ដកស្រង់ចេញពីកេរដំណែលអ្នកប្រាជ្ញឥស្លាម

«...គ្មានការលំបាកអ្វីសម្រាប់អ្នកឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់មានបំណងចង់ជម្រះអ្នកឱ្យបរិសុទ្ធ និងបំពេញនូវភាពល្អប្រសើររបស់ទ្រង់មកលើអ្នក»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះគ្រាន់តែចង់ជម្រះភាពមិនស្អាតស្អំចេញពីអ្នកឱក្រុមគ្រួសារនៃព្យាការី ហើយជម្រះអ្នកឱ្យបរិសុទ្ធស្អាតស្អំតែម្តង»។ ជំពូក ចំពោះសំណួរដែលថា តើអល់ឡោះ (អាល់បារី) ស៊ុបហានះហ៊ូ វ៉ាតាអាឡា ទ្រង់ធ្វើឱ្យវង្វេង និងផ្តល់ការណែនាំ (ហ៊ីដាយ៉ះ) ឬយ៉ាងណា? ចម្លើយគឺ៖ រាល់អ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងសកលលោកនេះ សុទ្ធតែជាអ្វីដែលទ្រង់បានបង្កើត។ ទ្រង់បានបង្កើតវាដោយឆន្ទៈ និងអំណាចរបស់ទ្រង់។ អ្វីដែលទ្រង់មានបំណងឱ្យកើតឡើង វាក៏កើតឡើង ហើយអ្វីដែលទ្រង់មិនមានបំណងឱ្យកើតឡើង វាក៏មិនកើតឡើងដែរ។ ទ្រង់គឺជាអ្នកប្រទាន និងអ្នករារាំង, អ្នកបន្ទាប និងអ្នកលើកតម្កើង, អ្នកផ្តល់កិត្តិយស និងអ្នកធ្វើឱ្យអាម៉ាស, អ្នកផ្តល់ភាពមានបាន និងអ្នកផ្តល់ភាពក្រីក្រ, អ្នកធ្វើឱ្យវង្វេង និងអ្នកផ្តល់ការណែនាំ, អ្នកផ្តល់សេចក្តីសុខ និងអ្នកផ្តល់សេចក្តីទុក្ខ។ ទ្រង់ប្រទានអំណាចដល់អ្នកណាដែលទ្រង់មានបំណង ហើយដកហូតអំណាចពីអ្នកណាដែលទ្រង់មានបំណង។ ទ្រង់បើកចិត្តអ្នកណាដែលទ្រង់មានបំណងឱ្យទទួលយកសាសនាឥស្លាម ហើយទ្រង់ធ្វើឱ្យចិត្តរបស់អ្នកណាដែលទ្រង់មានបំណងមានភាពចង្អៀតចង្អល់ ហាក់ដូចជាកំពុងឡើងទៅលើមេឃ។ ទ្រង់គឺជាអ្នកប្រែប្រួលចិត្តគំនិត។ គ្មានបេះដូងណាមួយក្នុងចំណោមបេះដូងរបស់បាវបម្រើឡើយ ក្រៅពីវាស្ថិតនៅចន្លោះម្រាមដៃពីរនៃម្រាមដៃរបស់អល់ឡោះ (អាល់រ៉ះម៉ាន់)។ ប្រសិនបើទ្រង់មានបំណងឱ្យវានៅនឹងនរ ទ្រង់នឹងធ្វើឱ្យវានៅនឹងនរ ហើយប្រសិនបើទ្រង់មានបំណងឱ្យវាវង្វេង ទ្រង់នឹងធ្វើឱ្យវាវង្វេង។ ទ្រង់គឺជាអ្នកដែលធ្វើឱ្យការជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់) ក្លាយជាទីស្រឡាញ់ដល់អ្នកមានជំនឿ ហើយធ្វើឱ្យវាក្លាយជាភាពស្រស់ស្អាតនៅក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេ។ ទ្រង់ក៏ធ្វើឱ្យពួកគេស្អប់ខ្ពើមចំពោះការមិនជឿ (កូហ្វ័រ), ការប្រព្រឹត្តអំពើបាប និងការរឹងរូស។ ពួកគេទាំងនោះហើយគឺជាអ្នកដែលស្ថិតនៅលើផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ទ្រង់គឺជាអ្នកដែលធ្វើឱ្យមូស្លីមម្នាក់ក្លាយជាមូស្លីម និងអ្នកដែលសឡាតម្នាក់ក្លាយជាអ្នកសឡាត។ ព្យាការីអ៊ីប្រាហ៊ីម (អា.