉ាហ្វ (Nahr)។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "និងការបាញ់ថ្នាំតាមរន្ធច្រមុះ (អាល់សឺអួត)" ដោយប្រកបដោយស្រៈអុបនៅលើអក្សរស៊ីន វាគឺជាសកម្មភាព និងដោយប្រកបដោយស្រៈអា វាគឺជាអ្វីដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់បាញ់ថ្នាំតាមរន្ធច្រមុះ។ ពាក្យរបស់លោកថា៖ "ការចាក់វា" ពោលគឺការចាក់ថ្នាំចូលទៅក្នុងរន្ធច្រមុះ នេះគឺជាអត្ថន័យរបស់វាភាសា និងការសម្រេចមិនត្រូវបានកំណត់ត្រឹមតែការចាក់ថ្នាំនោះឡើយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បានបឺតទឹកចូលក្នុងច្រមុះ រួចវាបានហូរទៅដល់ខួរក្បាលរបស់គាត់ នោះគាត់បានធ្វើឱ្យខូចសីលាហើយ ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយលោក អ៉ីសៃយ៉ែដ (អាល់-Sayyid)។ ព
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب ما يفسد الصوم ويوجب القضاء
ចំណែកទី៖ ការចាំបាច់ត្រូវទប់ស្កាត់ (មិនបរិភោគ និងផឹក) ពេលវេលានៃការតាំងចេតនា (នីយ៉ា) បានកន្លងផុតទៅហើយចំពោះអ្នកដែលមានសុខភាពល្អ (មិនមែនជាអ្នកដំណើរ ឬអ្នកជំងឺ) ហើយនេះគឺជាការសម្រេចសេចក្ដី (ហ្វត្វា) ដែលត្រូវប្រកាន់យក ព្រោះថានៅពេលយប់មិនមែនជាពេលសម្រាប់បួសនោះឡើយ ហើយក៏មិនអាចតាំងចេតនាបន្ទាប់ពីម៉ោងថ្ងៃត្រង់ (ហ្សាវ៉ាល់) ដែរ ដូចមានបញ្ជាក់ក្នុងសៀវភៅ ម៉ាជ្ជូម៉ាអុវ៍ ន៉ាវ៉ាស្សិល, អាល់-មុបត៉ាបា, និង អ៉ែន-នីហាយ៉ា ជាដើម ហើយនេះគឺជាជម្រើសរបស់ ឆាំស៍ អាល់-អាំមស៍។ ចំណែកឯនៅក្នុងសៀវភៅ អាល់-ហ្វាដ និងកิตាបដទៃទៀត បានចែងថា៖ គាត់ចាំបាច់ត្រូវសងវិញ (កាដា) ដោយការស្នាក់នៅរបស់គាត់នៅក្នុងខែរ៉ាម៉ាដានដោយគ្មានការលើកលែង។ -បច្ច័យបញ្ជាក់បន្ថែម៖ រាល់ករណីទាំងឡាយណាដែលការបង់សំណង (កុហ្វារ៉ាត់) មិនទាំបាច់ គឺត្រូវអនុវត្តនៅពេលដែលអំពើខុសឆ្គងនោះមិនបានកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀតក្នុងគោលបំណងធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ការបួសឡើយ។ ប៉ុន្តែបើគាត់នៅតែធ្វើវាដដែល នោះវាក្លាយជាការចាំបាច់ត្រូវបង់សំណង យោងតាមសេចក្ដីសម្រេច (ហ្វត្វា) ក្នុងគម្ពីរ ន៉ាហ៍ រីឯអល់ឡោះ គឺទ្រង់ជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត និងសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះដ៏មហាក្សត្រ។ ជំពូក៖ វាជាការចាំបាច់ចំពោះអ្នកដែលមានសុខភាពល្អ ហើយមានការចែងថា៖ ត្រូវបានតម្រូវឱ្យ (កាន់តែប្រសើរ) រក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ ឬបន្តការទប់ស្កាត់ (មិនបរិភោគ និងផឹក) នៅល់សល់ពេលនៃថ្ងៃនោះ ចំពោះអ្នកដែលការបួសរបស់ខ្លួនបានខូច ទោះបីជាមានហេតុផលសមហេតុផលហើយក្រោយមកហេតុផលនោះបានបាត់បង់ទៅវិញក៏ដោយ និងចំពោះស្ត្រីដែលមានរដូវ និងស្ត្រីក្រោយសម្រាលកូនដែលបានស្អាតបរិសុទ្ធបន្ទាប់ពីពេលទ្វារហ្វាជ្ញ (ការចូលថ្ងៃរះ) និងអ្នកដំណើរដែលបានឈប់សម្រាក និងអ្នកជំងឺដែលបានជាសះស្បើយ និងអ្នកឆ្កួតដែលបានស្ដារស្មារតីឡើងវិញ និងចំពោះក្មេងប្រុសដែលបានដល់វ័យគ្រប់ការ និងជនខុសសាសនា (កាភើរ) ដែលបានចូលកាន់សាសនាឥស្លាម គឺត្រូវគោរពភាពពិសិដ្ឋនៃពេលវេលាតាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើទៅបាន។ ហើយពួកគេទាំងអស់នោះចាំបាច់ត្រូវសងវិញ (កាដា) លើកលែងតែពីរក្រុមចុងក្រោយប៉ុណ្ណោះ គឺក្មេងប្រុសដែលបានដល់វ័យគ្រប់ការ និងជនខុសសាសនាដែលបានចូលកាន់សាសនាឥស្លាម ព្រោះថាគ្មានការតម្រូវ (ការអំពាវនាវតម្រូវការតាមបទបញ្ញត្តិ) នៅពេលចេញថ្ងៃរះសម្រាប់អ្នកទាំងពីរឡើយ។ ហើយអ្នកបានដឹងរួចមកហើយនូវការខ្វែងគំនិតគ្នានៅក្នុងការស្ដារស្មារតីឡើងវិញរបស់អ្នកឆ្កួត។ ជំពូក៖ ចាំបាច់ត្រូវទប់ស្កាត់ (ការមិនបរិភោគ និងផឹក) គឺក្នុងន័យធ្វើត្រាប់តាម ដើម្បីបំពេញសិទ្ធិពេលវេលា។ ឃ្លាដែលថា៖ «ទោះបីជាមានការលើកលែងហើយក្រោយមកបានបាត់បង់ក៏ដោយ» ឧទាហរណ៍ដូចជាការធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងសត្រូវ និងការគ្រុនក្តៅ ដែលឧបសគ្គទាំងនោះបានបាត់បង់ទៅវិញ។ ឃ្លាដែលថា៖ «និងចំពោះស្ត្រីមានរដូវ និងស្ត្រីក្រោយសម្រាលកូនដែលបានស្អាតបរិសុទ្ធ» ចំពោះស្ថានភាពដែលមានរដូវ និងការសម្រាលកូនពិតប្រាកដ គឺការទប់ស្កាត់គឺត្រូវហាមឃាត់ ព្រោះថាការបួសសម្រាប់ពួកគាត់ទាំងពីរគឺត្រូវហាមឃាត់ ហើយការធ្វើត្រាប់តាមរឿងហាមឃាត់គឺជារឿងហាមឃាត់ដូចគ្នា។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ការទប់ស្កាត់មិនត្រូវបានតម្រូវឱ្យមានចំពោះអ្នកជំងឺ និងអ្នកដំណើរនោះទេ ព្រោះថាការអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគសម្រាប់ពួកគេទាំងពីរគឺផ្អែកលើការពិបាក (ហាណាច)។ ប្រសិនបើពួកយើងបង្ខំពួកគេឱ្យទប់ស្កាត់ នោះវាប្រៀបដូចជាការធ្វើឱ្យរឿងនោះត្រឡប់ខុសពីគោលបំណងដើមរបស់វា។ ប៉ុន្តែ ពួកគេមិនត្រូវបរិភោគដោយបើកចំហរនោះឡើយ គឺត្រូវធ្វើដោយលួចលាក់ ដូចមានចែងនៅក្នុងសៀវភៅបកស្រាយ (ស៊ែរហ៍)។ ឃ្លាដែលថា៖ «ដើម្បីភាពពិសិដ្ឋនៃពេលវេលា» គឺជាមូលហេតុនៃភាពចាំបាច់នៃការទប់ស្កាត់សម្រាប់អ្នកទាំងអស់គ្នា។ ឃ្លាដែលថា៖ «ដោយសារតែគ្មានការតម្រូវនៅពេលចេញថ្ងៃរះ» មានន័យថា ពេលដែលជាដើមដំបូងនៃការទប់ស្កាត់ ដូច្នេះសមត្ថភាពផ្នែកច្បាប់មិនមាននៅពេលនោះទេ ហេតុនេះទើបវាមិនត្រូវបានតម្រូវឱ្យមានចំពោះអ្នកទាំងពីរឡើយ។ រឿងនេះគឺខុសប្លែកពីការសឡាត (ការសំពះបន់ស្រន់) ដែលតម្រូវឱ្យសងវិញ ប្រសិនបើក្មេងបានដល់វ័យគ្រប់ការ ឬចូលសាសនាឥស្លាមក្នុងអំឡុងពេលណាមួយនៃពេលសឡាត ព្រោះថាមូលហេតុនៃការតម្រូវឱ្យធ្វើសឡាតគឺផ្នែកពេលវេលាដែលភ្ជាប់ជាមួយនឹងការអនុវត្ត ហើយសមត្ថភាពផ្នែកច្បាប់ត្រូវបានរកឃើញនៅពេលផ្នែកពេលវេលានោះ ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយលោក សាយ៉ែត។ ប៉ុន្តែមានបញ្ហាមួយដែលថា ប្រសិនបើអ្នកឆ្កួតបានស្ដារស្មារតីឡើងវិញ បន្ទាប់ពីពេលចេញថ្ងៃរះ ក្នុងអំឡុងពេលដែលសមស្រប នោះគាត់ត្រូវបានតម្រូវឱ្យសងវិញ ទោះបីជាគ្មានការតម្រូវ (ការអំពាវនាវ) លើគាត់នៅពេលដំបូងក៏ដោយ។ ប្រសិនបើមានចម្លើយតបថា មូលហេតុគឺការមើលឃើញនូវផ្នែកពេលវេលាដែលសមស្របនោះ វាត្រូវ驳ផ្ទុយវិញថា វាមានវត្តមាននៅក្នុងករណីទាំងពីរ។ ឃ្លាដែលថា៖ «ហើយអ្នកបានដឹងរួចហើយនូវការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះការស្ដារស្មារតីឡើងវិញរបស់អ្នកឆ្កួត» មានន័យថា តើវាជាលក្ខខណ្ឌដែរឬទេក្នុងភាពចាំបាច់នៃការសង (កាដា) នូវការស្ដារស្មារតីឡើងវិញរបស់គាត់ក្នុងពេលវេលាដែលសមស្របសម្រាប់ការបង្កើតការបួស ដែលពេលវេលានោះគឺចាប់ពីពេលចេញថ្ងៃរះរហូតដល់មុនពេលថ្ងៃត្រង់បន្តិច ឬមួយក៏គេកំណត់យកការស្ដារស្មារតីឡើងវិញក្នុងពេលវេលាណាមួយពីពេលទាំងនោះ? ហើយអល់ឡោះ គឺទ្រង់ជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត និងសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះដ៏មហាក្សត្រ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل يجب الإمساك
ចំពោះអ្វីដែលត្រូវបានហាមឃាត់ (ម៉ាក់រូហ៍) សម្រាប់អ្នកកាន់សីលអត់អាហារ (សោម) អ្វីដែលមិនត្រូវបានហាមឃាត់ និងអ្វីដែលត្រូវបានណែនាំឱ្យអនុវត្ត (ម៉ុស្តាហាប់) «ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាការមិនចូលចិត្ត (ម៉ាក់រូហ៍) ចំពោះអ្នកកាន់សីលអត់អាហារ (សោម) នូវប្រាំពីរយ៉ាង គឺ៖ ទី១- ការភ្លក់អ្វីមួយ» ដោយសារតែវាអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ភាពពេញលេញនៃសោម ទោះបីជាសោមនោះជាសោមស្ម័គ្រចិត្តក៏ដោយ ផ្អែកលើទស្សនៈតាមបណ្តាំមេធាវីសាសនា (ម៉ាស្សាហ៊ាប់) «និង» ទី២- ការទំពារចំណីអាហារដោយគ្មានហេតុផលចាំបាច់ ដូចជាករណីស្ត្រីម្នាក់រកអ្នកទំពារអាហារឱ្យកូនតូចជំនួសខ្លួនមិនបាន ឬស្ត្រីដែលត្រូវបួសខានដោយសាររដូវ ប៉ុន្តែប្រសិនបើរកមិនបាននោះ គឺមិនអីទេក្នុងការទំពារដើម្បីរក្សាកូន។ ហើយមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងករណីដែលខ្លាចខាតបង់ពេលទិញម្ហូបអាហារដែលត្រូវភ្លក់។ ហើយស្ត្រីម្នាក់ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យភ្លក់ម្ហូបអាហារ ប្រសិនបើស្វាមីរបស់នាងជាមនុស្សមានចរិតអាក្រក់ ដើម្បីដឹងថាម្ហូបនោះប្រៃឬអត់ ប៉ុន្តែប្រសិនបើស្វាមីជាមនុស្សមានចរិតល្អ គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យនាងភ្លក់ឡើយ ក៏ដូចជាស្ត្រីបម្រើផងដែរ។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) និយាយថា៖ ក៏ដូចជាកម្មករស៊ីឈ្នួលផងដែរ។ «និង» ទី៣- ការទំពារស្ករកៅស៊ូ ដែលគ្មានសារធាតុណាមួយហូរចូលទៅក្នុងបំពង់កជាមួយនឹងទឹកមាត់ឡើយ។ ស្ករកៅស៊ូ (അލް-អិលិក) គឺជ័រម្យ៉ាង (ម៉ូស្ដូគី) ហើយអ្នកខ្លះថាជាជ័រឈើ (ឡូប៊ាន) ដែលជា... ជំពូកស្តីពីអ្វីដែលត្រូវបានហាមឃាត់ (ម៉ាក់រូហ៍) ចំពោះអ្នកកាន់សីលអត់អាហារ (សោម)៖ អត្ថន័យទូទៅនៃការមិនចូលចិត្ត (ម៉ាក់រូហ៍) គឺសំដៅទៅលើការហាមឃាត់ (តារីម)។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «ការភ្លក់អ្វីមួយ» រួមបញ្ចូលផងដែរនូវការបត់ជើងតូច ឬបត់ជើងធំក្នុងទឹក និងការបួសស្ម័គ្រចិត្តរបស់ស្ត្រីដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីស្វាមី លើកលែងតែស្វាមីកំពុងឈឺ កំពុងបួស ឬកំពុងជាប់សីលហាជ្ជ ឬអុុំរ៉ោះ ដែលក្នុងករណីទាំងនេះស្វាមីមិនមានសិទ្ធិហាមឃាត់ភរិយាឡើយ ហើយទាសករប្រុសនិងស្រីក៏មិនអាចបួសស្ម័គ្រចិត្តបានដែរ លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់ ប៉ុន្តែម្ចាស់មានសិទ្ធិហាមឃាត់ពួកគេ ទោះបីជាម្ចាស់នោះឈឺ កំពុងបួស ឬកំពុងជាប់សីលក៏ដោយ។ ហើយស្វាមីមានសិទ្ធិបង្ខំឱ្យភរិយាឈប់បួស ហើយម្ចាស់ក៏មានសិទ្ធិបង្ខំឱ្យទាសករប្រុសនិងស្រីឈប់បួសដែរ។ ហើយស្ត្រីត្រូវតែសងសោមវិញ ប្រសិនបើនាងទទួលបានការអនុញ្ញាតពីស្វាមី ឬពេលដែលលែងលះគ្នាដាច់ស្រេច ហើយទាសករត្រូវសងសោមវិញ នៅពេលដែលម្ចាស់អនុញ្ញាត ឬពេលដែលទទួលបានសេរីភាព។ ហើយកម្មករស៊ីឈ្នួលមិនត្រូវបួសស្ម័គ្រចិត្តទេ លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់ការងារ ប្រសិនបើការបួសនោះធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការបំពេញការងាររបស់គាត់ ប៉ុន្តែបើមិនប៉ះពាល់ទេ គាត់អាចបួសបានដោយមិនបាច់មានការអនុញ្ញាតឡើយ។ ចំពោះកូនស្រី ម្តាយ និងបងប្អូនស្រីរបស់បុរសម្នាក់ ពួកគាត់អាចបួសស្ម័គ្រចិត្តបានដោយមិនចាំបាច់មានការអនុញ្ញាតពីគាត់ឡើយ។ អត្ថន័យទូទៅនៃការមិនចូលចិត្ត (ម៉ាក់រូហ៍) គឺការហាមឃាត់ (តារីម)។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «ព្រោះវាអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សោម» គឺដោយសារតែការស្រូបយកមានកម្លាំងខ្លាំង ដូច្នេះមិនអាចធានាបានថាមិនមានសារធាតុណាមួយជ្រាបចូលទៅក្នុងខាងក្នុងខ្លួនឡើយ។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «ទោះបីជាសោមស្ម័គ្រចិត្តតាមម៉ាស្សាហ៊ាប់ក៏ដោយ»។ ចំពោះអ្នកដែលកំណត់វាចំពោះសោមជាកាតព្វកិច្ច ដូចជាលោក សាមស៍ អាល់អ៊ីម៉ាម អាល់ហុលវ៉ានី ហើយការបដិសេធការមិនចូលចិត្តចំពោះការភ្លក់ក្នុងសោមស្ម័គ្រចិត្ត គឺផ្អែកលើការរាយការណ៍ថាអនុញ្ញាតឱ្យបំបែកសោមក្នុងសោមស្ម័គ្រចិត្តដោយគ្មានហេតុផល ដូចមានចែងក្នុងគម្ពីរការពន្យល់ (ស៊ើរហ៍)។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «អ្នកដែលទំពារ» គឺអានដោយបើកស្រៈអ៊ា (ហ្វាត់ថុះ) លើអក្សរ ឌ័ដ (ض)។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «និងមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងករណីដែលខ្លាចខាតបង់»។ ក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលចាត់ទុកថាជាការមិនចូលចិត្ត (ម៉ាក់រូហ៍) ហើយក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ (ម៉ាសាយិខ) មានអ្នកដែលពោលថា ចំពោះសោមជាកាតព្វកិច្ច គឺមិនចូលចិត្តឱ្យភ្លក់អ្វីមួយឡើយ ប្រសិនបើគាត់មានជម្រើសផ្សេង ប៉ុន្តែប្រសិនបើគ្មានជម្រើស ពោលគឺត្រូវទិញម្ហូបអាហារ ហើយខ្លាចក្រែងបើមិនភ្លក់ទេ វាមិនត្រូវរសជាតិ ឬមិនត្រូវចិត្ត នោះមិនត្រូវបានហាមឃាត់ឡើយ ដូច្នេះសោមស្ម័គ្រចិត្តក៏មានលក្ខណៈដូចគ្នានេះដែរ ប៉ុន្តែត្រូវផ្តល់អាទិភាពជាង។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «មានចរិតអាក្រក់» គឺសំដៅលើរឿងទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះ ហេតុនេះទើបនៅក្នុងស៊ើរហ៍ចែងថា៖ ស្វាមីដែលមានចរិតអាក្រក់គឺប្រកាន់រឿងម្ហូបប្រៃឬមិនប្រៃ ប៉ុន្តែបើគាត់មានចរិតអាក្រក់ក្នុងរឿងផ្សេង គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យភ្លក់ឡើយ។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យនាងឡើយ» បញ្ជាក់ថាការមិនចូលចិត្តនោះគឺកម្រិតហាមឃាត់ (តារីម) ដូចបានរៀបរាប់រួចមកហើយ។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «ក៏ដូចជាកម្មករស៊ីឈ្នួលផងដែរ» គឺសំដៅលើអ្នកធ្វើម្ហូប។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «ដែលគ្មានសារធាតុណាមួយហូរចូល» ចំពោះករណីដែលមានសារធាតុហូរចូល ដូចជាជ័រពណ៌ខ្មៅមិនថាទំពារឬអត់ ព្រោះជ័រពណ៌ខ្មៅរលាយពេលទំពារ ឬជ័រពណ៌សដែលមិនទាន់ទំពារ ឬដែលទំពារហើយប៉ុន្តែមិនទាន់រលាយល្អ នោះវាធ្វើឱ្យខូចសោម។ ចំពោះក្លិនទឹកនោមដែលចេញពីការទំពារជ័រឈើ (ឡូប៊ាន) គឺវាគ្រាន់តែជាក្លិនប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាវត្ថុធាតុទេ ព្រោះក្លិនអាក្រក់អាចប្តូរពណ៌ប្រាក់ ឬផ្កាកុលាបប្រសិនបើដាក់ក្នុងទឹក ប៉ុន្តែគ្មានសារធាតុណាមួយរបូតចេញពីដើមរបស់វាឡើយ។ ក្ដុរ (អាល់-កុនឌ័រ) ត្រូវគេសង្ស័យថាធ្វើឱ្យខូចសោមតាមរយៈការទំពារវា មិនថាស្ត្រី ឬបុរសឡើយ។ លោកអ៊ីម៉ាម អាលី អាល់-មូតរ៉ាដា (រ៉ៈ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរប្រយ័ត្នចំពោះអ្វីដែលមនុស្សទូទៅប្រញាប់ប្រញាល់ប្រកែក ទោះបីជាអ្នកមានហេតុផលពន្យល់ក៏ដោយ»។ ចំពោះក្រៅពីខែរ៉ាម៉ាដាន គឺត្រូវបានណែនាំ (ម៉ុស្តាហាប់) សម្រាប់ស្ត្រី និងត្រូវបានហាមឃាត់ (ម៉ាក់រូហ៍) សម្រាប់បុរស លើកលែងតែពេលនៅម្នាក់ឯង ហើយអ្នកខ្លះថាអនុញ្ញាតសម្រាប់ពួកគេ។ «និង» ទី៤- ការថើប និងការប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងក្លា ឬផ្សេងទៀត «ប្រសិនបើមិនមានសុវត្ថិភាពពីការចេញទឹកកាម ឬការរួមភេទ ក្នុងទស្សនៈជាក់ស្តែងនៃរ៉ាវីយ៉ាត់» ព្រោះវាអាចធ្វើឱ្យសោមខូចដោយសារផលវិបាកនៃសកម្មភាពនេះ។ ហើយការថើបដោយជញ្ជក់បបូរមាត់ត្រូវគេចាត់ទុកជាការមិនចូលចិត្ត (ម៉ាក់រូហ៍) ដូចមានចែងក្នុងគម្ពីរអាល់-ហ្សូហ៊ីរ៉ាយ៉ាក់។ «និង» ទី៥- ការបូមទឹកមាត់មកដាក់ក្នុងមាត់ដោយចេតនា «រួចលេបវាចូលទៅ» ដើម្បីគេចវេសពីភាពសង្ស័យ។ «និង» ទី៦- ការធ្វើសកម្មភាព «អ្វីដែលខ្លួនគិតថាធ្វើឱ្យខ្លួនខ្សោយ» ក្នុងការបួស ដូចជាការខ្វះឈាម (ហ្វាសុដ) ការបូមឈាមព្យាបាល (ហ៊ីចាម៉ា) និងការងារធ្ងន់ៗ ព្រោះវាអាចធ្វើឱ្យសោមខូច។ «និងប្រាំបាច់យ៉ាងដែលមិនត្រូវហាមឃាត់ចំពោះអ្នកកាន់សីលអត់អាហារ (សោម)» ទោះបីជាដឹងតាមរយៈការយល់ន័យក៏ដោយ ក៏ការរៀបរាប់វាគឺដើម្បីបង្ហាញពីភស្តុតាង។ នោះគឺ «ការថើប និងការប៉ះពាល់ដោយមានសុវត្ថិភាព» ពីការចេញទឹកកាម និងការរួមភេទ យោងតាមអ្វីដែលបានរាយការណ៍ពីលោកស្រី អាយ៉ែសាហ៍ (រ៉ៈ) «ថាព្រះរាជទូតរបស់អល់ឡោះ គឺទ្រង់តែងតែ...»