ស) បានអង្វរថា៖ «ឱម្ចាស់នៃពួកយើង! សូមទ្រង់ធ្វើឱ្យពួកយើងទាំងពីរនាក់ក្លាយជាអ្នកចុះចូលចំពោះទ្រង់ ហើយសូមធ្វើឱ្យកូនចៅរបស់ពួកយើងក្លាយជាប្រជាជាតិមួយដែលចុះចូលចំពោះទ្រង់»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ឱម្ចាស់នៃខ្ញុំ! សូមទ្រង់ធ្វើឱ្យខ្ញុំក្លាយជាអ្នកដែលរក្សាសឡាត និងកូនចៅរបស់ខ្ញុំផងដែរ»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ហើយយើងបានធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាអ្នកដឹកនាំដែលណែនាំដោយបញ្ជារបស់យើង នៅពេលដែលពួកគេមានការអត់ធ្មត់»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលអំពីក្រុមគ្រួសាររបស់ហ្វឺអោន (ផារ៉ោន) ថា៖ «ហើយយើងបានធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាអ្នកដឹកនាំដែលអំពាវនាវទៅរកភ្លើងនរក»។ ហើយអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ មនុស្សត្រូវបានបង្កើតមកក្នុងស្ថានភាពដែលមិនចេះអត់ធ្មត់។ នៅពេលដែលភាពអាក្រក់មកប៉ះពាល់គេ គេក៏តក់ស្លុត។ ហើយនៅពេលដែលភាពល្អមកប៉ះពាល់គេ គេក៏កំណាញ់»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរអ្នកសាងសង់នាវាដោយការមើលឃើញ និងការណែនាំរបស់យើង»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ហើយគាត់កំពុងសាងសង់នាវា»។ នាវានោះត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់កូនចៅរបស់អាដាំ ហើយអល់ឡោះបានប្រាប់ថា ទ្រង់បានបង្កើតវាដោយបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ «ហើយយើងបានបង្កើតសម្រាប់ពួកគេនូវអ្វីដែលស្រដៀងនឹងវា ដែលពួកគេជិះវា»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ហើយអល់ឡោះបានធ្វើឱ្យផ្ទះរបស់អ្នកជាកន្លែងស្នាក់នៅសម្រាប់អ្នក ហើយទ្រង់បានធ្វើឱ្យស្បែកសត្វពាហនៈជាផ្ទះសម្រាប់អ្នក ដែលអ្នកមានភាពងាយស្រួលក្នុងការដឹកជញ្ជូននៅពេលអ្នកធ្វើដំណើរ និងពេលអ្នកស្នាក់នៅ ហើយពីព្រំរបស់វា រោមរបស់វា និងសក់របស់វា គឺជាគ្រឿងសង្ហារិម និងជាប្រយោជន៍ដល់ពេលមួយ»។ ទាំងអស់នេះគឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់កូនចៅរបស់អាដាំ។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «តើអ្នកគោរពបូជាអ្វីដែលអ្នកឆ្លាក់ដោយដៃរបស់អ្នកឬ? ខណៈដែលអល់ឡោះបានបង្កើតអ្នក និងអ្វីដែលអ្នកធ្វើ»។ ពាក្យថា «ម៉ា» (អ្វីដែល) ក្នុងទីនេះមានន័យថា «អ្វីដែលអ្នកឆ្លាក់»។ អ្នកណាដែលយល់ថាវាជាកិរិយាសព្ទនាម (Masdar) គឺយល់ខុស។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលទ្រង់បង្កើតនូវអ្វីដែលត្រូវបានឆ្លាក់ ដូចដែលទ្រង់បានបង្កើតនូវអ្វីដែលត្រូវបានផលិត, សម្លៀកបំពាក់ និងអ្វីដែលត្រូវបានសាងសង់ នោះវាបង្ហាញថាទ្រង់គឺជាអ្នកបង្កើតរាល់អ្នកផលិត និងអ្វីដែលពួកគេផលិត។ ដូចដែលមានក្នុងហាឌីសពីព្យាការី (ស.ល.អ) ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះគឺជាអ្នកបង្កើតរាល់អ្នកផលិត និងអ្វីដែលពួកគេផលិត»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលអល់ឡោះណែនាំ នោះគឺជាអ្នកដែលទទួលបានការណែនាំ ហើយអ្នកណាដែលទ្រង់ធ្វើឱ្យវង្វេង នោះអ្នកនឹងមិនរកឃើញអ្នកការពារណាម្នាក់សម្រាប់គេឡើយ»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះ អ្នកណាដែលអល់ឡោះមានបំណងណែនាំ នោះទ្រង់នឹងបើកចិត្តរបស់គេឱ្យទទួលយកសាសនាឥស្លាម ហើយអ្នកណាដែលទ្រង់មានបំណងធ្វើឱ្យវង្វេង នោះទ្រង់នឹងធ្វើឱ្យចិត្តរបស់គេចង្អៀតចង្អល់»។