។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់ដែលថា៖ «ព្រោះវាត្រូវគេសង្ស័យថាធ្វើឱ្យខូចសោម» គឺជាមូលហេតុនៃការមិនចូលចិត្ត (ម៉ាក់រូហ៍) ពោលគឺមិនត្រូវឈរនៅកន្លែងដែលនាំឱ្យគេសង្ស័យឡើយ។ ท่านសរហូល (សលលល់ឡោះហ៊ុអាល័យហ្វិវ៉ាសាឡាម) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលជឿជាក់លើអល់ឡោះ និងថ្ងៃបរលោក មិនត្រូវឈរនៅកន្លែងដែលនាំឱ្យគេសង្ស័យឡើយ»។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ចូរប្រយ័ត្ន...» គឺព្រមានមិនឱ្យធ្វើវា។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ទោះបីជាអ្នកមានហេតុផលពន្យល់ក៏ដោយ» គឺការបកស្រាយអត្ថន័យ។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ត្រូវបានណែនាំសម្រាប់ស្ត្រី» ព្រោះវាជំនួសឱ្យការប្រើស៊ីវ៉ាក (ដុសធ្មេញ) សម្រាប់ពួកគាត់ ដោយសាររាងកាយពួកគាត់ខ្សោយ ដូច្នេះពួកគាត់ប្រហែលជាមិនអាចប្រើស៊ីវ៉ាកបានទេ ព្រោះខ្លាចប៉ះពាល់ដល់រעាំធ្មេញ និងធ្មេញ ដូចមានចែងក្នុងគម្ពីរអាល់-ហ្វាធុះ ហើយភស្តុតាងបង្ហាញថាវាជំនួសស៊ីវ៉ាក ទោះបីជាប្រើក្រៅពីពេលវុឌ្ឍូក៏ដោយ ហើយជាក់ស្តែងគឺពួកគាត់មិនទទួលបានបុណ្យដែលបានសន្យា對於ស៊ីវ៉ាកទេ លើកលែងតែមានចេតនា ដូចគ្នានឹងការប្រើស៊ីវ៉ាកដែរ។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «និងត្រូវបានហាមឃាត់សម្រាប់បុរស»។ អត្ថន័យជាក់ស្តែងក្នុងគម្ពីរអាល់-ហ្វាធុះ គឺការហាមឃាត់កម្រិតតារីម ដោយសារភស្តុតាងគឺការធ្វើពុតជាស្ត្រី ទាមទារឱ្យហាមឃាត់សម្រាប់ពួកគេដោយគ្មានការជំទាស់។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «លើកលែងតែពេលនៅម្នាក់ឯង»។ លោកបានបន្ថែមក្នុងគម្ពីរអាល់-ឌើរ ដោយមានហេតុផលសមស្រប ដូច្នេះការមិនចូលចិត្តគឺមិនបាត់បង់ឡើយ លើកលែងតែមានលក្ខខណ្ឌពីរគឺ នៅម្នាក់ឯង និងមានហេតុផល ដូចជាការបត់ជើងតូច ឬកាត់បន្ថយខ្យល់មាត់អាក្រក់។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ហើយអ្នកខ្លះថាអនុញ្ញាតសម្រាប់ពួកគេ»។ លោក ហ្វាកហ៊ុរ អាល់-អ៊ីស្លាម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប៉ុន្តែត្រូវបានណែនាំឱ្យបុរសចៀសវាងវា។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «និងត្រូវបានហាមឃាត់ចំពោះការថើប...»។ ការបែងចែកគឺក្រៅពីការថើបបែបតណ្ហា ចំពោះការថើបបែបតណ្ហាគឺការជញ្ជក់បបូរមាត់ ដូច្នេះវាត្រូវបានហាមឃាត់ដាច់ខាត និងការរួមភេទក្រៅពីទ្វារមាស ដូចជាការថើបក្នុងទស្សនៈជាក់ស្តែង។ អត្ថន័យនៃការរួមភេទគឺការប៉ះពាល់ និងការឱបក្រសោប ដែលមានការបែងចែកតាមទស្សនៈដ៏ល្បីល្បាញ។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ការប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងក្លា» គឺការឱបក្រសោបគ្នាក្នុងពេលអាក្រាតកាយ និងការប៉ះទ្វារមាសនឹងទ្វារមាស ដែលតាមទស្សនៈជាក់ស្តែងគឺមានការបែងចែកនេះ។ ហើយក្នុងគម្ពីរអាល់-ហ៊ីនឌីយ៉ាក់ ចែងថា ទស្សនៈត្រឹមត្រូវគឺការប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងក្លាត្រូវបានហាមឃាត់ ទោះបីជាមានសុវត្ថិភាពក៏ដោយ ហើយថែមទាំងមានការរាយការណ៍ពីគម្ពីរអាល់-មុហ៊ីត ថាគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះការហាមឃាត់វាឡើយ។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ការចេញទឹកកាម ឬការរួមភេទ» ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវមានសុវត្ថិភាពពីទាំងពីរយ៉ាងនេះ ទើបការមិនចូលចិត្តត្រូវបាត់បង់ ប៉ុន្តែបើខ្លាចរអាណាមួយក្នុងចំណោមនោះ គឺការមិនចូលចិត្តនៅតែមាន។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ព្រោះវា» គឺសំដៅលើការថើប និងការប៉ះពាល់ដែលបានរៀបរាប់។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ដោយសារផលវិបាកនៃសកម្មភាព» គឺទាក់ទងនឹងការខូចសោម។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ដោយការជញ្ជក់បបូរមាត់» គឺទាក់ទងនឹងការថើបបែបតណ្ហា ហើយអក្សរ បា (ب) គឺបង្ហាញពីមូលហេតុ ហើយការប្រើពាក្យថាជញ្ជក់គឺប្រសើរជាង ដែលមានន័យថាការយកធ្មេញខាំគែមបបូរមាត់ដើម្បីចៀសវាងភាពសង្ស័យ គឺសង្ស័យថាជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យខូចសោម ដូចជាទឹកជាដើម។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ព្រោះវាធ្វើឱ្យខូចសោម» នៅក្នុងគម្ពីរការពន្យល់គឺ ព្រោះវាធ្វើឱ្យខូចសោម ហើយសព្វនាម (វា) គឺសំដៅលើសោម។ ពាក្យសម្តីរបស់គាត់៖ «ដោយសារភស្តុតាង» គឺដោយសារការរាយការណ៍ពីភស្តុតាង។ ទ្រង់តែងតែថើប និងប៉ះពាល់ពេលទ្រង់បួស» រាយការណ៍ដោយអ៊ីម៉ាមទាំងពីរ (ប៊ុខារី និងមូស្លីម) ហើយនេះគឺជាទស្សនៈជាក់ស្តែងនៃរ៉ាវីយ៉ាត់។ ចំពោះលោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានចាត់ទុកការប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងក្លាថាជាការមិនចូលចិត្ត ហើយនេះគឺជារ៉ាវីយ៉ាត់របស់លោក ហាស់សាន់ ពីអ៊ីម៉ាម ព្រោះវាជៀសមិនផុតពីការល្បួងឡើយ។ ហើយក្នុងគម្ពីរអាល់-ចូវហ៉ារ៉ាក់ ចែងថា៖ មានគេពាក្យថាការប៉ះពាល់ត្រូវបានហាមឃាត់ ទោះបីមានសុវត្ថិភាពតាមទស្សនៈត្រឹមត្រូវក៏ដោយ ដែលវាគឺជាការប៉ះទ្វារមាសនឹងទ្វារមាស។ «
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فيما يكره للصائم وما لا يكره وما يستحب
មានការយល់ព្រមតាមការកំណត់របស់អ្នក។ ខាងក្រោមនេះគឺជាអត្ថបទបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ទាំងឡាយដែលបានកំណត់៖ * វាជាការគួរឱ្យចង់អនុវត្ត (មូស្តាហាប់) ក្នុងការ «ពន្យារពេលវា (ការបរិភោគអាកាស)» ដោយយោងតាមប្រសាសន៍របស់ท่านរ៉សូល ﷺ ថា៖ «មានលក្ខណៈបីយ៉ាងដែលជាសីលធម៌របស់บรรดาព្យាការី គឺ៖ បង្កើនល្បឿនក្នុងការបំបែកបួស (ស្រាយបួស) ពន្យារពេលការបរិភោគអាកាស (សាហួរ) និងដាក់ដៃស្តាំលើដៃឆ្វេងក្នុងពេលសឡាត» និង «បង្កើនល្បឿនក្នុងការស្រាយបួសក្នុងថ្ងៃដែលគ្មានពពក» ហើយក្នុងករណីមានពពក គឺត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីការពារការបួសពីការខូចខាត។ ការបង្កើនល្បឿនដែលត្រូវ បានណែនាំគឺមុនពេលផ្កាយ2 រះព្រោងព្រាត នេះបើយោងតាមការលើកឡើងរបស់កាឌីខាន់ (قاضيخان) និងភាពភូមិមាន (បារ៉ាកាត់) ទោះបីជាគ្រាន់តែទឹកក៏ដោយ។ ท่านរ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ការបរិភោគអាកាស (សាហួរ) គឺជាភាពភូមិមាន (បារ៉ាកាត់) ដូចនេះកុំបោះបង់វាចោលឱ្យសោះ ទោះបីជាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកផឹកទឹកត្រឹមតែមួយក្អឹកក៏ដោយ ដ្បិតអល់ឡោះ និងบรรดាម៉ាឡាអ៊ីកាត់ (ទេវតា) សូមព្រះអង្គមេត្តាប្រណី និងសូមអភ័យទោសដល់អ្នកដែលបរិភោគអាកាសចុះ» រាយការណ៍ដោយអាំម៉ាដ (أحمد) ﵀។ --- ការអត់ឃ្លານខ្លះ ដើម្បីឱ្យទ្រង់មានសេចក្តីមេត្តាករណីដល់ជនក្រីក្រ និងដើម្បីឱ្យរង្វាន់បុណ្យរបស់គេទទួលបានទៅតាមកម្រិតនៃការលំបាករបស់គេ។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «ដូចអ្វីដែលពួកអ្នកមានស្តុកស្តម្ភធ្វើ» មានន័យថា ពួកអ្នកដែលរស់នៅក្នុងភាពសុខស្រួល។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «ការពន្យារពេលការបរិភោគអាកាស (សាហួរ)» ហើយវាជាការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាគរុះ) ក្នុងការការពន្យារពេលវាដល់ថ្នាក់ពេលវេលាមួយដែលបង្កឱ្យមានការសង្ស័យ នេះបើយោងតាមសៀវភៅហិនឌីយ៉ាហ៍ (هندية)។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «និងការបង្កើនល្បឿនក្នុងការស្រាយបួស» ហើយវាជាការគួរឱ្យចង់អនុវត្តក្នុងការស្រាយបួសមុនពេលធ្វើសឡាត។ នៅក្នុងសៀវភៅអាល់បាហ៊៍រ (البحر) បានបញ្ជាក់ថា ការបង្កើនល្បឿនដែលត្រូវ បានណែនាំគឺការបង្កើនល្បឿនមុនពេលផ្កាយរះជាន់គ្នា។ ហើយវាជាស៊ូណាន់ន់ (គំរូដ៏ប្រពៃ) ពេលស្រាយបួស គឺត្រូវពោលថា៖ ឱអល់ឡោះ! ចំពោះព្រះអង្គខ្ញុំបានបួស ជាមួយព្រះអង្គខ្ញុំបានជឿជាក់ ចំពោះព្រះអង្គខ្ញុំបានផ្ញាកាយតម្កល់ជីវិត ហើយនៅលើស្បៀងរបស់ព្រះអង្គខ្ញុំបានស្រាយបួស និងបួសថ្ងៃស្អែកនៃខែរ៉ាម៉ាដាន់ខ្ញុំបានតាំងចិត្តហើយ ដូចនេះសូមព្រះអង្គអਫ਼វទោសដល់ខ្ញុំនូវអ្វីដែលខ្ញុំបានធ្វើកន្លងមក និងអ្វីដែលខ្ញុំនឹងធ្វើតទៅមុខទៀត។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «មុនពេលផ្កាយរះព្រោងព្រាត» មានន័យថា ការលេចចេញមក និងការកំណត់សម្គាល់ផ្កាយនីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ វាត្រូវ បានអានដោយអក្សរហ្វា (ف) និងហា ម៉ូហ៍ម៉ាឡាស់ (ح المهملة)។ ហើយផ្កាយសូហែល (سهيل) ត្រូវ បានហៅថា ហ្វាហុល (فحل) ព្រោះវាស្ថិតនៅដាច់ដោយឡែកពីផ្កាយដទៃទៀតប្រៀបដូចជាសត្វពូជអូដ្ឋអញ្ចឹងដែរ ដ្បិតពេលដែលវាដេញហ្វូងអូដ្ឋ វាស្ថិតនៅដាច់ដោយឡែកពីគេ នេះបើយោងតាមការបំភ្លឺក្នុងសៀវភៅអាល់កាមូស (القاموس)។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «ទោះបីជាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកផឹកទឹកត្រឹមតែមួយក្អឹកក៏ដោយ» អ្នកនិពន្ធសៀវភៅអាល់កាមូសបានមានប្រសាសន៍ថា ពាក្យថា ជើរ៉អះ (جرعة) អាចអានបានស្រៈទាំងបី (ហ្វាថៈ ស្រៈអា, កាស្រៈ ស្រៈអិ, ដោមមៈ ស្រៈអុ) ដែលមានន័យថា ការផឹកទឹកមួយក្រេប ឬជាឈ្មោះដែលយកមកពីកិរិយាសព្ទ ជើរ៉អៈ (جرع) ដែលមានន័យថា ការផឹក ឬការលេប។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «សូមព្រះអង្គមេត្តាប្រណី និងសូមអភ័យទោសដល់អ្នកដែលបរិភោគអាកាស» មានន័យថា អល់ឡោះទ្រង់មេត្តាករណី និងบรรดាម៉ាឡាអ៊ីកាត់ (ទេវតា) សូមអភ័យទោសឱ្យពួកគេ ឬមានន័យថាជាការផ្សំផ្គុំគ្នា ដែលសាកសមទៅនឹងបរិបទរៀងៗខ្លួន។ ហើយអល់ឡោះ ﷾ គឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត និងសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះដ៏ មហាធំធេង។ ជំពូកស្តីពីកត្តាឧបសគ្គ (អារិដ) ដែលជាពាក្យពហុវចនៈរបស់ពាក្យថា អា៊រីដ (عارض) ដែលទាក់ទងនឹងជំងឺ ការធ្វើដំណើរ ការបង្ខិតបង្ខំ ការមានផ្ទៃពោះ ការបំបៅដោះកូន ការឃ្លាន ការស្រេកទឹក និងភាពចាស់ជរា។ --- ជំពូកស្តីពីកត្តាឧបសគ្គ (អារិដ) វាគឺជាកត្តាដែលសមស្របក្នុងការការពន្យារពេលបួស។ ពាក្យថា អា៊រីដ (عارض) គឺសំដៅលើអ្វីៗទាំងអស់ដែលមករកអ្នក ឧទាហរណ៍ដូចជាពាក្យថា អា៊រីដ ម៉ុមទីរុណា (عارض ممطرنا) ដែលមានន័យថា ពពកភ្លៀង និងពាក្យថា អា៊រីដ គឺជាទ្វារ និងថ្ពាល់។ ហើយពាក្យថា អ័រដោ លហ៊ុ អា៊រីដ (عرض له عارض) មានន័យថា បានកើតមានឡើងនូវគ្រោះថ្នាក់ណាមួយ ដូចជាភាពចាស់ជរា ឬជំងឺ នេះបើយោងតាមសៀវភៅ ឌីយ៉ាអ៊ុលហ៊ូលូម (ضياء الحلوم)។ ហើយដោយសារតែការបំផ្លាញការបួសដោយគ្មានហេតុផលសមស្រប គឺតម្រូវឱ្យមានបាប ប៉ុន្តែបើមានហេតុផលសមស្របគឺមិនតម្រូវឱ្យមានបាបនោះឡើយ ហេតុនេះទើបគេចាំបាច់ត្រូវពន្យល់ពីហេតុផលសមស្របដែលលើកលែងការបួស នេះបើយោងតាមសៀវភៅ ន៉ាហ្វ (نهر)។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «និងការធ្វើដំណើរ» មានអត្ថន័យក្នុងនោះថា ការធ្វើដំណើរមិនមែនជាការអនុញ្ញាតឱ្យស្រាយបួសនោះឡើយ តែវាជាការអនុញ្ញាតឱ្យកុំទាន់ចាប់ផ្តើមបួសតែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថាបើសិនជាការធ្វើដំណើរអនុញ្ញាតឱ្យស្រាយបួសពិតមែននោះ វាច្បាស់ជាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកដែលនៅលំនៅឋានស្រាប់ ហើយពេលក្រោយមកធ្វើដំណើរ អាចស្រាយបួសបានដែរ ប៉ុន្តែការពិតគឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបែបនោះឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបអត្ថន័យនៃពាក្យថា កត្តាឧបសគ្គ (العوارض) នៅទីនេះ គឺសំដៅទៅលើអ្វីដែលអនុញ្ញាតឱ្យមិនបួស ដើម្បីឱ្យវាត្រូវគ្នាទៅនឹងករណីទាំងអស់ នេះបើយោងតាមការបញ្ជាក់របស់លោក សៃយីដ (الس السيد)។ ហើយពាក្យថា ការស្រាយបួស នៅក្នុងប្រសាសន៍របស់ท่านដែលថា «ដោយវាទើបការស្រាយបួសត្រូវបានអនុញ្ញាត» គឺសំដៅទៅលើអ្វីដែលអនុញ្ញាតឱ្យមិនបួស មិនថាសុពលភាពនៃការអនុញ្ញាតនោះចាប់ផ្តើមតាំងពីដំបូង ឬក៏បន្ទាប់ពីបានចាប់ផ្តើមបួសរួចហើយនោះទេ។ ដោយវាទើបការស្រាយបួសត្រូវបានអនុញ្ញាត គឺត្រូវបានអនុញ្ញាត «សម្រាប់អ្នកដែលមានការភ័យខ្លាច» ដែលជាអ្នកជំងឺ នូវ «ការកើនឡើងនៃជំងឺ» មិនថាកម្រិតបរិមាណ ឬគុណភាព ប្រសិនបើគាត់បួស។ ជំងឺ គឺជាអត្ថន័យមួយដែលតម្រូវឱ្យមានការប្រែប្រួលសរីរាង្គទៅជាខូចខាត ហើយវាបានកើតឡើងជាដំបូងនៅផ្នែកខាងក្នុង រួចទើបវាបង្ហាញសញ្ញារបស់វានៅខាងក្រៅ មិនថាវាជាការឈឺភ្នែក របួស ឈឺក្បាល ឬផ្សេងពីនេះឡើយ «ឬ» គាត់ខ្លាច «យឺតពេលជាសះស្បើយ» ដោយសារតែការបួស នោះគាត់ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យស្រាយបួស ព្រោះវាអាចនាំទៅរកការវិនាសអន្តរាយ ហេតុនេះទើបចាំបាច់ត្រូវការពារខ្លួនពីវា។ ហើយសម្រាប់អ្នកចម្បាំង ប្រសិនបើគាត់ដឹងច្បាស់ ឬមានការសន្និដ្ឋានខ្លាំងថា នឹងមានការប្រយុទ្ធគ្នាដោយសារតែស្ថិតនៅទល់មុខនឹងសត្រូវ ហើយគាត់មានការភ័យខ្លាចថានឹងខ្សោយកម្លាំងពីការប្រយុទ្ធ ហើយគាត់មិនមែនជាអ្នកធ្វើដំណើរទេនោះ គាត់ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យស្រាយបួសមុនពេលមានសង្គ្រាម។ ហើយអ្នកដែលមានគ្រុនក្តៅតាមពេលកំណត់ ឬមានរដូវជាប្រចាំ គឺមិនអីទេក្នុងការស្រាយបួសរបស់ពួកគេ ដោយផ្អែកលើការស្មានទុកជាមុនពីវត្តមានរបស់វា។ ប៉ុន្តែបើវាគ្ខុសពីការស្មាន គឺមានការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះការតម្រូវឱ្យបង់កុផារ៉ាត់ (សំណងធ្ងន់) ប៉ុន្តែទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺមិនតម្រូវឱ្យបង់កុផារ៉ាត់លើអ្នកទាំងពីរនោះឡើយ។ ដូចគ្នាផងដែរ ចំពោះអ្នកភូមិ (അല്ല) ប្រសិនបើពួកគេលឺសំឡេងស្គរនៅថ្ងៃទីសាមសិប រួចពួកគេស្មានថាជាថ្ងៃបុណ្យ ទើបពួកគេស្រាយបួស ស្រាប់តែពេលក្រោយមកដឹងថាវាជាសំឡេងសម្រាប់គោលដៅផ្សេង នោះពួកគេមិនចាំបាច់បង់កុផារ៉ាត់ឡើយ។ «និង» ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យស្រាយបួស «សម្រាប់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងស្ត្រីបំបៅដោះកូន ដែលមានការភ័យខ្លាច» ចំពោះខ្លួនឯង នូវ «ការខូចខាតស្មារតី ការវិនាសអន្តរាយ ឬជំងឺ» មិនថាវា «កើតមានចំពោះខ្លួនឯង ឬ...» --- ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «ជាអ្នកជំងឺ» បានបញ្ជាក់ថា អ្នកដែលមានសុខភាពល្អ ប៉ុន្តែមានការស្មានទុកជាមុនថាគាត់នឹងឈឺដោយសារតែការបួសរបស់គាត់ គឺមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ស្រាយបួសនោះឡើយ។ ហើយលោក សៃយីដ (الس السيد) បានបញ្ជាក់ថា ចំពោះបញ្ហានេះគឺមានការខ្វែងគំនិតគ្នា ដោយលោក ហ្សៃឡាយស៊ី (الزيلعي) បានយល់ស្របទៅលើការអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ស្រាយបួស ប៉ុន្តែលោក អាល្លាម៉ាស់ ម៉ាស្គីន (علامة مسكين) បានយល់ថាពុំត្រូវបានអនុញ្ញាតនោះឡើយ ដែលទ្រង់បានដើរតាមទស្សនៈរបស់អ្នកនិពន្ធសៀវភៅអាល់ហ្សាហ្ស៊ីរ៉ាស់ (الذخيرة) ខណៈដែលសៀវភៅអាល់ឌើរ (الدر) បានសម្រេចយកការអនុញ្ញាតឱ្យស្រាយបួស។ ហើយត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងសៀវភៅអាល់ខុហ្ស៊ីស្ដានី (القهستاني) ថា អ្នកដែលត្រូវបានគេមើលថែទាំគឺត្រូវសម្រេចយកតាមការសម្រេចរបស់អាកប្បកិរិយារបស់អ្នកជំងឺ។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «ប៊ីខាំ (بكم)» អត្ថន័យនៃពាក្យថា ប៊ីខាំ គឺការបង្កឱ្យកើតមានជំងឺផ្សេងទៀតតាមរយៈការបួស ហើយវាមិនមែនមានន័យថាការកើនឡើងនៃចំនួនថ្ងៃនោះទេ បើមិនដូច្នោះទេវាគ្គឺជាន់គ្នាទៅនឹងប្រសាសន៍របស់ท่านដែលថា «ឬខ្លាចយឺតពេលជាសះស្បើយ» នោះឡើយ។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «ឬខៃហ្វ (كيف)» គឺការបង្កឱ្យកើតមានការកើនឡើងនូវភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺដែលមានស្រាប់តាមរយៈការបួស។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «និងជំងឺ គឺអត្ថន័យ...» អ្នកនិពន្ធសៀវភៅអាល់កាមូសបានមានប្រសាសន៍ថា ជំងឺ គឺជាភាពងងឹតងងល់ និងភាពច្របូកច្របល់នៃសរីរាង្គបន្ទាប់ពីភាពបរិសុទ្ធ និងភាពសមសួនរបស់វា។ ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ពាក្យថា ម៉ារីឌ៍ (مارض) ម៉ារ៉ាដ៍ (مرض) និងម៉ារីឌ៍ (مريض)។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «និងវាបានកើតឡើងជាដំបូងនៅផ្នែកខាងក្នុង...» អ្នកនិពន្ធសៀវភៅអាល់កាមូសបានមានប្រសាសន៍ថា ពាក្យថា ម៉ារ៉ាដ៍ (المرض) បើអានដោយស្រៈអា (الفتح) គឺសំដៅចំពោះបេះដូងជាពិសេស ហើយបើអានដោយមានចលនាស្រៈ (التحريك) ឬទាំងពីរ គឺសំដៅដល់ភាពសង្ស័យ ភាពពុតត្បុត ភាពខ្សោយ ភាពងងឹត និងភាពខ្វះខាត។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «ឬផ្សេងពីនេះ» ដូចជាការខូចខាតសរីរាង្គកាយជាដើម។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «ហេតុនេះទើបចាំបាច់ត្រូវការពារខ្លួនពីវា» ការណ៍នេះគឺតម្រូវឱ្យមានកាតព្វកិច្ចក្នុងការស្រាយបួស ដែលវាផ្ទុយទៅនឹងការប្រើប្រាស់អក្សរ ឡាម (اللام) នៅក្នុងប្រសាសន៍របស់ท่านសម្រាប់អ្នកដែលមានការភ័យខ្លាច។ ហើយយើងអាចផ្សំផ្គុំគ្នាបានថា ភាពអនុញ្ញាតគឺនៅពេលដែលការវិនាសអន្តរាយមិនទាន់កើតឡើងពិតប្រាកដ ហើយកាតព្វកិច្ចគឺនៅពេលដែលវាបានកើតឡើងពិតប្រាកដ។ ហើយវានឹងត្រូវលើកឡើងក្នុងពេលឆាប់ៗនេះចំពោះករណីរបស់អ្នកធ្វើដំណើរដែលស្រដៀងគ្នានេះ។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «ដោយសារតែស្ថិតនៅ...» មានន័យថា ដោយសារតែវត្តមានរបស់ខ្លួននៅទល់មុខនឹងសត្រូវ។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «និងគាត់មានការភ័យខ្លាំងថានឹងខ្សោយកម្លាំងពីការប្រយុទ្ធ» មានន័យថា ដោយសារតែការបួស។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «និងគាត់មិនមែនជាអ្នកធ្វើដំណើរទេនោះ» ចំពោះអ្នកធ្វើដំណើរវិញ គឺត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យស្រាយបួសទោះបីជាគ្មានហេតុផលឧបសគ្គក៏ដោយ។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «និងអ្នកដែលមាន...» គឺរួមបញ្ចូលទាំងបុរស និងស្ត្រី។ ហើយការប្រើប្រាស់ពាក្យតំណាងភេទប្រុសនៅក្នុងពាក្យថា លីហ៊ុ (له) គឺផ្អែកទៅលើទម្រង់អត្ថបទនៃពាក្យថា មិននាក់ (من)។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «គឺមិនអីទេក្នុងការស្រាយបួសរបស់ពួកគេ» បានបញ្ជាក់ថា វាជាការប្រសើរជាងដែលពួកគេមិនទាន់ស្រាយបួសរហូតទាល់តែពួកគេប្រាកដក្នុងចិត្ត។ ហើយត្រូវបានពន្យល់ហេតុផលនៅក្នុងសៀវភៅបកស្រាយ (الشرح) នូវការអនុញ្ញាតឱ្យស្រាយបួសថា អ្វីដែលបានរៀបរាប់គឺផ្អែកទៅលើការសន្និដ្ឋានខ្លាំងដូចជាវាបានកើតឡើងពិតប្រាកដអញ្ចឹងដែរ។ ប្រសាសន៍របស់ท่านថា៖ «និងទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺមិនតម្រូវឱ្យមានកុផារ៉ាត់លើអ្នកទាំងពីរនោះឡើយ» ហើយនេះក៏
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في العوارض
ជំពូក៖ អំពីអ្វីដែលតម្រូវឱ្យបំពេញ (សច្ចប្រណិធាន/អ័ន់ដា) អំពីការបំពេញសច្ចប្រណិធាននៃការតមអាហារ (សিয়াম) សឡាត និងផ្សេងៗទៀត៖ «ប្រសិនបើបុគ្គលណាម្នាក់បានបន់ស្រន់ (ប្តេជ្ញាចិត្តធ្វើអំពើ) អ្វីមួយ» ពីអំពើជិតស្និទ្ធនឹងអល់ឡោះ «គឺតម្រូវឱ្យគេបំពេញវា» យោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះតាលាថា៖ ﴿និងត្រូវបំពេញសច្ចប្រណិធានរបស់ពួកគេ﴾ [សូរ៉ា អល់-ហ្គាជ្ច៖ ២៩] និងព្រះបន្ទូលរបស់ท่านរ៉សូល ﷺ ថា៖ «បុគ្គលណាបានបន់ស្រន់ដើម្បីគោរពប្រតិបត្តិចំពោះអល់ឡោះ ដូច្នេះចូរគេគោរពប្រតិបត្តិចុះ ហើយបុគ្គលណាបានបន់ស្រន់ដើម្បីប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះ ដូច្នេះ មិនត្រូវប្រឆាំងទ្រង់ឡើយ» (កត់ត្រាដោយអាល់-ប៊ូខារី)។ ហើយមានការឯកภาพគ្នា (អុជ្ម៉ា) លើកាតព្វកិច្ចនៃការបំពេញវា ហើយតាមរយៈនេះហើយ ទើបពួកអ្នកយល់ឃើញថាវាជាកាតព្វកិច្ចកម្រិតហ្វុរ៍ដ (កាតព្វកិច្ចដាច់ខាត) បានយកមកធ្វើជាភស្តុតាង។ ហើយសច្ចប្រណិធាន (នឹដ) គឺស្រដៀងនឹងកិរិយាសព្ទ ﻀَرَبَ (ដូរ៉ូប៉ា - វាយ) ហើយបើតាមភាសាគឺ ܩَتَلَ (ខាត៉ាឡា - សម្លាប់)។ ចំណែកឯវត្ថុដែលត្រូវបន់ស្រន់ (អ័ន់ដា) គឺតម្រូវឱ្យបំពេញ «នៅពេលដែលលក្ខខណ្ឌបីប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅលើវា» ពោលគឺនៅលើវត្ថុដែលបានបន់ស្រន់នោះ៖ ១. «វាត្រូវតែជាប្រភេទនៃកិច្ចការដែលជាកាតព្វកិច្ចស្រាប់» ដោយដើមកំណើតរបស់វា ទោះបីជាការធ្វើវាត្រូវហាមឃាត់ដោយសារលក្ខណៈរបស់វាក៏ដោយ ដូចជាការតមអាហារនៅថ្ងៃបុណ្យគូរប៉ាន (យូមុល់-អុដហ៍ហ្សាហ៍) ជាដើម។ ២. «និងត្រូវជាកិច្ចការដែលមានគោលបំណងរួចជាស្រេច» សម្រាប់ខ្លួនវាផ្ទាល់ មិនមែនសម្រាប់រឿងផ្សេងពីវាឡើយ ដូចជាការវូឌូ (ជម្រះកាយតូច)។ ៣. និងត្រូវជាកិច្ចការ «ដែលមិនមែនជាកាតព្វកិច្ច» មុនពេលធ្វើការបន់ស្រន់ តាមរយៈការកំណត់របស់អល់ឡោះតាលា ដូចជាសឡាតទាំងប្រាំ និងសឡាតវីត្រ។ ហើយគេបានបន្ថែមលក្ខខណ្ឌទីបួនគឺ វត្ថុដែលបានបន់ស្រន់នោះមិនត្រូវជាវត្ថុที่เป็นអസാតន៍នោះឡើយ ឧទាហរណ៍ដូចជាសម្តីរបស់គេថា៖ «អល់ឡោះតាលាបានកំណត់លើរូបខ្ញុំនូវការតមអាហារកាលពីម្សិលមិញសម្រាប់ថ្ងៃនេះ» ព្រោះវាជាកិច្ចការដែលមិនតម្រូវឱ្យធ្វើឡើយ ដូចគ្នាដែរប្រសិនបើគេនិយាយថា «វាជាកាតព្វកិច្ចលើរូបខ្ញុំថ្ងៃនេះ គឺថ្ងៃម្សិលមិញ» ប្រសិនបើសម្តីនោះកើតឡើងក្រោយពេលថ្ងៃត្រង់។ --- បនា្ទាប់មក លោកបានពន្យល់បន្តដោយពាក្យថា៖ «ដូច្នេះ មិនតម្រូវឱ្យធ្វើការវូឌូតាមរយៈការបន់ស្រន់ឡើយ» ហើយក៏មិនតម្រូវឱ្យអានគម្ពីរគម្ពីរគួរអានដែរ ប៉ុន្តែការវូឌូមិនមែនជាគោលបំណងផ្ទាល់ទេ ព្រោះវាត្រូវបានកំណត់ជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់រឿងផ្សេង ដូចជាការអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើសឡាតជាដើម។ «ហើយក៏មិនតម្រូវឱ្យធ្វើសាចដាតិល-ដាលាវ៉ាហ៍ (Prostration of Recitation) ដែរ» ព្រោះវាជាកាតព្វកិច្ចដែលកំណត់ដោយស្ថាបនិកសាសនា (អល់ឡោះ និងរ៉សូល)។ «និងមិនតម្រូវឱ្យទៅសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺឡើយ» ព្រោះវាគ្មានកាតព្វកិច្ចប្រភេទណាដែលដូចវាទេ។ ការកំណត់របស់ទាសករ (មនុស្ស) គឺត្រូវផ្អែកទៅលើការកំណត់របស់អល់ឡោះតាលា ព្រោះគេមានหน้าที่ធ្វើតាម មិនមែនជាអ្នកច្នៃប្រឌិតថ្មីឡើយ។ នេះគឺជាទស្សនៈតាមការរាយការណ៍ដ៏ល្បី (ហ្សាហ៊ីរុរ-រិវ៉ាយ៉ា)។ ប៉ុន្តែមានការរាយការណ៍មួយទៀតពីលោកអ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើគេបន់ស្រន់ថានឹងទៅសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺថ្ងៃនេះ គឺការបន់ស្រន់របស់គេត្រូវទទួលស្គាល់ ប៉ុន្តែបើគេបន់ស្រន់ថានឹងទៅសួរសុខទុក្ខបុគ្គលឈ្មោះនេះៗ គឺមិនមានអ្វីដែលត្រូវតម្រូវឱ្យគេធ្វើឡើយ ព្រោះថាការសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺគឺជាអំពើជិតស្និទ្ធនឹងអល់ឡោះ ខណៈដែលท่านរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកដែលទៅសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺគឺស្ថិតនៅក្នុងបណ្តា សួនឧទ្យាននៃសួគ៌ រហូតទាល់តែគេត្រឡប់មកវិញ» ហើយការសួរសុខទុក្ខបុគ្គលជាក់លាក់ណាមួយ គឺមិនមែនជាអនត្ថន័យនៃភាពជិតស្និទ្ធដែលអ្នកបន់ស្រន់គោលបំណងនោះឡើយ ប៉ុន្តែវាជាការគិតគូរពីសិទ្ធិរបស់បុគ្គលនោះ ដូច្នេះហើយទើបការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់គេតាមរយៈការបន់ស្រន់មិនត្រូវទទួលស្គាល់ឡើយ។ រីឯតាមការរាយការណ៍ដ៏ល្បី (ហ្សាហ៊ីរុរ-រិវ៉ាយ៉ា) ការសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺ និងការដង្ហែសព ទោះបីជាមានអត្ថន័យនៃសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះតាលាក៏ដោយ ប៉ុន្តែគោលបំណងសំខាន់គឺសិទ្ធិ (របស់មនុស្ស) គឺអ្នកជំងឺ សព និងអ្នកបន់ស្រន់ គឺគេគ្រាន់តែប្តេជ្ញាចិត្តតាមការបន់ស្រន់របស់ខ្លួននូវអ្វីដែលមានភាពស្របច្បាប់ ដែលជាសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះតាលា និងជាគោលបំណងប៉ុណ្ណោះ។ «ហើយមិន» ត្រូវទទួលស្គាល់ឡើយនូវការបន់ស្រន់ «កិច្ចការជាកាតព្វកិច្ចស្រាប់» ព្រោះការកំណត់កាតព្វកិច្ចលើកិច្ចការដែលជាកាតព្វកិច្ចស្រាប់គឺជារឿងអസാតន៍ យោងតាមការបន់ស្រន់វា ដូចที่เราបានពន្យល់រួចហើយ។ «ហើយការបន់ស្រន់ត្រូវទទួលស្គាល់» ចំពោះការលែងទាសករ (អ៊ឹតតាក់) មានន័យថា ការដោះលែងទាសករ ព្រោះថាកាតព្វកិច្ចដោះលែងគឺមានចែងច្បាស់ក្នុងបទប្បញ្ញត្តិអំពីការសងបាបកម្ម (កាហ្វារ៉ាត) និង «ការធ្វើឥតិកាហ្វ (គង់ចាំសីលក្នុងវិហារអ៊ីស្លាម)» ព្រោះថាប្រភេទនៃកិច្ចការនេះគឺមានកាតព្វកិច្ចស្រាប់ នោះគឺការអង្គុយលើកចុងក្រោយក្នុងសឡាត ដូច្នេះដើមកំណើតនៃការគង់នៅទ្រង់ទ្រាយបែបនេះគឺមានឧទាហរណ៍ស្រដៀងគ្នានៅក្នុងសាសនា ហើយការធ្វើឥតិកាហ្វគឺការរង់ចាំសឡាត ហេតុនេះវាដូចជាបុគ្គលដែលអង្គុយក្នុងសឡាតដែរ ដូច្នេះហើយទើបការបន់ស្រន់វាត្រូវទទួលស្គាល់។ ហើយការធ្វើហជ្ចដោយដើរជើង សម្រាប់អ្នកដែលនៅជិតទីក្រុងម៉ាក្កាស់ គឺតម្រូវឱ្យគេដើរជើង ដូច្នេះការដើរដោយលក្ខណៈពិសេសបែបនេះ គឺមានឧទាហរណ៍ស្រដៀងគ្នានៅក្នុងសាសនា។ ហើយការបន់ស្រន់ធ្វើឥតិកាហ្វរបស់ទាសករ និងស្រ្តីគឺត្រូវទទួលស្គាល់ ប៉ុន្តែមេកើយ ឬប្តីមានសិទ្ធិហាមឃាត់បាន ដូច្នេះពួកគេត្រូវបំពេញវាសងវិញក្រោយពេលមានសេរីភាព ឬក្រោយពេលលែងលះ។ ប៉ុន្តែម្ចាស់ទាសករមិនមានសិទ្ធិហាមឃាត់ទាសករប្រភេទមុនតាកាប់ (ទាសករដែលមានកិច្ចសន្យាไถ່ខ្លួន) ឡើយ។ «និង» ដូចគ្នាដែរ ការបន់ស្រន់ «សឡាតដែលមិនមែនជាកាតព្វកិច្ច ការតមអាហារ (សিয়াম) ការបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិ និងការចាក់សម្លាប់សត្វ (ហ្សប៊ីហ្វ)» គឺត្រូវទទួលស្គាល់ ព្រោះតែភាពលេចធ្លោរនៃប្រភេទរបស់វាស្របតាមបទបញ្ញត្តិសាសនា ដូចជាសត្វពលិកម្ម (អ៊ុដហ៊ីយ៉ាហ៍) ជាដើម។ «ដូច្នេះ ប្រសិនបើបុគ្គលដែលមានករណីយកិច្ច (មុកាល់ឡាហ្វ) បានបន់ស្រន់នូវការបន់ស្រន់មួយ» ជាមួយនឹងអ្វីដែលការបន់ស្រន់វាត្រូវទទួលស្គាល់ ហើយវាគឺជាការបន់ស្រន់ «បែបដាច់ខាត (មុតឡាក)» ពោលគឺមិនបានភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌជាមួយនឹងការកើតមានរឿងអ្វីមួយឡើយ ឧទាហរណ៍ដូចជាសម្ដីរបស់គេថា៖ លើរូបខ្ញុំមានការបន់ស្រន់ចំពោះអល់ឡោះ ឬថាខ្ញុំបន់ស្រន់ចំពោះអល់ឡោះនូវការធ្វើសឡាតពីរ៉ាកាត «ឬបែបភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌ» គឺដូចជាសម្ដីរបស់គេថា៖ ប្រសិនបើអល់ឡោះប្រទានកូនប្រុសដល់ខ្ញុំ គឺលើរូបខ្ញុំនូវកាតព្វកិច្ចត្រូវចិញ្ចឹមក្មេងក្រីក្រដប់នាក់ «ហើយលក្ខខណ្ឌនោះបានកើតឡើង» គឺតម្រូវឱ្យគេបំពេញវា យោងតាមអ្វីที่เราបានសូត្រ និងបានរាយការណ៍មក។ រីឯករណីដែលគេភ្ជាប់ការបន់ស្រន់ជាមួយនឹងអ្វីដែលគេមិនចង់ឱ្យកើតមាន ឧទាហរណ៍ដូចជាសម្ដីរបស់គេថា៖ ប្រសិនបើខ្ញុំនិយាយជាមួយហ្សៃដ៍ គឺលើរូបខ្ញុំនូវការដោះលែងខ្ញុំពីរាស្ត្រ (ទាសករ) បន្ទាប់មកគេក៏បាននិយាយជាមួយហ្សៃដ៍មែននោះ គឺគេមានសិទ្ធិជ្រើសរើសរវាងការបំពេញតាមអ្វីដែលខ្លួនបានបន់ស្រន់ពីការដោះលែងទាសករ ឬក៏ត្រូវបង់នូវកាហ្វារ៉ាត (សងបាបកម្ម) នៃការស្បថ យោងតាមទស្សនៈដ៏ M صحيح (ត្រឹមត្រូវ) ដែលជាទស្សនៈត្រូវគេយកមកធ្វើជាបទបញ្ញត្តិ (មុហ្វតាប៊ី) យោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់ท่านរ៉សូល ﷺ ថា៖ «កាហ្វារ៉ាតនៃការបន់ស្រន់គឺដូចជាកាហ្វារ៉ាតនៃការស្បថ» ហើយវាត្រូវបានបកស្រាយទៅលើអ្វីដែលយើងបានរៀបរាប់នោះឯង។ ហើយការបន់ស្រន់តមអាហារ (សিয়াম) «នៅថ្ងៃបុណ្យទាំងពីរ (អុដហ៊ីយ៉ាហ៍ និងហ្វិតរ៍) និងបណ្តាថ្ងៃតាស្រីក (១១, ១២, ១៣ ហ្សុលហ៊ីជ្ចាហ៍)» គឺត្រូវទទួលស្គាល់ ព្រោះថាការហាមឃាត់មិនឱ្យតមអាហារនៅថ្ងៃទាំងនោះ គឺបញ្ជាក់ពីភាពអាចកើតមាននៃការតមអាហារពីវាដោយប្រការចាំបាច់ ហើយការហាមឃាត់ដែលផ្អែកលើមូលហេតុផ្សេង គឺមិនបានបដិសេធភាពស្របច្បាប់នោះឡើយ ហេតុនេះការបន់ស្រន់វាจึงត្រូវទទួលស្គាល់ «នៅក្នុងទស្សនៈដែលត្រូវបានជ្រើសរើស (អល់-មុខ្តារ)»។ រីឯការរាយការណ៍មួយទៀតបានចែងថា វាមិនត្រូវទទួលស្គាល់ឡើយ ព្រោះវាជាការបន់ស្រន់ប្រព្រឹត្តអំពើបាប ប៉ុន្តែយើងឆ្លើយតបថា...