ព្រះអង្គ (អល់ឡោះ) ដែលមានភាពបរិសុទ្ធគឺជារូបវន្តនៃអ្វីៗទាំងអស់ ជាម្ចាស់ និងជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើអ្វីៗទាំងអស់។ នៅក្នុងអ្វីដែលព្រះអង្គបានបង្កើត សុទ្ធតែមានគតិបណ្ឌិតដ៏ជ្រាលជ្រៅ មានពរជ័យដ៏បរិបូរណ៍ និងមានមេត្តាធម៌ទាំងទូទៅ និងដោយឡែក។ ព្រះអង្គមិនត្រូវបានសួរនាំអំពីអ្វីដែលព្រះអង្គបានធ្វើនោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេ (មនុស្សលោក) នឹងត្រូវសួរនាំ។ នេះមិនមែនគ្រាន់តែដោយសារអំណាច និងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺដោយសារភាពល្អឥតខ្ចោះនៃចំណេះដឹង អំណាច មេត្តាធម៌ និងគតិបណ្ឌិតរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គគឺជាអ្នកវិនិច្ឆ័យដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុត និងជាអ្នកមានមេត្តាធម៌បំផុតក្នុងចំណោមអ្នកមានមេត្តាធម៌ទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គមានមេត្តាធម៌ចំពោះបាវបម្រើរបស់ព្រះអង្គ លើសពីមាតាដែលមានចំពោះកូនរបស់នាងទៅទៀត។ ព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលព្រះអង្គបានបង្កើតមានភាពល្អប្រសើរ។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ការបង្កើតរបស់អល់ឡោះ ដែលបានធ្វើឱ្យអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងមានភាពល្អឥតខ្ចោះ﴾។ ព្រះអង្គបានបង្កើតអ្វីៗដោយមានហេតុផល ដូចដែលព្រះអង្គបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយអល់ឡោះបានទម្លាក់ទឹកពីលើមេឃមក រួចព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យផែនដីរស់ឡើងវិញបន្ទាប់ពីវាបានស្លាប់ទៅ﴾។ ហើយព្រះអង្គបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿យើងបានទម្លាក់ទឹកភ្លៀងមកជាមួយវា ហើយយើងបានធ្វើឱ្យដុះចេញនូវផ្លែឈើគ្រប់ប្រភេទ﴾។ ហើយព្រះអង្គបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ដោយសារវា (គម្ពីរ) អល់ឡោះបានណែនាំអ្នកដែលដើរតាមការពេញចិត្តរបស់ព្រះអង្គ ទៅកាន់ផ្លូវនៃសន្តិភាព﴾។ ជំពូក៖ ចំពោះអ្នកដែលត្រូវគេសម្លាប់ តើគាត់ស្លាប់ដោយសារដល់កំណត់អាយុរបស់គាត់ ឬដោយសារឃាតករបានកាត់ផ្តាច់អាយុរបស់គាត់? ចម្លើយគឺ៖ អ្នកដែលត្រូវគេសម្លាប់ ក៏ដូចជាអ្នកស្លាប់ដទៃទៀតដែរ គ្មាននរណាម្នាក់ស្លាប់មុនកំណត់អាយុរបស់ខ្លួនឡើយ ហើយក៏គ្មាននរណាម្នាក់ស្លាប់យឺតជាងកំណត់អាយុរបស់ខ្លួនដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ សត្វលោក និងរុក្ខជាតិទាំងអស់ សុទ្ធតែមានកំណត់អាយុដែលមិនអាចលឿនជាង ឬយឺតជាងនេះបានឡើយ។ កំណត់អាយុ (អាជែល) របស់អ្វីមួយ គឺជាទីបញ្ចប់នៃរយៈពេលរបស់វា ហើយអាយុជីវិត (អ៊ុំរ៉ូ) គឺជារយៈពេលនៃការរស់នៅរបស់វា។ ដូច្នេះ អាយុជីវិតគឺជារយៈពេលនៃការរស់នៅ ហើយកំណត់អាយុគឺជានិមិត្តរូបនៃទីបញ្ចប់នៃអាយុជីវិតនោះ។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍ មូស្លីម» និងប្រភពដទៃទៀត ពីព្យាការី (ស.ល.វ) ដែលលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះបានកំណត់វាសនានៃសត្វលោកទាំងអស់ តាំងពីមុនពេលដែលព្រះអង្គបង្កើតមេឃ និងផែនដីចំនួន ៥ ម៉ឺនឆ្នាំ ហើយបល្ល័ង្ករបស់ព្រះអង្គគឺស្ថិតនៅលើទឹក»។ ហើយក៏មានបញ្ជាក់នៅក្នុង «សហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី» ថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះមានវត្តមាន ហើយគ្មានអ្វីផ្សេងទៀតនៅមុនព្រះអង្គឡើយ ហើយបល្ល័ង្ករបស់ព្រះអង្គស្ថិតនៅលើទឹក ហើយព្រះអង្គបានកត់ត្រាទុកនូវអ្វីៗទាំងអស់នៅក្នុង «អាល់ហ្ស៊ីក» (កំណត់ត្រាទុក) រួចព្រះអង្គបានបង្កើតមេឃ និងផែនដី»។ នៅក្នុងពាក្យមួយទៀត៖ «បន្ទាប់មកព្រះអង្គបានបង្កើតមេឃ និងផែនដី»។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿នៅពេលដែលកំណត់អាយុរបស់ពួកគេមកដល់ ពួកគេមិនអាចពន្យារពេលបានសូម្បីតែមួយម៉ោង ហើយក៏មិនអាចរំកិលឱ្យលឿនជាងនេះបានដែរ﴾។ អល់ឡោះដឹងនូវអ្វីដែលនឹងកើតឡើងមុនពេលវាកើតឡើង ហើយព្រះអង្គបានកត់ត្រាវាទុក។ ព្រះអង្គដឹងថា មនុស្សម្នាក់នឹងស្លាប់ដោយសារជំងឺក្នុងពោះ ឬជំងឺចំហៀងខ្លួន ឬដោយសារបាក់អគារសង្កត់ ឬលង់ទឹក ឬមូលហេតុផ្សេងៗទៀត។ ហើយម្នាក់ទៀតនឹងស្លាប់ដោយសារការសម្លាប់ មិនថាតាមរយៈថ្នាំពុល ដាវ ដុំថ្ម ឬមូលហេតុផ្សេងៗទៀតនៃការសម្លាប់។ ចំណេះដឹង និងការកត់ត្រារបស់អល់ឡោះ - រួមទាំងការកំណត់ (ម៉ាស៊ីអះ) និងការបង្កើតរបស់ព្រះអង្គចំពោះអ្វីៗទាំងអស់ - មិនមែនជាឧបសគ្គដល់ការសរសើរ ឬការស្តីបន្ទោស ឬការផ្តល់រង្វាន់ ឬការដាក់ទណ្ឌកម្មនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើឃាតករសម្លាប់ដោយសារការបញ្ជាពីអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ព្រះអង្គ ដូចជាអ្នកចម្បាំងក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ នោះអល់ឡោះនឹងផ្តល់រង្វាន់ដល់គាត់។ ប្រសិនបើគាត់សម្លាប់អ្នកដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ព្រះអង្គបានហាមឃាត់ ដូចជាសកម្មភាពរបស់ក្រុមចោរប្លន់ និងក្រុមអ្នកឈ្លានពាន នោះអល់ឡោះនឹងដាក់ទណ្ឌកម្មគាត់។ ហើយប្រសិនបើគាត់សម្លាប់ដោយការអនុញ្ញាត (ដូចជាការអនុវត្តច្បាប់កាសាស់) នោះគាត់មិនទទួលបានរង្វាន់ ហើយក៏មិនទទួលបានទណ្ឌកម្មដែរ លើកលែងតែគាត់មានចេតនាល្អ ឬអាក្រក់នៅក្នុងករណីណាមួយនោះ។ កំណត់អាយុមានពីរប្រភេទ៖ កំណត់អាយុដាច់ខាតដែលអល់ឡោះដឹង និងកំណត់អាយុដែលមានលក្ខខណ្ឌ។ តាមរយៈនេះហើយ ទើបពន្យល់បាននូវប្រសាសន៍របស់ព្យាការី (ស.