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب ما يلزم الوفاء به
ទាក់ទងនឹងសឡាតដ៏ប្រសើរបំផុតរបស់ស្ត្រី រ៉សូល អល់ឡោះ ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «គឺស្ថិតនៅក្នុងទីកន្លែងដ៏ងងឹតបំផុតក្នុងផ្ទះរបស់นาง (ស្ត្រី)»។ អាស្រ័យលើហេតុផលនេះ ប្រសិនបើស្ត្រីម្នាក់បានប្តេជ្ញាចិត្តថ្វាយបង្គំ (សឡាត) នៅឯវិហារហ្វារ៉ាម (មസ്ជីដ ហ្វារ៉ាម) តាមរយៈការបន់ស្រន់ (នន្ដ) នោះនាងត្រូវបំពេញសឡាតនៅក្នុងទីកន្លែងដ៏ងងឹតបំផុតក្នុងផ្ទះរបស់នាង ដោយវាគ្មិនអាចរួចផុតពីការទាមទងនៃការបន់ស្រន់របស់នាង យោងតាមសម្ដីរបស់លោក សូហ្វា រ៉ហ៊ីម៉ាហ៊ុលឡោះ។ រីឯករណីដែលអ្នកបន់ស្រន់បានភ្ជាប់ការបន់ស្រន់របស់ខ្លួនជាមួយនឹងលក្ខខណ្ឌណាមួយ ឧទាហរណ៍ដូចជាពាក្យរបស់គាត់ថា៖ «ប្រសិនបើហ្សៃដ៍មកដល់ នោះខ្ញុំត្រូវធ្វើទានដល់អល់ឡោះនូវទ្រព្យប៉ុណ្ណេះៗ» នោះអ្វីដែលគាត់បានធ្វើមុនពេលកើតមានលក្ខខណ្ឌរបស់វាមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលថាជាការសម្រេចគោលបំណងឡើយ ព្រោះថាការបន់ស្រន់ដែលភ្ជាប់នឹងលក្ខខណ្ឌគឺមិនទាន់ត្រូវបានទទួលយកនូវភាពមានរបស់វាឡើយ ហើយការអនុវត្តអាចធ្វើទៅបាន លុះត្រាតែមានវត្តមាននៃមូលហេតុដែលការបន់ស្រន់នោះត្រូវបានភ្ជាប់មកជាមួយ អល់ឡោះគឺជាព្រះដ៏មានព្រះហឫទ័យប្រោសប្រទានដោយសេចក្ដីអនុគ្រោះរបស់ទ្រង់។ --- ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «អាស្រ័យហេតុនេះ...» គឺមិនបង្ហាញច្បាស់លាស់ទេលើកលែងតែការបន់ស្រន់ដែលភ្ជាប់នឹងលក្ខខណ្ឌប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះការបន់ស្រន់ដែលមិនបានភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌ គឺមិនត្រូវបានកំណត់ទីកន្លែងជាក់លាក់ណាមួយឡើយ ដូចដែលបានបញ្ជាក់រួចមកហើយ។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «អំពីការទាមទង...» ដោយអានអក្សរ «ជីម» បើក (ហ្វាត់ហះ)។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «យោងតាមអ្វីដែលលោក សូហ្វា បានមានប្រសាសន៍» គឺផ្ទុយទៅនឹងទស្សនៈរបស់បុគ្គលដទៃទៀត ដែលនាងអាចរួចផុតពីការបន់ស្រន់នោះដោយការធ្វើសឡាតនៅកន្លែងណាក៏បាន។ នៅក្នុងនោះដែរ លោក សូហ្វា បានយល់ស្របទៅនឹងការកំណត់ជាក់លាក់ដោយមិនគិតពីផលបុណ្យដ៏ច្រើនឡើយ ដូចដែលត្រូវបានយល់ឃើញជាទូទៅពីគាត់។ ចំពោះប្រសាសន៍ដែលថា៖ «អ្វីដែលគាត់បានធ្វើមុនពេលកើតមានលក្ខខណ្ឌរបស់វា គឺមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលថាជាការសម្រេចនោះឡើយ» គឺនៅសល់ករណីដែលថាតើពេលណាទើបលក្ខខណ្ឌនោះកើតឡើង តើពេលវេលា ទីកន្លែង អ្នកក្រីក្រ ប្រាក់ឌៀរហាំ ត្រូវបានកំណត់ជាក់លាក់ដែរឬទេ? អ្វីដែលជាទស្សនៈច្បាស់លាស់គឺយើងអនុវត្តវាចំពោះកណ្ឌ តាន់វីរ (At-Tanwir)។ បន្ទាប់មក ប្រសិនបើគាត់ភ្ជាប់វាជាមួយនឹងលក្ខខណ្ឌដែលគាត់ចង់បាន ដូចជាករណីដែលមានអ្នកណាម្នាក់មកសងសឹក ប្រសិនបើវាមានពិត នោះគាត់នឹងត្រូវបំពេញវា បើទោះបីជាវាជាការបន់ស្រន់ក៏ដោយ ព្រោះថាវាមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលថាជាអ្នកបំពេញនោះឡើយ លុះត្រាតែវាធ្វើឡើងស្របតាមទម្រង់ដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងការបន់ស្រន់របស់គាត់។ ផ្នែកបំពេញបន្ថែម៖ ការបន់ស្រន់ (នន្ដ) គឺមិនស្ថិតនៅក្រោមការវិនិច្ឆ័យនោះឡើយ ទោះបីជាមានការលោះទាសករដែលស្ថិតក្នុងកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួនក៏ដោយ។ ប្រសិនបើគាត់បន់ស្រន់ថានឹងសម្លាប់កូនប្រុសរបស់ខ្លួន នោះគាត់ត្រូវបូជាពពែឬចៀមមួយជំនួសវិញ ដោយយោងតាមរឿងរ៉ាវរបស់ព្យាការី អ៊ីប្រាហ៊ីម អាលីហ៊ីស្វាឡាម។ ប្រសិនបើគាត់បន់ស្រន់ថានឹងធ្វើទាននំប៉័ងចំនួនដប់ឌៀរហាំ ប៉ុន្តែគាត់បែរជាធ្វើទានដោយវត្ថុផ្សេងវិញ នោះវាត្រូវបានអនុញ្ញាត ប្រសិនបើវមានតម្លៃស្មើនឹងដប់ឌៀរហាំ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងការធ្វើទានដោយតម្លៃរបស់វាដែរ។ គាត់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ គាត់បានបន់ស្រន់ហើយមិនបានបន្ថែមអ្វីទៀតទេ ហើយក៏គ្មានចេតនាអ្វីដែរ ហេតុនេះគាត់ត្រូវបង់ខាផារ៉ាត (ការសងសំណង) នៃ ការស្បថ។ ប្រសិនបើគាត់បានភ្ជាប់ការបន់ស្រន់នោះជាមួយនឹងការ1ចង់បានរបស់អល់ឡោះ (អ៊ីស្ទីសាត) នោះវាជាមោឃៈ ព្រោះថាវាធ្វើឱ្យខូចខាតដល់រាល់អ្វីដែលទាក់ទងនឹងពាក្យសម្ដី ទោះជាទម្រង់ជាការគោរពប្រតិបត្តិ (អ៊ីបាដាត) ឬជាប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ (មុអាឡាត) ក៏ដោយ។ គាត់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើជំងឺនេះបាត់បង់ទៅ នោះខ្ញុំនឹងធ្វើសេចក្តីល្អបែបនេះៗ រួចហើយជំងឺនោះក៏បាត់បង់ហើយក៏ត្រឡប់មកវិញ នោះគាត់មិនតម្រូវឱ្យធ្វើអ្វីឡើយ ស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តាន់វីរ និងការពន្យល់របស់វាពីគម្ពីរ អ៊ីម៉ាន (Iman) និងនៅក្នុងសៀវភៅទាំងពីរនោះមានបញ្ហាប៉ះពាល់ដល់ការបួសផងដែរ។ សូមជ្រាបថា ទម្រង់នៃការបន់ស្រន់ (នន្ដ) គឺអាចចាត់ទុកជាការស្បថបានដែរ ហេតុដូច្នេះហើយទើបមានទម្រង់ចំនួនប្រាំមួយ ដែលត្រូវបានលើកឡើងតាមរយៈប្រសាសន៍របស់គាត់ដែលថា៖ ប្រសិនបើគាត់មិនបានតាំងចេតនាអ្វីទាំងអស់នៅក្នុងការបន់ស្រន់របស់គាត់ទាក់ទងនឹងការបួស ឬគាត់គ្រាន់តែតាំងចេតនាបន់ស្រន់សុទ្ធសាធ ពោលគឺដោយគ្មានការភ្ជាប់នឹងការស្បថ ឬគាត់បានតាំងចេតនាបន់ស្រន់ និងតាំងចេតនាថាវាមີមិមែនជាការស្បថ នោះនៅក្នុងករណីទាំងនេះវាគឺជាការបន់ស្រន់សុទ្ធសាធដោយឯកច្ឆន្ទ (អ៊ីជ្ម៉ា) ដើម្បីអនុវត្តតាមទម្រង់នៃពាក្យសម្ដី។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់តាំងចេតនាថាវាជាការស្បថ និងមិនមែនជាការបន់ស្រន់ នោះវានឹងក្លាយជាការស្បថដោយឯកច្ឆន្ទ ហើយគាត់ត្រូវបង់ខាផារ៉ាតនៃការស្បថប្រសិនបើគាត់បំបែកការបួស (ស៊ីល)។ ហើយប្រសិនបើគាត់តាំងចេតនាទាំងពីរ ឬតាំងចេតនាថាជាការស្បថដោយមិនបានបញ្ជាក់ពីការបន់ស្រន់ នោះវាត្រូវបានចាត់ទុកជាការបន់ស្រន់ និងជាការស្បថ ដូច្នេះទោះបីជាគាត់បំបែកការបួសក៏ដោយ ក៏គាត់ត្រូវបំពេញសងវិញសម្រាប់ការបន់ស្រន់ និងបង់ខាផារ៉ាតសម្រាប់ការស្បថដែរ ដើម្បីអនុវត្តតាមទម្រង់ទូទៅនៃភាសាក្នុងន័យធៀប (មេហ្សាស) ដែលខុសគ្នាពីទស្សនៈរបស់លោក អ៊ីម៉ាម អាដថានី (ទីពីរ)។ អល់ឡោះ ស្បុហាន៉ាហ្វា តាអាឡា គឺជាព្រះដឹងច្បាស់បំផុត និងសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះដ៏មហិមា។ --- ជំពូកទី១៖ ការគង់ប្រថាប់ក្នុងវិហារ (អែលអ៉ីតិកាហ្វ - I'tikaf) អត្ថន័យតាមភាសា (លុឃវ៉ាត) គឺការស្នាក់នៅ និងការប្រកាន់ខ្ជាប់ជានិច្ចចំពោះរឿងអ្វីមួយ ហើយវាគឺជាកិរិយាសព្ទអន្តរកម្ម (មូតាអាឌី) ដូច្នេះប្រភពរបស់វាគឺ (ཨັລអាក់ហ្វ) ហើយវាជាកិរិយាសព្ទអកម្ម (ឡាហ្ស៊ីម)។ --- ជំពូកទី១៖ ការគង់ប្រថាប់ក្នុងវិហារ (អែលអ៉ីតិកាហ្វ) មូលហេតុនៃការទំនាក់ទំនងទៅនឹងការបួស និងការយឺតយ៉ាវពីវា គឺការដាក់លក្ខខណ្ឌឱ្យមានការបួសនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃវា និងការទាមទារយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងរយៈពេលដប់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃខែរ៉ាម៉ាឌូន ហើយវាគឺជាច្បាប់សាសនាបុរាណ យោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះតាលាថា៖ ﴿និងចូរអ្នកទាំងពីរជម្រះផ្ទះរបស់ខ្ញុំសម្រាប់អ្នកដែលធ្វើត្វ៉ាហ្វ និងអ្នកដែលគង់ប្រថាប់បួងសួង (អាកិហ្វ)﴾ [អាល់-ហាច៖ ១២៥] ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយលោក សាយីដ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «វាគឺជាការគង់ប្រថាប់តាមភាសា...» ដោយអានអក្សរ «ល្ម» បើក (ហ្វាត់ហះ) និងបិទ (ដុម្មះ) គឺការស្នាក់នៅ ស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ដុរ (Durr)។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «និងវា...» ពោលគឺការគង់ប្រថាប់ក្នុងវិហារដោយខ្លួនវាផ្ទាល់ មិនមែនក្នុងន័យដែលបានរៀបរាប់ខាងមុននោះទេ ព្រោះថាជាមួយនឹងន័យនោះ វាសមស្របទៅនឹងអត្ថន័យអកម្ម (ឡាហ្ស៊ីម) ហើយអត្ថន័យគឺថា សកម្មភាពរបស់វាអាចមកទាំងជាអកម្ម (ឡាហ្ស៊ីម) និងជាអន្តរកម្ម (មូតាអាឌី)។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «អន្តរកម្ម (មូតាអាឌី)» ដូច្នេះវាស្ថិតក្នុងក្រុម (ដាបា) និងអកម្ម (ឡាហ្ស៊ីម) ដូច្នេះវាស្ថិតក្នុងក្រុម (តលាប់) ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយលោក សាយីដ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «និងសត្វពាហនៈត្រូវបានឃាត់ទុក (ម៉ាក់ធ្វាហ្វា)» ពោលគឺត្រូវបានឃាត់ទុក ពោលគឺត្រូវបានឃាត់និងរារាំងដោយពួកកុផារ (អ្នកប្រឆាំង) នៅឆ្នាំទីប្រាំាំនៃសន្ធិសញ្ញាហ៊ូឌៃប៊ីយ៉ា មិនឱ្យទៅដល់គោលដៅរបស់វាគឺដែនដីហារ៉ាម។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ព្រោះថាវាជាការឃាត់ព្រលឹង» ពោលគឺឃាត់វាចំពោះការគោរពប្រតិបត្តិចំពោះអល់ឡោះតាលា និងការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវផ្ទះរបស់ទ្រង់ (វិហារ) ហើយប្រសាសន៍របស់គាត់ដែលថា៖ «និងការរារាំងវា» ពោលគឺរារាំងវាពីការចេញពីវិហារ និងពីអំពើបាប។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «និងតាមលក្ខខណ្ឌសាសនា វាគឺជាការស្នាក់នៅ...» នេះគឺជាអត្ថន័យអកម្ម (ឡាហ្ស៊ីម) ហើយការគង់ប្រថាប់នៅក្នុងវិហារត្រូវបានធ្វើឱ្យក្លាយជាអន្តរកម្ម (មូតាអាឌី) ប៉ុន្តែអ្វីដែលច្បាស់គឺថា ប្រសិនបើការឃាត់ព្រលឹងត្រូវបានយកមកពិចារណា នោះវាមកពីអន្តរកម្ម (មូតាអាឌី) ហើយប្រសិនបើការស្នាក់នៅត្រូវបានយកមកពិចារណា នោះវាគឺជាអកម្ម (ឡាហ្ស៊ីម)។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ជាមួយនឹងចេតនា» វានឹងត្រូវបញ្ជាក់ឆាប់ៗនេះថាចេតនាគឺជាលក្ខខណ្ឌរបស់វា ដូច្នេះវានឹងមិនទទួលបានផលបុណ្យ និងមិនរួចផុតពីកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយគ្មានចេតនានោះទេ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ដោយផ្ទាល់» គឺច្បាស់ណាស់ ទោះបីជាអ្នកដែលស្នាក់នៅទីនោះគឺជាអ្នកគង់ប្រថាប់ក៏ដោយ។ ហើយកន្សោមរបស់សៀវភៅ តាន់វីរ រួមជាមួយនឹងការពន្យល់របស់វាគឺ៖ វាគឺជាការស្នាក់នៅដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងវិហារ ដែលជាវិហារមានអ៊ីម៉ាម និងមុអ៉ីហ្ស៊ីន (អ្នកប្រកាសសឡាត) ដែលសឡាតទាំងប្រាំពេលត្រូវបានអនុវត្តនៅទីនោះ ឬអត់? ហើយមានរបាយការណ៍ពីលោក អ៊ីម៉ាម អំពីការដាក់លក្ខខណ្ឌនៃការអនុវត្តសឡាតទាំងប្រាំនៅទីនោះ ហើយត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយអ្នកខ្លះ និងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ វាមنهមិនត្រឹមត្រូវទេក្នុងការធ្វើនៅក្នុងវិហារគ្រប់ទីកន្លែង ហើយត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយលោក សារូជី។ ចំពោះវិហារធំ (មស្ជីដ យ៉ាម៉ា) គឺវាត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅទីនោះដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌដោយឯកច្ឆន្ទ ដូច្នេះអ្វីដែលអ្នកនិពន្ធបានរៀបរាប់គឺជាទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈពីរពីលោក អ៊ីម៉ាម។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «និងព្រោះថាវាជាការរង់ចាំសឡាត...» ពោលគឺវាត្រូវបានកំណត់ចំពោះទីកន្លែងដែលគេសឡាតជាក្រុម ដូចដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងការពន្យល់។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ក្នុងទម្រង់ដ៏ល្អបំផុត» គឺជាពាក្យទាក់ទងនឹងពាក្យដែលត្រូវបានលុបចោល ដែលជាគុណនាមនៃសឡាត ហើយពាក្យរបស់គាត់ដែលថា៖ «ជាក្រុម» គឺជាការពណ៌នាអំពីទម្រង់ដ៏ល្អបំផុត។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «យោងតាមជម្រើសដែលត្រូវបានជ្រើសរើស» នេះគឺជាគោលគំនិតរបស់លោក អ៊ីម៉ាម ប៉ុន្តែលោកទាំងពីរ (អាប៊ូ យូស៊ុយហ្វ និងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) បានមានប្រសាសន៍ថាវាត្រឹមត្រូវនៅក្នុងវិហារគ្រប់ទីកន្លែង ហើយត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយលោក សារូជី។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «និងពីលោក អាប៊ូ យូស៊ុយហ្វ...» ទិដ្ឋភាពរបស់វាគឺច្បាស់ណាស់ ព្រោះថាការបន់ស្រន់ដែលជាកាតព្វកិច្ចគឺចាំបាច់ត្រូវតែមានការអនុវត្តសឡាតនៅក្នុងវិហារ ដូច្នេះការដាក់លក្ខខណ្ឌនៃការប្រមូលផ្តុំជាក្រុមគឺមានហេតុផលរបស់វា។ ចំពោះការបន់ស្រន់ស្ម័គ្រចិត្ត (ន៉ាហ្វែល) គឺវាបញ្ចប់ដោយការចេញទៅក្រៅ ហើយមិនតម្រូវឱ្យមានសឡាតនៅក្នុងវិហារឡើយ ដូច្នេះគ្មានហេតុផលណាដែលត្រូវដាក់លក្ខខណ្ឌនៃការប្រមូលផ្តុំជាក្រុមសម្រាប់វាទេ។ ប្រសាសន៍ដែលថា៖ «ហើយសម្រាប់ស្ត្រីគឺអាចគង់ប្រថាប់នៅក្នុងវិហារនៃផ្ទះរបស់នាង» ហើយនាងមិនត្រូវចេញពីទីនោះឡើយនៅពេលនាងគង់ប្រថាប់ ប្រសិនបើនាងចេញទៅក្រៅដោយគ្មានហេតុផល នោះការបន់ស្រន់ជាកាតព្វកិច្ចរបស់នាងនឹងខូចខាត ហើយការបន់ស្រន់ស្ម័គ្រចិត្តរបស់នាងនឹងត្រូវបញ្ចប់។ ហើយប្រសិនបើនាងគង់ប្រថាប់នៅក្នុងវិហារ នោះអ្វីដែលច្បាស់នៅក្នុងសៀវភៅ អាល់-នីហាយ៉ា គឺវាត្រូវបានចាត់ទុកជាការស្អប់ខ្ពើមបន្តិចបន្តួច (តាន់ហ្សេហ្សិះ) ហើយវាសមស្របទៅនឹងការវិភាគដែលពួកគេបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ជម្រើសដែលត្រូវបានគេជ្រើសរើសគឺការហាមឃាត់ពួកនាងពីការចេញទៅក្រៅក្នុងសឡាតទាំងអស់ គឺមិនត្រូវស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការហាមឃាត់ពួកនាងពីការគង់ប្រថាប់នៅក្នុងវិហារនោះឡើយ នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់លោក សាយីដ។ ទីកន្លែងដែលស្ត្រីមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យគង់ប្រថាប់នៅទីនោះ គឺនាងត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូលរួមក្នុងវិហារនានាឡើយ។ សសរគ្រឹះ (រុកន់) របស់វាគឺការស្នាក់នៅ។ លក្ខខណ្ឌរបស់វាគឺវិហារជាក់លាក់ ចេតនា ការបួសក្នុងករណីបន់ស្រន់ (នន្ដ) ឥស្លាម ស្មារតី (មិនមែនជាមនុស្សខួរក្បាលមិនគ្រប់ ឬឆ្កួត) មិនចាំបាច់ដល់អាយុគ្រប់ការ (បាលុឃ) នោះឡើយ ភាពបរិសុទ្ធពីការមករដូវ (ហៃអ៊ីហ្វ) និងការសម្រាលកូន (នីហ្វាស) ក្នុងករណីបន់ស្រន់ (នន្ដ) គឺមិនតម្រូវឱ្យមានការបួសសម្រាប់នាងឡើយ ហើយក៏មិនតម្រូវឱ្យមានភាពបរិសុទ្ធពីការរួមភេទ (ជុណុប) សម្រាប់ការបួសដែលមានសុពលភាពជាមួយវាដែរ សូម្បីតែក្នុងករណីប
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب الاعتكاف
គម្ពីរហ្សាកាត់
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
كتاب الزكاة
សៀវភៅហ្សាកាត់ សេចក្តីផ្តើម សៀវភៅហ្សាកាត់ ហ្សាកាត់ គឺការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិទ្រព្យសម្បត្តិជាក់លាក់មួយ ជូនទៅមនុស្សជាក់លាក់ម្នាក់ ដែលត្រូវបានកាតព្វកិច្ចឡើងចំពោះជនមានសេរីភាព ជាមូស្លីម ជាមុកាល់ឡាព (មាននីតិភាវៈ) និងជាម្ចាស់ទ្រព្យ។ សៀវភៅហ្សាកាត់ វាត្រូវបានកំណត់ជាកាតព្វកិច្ចនៅឆ្នាំទីពីរនៃការធ្វើហ៊ីជីរ៉ោះ ដូចគ្នាទៅនឹងការបួសមុនពេលកំណត់កាតព្វកិច្ចរបស់វា ហើយវាគឺជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវបំពេញជាបន្ទាន់ ដែលនេះជាការសម្រេចទស្សនៈ (ហ្វីតវា) ដូច្នេះ ជនណាពន្យារពេលដោយគ្មានហេតុផលត្រឹមត្រូវ គឺមានបាប ការធ្វើជាសាក្សីរបស់គេនឹងត្រូវបដិសេធ។ บรรដាព្យាការី មិនតម្រូវឱ្យបង់ហ្សាកាត់ឡើយ ព្រោះពួកលោកគ្មានកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួននៅចំពោះមុខអល់ឡោះឡើយ គឺពួកលោកគ្រាន់តែធ្វើជាសាក្សីថា អ្វីដែលមាននៅក្នុងដៃរបស់ពួកលោក គឺជាវត្ថុបញ្ញើ ដែលពួកលោកបានបរិច្ចាគវានៅពេលដែលត្រូវបរិច្ចាគ និងបានរក្សាទុកមិនឱ្យខុសកន្លែងឡើយ ព្រោះថាហ្សាកាត់ គឺគ្រាន់តែជាការជម្រះកាយសម្រាប់អ្នកដែលប្រហែលជាមានភាពប្រឡាក់ប្រឡូកប៉ុណ្ណោះ រីឯบรรដាព្យាការីគឺត្រូវបានរួចផុតពីភាពប្រឡាក់ប្រឡូកនោះ ដោយសារតែភាពបរិសុទ្ធ (ឥសម៉ាស់) របស់ពួកលោក ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយលោក អស្សាយីឌ (ಅالسید)។ វាគឺជាការជម្រះកាយសម្រាប់ម្ចាស់ទ្រព្យពីអំពើបាប ដោយអល់ឡោះជាម្ចាស់បានត្រាស់បង្គាប់ថា៖ ﴿ຈូរយកទានសប្បុរសពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ ដើម្បីជម្រះកាយពួកគេ និងធ្វើឱ្យពួកគេបរិសុទ្ធតាមរយៈវាចុះ﴾ [អាទូប៉ះ៖ ១០៣]។ ហើយវាមានអត្ថន័យផ្សេងទៀតផងដែរ គឺភាពស្រស់បំព្រង (បារ៉ាកាត់) ដែលមានប្រសាសន៍ថា ការចំណាយគឺមានភាពស្រស់បំព្រង នៅពេលដែលវាទទួលបានភាពស្រស់បំព្រង និងការសរសើរ ដែលមានប្រសាសន៍ថា គាត់បានសរសើរខ្លួនឯង នៅពេលដែលគាត់សរសើរវា និងការលើកសរសើរដ៏ល្អ ដែលមានប្រសាសន៍ថា សាក្សីត្រូវបានលើកសរសើរ នៅពេលដែលគេលើកសរសើរគាត់។ ហើយវាត្រូវបានគេហៅថាជាទាន (សដាកាត់) ដោយសារតែវាបង្ហាញពីភាពស្មោះត្រង់របស់ទាសករ (បាវកំណាន់) ចំពោះភាពជាទាសករ (បាវកំណាន់) ចំពោះអល់ឡោះ (បានប្រទានដោយលោក មុនហ្វ៍)។ រ៉សូល ﷺ បានឃើញនៅក្នុងយប់ដែលទ្រង់ត្រូវបាននាំដំណើរ (អ៊ីស្រាព៍) នូវក្រុមមនុស្សមួយក្រុម ដែលកំពុងឃ្វាលសត្វដូចជាអូដ្ឋ ដោយមានកំចាត់ក្រណាត់នៅផ្នែកខាងមុខរបស់ពួកគេ និងមានកំចាត់ក្រណាត់នៅផ្នែកខាងក្រោយរបស់ពួកគេ ពួកគេឃ្វាលវាដូចជាអូដ្ឋត្រូវបានឃ្វាល ហើយពួកគេស៊ីដើមដរីព (الضريع) ដែលវាជាដើមឈើមានបន្លា និងដើមសាក់កូម (الزقوم) ដែលត្រូវបានគេនិយាយថាវាមិនមាននៅលើផែនដីឡើយ ហើយត្រូវបានគេនិយាយថាវាជាដើមឈើដែលមាននៅក្នុងតំបន់ទីហាម៉ះ ដែលមានក្លិនស្អុយ និងថ្មក្រហមងាំងពីនរក គឺថ្មដែលត្រូវបានដុតឱ្យក្តៅ និងថ្មដា។ ពេលនោះទ្រង់បានសាកសួរជីព្រីល អំពីពួកគេ ពេលនោះគាត់បានតបថា៖ ពួកអ្នកទាំងនេះគឺ ជាអ្នកដែលមិនបង់ហ្សាកាត់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ។ ហើយលោក អាឡេហ៊្វូនី (الأجهوري) បានមានប្រសាសន៍ថា មានការរាយការណ៍មកថា អ្នកដែលរារាំងមិនបង់ហ្សាកាត់ នឹងត្រូវទទួលបានបណ្តាសាចំនួនចិតសិបដង រីឯជនជាតិយូដាទទួលបានមួយដង និងជនជាតិគ្រិស្ដសាសនិកទទួលបានមួយដង។ ហើយនៅក្នុងការឡើងទៅកាន់ឋានសួគ៌របស់លោក កុលិយូប៊ី (القليوبي) បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងហាឌីសហាស្សាន់ថា នឹងត្រូវចុះមកពីផ្ទៃមេឃជារៀងរាល់ថ្ងៃ និងរៀងរាល់យប់ នូវបណ្តាសាចំនួនចិតសិបពីរដង ដែលក្នុងនោះមានចិតសិបមួយដងធ្លាក់លើអ្នករារាំងហ្សាកាត់ និងមួយដងធ្លាក់លើជនជាតិយូដា រីឯការរាយការណ៍ផ្ទុយពីនេះគឺខុសឆ្គង។ ហើយប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យដែលមិនបង់ហ្សាកាត់របស់ខ្លួនបានស្លាប់ទៅ នោះបណ្តាម៉ាឡាអ៊ីកាត់ (ទេវតា) នៅតែបន្តកត់ត្រាបណ្តាសាទាំងនេះមកលើរូបគាត់រៀងរាល់ថ្ងៃរហូតដល់ថ្ងៃបរលោក ទោះបីជាទ្រព្យនោះធ្លាក់ទៅក្នុងដៃរបស់អ្នកដែលបង់ហ្សាកាត់ក៏ដោយ។ ពួកគេត្រូវបានតបស្នូសដោយម្ហូបអាហារ និងសំលៀកបំពាក់បែបនេះ គឺព្រោះតែពួកគេបានរារាំងទ្រព្យសម្បត្តិ និងបានចំណាយវាទៅលើម្ហូបអាហារដ៏ឈ្ងុយឆ្ងាញ់ ដើម្បីធ្វើឱ្យផ្នែកខាងក្នុងរបស់ពួកគេល្អប្រសើរ និងសំលៀកបំពាក់ដ៏ល្អប្រណិត ដើម្បីធ្វើឱ្យផ្នែកខាងក្រៅរបស់ពួកគេល្អប្រសើរ ហេតុនេះទើបពួកគេត្រូវបានតបស្នូសដោយផ្ទុយពីអ្វីដែលពួកគេបានធ្វើ ដែលត្រូវបាន نقل (ដកស្រង់) ដោយមហាជនម្នាក់ៗ។ ពាក្យសម្តីរបស់លោកដែលថា៖ "វាគឺ... ចំពោះនីសាប់ (កម្រិតកំណត់ត្រូវបង់) ពីប្រាក់សុទ្ធ ទោះបីជាវាក្នុងទម្រង់ជាដុំមាសប្រាក់មិនទាន់ច្នៃ ជាគ្រឿងអលង្ការ ឬជាភាជនី ឬក៏អ្វីដែលមានតម្លៃស្មើនឹងវារួមទាំងទំនិញធ្វើជំនួញ ដោយរួចផុតពីបំណុល និងរួចផុតពីតម្រូវការដើម ទោះបីជាការប៉ាន់ស្មានក៏ដោយ។ ហើយលក្ខខណ្ឌនៃកាតព្វកិច្ចបំពេញវា គឺការគ្រប់គ្រងគម្រប់ខួបមួយឆ្នាំនៅលើនីសាប់។ --- បកប្រែដោយ៖ អ្នកជំនាញបកប្រែគម្ពីរ និងកិតាបឥស្លាមជាភាសាខ្មែរ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مدخل
ជំពូកអំពីអ្នកមានសិទ្ធិទទួលការ៉ាត់ (បណ្តុំអ្នកទទួលការ៉ាត់) លោក អប៊ី យូសុហ្វ បានមានប្រសាសន៍ថា វាមិនត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍) ឡើយ ហើយនោះគឺជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់លក់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនដើម្បីចំណាយលើការចិញ្ចឹមបីបាច់ គឺមិនត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើមឡើយដោយឯកច្ឆន្ទ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ប្រើល្បិចដើម្បីគេចវេសពីកាតព្វកិច្ច (មិនបង់ការ៉ាត់) គឺត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើមដោយឯកច្ឆន្ទ។ ហើយប្រសិនបើគាត់រត់គេចពីកាតព្វកិច្ចដោយសារភាពកំណាញ់ ប៉ុន្តែមិនមានបាប គឺត្រូវបានគេស្អប់ខ្ពើមដោយឯកច្ឆន្ទ។ អល់ឡោះ ព្រះអង្គជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ជាងគេ ហើយខ្ញុំសូមអភ័យទោសចំពោះអល់ឡោះដ៏មហិមា។ ជំពូកអំពីអ្នកមានសិទ្ធិទទួលការ៉ាត់ (ម៉ាសហ្រ្វុហ្វ) អ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួលការ៉ាត់ គឺជនក្រីក្រ (ហ្វាកៀរ)។ ជនក្រីក្រ គឺ៖ បុគ្គលណាដែលកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនទាន់ដល់កម្រិតត្រូវកាតព្វកិច្ចបង់ការ៉ាត់ (នីសាប) ហើយក៏គ្មានតម្លៃស្មើនឹងនីសាបនោះដែរ មិនថាមកពីប្រភពណាក៏ដោយ ទោះបីជាគាត់មានសុខភាពល្អ និងអាចរកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតបានក៏ដោយ។ ចំណែកឯជនទីពីរគឺ មីស្គីន (ជនទុរគត) គឺ៖ បុគ្គលដែលគ្មានអ្វីសោះក្នុងខ្លួន។ ទីបី មុការ៉ាប់ (ទាសករដែលសន្យាไដោះលែងខ្លួនជាមួយម្ចាស់)។ ទីបួន អ្នកមានបំណុល ដែលមិនមានទ្រព្យដល់កម្រិតនីសាប និងគ្មានតម្លៃស្មើនឹងនីសាប បន្ទាប់ពីទូទាត់សងបំណុលរបស់ខ្លួន។ ទីប្រាំ បណ្តាអ្នកដែលស្ថិតក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ (ហ្វ៊ី សាពីលិលឡោះ) គឺ៖ អ្នកចម្បាំងដែលដាច់ស្បៀង ឬអ្នកធ្វើធម្មយាត្រា (ហជ្) ដែលដាច់ស្បៀង។ ទីប្រាំាំយ អ៊ីបនុសសាប៊ីល (អ្នកដំណើរដែលដាច់ស្បៀង) គឺ៖ បុគ្គលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិនៅឯស្រុកកំណើតរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមិនមានប្រាក់ជាប់ខ្លួនពេលកំពុងធ្វើដំណើរ។ ចំណែកឯបុគ្គលដែលធ្វើការប្រមូលការ៉ាត់ គឺត្រូវផ្តល់ឱ្យគាត់នូវចំនួនល្មមគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គាត់ និងជំនួយការរបស់គាត់។ រីឯអ្នកបង់ការ៉ាត់ គឺមានសិទ្ធិប្រគល់ការ៉ាត់ទៅឱ្យគ្រប់ក្រុមទាំងឡាយ (ទាំងប្រាំបីក្រុម) ហើយក៏មានសិទ្ធិផ្តល់ឱ្យត្រឹមតែមួយក្រុមផងដែរ ទោះបីជាមានក្រុមផ្សេងទៀតនៅសេសសល់ក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែ មិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រគល់ការ៉ាត់ទៅឱ្យជនកុហ្វារ (មិនមែនមូស្លីម) ជនមានទ្រព្យសម្បត្តិដែលកាន់កាប់ដល់កម្រិតនីសាប ឬមានតម្លៃស្មើនឹងនីសាប មិនថាមកពីទ្រព្យណាក៏ដោយ ដែលលើសពីតម្រូវការចាំបាច់របស់ខ្លួន, កុមារដែលមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ, បងប្អូនត្រកូលប៊ីនហាស៊ីម (វង្សវាតព្យាការី) និងពួកម៉ាវ៉ាលី (អ្នកបម្រើអតីតទាសកររបស់ត្រកូលប៊ីនហាស៊ីម) ឡើយ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក តហ្វាវី បានជ្រើសរើសទស្សនៈដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រគល់ការ៉ាត់ទៅឱ្យបងប្អូនត្រកូលប៊ីនហាស៊ីម, បុព្វបុរស (ឪពុកម្តាយ) និងកូនចៅរបស់អ្នកបង់ការ៉ាត់ឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب المصرف
ជំពូកស្តីពី សារ៉ដាគ៉ាតុលហ្វិត្រ (ទានទូទាត់ថ្ងៃបុណ្យុលហ្វិត្រ) វាគឺជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់បុគ្គលសេរី មូស្លីម ដែលបំពេញលក្ខខណ្ឌ តម្រូវឱ្យមានទ្រព្យដល់កម្រិតកំណត់ (នីសាប) ឬតម្លៃរបស់វា ទោះបីជាមិនទាន់គ្រប់ខួបក៏ដោយ នៅពេល طلوع فجر (ពេលថ្ងៃរះព្រលឹម) នៃថ្ងៃបុណ្យុលហ្វិត្រ ហើយទ្រព្យនោះមិនមែនសម្រាប់ធ្វើពាណិជ្ជកម្មឡើយ ដោយវាជាទ្រព្យដែលរួចផុតពីបំណុល និងតម្រូវការចាំបាច់របស់ខ្លួន ក៏ដូចជាតម្រូវការរបស់ក្រុមគ្រួសារ។ អ្វីដែលត្រូវគិតគូរជាសំខាន់ក្នុងរឿងនេះ គឺការគ្រប់គ្រាន់ មិនមែនការប៉ាន់ស្មាននោះឡើយ ដែលវាovទាក់ទងនឹងលំនៅឋាន សម្ភារៈប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ សម្លៀកបំពាក់ សេះ អាវុធ និងបាវបម្រើសម្រាប់បម្រើការងារ។ ដូច្នេះ គាត់ត្រូវចេញទាននេះជំនួសខ្លួនគាត់ផ្ទាល់ កូនៗតូចៗរបស់គាត់ដែលក្រីក្រ ទោះបីជាកូនៗទាំងនោះមានទ្រព្យក៏ដោយ ដោយត្រូវចេញពីទ្រព្យរបស់ពួកគេ។ វាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ជីតាឡើយ យោងតាមទស្សនៈប្រាកដប្រជា (ហ្សាហ៊ិរអររិវាយ៉ា) ប៉ុន្តែមានការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសថា ជីតាគឺដូចជាឪពុកដែរ នៅពេលដែលឪពុកអវត្តមាន ឬក្រីក្រ ហើយក៏ត្រូវចេញជំនួសបាវបម្រើរបស់គាត់ផងដែរ។ ស្ដីពី «باب صدقة الفطر» (ជំពូកទានហ្វិត្រ)៖ ពាក្យថា ហ្វិត្រ គឺជាពាក្យក្នុងឥស្លាម ហើយពាក្យថា ហ្វីត្រោះ គឺជាពាក្យបង្កើតថ្មី (មៅលិដ)។ ទាននេះត្រូវបានតម្រូវឱ្យធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំដែលការបួសខែរ៉ាម៉ាដាន់ត្រូវបានតម្រូវឱ្យធ្វើជាកាតព្វកិច្ច គឺមុនពេលការចេញហ្សាកាត់។ រ៉សូល ﷺ ធ្លាប់បានឡើងទេសនាពីរថ្ងៃមុនថ្ងៃបុណ្យុលហ្វិត្រ ដោយបង្គាប់ឱ្យយកទាននេះចេញ។ ទាននេះមិនត្រូវរបូតបាត់បង់ឡើយ ដោយសារតែការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិបន្ទាប់ពីវាបានក្លាយជាកាតព្វកិច្ច ផ្ទុយស្រឡះពីហ្សាកាត់។ ពាក្យសម្តីដែលថា៖ «វាជាកាតព្វកិច្ចចំពោះបុគ្គលសេរី និងមូស្លីម» គឺវាពិតជាកាតព្វកិច្ចមែន យោងតាមសម្តីរបស់ រ៉សូល ﷺ នៅក្នុងសុន្ទរកថារបស់ท่าน ដែលមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរចេញទានជំនួសបុគ្គលសេរី និងបាវបម្រើ មិនថាក្មេង ឬចាស់ ចំនួនពាក់កណ្តាលស៉៉ា នៃស្រូវសាលី ឬមួយស៉៉ា នៃស្រូវបាឡេ ឬមួយស៉៉ា នៃខ្សាច់បាយ៉ាំ (ខេម៉ា)» រៀបចំដោយ អប៊ីដាវូដ។ ទាននេះគឺជាកាតព្វកិច្ចដែលមានពេលកំណត់ទូលាយក្នុងជីវិត យោងតាមក្រុមរបស់យើង (ហាណាហ្វី) ហើយនោះគឺជាទស្សនៈត្រឹមត្រូវដូចជាហ្សាកាត់ដែរ។ មានការយល់ឃើញផ្សេងទៀតថា វាមានពេលកំណត់ចង្អៀតនៅថ្ងៃបុណ្យុលហ្វិត្រជាក់ស្តែង ដូច្នេះបន្ទាប់ពីថ្ងៃនោះមក វាត្រូវបានរាប់ជាការសងវិញ ហើយនេះគឺជាការជ្រើសរើសរបស់ អាល់កាម៉ាល់ នៅក្នុងសៀវភៅ តាហ្វ្រីរ និងត្រូវបានទម្ងន់ធ្ងន់លើសលុបនៅក្នុងសៀវភៅ តាន់វីរុលបោសៀរ។ ពាក្យដែលថា៖ «អ្នកដែលមានកម្មសិទ្ធិនីសាប» ចូរដឹងចុះថា នីសាបមានបីគឺ៖ ទី១- នីសាបដែលតម្រូវឱ្យមានការរីកចម្រើន (កើនឡើង) ដែលទាក់ទងនឹងហ្សាកាត់ និងច្បាប់ផ្សេងៗទៀតដែលទាក់ទងនឹងទ្រព្យកើនឡើង។ ទី២- នីសាបដែលតម្រូវឱ្យមានច្បាប់បួនយ៉ាងគឺ៖ ភាពហាមឃាត់នៃការទទួលទានសកោះ (ទានទូទៅ) កាតព្វកិច្ចធ្វើកុដបាត (អុដហ៊្យ៉ោះ) ទានហ្វិត្រ និងការចំណាយលើសាច់ញាតិ ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានការរីកចម្រើនតាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម ឬការគ្រប់គ្រងរយៈពេលពេញមួយឆ្នាំឡើយ។ ទី៣- នីសាបដែលបញ្ជាក់ពីភាពហាមឃាត់នៃការសុំទทาน គឺនៅពេលដែលគាត់មានស្បៀងគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ថ្ងៃនោះ យោងតាមអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ហើយអ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតបានពោលថា វាគឺជាការមានប្រាក់ចំនួនហាសិបឌៀរហាំ ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយឯកឧត្តម នូហ៍។ ពាក្យដែលថា៖ «នៅពេលថ្ងៃរះព្រលឹមថ្ងៃបុណ្យុលហ្វិត្រ» ដូច្នេះបុគ្គលណាដែលស្លាប់មុនពេលនោះ ឬកើតក្រោយពេលនោះ ឬចូលសាសនាឥស្លាម គឺមិនតម្រូវឱ្យគាត់ចេញទាននេះឡើយ ដូចដែលនឹងត្រូវបកស្រាយបន្ទាប់។ ពាក្យដែលថា៖ «ហើយទ្រព្យនោះមិនមែនសម្រាប់ធ្វើពាណិជ្ជកម្មឡើយ» ពោលគឺទោះបីជាវាមិនមែនជាទ្រព្យពាណិជ្ជកម្មក៏ដោយ។ ពាក្យដែលថា៖ «ហើយអ្វីដែលត្រូវគិតគូរក្នុងរឿងនេះ» ពោលគឺក្នុងតម្រូវការរបស់គាត់ និងតម្រូវការរបស់ក្រុមគ្រួសារគាត់។ ពាក្យដែលថា៖ «និងសម្ភារៈប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះរបស់គាត់» អាកាស គឺសម្ភារៈប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ យោងតាមវចនានុក្រម។ ពាក្យដែលថា៖ «ទោះបីជាពួកគេមានទ្រព្យក៏ដោយ ត្រូវចេញពីទ្រព្យរបស់ពួកគេ» យោងតាមអ្នកប្រាជ្ញទាំងពីរ (អ៉ីម៉ាម អាប៊ូយូស៊ុប និងអ៉ីម៉ាម មុហាំម៉ាត់)។ ចំណែកឯ អ៉ីម៉ាម មុហាំម៉ាត់ បានពោលថា មិនតម្រូវឱ្យក្មេងដែលមានទ្រព្យចេញទាននេះឡើយ ហើយអ្វីដែលបានចែងអំពីក្មេងដែលមានទ្រព្យ ក៏ត្រូវអនុវត្តដូចគ្នាចំពោះមនុស្សចាស់ដែលវិបល្លាសស្មារតី និងអ្នកដែលខ្សោយខួរក្បាលដែលមានទ្រព្យផងដែរ ដូចមានក្នុងសៀវភៅ អាល់ហិនឌីយ៉ាក់។ ហ្វីត្រោះរបស់បាវបម្រើរបស់ក្មេង គឺដូចជាក្មេងដែរ។ នៅក្នុងសៀវភៅ អាល់បាហ្ស គេបានចែងថា ការចំណាយរបស់ក្មេងដែលមានទ្រព្យគឺចេញពីទ្រព្យរបស់គេ។ ប្រសិនបើអាណាព្យាបាលរបស់ក្មេង ឬមនុស្សវិបល្លាសស្មារតីដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិ មិនបានចេញទានជំនួសពួកគេទាំងពីរទេនោះ វាគឺ ជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវបំពេញបន្ទាប់ពីពួកគេឈានដល់វ័យគ្រប់ការ និងជាសះស្បើយពីជំងឺ។ ពាក្យដែលថា៖ «និងការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសថា ជីតាគឺដូចជាឪពុកដែរ» ចូរដឹងចុះថា ពួកគាត់បានចាត់ទុកមូលហេតុនៃកាតព្វកិច្ចទានហ្វិត្រ ថាជាមនុស្សម្នាក់ដែលផ្តល់ការចិញ្ចឹមបីបាច់ និងមានសិទ្ធិអំណាចដាច់ខាតលើបុគ្គលនោះ ដូចដែលនឹងមានការជូនដំណឹងអំពីវា។ ដូច្នេះ គេបានលើកឡើងនូវករណីជីតា នៅពេលដែលចៅៗរបស់គាត់ជាក្មេងតូចៗក្នុងបន្ទុករបស់គាត់ ដោយសារតែឪពុកបានស្លាប់ ឬក្រីក្រ ដែលវាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់គាត់ក្នុងការចេញទាននេះ យោងតាមទស្សនៈប្រាកដប្រជា (ហ្សាហ៊ិរអររិវាយ៉ា) ព្រោះមូលហេតុ (កាតព្វកិច្ច) ពិតជាមានមែន ប៉ុន្តែវាគ្មិនមិនទាន់បានក្លាយជាកាតព្វកិច្ច។ អ្វីដែលត្រូវបានលើកឡើងក្នុងការបដិសេធការជំទាស់ គឺការបាត់បង់មូលហេតុ ព្រោះថាសិទ្ធិអំណាចមិនទាន់ពេញលេញ ដោយសារតែវាត្រូវបានផ្ទេរមកកាន់គាត់ពីឪពុក... សម្រាប់ការបម្រើ និងទាសករដែលត្រូវបានសន្យាថានឹងដោះលែងក្រោយពេលម្ចាស់ស្លាប់ (មុដាប់បា) និងទាសករស្រីដែលបានបម្រើម្ចាស់រហូតមានកូនជាមួយគ្នា (អាំមុលវ៉ាឡាដ) ទោះបីជាពួកគេជាកុហ្វារ (មិនមែនជាមូស្លីម) ក៏ដោយ គឺមិនត្រូវចេញទានជំនួសទាសករដែលកំពុងសរសេរលិខិតលោះខ្លួន (មុការតាប់) ជំនួសកូនចៅធំៗ និងប្រពន្ធរបស់គាត់ ជំនួសទាសកររួមគ្នា (គួរិក) និងទាសកររត់ចោលម្ចាស់ (ដែលមិនទាន់ត្រឡប់មកវិញ) ក៏ដូចជាទាសករដែលត្រូវគេដណ្តើមយកដោយបង្ខំ និងទាសករដែលត្រូវគេចាប់ជាឈ្លើយឡើយ។ ទាននេះគឺមានចំនួនពាក់កណ្តាលស៉៉ា នៃស្រូវសាលី ឬម្សៅរបស់វា ឬមួយស៉៉ា នៃខ្សាច់បាយ៉ាំ ឬផ្លែ raisins (ផ្លែទីឃីយ៉ា ឬខ្សាច់ក្រៀម) ឬស្រូវបាឡេ ដែលវាស្មើនឹងប្រាំបីរ៉តល់ (រ៉តល់អ៊ីរ៉ាក់)។ វាត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបង់ជាតម្លៃទਕទាត់ (លុយ) ហើយវាគឺប្រសើរជាង ប្រសិនបើរកមិនឃើញរបស់ដែលត្រូវការ ព្រោះវាជាការជួយសម្រាលទុក្ខដល់អ្នកក្របានលឿនជាង។ ប៉ុន្តែបើសិនជារដូវកាលនោះជាពេលដែលពិបាកខ្លាំង នោះស្រូវសាលី ស្រូវបាឡេ និងអ្វីៗដែលត្រូវបរិភោគគឺប្រសើរជាងប្រាក់។ ពេលវេលាកាតព្វកិច្ចគឺនៅពេលថ្ងៃរះព្រលឹមថ្ងៃបុណ្យុលហ្វិត្រ ដូច្នេះអ្នកណាដែលស្លាប់ ឬក្រីក្រមុនពេលនោះ ឬចូលសាសនាឥស្លាម ឬក្លាយជាអ្នកមាន ឬកើតក្រោយពេលនោះ គឺមិនតម្រូវឱ្យគាត់ចេញទាននេះឡើយ។ ...ដូច្នេះវាប្រៀបដូចជាសិទ្ធិអំណាចរបស់អាណាព្យាបាលដែលមិនសូវត្រឹមត្រូវ ព្រោះថាអាណាព្យាបាលមិនផ្តល់ការចិញ្ចឹមបីបាច់ចេញពីទ្រព្យរបស់គាត់ឡើយ ផ្ទុយពីជីតា ប្រសិនបើក្មេងនោះគ្មានទ្រព្យ គឺគាត់ដូចជាឪពុកដែរ។ អាល់កាម៉ាល់ បានពោលថា គ្មានផ្លូវរួចខ្លួនពីការជំទាស់នេះទេ ក្រៅពីការទម្ងន់ធ្ងន់ទៅលើទស្សនៈរបស់ អាល់ហាសាន ដែលថាវាជាកាតព្វកិច្ចលើជីតា ដូច្នេះហើយ ទើបមូលហេតុនៃកាតព្វកិច្ចក្លាយជាការពិត ដូចដែលពួកគាត់បានលើកឡើង ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសនៅក្នុងសៀវភៅ អាល់ឥខទីយ៉ារ និងត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងសៀវភៅ អុដឌុវ។ ពាក្យដែលថា៖ «មិនមែនសម្រាប់ទាសករមុការតាប់របស់គាត់ឡើយ» ដោយសារតែការខ្វះសិទ្ធិអំណាច ហើយវាក៏មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ទាសករមុការតាប់ដែរ ព្រោះអ្វីដែលមានក្នុងដៃរបស់គេគឺជារបស់ម្ចាស់របស់គេ (អុដឌុវ)។ ពាក្យដែលថា៖ «ហើយក៏មិនមែនសម្រាប់កូនធំរបស់គាត់ដែរ» ពោលគឺកូនដែលក្រ ទោះបីជានៅក្នុងបន្ទុករបស់គាត់ក៏ដោយ ព្រោះខ្វះសិទ្ធិអំណាច។ ប្រសិនបើគាត់បានបង់ទានជំនួសកូននោះដោយគ្មានការអនុញ្ញាត យោងតាមគោលការណ៍គតិយុត្តិ (គីយ៉ាស់) គឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យរាប់ជាការស្រេចឡើយ ដូចជាហ្សាកាត់ដែរ ប៉ុន្តែយោងតាមការយល់ឃើញសមស្រប (អ៊ីស្តិសាន) គឺត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យរាប់ជាការស្រេច ព្រោះវាមានការអនុញ្ញាតជាទម្លាប់រួចទៅហើយ ត្រូវបានលើកឡើងដោយឯកឧត្តម នូហ៍។ ពាក្យដែលថា៖ «និងប្រពន្ធរបស់គាត់» ព្រោះគ្មានសិទ្ធិអំណាចពេញលេញលើនាង។ ប្រសិនបើគាត់បានបង់ទានជំនួសនាងដោយគ្មានការអនុញ្ញាត វាត្រូវបានអនុញ្ញាតយោងតាមអ៊ីស្តិសាន ដោយសារតែការអនុញ្ញាតជាទម្លាប់ ដូចករណីកូនធំ ទោះបីជានាងស្ថិតក្នុងបន្ទុករបស់គាត់ក៏ដោយ។ ការដាក់កម្រិតបែបនេះ គឺជាការបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើគាត់បានបង់ទានជំនួសប្រពន្ធដែលបះបោរ (ណាស៉ីស) កូនស្រីតូចដែលមិនទាន់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅផ្ទះប្តី និងកូនប្រុសធំដែលមិនស្ថិតក្នុងបន្ទុករបស់គាត់ គឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យរាប់ជាការស្រេចសម្រាប់ពួកគេឡើយ លើកលែងតែមានបញ្ជាប៉ុណ្ណោះ ដូចដែលបានបញ្ជាក់ដោយ អល់កូហ៊ីស្តានី។ តើច្បាប់របស់អ្នកដទៃ (ជនបរទេស) ពេលស្ថិតក្នុងបន្ទុករបស់គាត់ គឺដូចជាច្បាប់របស់កូនធំដែរឬទេ? អ្វីដែលជាតម្រូវការនៅក្នុងសៀវភៅ អាល់បាហ្ស ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ អាហ្សូហៀរ៉ីយ៉ាក់ គឺការអនុញ្ញាត ដូចគ្នានេះដែរនៅក្នុងការសរសេររបស់ អុដឌុវ។ ពាក្យដែលថា៖ «និងទាសកររួមគ្នា...» ព្រោះតែការខ្វះខាតសិទ្ធិអំណាច និងការចំណាយក្នុងសិទ្ធិរបស់ភាគីនីមួយៗ ហើយនេះគឺជាទស្សនៈរបស់ អ៉ីម៉ាម អាប៊ូហានីហ្វាហ៍។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញទាំងពីរ (អ៉ីម៉ាម អាប៊ូយូស៊ុប និងអ៉ីម៉ាម មុហាំម៉ាត់) បានពោលថា វាជាកាតព្វកិច្ចនៅក្នុងទាសកររួមគ្នា ដោយម្ចាស់ម្នាក់ៗត្រូវចេញហ្វិត្រោះចំពោះចំណែកក្បាលដែលជារបស់ខ្លួន មិនមែនចំណែកផ្សេងទៀតឡើយ (ណាហ្វារ)។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើមានទាសករប្រាំបួននាក់ យោងតាមអ្នកប្រាជ្ញទាំងពីរ គឺត្រូវចេញទានសម្រាប់តែប្រាំបីនាក់ប៉ុណ្ណោះ ដូចមានក្នុងសៀវភៅ សាកប៊ុលអន់ហៀរ។ ពាក្យដែលថា៖ «និងស្រដៀងគ្នានេះដែរ ទាសករដែលត្រូវគេដណ្តើមយក និងឈ្លើយសឹក» ដូច្នេះវាគ្មិនមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ម្ចាស់របស់ពួកគេឡើយ លើកលែងតែបន្ទាប់ពីពួកគេត្រឡប់មកវិញ ទើបវាគ្មិនក្លាយជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់អ្វីដែលបានកន្លងផុតទៅ ដូចមានក្នុងសៀវភៅ តាន់វីរ។ ពាក្យដែលថា៖ «ឬខ្សាច់ក្រៀម (រ៉ាហ្ស៊ីប)» គេបានចាត់ទុកខ្សាច់ក្រៀមដូចជាខ្សាច់បាយ៉ាំដែរ យោងតាមទស្សនៈរបស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងពីរ ហើយវាគឺជាការរាយការណ៍មួយពី អ៉ីម៉ាម អាប៊ូហានីហ្វាហ៍ ដែលត្រូវបានយកមកចេញដីកា (ហ្វាដ្វា) ដូចមានក្នុងសៀវភៅ អាល់ប៊ុលហ្វាន។ រឿងរ៉ាវមួយទៀតពី អ៉ីម៉ាម អាប៊ូហានីហ្វាហ៍ គឺវាដូចជាស្រូវសាលី។ ពាក្យដែលថា៖ «វាស្មើនឹងប្រាំបីរ៉តល់អ៊ីរ៉ាក់» រ៉តល់អ៊ីរ៉ាក់គឺស្មើនឹងមួយរយសាមសិបឌៀរហាំ ដូច្នេះមួយស៉៉ា គឺមានចំណុះស្មើនឹងមួយពាន់និងសាមសិបឌៀរហាំ។ ចំណែកឯសម្តីរបស់ អ៉ីម៉ាម អាប៊ូយូស៊ុប គឺមួយស៉៉ាមានចំណុះស្មើនឹងប្រាំរ៉តល់និងមួយភាគបី។ អ្វីដែលគាត់ចង់មានន័យដោយពាក្យថា រ៉តល់ គឺរ៉តល់ទីក្រុងម៉ាឌីណាហ៍ ដែលស្មើនឹងសាម
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب صدقة الفطر
កិតាប អាល់-ហជ្ជ (គម្ពីរស្ដីពីកិច្ចការហាជ្ជ)
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
كتاب الحج
សៀវភៅហាជ្ជ (កិច្ចការស្វែងយល់ពីហាជ្ជ) សេចក្តីផ្តើម សៀវភៅហាជ្ជ៖ វាគឺជាការទៅទស្សនាកន្លែងជាក់លាក់ណាមួយ ជាមួយនឹងសកម្មភាពជាក់លាក់មួយ ក្នុងខែជាក់លាក់របស់វា ដែលខែទាំងនោះគឺ ខែសាវ៉ាល (Shawwal), ខែស៊ុលខ្អៃដាស់ (Dhu អាល់-Qa'dah) និងដប់ថ្ងៃដំបូងនៃខែស៊ុលហ៊ីជ្ញ៉ាហ្វ (Dhu អាល់-Hijjah)។ ដោយអានអក្សរ «ហា» ជាមួយស្រៈ «អា» និងស្រៈ «អិ» ក្នុងភាសាអារ៉ាប់ ក្នុងន័យភាសាវាសំដៅលើការតម្រង់ទិសទៅរកអ្វីដែលមានកិត្តិយសធំធេង មិនមែនជាការតម្រង់ទិសទូទៅនោះទេ ដូចដែលអ្នកខ្លះបានយល់ខុស។ មានការខ្វែងគំនិតគ្នាថាតើវាជាកាតព្វកិច្ចក្នុងក្រឹត្យវិន័យរបស់ប្រជាជាតិមុនៗយើង ឬយ៉ាងណា? ប៉ុន្តែទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺវាពុំទترូវបានកំណត់ជាកាតព្វកិច្ចឡើយ លើកលែងតែចំពោះប្រជាជាតិនេះ (ប្រជាជាតិមូស្លីម) ប៉ុណ្ណោះ។ នៅក្នុងចំណារពន្យល់របស់លោក អុិនហ៍ (Nouh) បានលើកឡើងថា អ្នកប្រាជ្ញបានខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះឆ្នាំដែលការធ្វើហាជ្ជត្រូវបានតម្រូវឱ្យបំពេញ (ហ្វុរ៉ុឌ)។ ទស្សនៈដ៏ល្បីល្បាញបំផុតគឺនៅឆ្នាំទីប្រាំាំ (៦ នៃគសរៈហ៊ីរ៉ស់) ហើយនោះគឺជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវ។ អ្នកខ្លះថាឆ្នាំទីប្រាំ (៥) អ្នកខ្លះទៀតថាឆ្នាំទីប្រាំបួន (៩) ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយលោក កឌី អាយ៉ាដ (Qadi Iyad) ហើយអ្នកខ្លះទៀតថាវាត្រូវបានតម្រូវមុនពេលការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ (ហ៊ីរ៉ស់) ប៉ុន្តែវាហាក់បីដូចជាឆ្ងាយពីការពិតណាស់ ហើយរecកាន់តែឆ្ងាយជាងនេះទៅទៀត គឺការយល់ឃើញរបស់អ្នកខ្លះដែលថាវាត្រូវបានតម្រូវនៅឆ្នាំទីដប់ (១០)។ លោក ប៊ូខារី (អាល់-ពូខារី) បានដកស្រង់ពីលោក ហ្សៃដ៍ ប៊ីន អាខម (ហ្សៃដ អ៊ីប៊ីន Arqam) ថា ព្យាការី សល្លាហ្វុឡាហ៍អាល័យហ្វិវ៉ាសាឡាម បានធ្វើហាជ្ជតែមួយដងគត់បន្ទាប់ពីទ្រង់បានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍។ ហើយលោក ដារ៉ាគុសនី (អាល់-Daraqutni) បានដកស្រង់ពីលោក យ៉ាប៊ឺរ ប៊ីន អាប់ឌុលឡាហ៍ (ចាពៀរ អ៊ីប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ) ថា ព្យាការី សល្លាហ្វុឡាហ៍អាល័យហ្វិវ៉ាសាឡាម បានធ្វើហាជ្ជចំនួនបីដង ដោយពីរដងមុនពេលទ្រង់ធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ និងម្តងទៀតដែលទ្រង់បានបូកបញ្ចូលជាមួយអ៊ុម្រោះ (អ៊ុមរ៉ោះ) ដែលការធ្វើហាជ្ជរបស់ទ្រង់គឺបន្ទាប់ពីអន្តោប្រវេសន៍នៅឆ្នាំទីដប់។ លោក អាប៊ូបាក្រ៍ អាស-ស៊ីឌីក (អាប៊ូ ប៉ាកកើ អាល់-Siddiq) បានធ្វើហាជ្ជនៅឆ្នាំមុននោះ ពោលគឺនៅឆ្នាំទីប្រាំបួន (៩)។ ចំពោះឆ្នាំទីប្រាំបី (៨) ដែលជាឆ្នាំនៃការយកឈ្នះទីក្រុងមេកា (ហ្វាដ) គឺលោក អ៊ីតាប់ ប៊ីន អ៊ុស្សៃដ៍ (Ittab អ៊ីប៊ីន Asid) បានដឹកនាំប្រជាជនធ្វើហាជ្ជមុននោះ ដែលលោកគឺជាអ្នកដែលត្រូវបានព្យាការី សល្លាហ្វុឡាហ៍អាល័យហ្វិវ៉ាសាឡាម แต่งตั้งឱ្យធ្វើជាអភិបាលក្រុងមេកាបន្ទាប់ពីការយកឈ្នះ។ លោក មុនឡា អាលី (Mulla អាលី) បានរៀបរាប់ថា ព្យាការី សល្លាហ្វុឡាហ៍អាល័យហ្វិវ៉ាសាឡាម បានធ្វើហាជ្ជមុនពេលអន្តោប្រវេសន៍ជាច្រើនដងដែលមិនដឹងចំនួនច្បាស់លាស់។ លោក អ៊ីបនុល អាសឺរ (Ibn អាល់-Athir) បានមានប្រសាសន៍ថា ទ្រង់ធ្លាប់ធ្វើហាជ្ជរៀងរាល់ឆ្នាំមុនពេលធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ មានន័យថាយកលុះត្រាតែមានឧបសគ្គណាមួយរារាំង។ ហើយវាជាការសមស្របសម្រាប់អ្នកដែលប្រាថ្នាចង់ធ្វើហាជ្ជ ឬធ្វើសង្រ្គាមជីហាត ត្រូវសុំការអនុញ្ញាតពីឪពុកម្តាយរបស់ខ្លួនជាមុនសិន។ ប្រសិនបើគាត់ចេញដំណើរដោយគ្មានការអនុញ្ញាតក្នុងពេលដែលពួកគាត់ត្រូវការសេវាបម្រើពីគាត់ នោះគាត់មានបាប (អាកាស)។ អ្នកខ្លះបាននិយាយថាវាជាការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាគ្រូស)។ ជីដូនជីតាគឺមានឋានៈដូចជាឪពុកម្តាយដែរ នៅពេលដែលឪពុកម្តាយពុំមានវត្តមាន។ ឪពុកមានសិទ្ធិហាមឃាត់កូនរបស់ខ្លួន ប្រសិនបើកូននោះមានមុខមាត់ស្រស់ស្អាត (ក្មេងប្រុសវ័យជំទង់ដែលមិនទាន់ដុះពុកមាត់) រហូតទាល់តែពុកមាត់របស់គេដុះឡើង ទោះបីជាឪពុកនោះមិនត្រូវការសេវាកម្មរបស់គេក៏ដោយ នេះគឺជាការសម្រេចបានពីគម្ពីរណាវ៉ាហ្សិល (Nawazil)។ និងនៅក្នុងសៀវភៅហ្វេត្វា (Fatawa) បានចែងថា៖ ក្មេងប្រុសប្រសិនបើមានមុខមាត់ស្រស់ស្អាត គឺឪពុកមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យគេចេញពីផ្ទះឡើយ ទោះបីជាគេដល់វ័យគ្រប់ការក៏ដោយ ដូចជាការមិនអនុញ្ញាតឱ្យកូនស្រីចេញពីផ្ទះដែរ ព្រោះថា កូនស្រីគឺត្រូវបានប្រាថ្នាចង់បានដោយបុរសៗតែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែសម្រាប់ក្មេងប្រុសដែលមិនទាន់ដុះពុកមាត់ ប្រសិនបើគេមានមុខមាត់ស្រស់ស្អាត គេគឺត្រូវបានប្រាថ្នាចង់បានទាំងបុរសនិងស្ត្រី ដូច្នេះភាពល្បួងគឺមានពីទាំងសងខាង។ ហើយគាត់គួរតែសុំការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់បំណុល និងអ្នកធានា ហើយធ្វើការអ៊ីសស្តេខូរ៉ាហ៍ (Istikharah - ការបួងសួងសុំការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវត្រូវពីអល់ឡោះ) ថាតើគាត់គួរទិញ ឬជួល? ថាតើគាត់គួរធ្វើដំណើរតាមគោក ឬតាមសមុទ្រ? និងថាតើគាត់គួរធ្វើដំណើរជាមួយបុគ្គលនេះ ឬបុគ្គលនោះ? ព្រោះថាការធ្វើអ៊ីសស្តេខូរ៉ាហ៍ គឺគ្មានទីកន្លែងសម្រាប់កិច្ចការដែលចាំបាច់ (វាជីប) កិច្ចការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាគ្រូស) និងកិច្ចការហាមឃាត់ (ហារ៉ាម) នោះឡើយ នេះបើយោងតាមសៀវភៅ នារ៍ (Nahr)។ ហើយគាត់ត្រូវចាប់ផ្តើមដោយការប្រែចិត្ត (តައុបាត់) ដោយគោរពតាមលក្ខខណ្ឌរបស់វា។ ខែស៊ុលហ៊ីជ្ញ៉ាហ្វ (Dhu អាល់-Hijjah) - កាតព្វកិច្ចត្រូវបានកំណត់ឱ្យធ្វើម្តងក្នុងមួយជីវិត នៅលើការបំពេញភ្លាមៗ (អាល់-ហ្វូរួ) យោងតាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (អាស-សហីហ្វ)។ លក្ខខណ្ឌនៃកាតព្វកិច្ចរបស់វាមានប្រាំបីយោងតាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត៖ ១. ការកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ២. ស្មារតីប្រក្រតី (មានខួរក្បាល) ៣. ដល់វ័យគ្រប់ការ (បាលុគ) ៤. ភាពជាអេរិករជានិច្ច (មិនមែនជាទាសករ) ៥. ដល់ពេលកំណត់ ៦. មានលទ្ធភាពផ្នែកស្បៀងអាហារ ទោះបីជាស្ថិតនៅទីក្រុងមេកាក៏ដោយ ជាមួយនឹងការចំណាយកម្រិតមធ្យម។ ៧. មានលទ្ធភាពទទួលបានយានជំនិះដែលរៀបចំជាពិសេសសម្រាប់គាត់ ឬកន្លែងជិះជាក់លាក់ណាមួយ មិនថាតាមរយៈភាពជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ ឬការជួល មិនមែនគ្រាន់តែការអនុញ្ញាត ឬការឲ្យខ្ចីពីអ្នកដទៃក្រៅពីប្រជាជនទីក្រុងមេកាឡើយ។ លក្ខខណ្ឌរបស់វាគឺ៖ ការសងសឹកភាពអយុត្តិធម៌ទៅឱ្យម្ចាស់ដើមវិញនៅពេលដែលមានលទ្ធភាព និងការសងនូវការរំលងបំពានលើការបូជាផ្សេងៗ ការសោកស្តាយចំពោះការធ្វេសប្រហែសរបស់ខ្លួន ការប្តេជ្ញាចិត្តថានឹងមិនវិលត្រឡប់ទៅរកវាវិញ និងការសុំការអភ័យទោសពីបុគ្គលដែលមានទំនាស់ និងការ معاملات (ទំនាក់ទំនងជំនួញ) ដកស្រង់ដោយសង្ខេបពីលោក សាយ្យីដ (អាល់-Sayyid)។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលថា៖ «កន្លែងជាក់លាក់ណាមួយ» គឺកាអ៊ីបះ (Kaaba) និងវាលអារ៉ូផាត (Arafat)។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលថា៖ «ជាមួយនឹងសកម្មភាពជាក់លាក់មួយ» គឺការក្លាយជាអ្នកស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអ៊ីហ្វ្រម (Ihram) ជាមួយនឹងចេតនាកាន់កាប់ហាជ្ជជាមុន និងការធ្វើត្វាអេហ្វ (Tawaf) ក្នុងពេលវេលាចាប់ពីការផុសឡើងនៃពន្លឺព្រឹកព្រហាមថ្ងៃគួរបូជា (Nahr) ហើយបន្តរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃជីវិត និងការឈរជើង (វ៉ុកូហ្វ) ក្នុងពេលវេលាចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់ថ្ងៃទីប្រាំបួន (Arafat) រហូតដល់ការផុសឡើងនៃពន្លឺព្រឹកព្រហាមថ្ងៃគួរបូជា។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលថា៖ «ដែលខែទាំងនោះគឺខែសាវ៉ាល...»៖ ផលប្រយោជន៍នៃការកំណត់ពេលវេលាជាមួយខែទាំងនេះ គឺថាប្រសិនបើគាត់ធ្វើសកម្មភាពណាមួយនៃសកម្មភាពហាជ្ជក្រៅពីខែទាំងនោះ វានឹងមិនទូទាត់ជំនួសឱ្យគាត់ឡើយ ហើយវាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាគ្រូស) ក្នុងការចូលខ្លួនក្នុងភាពអ៊ីហ្វ្រមមុនខែទាំងនោះ ទោះបីជាគាត់មានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ខ្លួនឯងពីការហាមឃាត់ក៏ដោយ ដោយសារតែវាមានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងសសរស្តម្ភ (រុខន់) ហើយការបញ្ចេញវាដោយគ្មានដែនកំណត់បង្ហាញពីការហាមឃាត់ យោងតាមសៀវភៅ ដរ (Durr)។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលថា៖ «និងខែស៊ុលខ្អៃដាស់»៖ ដោយអានអក្សរ «ខ្វដ» ជាមួយស្រៈ «អា» និងស្រៈ «អិ» យោងតាមសៀវភៅ ដូរ៉ារ៍ (Durar)។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលថា៖ «កាតព្វកិច្ចត្រូវបានកំណត់ឱ្យធ្វើម្តង លើការបំពេញភ្លាមៗ»៖ យោងតាមលោក អាប៊ូ យូស៊ុហ្វ (Abu Yusuf) និងក្នុងអំឡុងពេលមួយជីវិត យោងតាមលោក មុហាំម៉ាត់ (Muhammad)។ សូមជ្រាបថា ពេលវេលានៃការធ្វើហាជ្ជនៅក្នុងវចនានุกรมរបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញនិន្នាការអុសូលីយ៉ែប (Usuliyyin) ត្រូវបានគេហៅថាជាបញ្ហាស្មុគស្មាញ (מושקל) ព្រោះវាមានទិដ្ឋភាពជាស្តង់ដារ និងជាកន្លែងទំនេរ។ ដូច្នេះ អ្នកដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការបំពេញភ្លាមៗ (អាល់-ហ្វូរួ) មិនបានពោលថា អ្នកដែលពន្យារពេលវានៅឆ្នាំដំបូងគឺសកម្មភាពរបស់គាត់ត្រូវចាត់ទុកជាការសង (កាចា) នោះឡើយ។ ហើយអ្នកដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការយឺតយាវ (អាត់-តារ៉ាឃី) មិនបានពោលថា អ្នកដែលពន្យារពេលវា មិនមានបាបទាល់តែសោះនោះឡើយ ដូចជាករណីដែលគាត់ពន្យារពេលការធ្វើសឡាតពីពេលដំបូងរបស់វា ប៉ុន្តែទិដ្ឋភាពជាស្តង់ដារគឺមានទម្ងន់ធ្ងន់ជាងចំពោះអ្នកដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការបំពេញភ្លាមៗ រហូតដល់អ្នកដែលពន្យារពេលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកមានបាប (ហ្វាស៊ិក) និងសក្ខីភាពរបស់គាត់ត្រូវបានច្រានចោល ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ធ្វើហាជ្ជនៅពេលក្រោយ វានៅតែជាការបំពេញទាន់ពេលវេលា (អដា) មិនមែនជាការសង (កាចា) ឡើយ។ ចំណែកឯទិដ្ឋភាពជាកន្លែងទំនេរគឺមានទម្ងន់ធ្ងន់ជាងចំពោះអ្នកដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទស្សនៈផ្ទុយពីនេះ សូម្បីតែប្រសិនបើគាត់បំពេញវាបន្ទាប់ពីឆ្នាំដំបូងក៏ដោយ ក៏គាត់មិនមានបាបដោយសារការយឺតយាវនោះដែរ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ស្លាប់ដោយមិនបានធ្វើហាជ្ជ គាត់ក៏មានបាបផងដែរចំពោះទស្សនៈរបស់គាត់ យោងតាមសៀវភៅ ដរ (Durr)។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលថា៖ «ការកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម»៖ ដូច្នេះវាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ជនមិនជឿ (កាហ្វ៊ែរ) នោះឡើយ សូម្បីតែប្រសិនបើគាត់មានទ្រព្យសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីមានលទ្ធភាព ហើយបន្ទាប់មកគាត់បានចូលកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមបន្ទាប់ពីគាត់បានក្លាយជាអ្នកក្រីក្រ ក៏វាមិនតម្រូវឱ្យគាត់ធ្វើអ្វីទាំងអស់ជាមួយនឹងលទ្ធភាពពីមុននោះដែរ ខុសពីករណីដែលគាត់មានទ្រព្យសម្បត្តិនោះខណៈពេលដែលគាត់ជាមូស្លីម ហើយគាត់មិនបានធ្វើហាជ្ជរហូតដល់គាត់ក្លាយជាអ្នកក្រីក្រ គឺកាតព្វកិច្ចរបស់វាត្រូវបានចងភ្ជាប់ជាបំណុលនៅក្នុងការទទួលខុសត្រូវរបស់គាត់ ត្រូវបានលើកឡើងដោយលោក អុិនហ៍ (Nouh) យោងតាមសៀវភៅ អល់-ហ្វាធ (អាល់-Fath)។ ហើយនេះគឺផ្អែកលើការពិតដែលថាជនមិនជឿមិនត្រូវបានអំពាវនាវដោយសាខាក្រឹត្យវិន័យរបស់សាសនាឡើយ។ ហើយពួកអ្នកប្រាជ្ញអ៊ីរ៉ាក់បានមានប្រសាសន៍ថា ពួកគេត្រូវបានអំពាវនាវ ដូច្នេះយោងទៅតាមទស្សនៈរបស់ពួកគេ វាគឺជាលក្ខខណ្ឌមួយក្នុងចំណោមលក្ខខណ្ឌនៃភាពត្រឹមត្រូវ។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលថា៖ «ស្មារតីប្រក្រតី ដល់វ័យគ្រប់ការ និងភាពជាអេរិករជានិច្ច»៖ លក្ខខណ្ឌទាំងនេះត្រូវបានកំណត់លក្ខខណ្ឌដោយសារតែវាត្រូវបានរាយការណ៍ពីលោក អ៊ីបនុល អាប់បាស (អ៊ីប៊ីន អាប់បាស) ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្យាការី សល្លាហ្វុឡាហ៍អាល័យហ្វិវ៉ាសាឡាម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ក្មេងប្រុសណាក៏ដោយដែលបានធ្វើហាជ្ជ បន្ទាប់មកគេបានឈានដល់វ័យគ្រប់ការ ដូច្នេះគេត្រូវតែធ្វើហាជ្ជម្ដងទៀត។ និងជនបដិវត្តន៍ណាក៏ដោយដែលបានធ្វើហាជ្ជ បន្ទាប់មកគេបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ ដូច្នេះគេត្រូវតែធ្វើហាជ្ជម្ដងទៀត។ ហើយទាសករណាក៏ដោយដែលបានធ្វើហាជ្ជ បន្ទាប់មកគេទទួលបានសេរីភាព ដូច្នេះគេត្រូវតែធ្វើហាជ្ជម្ដងទៀត»។ និងសូមជ្រាបថា វាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់គាត់ទេ ទោះបីជាម្ចាស់របស់គាត់បានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ក៏ដោយ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់ធ្វើហាជ្ជដោយការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់របស់គាត់ ឬដោយគ្មានការអនុញ្ញាត វាពុំត្រូវបានគិតជំនួសឱ្យហាជ្ជអ៊ីស្លាម (ហាជ្ជកាតព្វកិច្ច) ឡើយ ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយលោក អុិនហ៍ (Nouh)។ ប្រសាសន៍របស់លោកដែលថា៖ «និងពេលវេលា»៖ ពោលគឺពេលវេលានៃការធ្វើត្វាអេហ្វ និងការឈរជើង (វ៉ុកូហ្វ) ហើយវាអាចទៅរួចដែលថាអ្វីដែលចង់បានគឺពេលវេលាដែលការធ្វើហាជ្ជកើតឡើង ហើយវាខុសគ្នាទៅតាមទីក្រុងនានា។ ប្រស
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مدخل
ស៊ូណាន់ត់នៃការបួសកفل (ហាជី) បែបអ៊ីហ្វ្រេដ និងការបរិភោគសាច់យញ្ញបូជា (ហ្សាប៊ីហ៍) របស់ខ្លួន ព្រមទាំងសាច់យញ្ញបូជាของผู้ស្ម័គ្រចិត្ត អ្នកធ្វើតាំថេតុ និងអ្នកធ្វើតាំមាតត៍ប៉ុណ្ណោះ។ ហើយជាស៊ូណាន់ត់ក្នុងការថ្លែងសុន្ទរកថា (ឃុតបៈ) នៅថ្ងៃបុណ្យណាហ្សីរ (ថ្ងៃទី១០ ហ៊ីចា) ដូចការលើកទីមួយដែរ ដែលក្នុងនោះត្រូវប្រកាសបង្រៀនអំពីកិច្ចពិធីបុណ្យហាជីដែលនៅសល់ ដែលនេះគឺជាសុន្ទរកថាទីបីនៃកិច្ចពិធីហាជី។ ហើយត្រូវប្រញាប់ប្រញាលចាកចេញពីទីក្រុងមីណា ប្រសិនបើពួកគេចង់បាន មុនពេលថ្ងៃលិចនៅថ្ងៃទីដប់ពីរ បើទأចជាស្នាក់នៅទីនោះរហូតដល់ថ្ងៃលិចនៅថ្ងៃទីដប់ពីរ ក៏គ្មានបាបអ្វីដល់ពួកគេដែរ ប៉ុន្តែគឺបានធ្វើខុស។ ហើយបើពួកគេស្នាក់នៅទីក្រុងមីណារហូតដល់ពេលលេចផ្កាយព្រឹក (ហ្វាចារ) នៃថ្ងៃទីដប់បួន នោះតម្រូវឱ្យពួកគេគប់ថ្ម។ និងជាស៊ូណាន់ត់ឱ្យចុះសម្រាកនៅកន្លែងអាល់មូហ្សាបប៉ាប់ (المحصب) រយៈពេលមួយម៉ោងបន្ទាប់ពីការចាកចេញពីមីណា ព្រមទាំងផឹកទឹកស៊ុមស៊ុម (Zamzam) និងផឹកឱ្យឆ្អែតរហូតដល់ពេញពោះ រួចបែរមុខទៅរកផ្ទះអល់ឡោះ (គីប្ល៉ា) ព្រមទាំងមើលទៅវាខណៈពេលឈរ និងស្រោចទឹកនោះលើក្បាល និងរាងកាយទាំងមូលរបស់ខ្លួន ព្រោះទឹកនោះគឺសម្រាប់គោលបំណងអ្វីដែលបានផឹកវា មិនថារឿងលោកីយ៍ ឬរឿងបរលោកឡើយ។ ហើយជាស៊ូណាន់ត់ក្នុងការឱបក្រសោបកន្លែងអាល់មូឡ្តាហ្សាម (الملتزم) ដែលជាការដាក់ទ្រូង និងមុខរបស់ខ្លួនលើវា ព្រមទាំងតោងជាប់នឹងបាំងស្បៃគីប្ល៉ា (អឹសតារ) រយៈពេលមួយម៉ោង ដោយអង្វរករតាមអ្វីដែលខ្លួនស្រឡាញ់ និងថើបកម្រាលធរណីទ្វារផ្ទះអល់ឡោះ ព្រមទាំងចូលទៅក្នុងនោះដោយភាពគួរសម និងការគោរព។ បន្ទាប់មក មិនមានអ្វីដែលនៅសល់ដែលជាអំពើជិតស្និទ្ធដ៏អស្ចារ្យបំផុតនោះឡើយ គឺការទៅទស្សនកិច្ច (ហ្សីយ៉ារ៉ាត់) ដល់ព្យាការី ﷺ និងពួកសាវ័ករបស់លោក ហេតុនេះត្រូវបម្រុងបំណង (នីយ៉ាត់) នៅពេលចេញពីទីក្រុងម៉ាក្កៈ ពីទ្វារស្សុបៃកា (شبيكة) ចេញពីច្រកភ្នំភាគខាងក្រោម ហើយយើងនឹងរៀបរាប់ជំពូកដាច់ដោយឡែកមួយសម្រាប់កិច្ចការហ្សីយ៉ារ៉ាត់នេះ ប្រសិនបើអល់ឡោះជាម្ចាស់ទ្រង់មានព្រះទ័យ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «និងតាំមាតត៍ ព្រមទាំងតាំថេតុ» មានន័យថា លើកលែងតែសាច់យញ្ញបូជារបស់ពួកវាទាំងពីរ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ប៉ុណ្ណោះ» ចំពោះសាច់យញ្ញបូជាដែលកើតចេញពីបទល្មើស (ជិនាយ៉ាត) គឺមិនត្រូវបរិភោគពីវាឡើយ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «តម្រូវឱ្យគាត់គប់ថ្ម» ហើយប្រសិនបើការគប់ថ្មត្រូវបានធ្វើឡើងមុនពេលថ្ងៃត្រង់ (ហ្សាវ៉ាល់) គឺអនុញ្ញាត ព្រោះពេលវេលាគប់ថ្មនៅថ្ងៃនោះគឺចាប់ពីពេលព្រឹកព្រហាម (ហ្វាចារ) រហូតដល់ថ្ងៃលិច។ ចំណែកឯនៅថ្ងៃទីដប់មួយ និងថ្ងៃទីដប់ពីរ គឺចាប់ពីពេលថ្ងៃត្រង់រហូតដល់ពេលលេចផ្កាយព្រឹក។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «នៅអាល់មូហ្សាបប៉ាប់» ដោយអានស្រៈដុំ (ហ្សុំម៉ះ) នៅលើអក្សរ (មឹម) និងអានស្រៈបើក (ហ្វាត់ហ៉ះ) នៅលើអក្សរពីររូបបន្ទាប់ គឺកន្លែងអាល់អាប់ថាច់ (الأبطح) ហើយកន្លែងបញ្ចុះសព (ទីបញ្ចុះសព) មិនមែនជាផ្នែកមួយនៃវាឡើយ វាគឺជាកន្លែងមួយនៅជិតទីក្រុងម៉ាក្កៈ ដែលត្រូវបានគេហៅថា អាល់អាប់ថាច់ ដែលមានគ្រួសតូចៗ ហើយអាល់តាហ្សុប (التحصب) គឺការចុះសម្រាកនៅទីនោះ។ ហើយត្រូវបានគេលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរអាល់ម៉ាប់ស៊ូត ថាវាគឺជាស៊ូណាន់ត់នៅឯពួកយើង សូម្បីតែបើគាត់ละបង់វា ក៏គាត់ក្លាយជាអ្នកធ្វើខុសដែរ នេះបើយោងតាមសម្តីរបស់លោក មីនឡា មីសគីន។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «និងការផឹកឱ្យឆ្អែត» មានន័យថា ការផឹកឱ្យពេញពោះ ព្រោះវាជាសញ្ញានៃការមានជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់)។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «និងការបែរមុខទៅរកផ្ទះអល់ឡោះ និងការមើលទៅវា» មានន័យថា នៅពេលកំពុងផឹក។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ការឱបក្រសោបអាល់មូឡ្តាហ្សាម» គឺអ្វីដែលនៅចន្លោះថ្មខ្មៅ (ហាចារអាស្វាត) និងទ្វារផ្ទះអល់ឡោះ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «និងការតោងជាប់» មានន័យថា ការតោងជាប់នឹងបាំងស្បៃ (អឹសតារ) ប្រៀបដូចជាជនភៀសខ្លួនដែលសុំការការពារ និងអង្វរតាមរយៈវា ហើយអល់ឡោះជាម្ចាស់ ﷾ គឺទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុត និងសូមការលើកលែងទោសពីអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏មហិមា។ ជំពូកស្តីពីរបៀបរៀបចំសកម្មភាពនៃកិច្ចពិធីហាជី៖ ប្រសិនបើអ្នកចង់ចូលរួមក្នុងកិច្ចពិធីហាជី ត្រូវធ្វើការគ្រងឥន្រ្ទិយ (អ៊ុយរ៉ុម) ចាប់ពីទីតាំងមីកាត ដូចជានៅទីក្រុងរ៉ាបុគ (Rabigh) ដោយត្រូវងូតទឹកជម្រះកាយ (អ៊ុយស៊ុល) ឬធ្វើទឹកស្អាត (វុឌូ) ហើយការងូតទឹកគឺជារឿងដែលជាទីស្រឡាញ់ជាង ព្រោះវាជាការសម្អាតកាយ។ ដូច្នេះ ស្ត្រីដែលមានរដូវ និងស្ត្រីសម្រាលកូនរួច ក៏ត្រូវងូតទឹកជម្រះកាយដែរ ប្រសិនបើវាមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ពួកគេ។ ហើយត្រូវបានគេលើកទឹកចិត្តឱ្យសម្អាតកាយយ៉ាងពេញលេញ ដូចជាការកាត់ក្រចក កាត់ពុកមាត់ ដករោមក្រលៀក កោរសក់កន្លែងសម្ងាត់ រួមភេទជាមួយភរិយា លាបខ្លាញ់ក្រអូប សូម្បីតែមានក្លិនក្រអូបក៏ដោយ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «ដូចជានៅរ៉ាបុគ» គឺអានស្រៈបាក់ (កាស្រៈ) នៅលើអក្សរ (បា) វាគឺជាជ្រលងភ្នំមួយស្ថិតនៅចន្លោះភ្នំថ្មខ្មៅពីរ ដែលនៅជិតនឹងសមុទ្រ ហើយវាស្ថិតនៅមុនតំបន់អាល់ជុហ្វា (الجحفة) បន្តិច នៅខាងឆ្វេងដៃរបស់អ្នកដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាក្កៈ។ សម្តីរបស់លោកដែលថា៖ «សូម្បីតែមានក្លិនក្រអូបក៏ដោយ» ហើយវាមិនអីទេចំពោះការនៅសេសសល់នៃក្លិនក្រអូបបន្ទាប់ពីនោះ។ បុរសត្រូវស្លៀកខោអ៊ុយរ៉ុម (អ៊ីហ្សារ) មួយ និងក្រណាត់ស្មា (រីដា) មួយ ដែលថ្មីទាំងពីរ ឬបោកគក់ស្អាតទាំងពីរ ហើយប្រភេទពណ៌សថ្មីគឺប្រសើរជាង។ ហើយមិនត្រូវបំពាក់ប៊ូតុងវា មិនត្រូវចងវាភ្ជាប់គ្នា និងមិនត្រូវប្រើម្ជុលខ្ទាស់វាឡើយ ប្រសិនបើគាត់ធ្វើបែបនោះគឺត្រូវហាមឃាត់ (ម៉ាក្រូហ៍) ប៉ុន្តែមិនមានបាបអ្វីដល់គាត់ឡើយ។ ហើយត្រូវលាបខ្លាញ់ក្រអូប ធ្វើសូឡាតចំនួនពីររ៉ាក៉ាត់ រួចអង្វរថា៖ «អូអល់ឡោះ! verily ខ្ញុំចង់ធ្វើកិច្ចពិធីហាជី ដូច្នេះសូមធ្វើឱ្យវាស្រួលដល់ខ្ញុំ និងសូមទទួលយកវាពីខ្ញុំ (اللهم إني أريد الحج فيسره لي وتقبل مني)»។ ហើយត្រូវបន្លឺសំឡេងតាល្បីយ៍ (ល៉ាប់បាយក៍) នៅពីក្រោយសូឡាតរបស់អ្នក ដែលអ្នកត្រូវបម្រុងបំណង (នីយ៉ាត់) ហាជីជាមួយនឹងវា ដែលវាគឺ៖ «ល៉ាប់បាយក៍ ឡាហ្វហ៊ុម្មា ល៉ាប់បាយក៍ ឡាស្សាដិកា ល៉ាប់បាយក៍ អ៊ីនណាល់ហាំដា វ៉ាននីអ៊្មាតា វ៉ាល់មុលក្កៈ ឡាស្សាដិកា (لبيك اللهم لبيك لا شريك لك لبيك إن الحمد والنعمة والملك لك لا شريك لك)»។ ហើយមិនត្រូវកាត់បន្ថយពាក្យទាំងនេះសូម្បីតែបន្តិចឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវបន្ថែមចូលទៅក្នុងនោះនូវពាក្យថា៖ «ល៉ាប់បាយក៍ វ៉ាសាអ្ដាយក៍ អាល់ខៃរុ කුល្លុហុ បាយ៉ាទិកា ល៉ាប់បាយក៍ វ៉ាររ៉ុបបតុ អ៊ីឡៃក៍ (لبيك وسعديك الخير كله بيدك لبيك والرغبة إليك)»។ ហើយការបន្ថែមគឺត្រូវជាស៊ូណាន់ត់។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលអ្នកបន្លឺសំឡេងតាល្បីយ៍ដោយបម្រុងបំណង (នីយ៉ាត់) នោះអ្នកបានគ្រងឥន្រ្ទិយ (អ៊ុយរ៉ុម) ហើយ។ ដូច្នេះ ចូរជៀសវាងពីអំពើអាក្រក់ (អាល់រ៉ាហ្វស៍) ដែលមានន័យថា ការរួមភេទ ហើយមានការនិទានថា ការនិយាយពីការរួមភេទនៅចំពោះមុខស្ត្រី ការនិយាយអសុរោះ អំពើបាប ការជជែកដេញដោលជាមួយដៃគូធ្វើដំណើរ និងអ្នកបម្រើ ការសម្លាប់សត្វព្រៃ ការចង្អុលបង្ហាញវា និងការណែនាំទីតាំងវា ការស្លៀកពាក់ខោអាវដេរ (ម៉ុខីត) កន្សែងពោះគោនៅលើក្បាល ស្បែកជើងវែង (ខុហ្វ) ការបិទបាំងក្បាល និងមុខ ការប៉ះពាល់ខ្លាញ់ក្រអូប ការកោរក្បាល និងសក់។ ហើយវាត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យងូតទឹកជ្រះកាយ ការជ្រកម្លប់ក្នុងបាទស្នាក់នៅ (តង់) និងរទេះគោ ឬយានជំនិះផ្សេងទៀត និងការចងខ្សែក្រវាត់កាបូបប្រាក់នៅចង្កេះ។ ហើយចូរបន្លឺសំឡេងតាល្បីយ៍ឱ្យបានច្រើនរាល់ពេលដែលអ្នកធ្វើសូឡាត ឡើងលើទីទួលចុះក្រោមជ្រលងភ្នំ ជួបក្រុមអ្នកដំណើរ នៅពេលព្រឹកព្រហាម ដោយលើកសំឡេងរបស់អ្នកឡើងដោយមិនដល់ថ្នាក់បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ខ្លួនឯងឡើយ។ ហើយនៅពេលដែលអ្នកទៅដល់ទីក្រុងម៉ាក្កៈ វាជាទីស្រឡាញ់ឱ្យងូតទឹកជម្រះកាយ ហើយចូលទៅក្នុងទីក្រុងនោះនៅពេលថ្ងៃ តាមច្រកទ្វារអាល់ម៉ូឡា (المعلى) ដើម្បីឱ្យអ្នកស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបែរមុខចំពេលចូលទៅកាន់ទ្វារផ្ទះអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដើម្បីជាការគោរព។ ហើយវាជាទីស្រឡាញ់ឱ្យបន្លឺសំឡេងតាល្បីយ៍ខណៈពេលដែលអ្នកកំពុងចូល រហូតទាល់តែអ្នកមកដល់ទ្វារសាឡាម (باب السلام) នោះអ្នកត្រូវចូលទៅក្នុងវិហារអ៊ីស្លាមអាល់ហារ៉ាមតាមច្រកនោះដោយភាពបន្ទាបខ្លួន ខ្មាស់អៀន បន្លឺសំឡេងតាល្បីយ៍ យកចិត្តទុកដាក់ចំពោះភាពអស្ចារ្យនៃទីកន្លែង បញ្ចេញពាក្យ តាក្បៀរ (அல்லாஹు ਅക്ਬਰ) ថលលីល (ឡាអ៊ីឡាហាអ៊ីលលល្លោះ) សូឡាតលើព្យាការី ﷺ បង្ហាញភាពទន់ភ្លន់ចំពោះអ្នកដែលប្រជ្រៀតគ្នា និងអង្វរតាមអ្វីដែលអ្នកស្រឡាញ់ ព្រោះវាត្រូវបានទទួលយកនៅពេលឃើញផ្ទះអល់ឡោះដ៏មានកិត្តិយស។ បន្ទាប់មក ចូរបែរមុខទៅរកថ្មខ្មៅ (ហាចារអាស្វាត) ដោយបញ្ចេញពាក្យតាក្បៀរ ថលលីល លើកដៃទាំងពីររបស់អ្នកដូចជានៅក្នុងសូឡាត ដោយដាក់វាទាំងពីរលើថ្មនោះ និងថើបវាដោយគ្មានសំឡេង។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលគ្មានលទ្ធភាពធ្វើបែបនោះ លើកលែងតែតាមរយៈការបង្កការឈឺចាប់ដល់អ្នកដទៃ គឺត្រូវละបង់វាចោល ហើយប៉ះថ្មនោះដោយវត្ថុអ្វីមួយហើយថើបវា ឬចង្អុលបង្ហាញវាពីចម្ងាយដោយបញ្ចេញពាក្យតាក្បៀរ ថលលីល សរសើរតម្កើងអល់ឡោះ និងសូឡាតលើព្យាការី ﷺ។ បន្ទាប់មក ចូរធ្វើការត្វាហ្វ (ដើុំព័ទ្ធជុំវិញកាអ៉ីបា) ដោយចាប់ផ្តើមពីខាងស្តាំរបស់អ្នក ផ្នែកខាងដែលនៅជិតទ្វារ ដោយធ្វើការអ៊ីដ្ទីបា (اضطباع) ដែលវាគឺជាការដាក់ក្រណាត់ស្មា (រីដា) ក្រោមដៃស្តាំ និងទម្លាក់ចុងទាំងពីររបស់វាទៅលើស្មាឆ្វេង ចំនួនប្រាំពីរជុំ ដោយអង្វរនៅក្នុងនោះតាមអ្វីដែលអ្នកប្រាថ្នា និងត្រូវធ្វើការត្វាហ្វនៅពីក្រោយកំផែងហាត់ទីម (الحطيم)។ ហើយប្រសិនបើអ្នកចង់រត់ប្រណាំង (សាយ) រវាងភ្នំស៊ុហ្វា (Safaa) និងម៉ូរ៉្វា (Marwah) បន្ទាប់ពីការធ្វើត្វាហ្វរួច គឺត្រូវដើរលឿនក្នុងចំនួនបីជុំដំបូង ដែលវាគឺជាការដើរលឿនដោយញាក់ស្មា ដូចជាអ្នកប្រយុទ្ធដែលដើរអួតអាងរវាងជួរទាំងពីរ។ ប្រសិនបើអ្នកត្រូវបានរំខានដោយមនុស្សច្រើន គឺត្រូវឈរសម្រាក ប្រសិនបើអ្នករកឃើញកន្លែងទំនេរ គឺត្រូវដើរលឿនឡើងវិញ ព្រោះវាជាការចាំបាច់សម្រាប់គាត់ ដូច្នេះគាត់ត្រូវឈររហូតទាល់តែគាត់ធ្វើវាឡើងវិញស្របតាមបែបបទស៊ូណាន់ត់ ខុសប្លែកពីការប៉ះថ្មខ្មៅ (អ៊ីស្ទីឡាម) ព្រោះវាមានរឿងជំនួសវិញ គឺការបែរមុខមករកវា។ ហើយត្រូវប៉ះថ្មខ្មៅរាល់ពេលដែលអ្នកដើរឆ្លងកាត់វា ហើយត្រូវបញ្ចប់ការធ្វើត្វាហ្វដោយវា និងដោយការធ្វើសូឡាតពីររ៉ាក៉ាត់នៅកន្លែងម៉ាកាមអ៊ីប្រាហ៊ីម ﵇ ឬកន្លែងណាដែលងាយស្រួលនៅក្នុងវិហារអ៊ីស្លាម។ បន្ទាប់មក គាត់បានត្រឡប់មកវិញហើយប៉ះថ្មខ្មៅ ហើយនេះគឺជាការធ្វើត្វាហ្វកុឌុម (ត្វាហ្វស្វាគមន៍) ដែលវាជាស៊ូណាន់ត់សម្រាប់អ្នកមកពីទីឆ្ងាយ (អាហ្វាក៊ី)។ បន្ទាប់មក អ្នកត្រូវចេញទៅកាន់ភ្នំស៊ុហ្វា (الصفا) ដោយឡើងលើវា ហើយឈរលើវា រហូតទាល់តែអ្នកឃើញផ្ទះអល់ឡោះ នោះអ្នកត្រូវបែរមុខទៅរកវាដោយបញ្ចេញពាក្យតាក្បៀរ ថលលីល តាល្បីយ៍ សូឡាត និងអង្វរករ ដោយលើកដៃទាំងពីររបស់អ្នកលាតសន្ធឹង។ បន្ទាប់មក ចូរចុះមកក្រោមឆ្ពោះទៅកាន់ភ្នំម៉ូរ៉្វាដោយភាពស្ងប់ស្ងាត់។ លុះពេលអ្នកទៅដល់កណ្តាលជ្រលងភ្នំ គឺត្រូវរត់យ៉ាងលឿនរវាងសសរពណ៌បៃតងទាំងពីរ។ បន្ទាប់ពីឆ្លងផុតកណ្តាលជ្រលងភ្នំ គឺត្រូវដើរដោយភាពស្ងប់ស្ងាត់រហូតដល់ភ្នំម៉ូរ៉្វា ហើយឡើងលើវា និងធ្វើដូចអ្វីដែលអ្នកបានធ្វើនៅលើភ្នំស៊ុហ្វា គឺបែរមុខទៅរកផ្ទះអល់ឡ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في كيفية ترتيب أفعال الحج
ផ្នែកទី៖ គម្ពីរអាល់គូរ៉ាន
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل: القران
ជំពូកទី១៖ ការធ្វើពិធីអាល់-គិរ៉ាន់ (القرآن) វាគឺជាការបង្រួមការគ្រងឥស្សរ៉ាម (ឈុតសំលៀកបំពាក់និងចេតនា) សម្រាប់ការធ្វើហាជ្ជ និងអុុមរ៉ះ ចូលគ្នា។ ដោយត្រូវពោលឡើងបន្ទាប់ពីការសឡាតរ៉ាក៉ាត់ទីពីរនៃការគ្រងឥស្សរ៉ាមថា៖ «អល់ឡុហុម្មៈ អ៊ីន្នី អុរីឌុល អុុមរ៉ាតា វ៉ល់-ហាជ្ជៈ ហ្វាយ៉ុស្សិរហុមា លី វ៉ាត៉ក្បាលហុមា រមីន្នី» (ឱអល់ឡោះជាម្ចាស់! ខ្ញុំព្រះករុណាខ្ញុំប្រាថ្នាបំពេញពិធីអុុមរ៉ះ និងហាជ្ជ សូមទ្រង់ជួយសម្រួលវាដល់ខ្ញុំ និងសូមទ្រង់ទទួលយកវាពីខ្ញុំផង)។ បន្ទាប់មកត្រូវពោលពាក្យតាល់ប៊ីយ៉ាត់។ ពេលចូលដល់ទីក្រុងម៉ាក្កៈ ត្រូវចាប់ផ្តើមធ្វើត្វាដ (ដើុំព័ទ្ធកាអ៊ីបា) សម្រាប់អុុមរ៉ះចំនួនប្រាំពីរជុំ ដោយត្រូវដើរញាប់ជើងបន្តិចក្នុងបីជុំដំបូងប៉ុណ្ណោះ។ បន្ទាប់មកត្រូវសឡាតរ៉ាក៉ាត់ត្វាដចំនួនពីរជុំ រួចចេញទៅកាន់ភ្នំសហ្វា ឡើងលើនោះដោយការអង្វរករ តាក់ប៊ៀរ តាហ្ល៊ីល ពោលតាល់ប៊ីយ៉ាត់ និងសូមពរជ័យជូនព្យាការី ﷺ។ បន្ទាប់មកត្រូវធ្វើត្វាដកុឌូម (ត្វាដស្វាគមន៍) សម្រាប់ការធ្វើហាជ្ជ ហើយបំពេញកិច្ចពិធីហាជ្ជដូចបានរៀបរាប់រួចមកហើយ។ លុះពេលគប់ថ្មចម្រ៉ះអាល់-អាក៉ូប៉ះ (នៅថ្ងៃអ៊ីដុលអូស្ដា) គឺតម្រូវឱ្យចាត់ចែងចៀសមេជីវពាហនៈ (ចៀម ឬ ពពែ) មួយ ឬក៏ចំណែកមួយក្នុងប្រាំពីរនៃអូដ្ឋ ឬគោ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើរកមិនបានទេ ត្រូវបួសចំនួនបីថ្ងៃមុនថ្ងៃស្អែកនៃថ្ងៃគប់ថ្ម (ថ្ងៃពិធីបុណ្យគួរប៉ាន) ក្នុងខែហាជ្ជ និងប្រាំពីរថ្ងៃទៀតបន្ទាប់ពីបញ្ចប់ពិធីហាជ្ជ ទោះបីជាធ្វើនៅម៉ាក្កៈ បន្ទាប់ពីកន្លងផុតថ្ងៃតៈស្យីក (ថ្ងៃទី១១ ១២ និង១៣ ខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជ) ក៏ដោយ ហើយទោះបីជាបំបែកថ្ងៃបួសនោះក៏ដោយ ក៏ត្រូវអនុញ្ញាតដែរ។ --- ការពន្យល់បន្ថែមអំពីការធ្វើពិធីអាល់-គិរ៉ាន់៖ វាគឺជាពាក្យឫសដែលមកពីពាក្យថា គីរ៉ន់ រវាងហាជ្ជ និងអុុមរ៉ះ នៅពេលដែលវាត្រូវបានបង្រួមចូលគ្នា។ ចំពោះសម្ដីដែលថា៖ «រួចហើយធ្វើត្វាដ...» ប្រសិនបើអ្នកធ្វើហាជ្ជបាននាំយកត្វាដពីរជាប់គ្នា រួចហើយធ្វើសអ៊ី (ដើរចុះឡើងរវាងភ្នំសហ្វា និងមារ្វ៉ះ) ចំនួនពីរដងសម្រាប់ត្វាដទាំងនោះ គឺត្រូវអនុញ្ញាត ប៉ុន្តែជាអំពើខុសឆ្គង ហើយគ្មានទោសទណ្ឌអ្វីដែលត្រូវពិន័យ (ដាំ) ឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកធ្វើហាជ្ជបែបគិរ៉ន់បានឈប់សម្រាកនៅភ្នំអរ៉ាហ្វាត មុនពេលដែលធ្វើត្វាដភាគច្រើនសម្រាប់អុុមរ៉ះនោះ គឺអុុមរ៉ះរបស់គេត្រូវមោឃៈ ហើយត្រូវសងវិញ ព្រមទាំងត្រូវពិន័យជាសត្វពាហនៈដោយសារតែការលុបចោលនោះដែរ ប៉ុន្តែត្រូវបានលើកលែងការពិន័យចំពោះការធ្វើគិរ៉ះ។ ចំពោះសម្ដីដែលថា៖ «បួសបីថ្ងៃ» គឺថ្ងៃចុងក្រោយគឺថ្ងៃអរ៉ាហ្វាត។ ប្រសិនបើថ្ងៃបួសទាំងបីថ្ងៃនោះត្រូវបានរំលងហួសពេល គឺតម្រូវឱ្យពិន័យជាសត្វពាហនៈដដែល។ អល់ឡោះទ្រង់ជ្រាបច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះដ៏មហិមា។ --- ជំពូកទី២៖ ការធ្វើពិធីអាល់-តៈមត្ថុព្ធ (التمتع) វាគឺជាការគ្រងឥស្សរ៉ាមសម្រាប់តែអុុមរ៉ះសុទ្ធសាធពីទីតាំងមីកាត ដោយត្រូវពោលឡើងបន្ទាប់ពីការសឡាតរ៉ាក៉ាត់ទីពីរនៃការគ្រងឥស្សរ៉ាមថា៖ «អល់ឡុហុម្មៈ អ៊ីន្នី អុរីឌុល អុុមរ៉ាតា ហ្វាយ៉ុស្សិរហុដា លី វ៉ាត៉ក្បាលហុដា រមីន្នី» (ឱអល់ឡោះជាម្ចាស់! ខ្ញុំព្រះករុណាខ្ញុំប្រាថ្នាបំពេញពិធីអុុមរ៉ះ សូមទ្រង់ជួយសម្រួលវាដល់ខ្ញុំ និងសូមទ្រង់ទទួលយកវាពីខ្ញុំផង)។ បន្ទាប់មកត្រូវពោលពាក្យតាល់ប៊ីយ៉ាត់រហូតទាល់តែចូលដល់ទីក្រុងម៉ាក្កៈ រួចធ្វើត្វាដសម្រាប់អុុមរ៉ះនោះ និងត្រូវផ្ដាច់ការធ្វើតាល់ប៊ីយ៉ាត់នៅពេលចាប់ផ្តើមធ្វើត្វាដជុំទីមួយ ហើយត្រូវដើរញាប់ជើងបន្តិចក្នុងជុំនោះ បន្ទាប់មកត្រូវសឡាតរ៉ាក៉ាត់ត្វាដចំនួនពីរជុំ រួចធ្វើសអ៊ីរវាងភ្នំសហ្វា និងមារ្វ៉ះ បន្ទាប់ពីឈប់នៅលើភ្នំសហ្វាដូចបានរៀបរាប់រួចចំនួនប្រាំពីរជុំ។ បន្ទាប់មកត្រូវកោរសក់ ឬកាត់សក់ឱ្យខ្លី ប្រសិនបើមិនបាននាំយកសត្វពាហនៈសម្រាប់ពិន័យ (ហែឌីយ៍) មកជាមួយទេ ហើយពេលនោះគឺត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើរាល់កិច្ចការទាំងអស់ដែលត្រូវបានហាមឃាត់ក្នុងពេលគ្រងឥស្សរ៉ាម រួមទាំងការរួមភេទ និងផ្សេងៗទៀតផងដែរ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើបាននាំយកសត្វពាហនៈមកជាមួយ គឺមិនទាន់ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យដោះស្ដុបឥស្សរ៉ាមចេញពីអុុមរ៉ះនោះឡើយ។ --- ការពន្យល់បន្ថែមអំពីការធ្វើពិធីអាល់-តៈមត្ថុព្ធ៖ វាគឺជាការយកប្រយោជន៍ ឬការរីករាយ ពីព្រោះអ្នកធ្វើពិធីនេះទទួលបាននូវភាពងាយស្រួល និងការអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើរាល់សកម្មភាពធម្មតា (ពេលមិនទាន់គ្រងឥស្សរ៉ាម) នៅចន្លោះពេលបំពេញអុុមរ៉ះ និងហាជ្ជ។ ចំពោះសម្ដីដែលថា៖ «វាគឺជាការគ្រងឥស្សរ៉ាមសម្រាប់អុុមរ៉ះ» និងការធ្វើត្វាដ ទោះបីជាបានចំនួនភាគច្រើននៃជុំរបស់វាក្នុងខែហាជ្ជក៏ដោយ។ ចំពោះសម្ដីដែលថា៖ «ប្រសិនបើបាននាំយកសត្វពាហនៈមកជាមួយ» មានន័យថាសត្វពាហនៈសម្រាប់ពិន័យនៃការធ្វើតៈមត្ថុព្ធដែលនៅជាមួយគាត់។ ចំពោះសម្ដីដែលថា៖ «មិនទាន់ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យដោះស្ដុបឥស្សរ៉ាមចេញពីអុុមរ៉ះនោះឡើយ» មានន័យថាគឺត្រូវធ្វើរហូតទាល់តែបញ្ចប់ពីពិធីហាជ្ជទើបអាចដោះបាន។ --- ឯកសារយោង៖ فصل: التمتع
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل: التمتع
នៅពេលដល់ថ្ងៃទ័រវីយ៉ា (ថ្ងៃទី ៨ ហ៊ីជ្ជះ) គាត់ត្រូវបួសឥហ្រ្វាំ (ចូលកាន់សីលបួស) សម្រាប់ធ្វើបុណ្យហជ្ជពីកន្លែងស្នាក់នៅរបស់គាត់ រួចចេញទៅកាន់ទីវាលមីនា។ លុះពេលគប់ថ្មចម្រ៉ាតុលអក់បានះនៅថ្ងៃណាហ្វ (ថ្ងៃបុណ្យអ៊ីដុលអាទ៍ហា ទី ១០ ហ៊ីជ្ជះ) គាត់តម្រូវឱ្យចាត់ចែងចៀេរូបពពែ ឬចៀមកូនគោមួយភាគប្រាំពីរ។ ប្រសិនបើរកមិនបានទេ គាត់ត្រូវបួសចំនួនបីថ្ងៃមុនពេលមកដល់ថ្ងៃណាហ្វ និងប្រាំពីរថ្ងៃទៀតនៅពេលត្រឡប់មកវិញ ដូចគ្នានឹងអ្នកធ្វើការបួសក្វារិនដែរ។ ប្រសិនបើគាត់មិនបានបួសបីថ្ងៃនោះរហូតដល់ថ្ងៃណាហ្វមកដល់ នោះតម្រូវឱ្យគាត់ចៀរបង្ហូរឈាមសត្វពពែដាច់ខាត ដោយមិនអាចជំនួសដោយការបួស ឬការធ្វើទានឡើយ។ ឃ្លាថា៖ «យុរិមបិលហជ្ជ» មានន័យថា ក្នុងការធ្វើដំណើរតែមួយទាំងការពិត និងតាមផ្លូវច្បាប់ គឺដោយការចូលទៅជិតក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួនដោយមិនទាន់រួមរ័ក ហើយការចូលកាន់សីលបួស (ឥហ្រ្វាំ) របស់គាត់គឺនៅថ្ងៃទ័រវីយ៉ា ឬមុននោះគឺប្រសើរជាង។ ឃ្លាថា៖ «លិဇិមហ៊្សុបហិសាត» គឺដើម្បីថ្លែងអំណរគុណចំពោះអ្វីដែលអល់ឡោះតាលាបានប្រោសប្រទានដល់រូបគាត់ ដែលទ្រង់បានសម្រួលឱ្យគាត់អាចបំពេញពិធីសាសនាទាំងពីរបាន។ ឃ្លាថា៖ «សោមាថាលាថាតឹអ្យ៉ាម» គឺបន្ទាប់ពីការចូលកាន់សីលបួស (ឥហ្រ្វាំ) ក្នុងខែហជ្ជទាំងឡាយ ហើយការពន្យារពេលវាដោយឱ្យថ្ងៃចុងក្រោយត្រូវនឹងថ្ងៃអារ៉ូហ្វាហs គឺប្រសើរជាង ដោយសង្ឃឹមថានឹងរកបានសត្វពលិកម្ម (ហ៊្សិឌីយ)។ អល់ឡោះ ឈ្នះអស់កុលសម្ព័ន្ធទាំងពួង គឺទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុត ហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសពីអល់ឡោះដ៏មហិមា។ ជំពូកស្តីពីអុម្រ៉ោះ អុម្រ៉ោះគឺជាស៊ូណាន់ន់ (គំរូរបស់ព្យាការី) ហើយមានសុពលភាពពេញមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែត្រូវហាមឃាត់ (មិនល្អ) នៅថ្ងៃអារ៉ូហ្វាហs ថ្ងៃណាហ្វ និងថ្ងៃតាស៊្រីក (ថ្ងៃទី ១១, ១២, ១៣ ហ៊ីជ្ជះ)។ វិធីសាស្ត្ររបស់វាគឺ ត្រូវចូលកាន់សីលបួស (ឥហ្រ្វាំ) សម្រាប់អុម្រ៉ោះពីទីក្រុងម៉ាក្កោះ ចេញពីតំបន់ហ៊ីល (ក្រៅព្រំប្រទល់ហារ៉ាម) ខុសពីការចូលឥហ្រ្វាំសម្រាប់ធ្វើបុណ្យហជ្ជ ព្រោះវាត្រូវធ្វើឡើងនៅតំបន់ហារ៉ាម។ ចំពោះអ្នកដំណើរមកពីទីឆ្ងាយ (អាហ្វាគី) ដែលមិនទាន់បានចូលទៅក្នុងទីក្រុងម៉ាក្កោះ គឺត្រូវចូលឥហ្រ្វាំនៅកន្លែងមីកាត ប្រសិនបើគាត់មានបំណងទៅទីនោះ បន្ទាប់មកត្រូវធ្វើត្វុវ៉ាហ្វ (ដើុំព័ទ្ធព្រះវិហារកាបាន់) និងសៃអ៊ុ (ដើរឆ្លងកាត់រវាងភ្នំសហ្វា និងម៉ាវ៉ា) សម្រាប់អុម្រ៉ោះ រួចកោរ ឬកាត់សក់ ហើយគាត់ក៏បានរួចផុតពីការកាន់សីលបួស (ហាឡាល) វិញហើយ ដូចที่เราបានបកស្រាយរួចមកហើយដោយការសរសើរដល់អល់ឡោះ។ «ការជូនដំណឹង» ថ្ងៃដ៏ប្រសើរជាងគេគឺថ្ងៃអារ៉ូហ្វាហs ប្រសិនបើវាត្រូវចំថ្ងៃសុក្រ ហើយវាប្រសើរជាងការធ្វើបុណ្យហជ្ជចំនួនចិតសិបដងនៅថ្ងៃផ្សេងពីថ្ងៃសុក្រ ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយម្ចាស់កម្ពស់សៀវភៅ មិអ៊ីរ៉ាជុដរ៉ូយ៉ះ តាមរយៈសម្តីរបស់គាត់ថា វាពិតជាបានផ្ទៀងផ្ទាត់ពីអគ្គរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ថាទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ថ្ងៃដ៏ប្រសើរជាងគេគឺថ្ងៃអារ៉ូហ្វាហs ប្រសិនបើវាត្រូវចំថ្ងៃសុក្រ ហើយវាប្រសើរជាងការធ្វើបុណ្យហជ្ជចំនួនចិតសិបដងនៅថ្ងៃផ្សេងពីថ្ងៃសុក្រ» ដែលត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងសៀវភៅ ទីជ្រីឌុលសហ៊ីហ្វ ជាមួយនឹងសញ្ញាសម្គាល់របស់សៀវភៅ ម៉ូវ៉ាតុហ្វ និងដូចគ្នាដែរដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយលោក ហ្សៃលិអ៊ី អ្នកបកស្រាយសៀវភៅ អល់កន់ហ្ស។ ការមករស់នៅ (ស្នាក់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍) ក្នុងទីក្រុងម៉ាក្កោះ គឺមិនត្រូវតាមការពេញចិត្តឡើយ (ម៉ាគរូហ៍) ចំពោះលោកអ៊ីម៉ាម អាប៊ូហានីហ្វាហs រ៉ហ៊ីម៉ាហុលឡោះតាលា ដោយសារតែមិនបានបំពេញសិទ្ធិរបស់ផ្ទះដ៏វិសុទ្ធ (ព្រះវិហារកាបាន់) និងតំបន់ហារ៉ាម ប៉ុន្តែលោកសិស្សទាំងពីរ (របស់លោកអ៊ីម៉ាម អាប៊ូហានីហ្វាហs) យល់ថាវាមិនមែនជាការហាមឃាត់ (ម៉ាគរូហ៍) នោះឡើយ រ៉ហ៊ីម៉ាហុលឡោះម៉ា។ ជំពូកស្តីពី អុម្រ៉ោះគឺជាស៊ូណាន់ន់ មានន័យថាវាគឺជាបទបញ្ជាដែលត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងខ្លាំង (ម៉ុអ៉ាក់កាដ) យោងតាម្សាហ្កុប (និន្នាការច្បាប់) ហើយត្រូវបានសម្រេចថាជាកាត្វិយ (ហ្វារ៉ដ) នៅក្នុងសៀវភៅ អាល់ចាវ៉ូហ្វារ៉ោះ។ វាមានការចូលឥហ្រ្វាំ ត្វុវ៉ាហ្វ សៃអ៊ុ និងកោរ ឬកាត់សក់។ ដូច្នេះការចូលឥហ្រ្វាំគឺជាលក្ខខណ្ឌ (ស៉ីរ៉ុដ) ការធ្វើត្វុវ៉ាហ្វភាគច្រើនគឺជាសសរគ្រឹះ (រុកុន) និងកិច្ចការផ្សេងទៀតគឺជាកាតព្វកិច្ច (វ៉ាចិប) ដែលជាជម្រើសដ៏ប្រសើរ ហើយសកម្មភាពនៅក្នុងអុម្រ៉ោះគឺធ្វើដូចសកម្មភាពរបស់អ្នកធ្វើបុណ្យហជ្ជដែរ។ ឃ្លាថា៖ «និងត្រូវហាមឃាត់នៅថ្ងៃអារ៉ូហ្វាហs» ហើយវាត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅពេលផ្សេងពីអ្វីដែលបានរៀបរាប់ ហើយត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត (ស៊ូណាន់ន់) ឱ្យធ្វើនៅខែរ៉ាម៉ាដាន។ ឃ្លាថា៖ «ហើយវាប្រសើរជាងការធ្វើបុណ្យហជ្ជចំនួនចិតសិបដងនៅថ្ងៃផ្សេងពីថ្ងៃសុក្រ» ហើយមនុស្សគ្រប់រូបដែលឈរនៅទីនោះ (នៅអារ៉ូហ្វាហs) នឹងត្រូវបានអភ័យទោសដោយគ្មាន mediators (មធ្យោបាយកណ្តាល)។ ឃ្លាថា៖ «ដោយសារតែមិនបានបំពេញសិទ្ធិរបស់ផ្ទះដ៏វិសុទ្ធ និងតំបន់ហារ៉ាម» ដូច្នេះអ្នកណាម្នាក់ដែលមានទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯងថានឹងអាចបំពេញសិទ្ធិទាំងនោះបាន នោះគ្មានការហាមឃាត់ (ម៉ាគរូហ៍) អ្វីឡើយសម្រាប់រូបគេ។ ការស្នាក់នៅទីក្រុងម៉ឺឌីណោះ គឺដូចគ្នាទៅនឹងការស្នាក់នៅទីក្រុងម៉ាក្កោះដែរ។ ឃ្លាថា៖ «និងលោកសិស្សទាំងពីរបានបដិសេធភាពជាម៉ាគរូហ៍» នៅក្នុងសៀវភៅបកស្រាយរបស់លោកសាយិដ ផ្អែកលើសម្តីរបស់បណ្ឌិត នូស និងពួកគេទាំងពីរបាននិយាយថា ការស្នាក់នៅទីនោះគឺត្រូវបានណែនាំឱ្យធ្វើ (មុស្ថាហាប់) ហើយហ្វަތ្វា (ការសម្រេចច្បាប់) គឺយោងទៅតាមការណ៍នេះ។ ការធ្វើបុណ្យហជ្ជរបស់អ្នកមានគឺប្រសើរជាងការធ្វើបុណ្យហជ្ជរបស់អ្នកក្រ និងការធ្វើបុណ្យហជ្ជដែលជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វារ៉ដ)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل العمرة سنة