ល.វ) ដែលថា៖ «អ្នកណាដែលចង់ឱ្យជីវភាពរបស់គាត់មានភាពធូរធារ និងចង់ឱ្យអាយុរបស់គាត់ត្រូវបានពន្យារ (មានភាពចម្រុងចម្រើន) នោះចូរគាត់រក្សាទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ»។ ព្រះអង្គបានបញ្ជាឱ្យទេវតាកត់ត្រាកំណត់អាយុរបស់គាត់ ហើយមានបន្ទូលថា៖ ប្រសិនបើគាត់រក្សាទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ នោះនឹងកត់ត្រាបែបនេះៗ។ ទេវតាមិនដឹងទេថា តើវាត្រូវបានបន្ថែមឬអត់ ប៉ុន្តែអល់ឡោះដឹងនូវអ្វីដែលនឹងកើតឡើងជាចុងក្រោយ។ ដូច្នេះនៅពេលដែលកំណត់នោះមកដល់ វាមិនអាចលឿនជាង ឬយឺតជាងនេះឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកដែលត្រូវគេសម្លាប់នោះមិនត្រូវបានសម្លាប់ តើគាត់នឹងនៅរស់ដែរឬទេ? ក្រុម «កូដារីយ៉ះ» ខ្លះនិយាយថា គាត់នឹងនៅរស់។ ចំណែកក្រុមដែលបដិសេធហេតុផល (ណូហ្វាតុលអាស្បាប) ខ្លះនិយាយថា គាត់នឹងស្លាប់ (តាមកំណត់អាយុដដែល)។ ទាំងពីរនេះសុទ្ធតែខុស ព្រោះអល់ឡោះបានដឹងរួចហើយថាគាត់នឹងស្លាប់ដោយសារការសម្លាប់។ ប្រសិនបើព្រះអង្គកំណត់ផ្ទុយពីអ្វីដែលព្រះអង្គបានដឹង នោះវានឹងក្លាយជាការកំណត់សម្រាប់អ្វីដែលមិនកើតឡើង។ តើវានឹងទៅជាយ៉ាងណាប្រសិនបើវាបានកើតឡើង? នេះគឺជាអ្វីដែលខ្លះដឹង...

មនុស្សម្នាក់អាចនឹងមិនដឹងពីអ្វីដែលនឹងកើតឡើងចំពោះខ្លួន។ ប្រសិនបើយើងសន្មតថា អល់ឡោះបានដឹងថាបុគ្គលម្នាក់នឹងមិនត្រូវគេសម្លាប់នោះ វាអាចទៅរួចដែលព្រះអង្គបានកំណត់ការស្លាប់របស់គាត់នៅពេលវេលានោះ ឬអាចកំណត់ឱ្យគាត់មានជីវិតរស់នៅដល់ពេលវេលាផ្សេងទៀត។ ការសម្រេចចិត្តលើរឿងមួយក្នុងចំណោមរឿងទាំងពីរនេះ គឺជាការកំណត់ដែលមិនមានភាពល្ងង់ខ្លៅឡើយ។ នេះប្រៀបដូចជាអ្នកដែលនិយាយថា៖ «ប្រសិនបើគាត់មិនបានបរិភោគនូវអ្វីដែលត្រូវបានកំណត់ជាកម្រិតជីវភាព (រីហ្សគី) សម្រាប់គាត់ទេ តើគាត់នឹងស្លាប់ ឬនឹងទទួលបានអ្វីផ្សេងទៀត?»។ វាក៏ប្រៀបដូចជាអ្នកដែលនិយាយថា៖ «ប្រសិនបើបុរសម្នាក់នេះមិនបានធ្វើឱ្យស្ត្រីម្នាក់នេះមានផ្ទៃពោះទេ តើនាងនឹងក្លាយជាស្ត្រីគ្មានកូន ឬនឹងមានបុរសផ្សេងទៀតធ្វើឱ្យនាងមានផ្ទៃពោះ?»។ ហើយប្រសិនបើដីនេះមិនត្រូវបានគេភ្ជួររាស់ទេ តើអ្នកផ្សេងនឹងមកភ្ជួរវា ឬវានឹងនៅជាដីទំនេរដែលគ្មានដំណាំ? ហើយអ្នកដែលរៀនគម្ពីរគួរអាន (កូរ៉ាន) ពីបុគ្គលម្នាក់នេះ ប្រសិនបើគាត់មិនបានរៀនពីបុគ្គលនេះ តើគាត់នឹងរៀនពីអ្នកដទៃ ឬគាត់នឹងមិនបានរៀនគម្ពីរគួរអានទាល់តែសោះ? ឧទាហរណ៍បែបនេះមានច្រើនណាស់។ ជំពូក៖ តើភាពថ្លៃ និងភាពថោកនៃទំនិញ (អតិផរណា និងការធ្លាក់ចុះថ្លៃ) មកពីអល់ឡោះ តអាឡា ឬយ៉ាងណា? ចម្លើយគឺ៖ រាល់អ្វីៗទាំងអស់ក្រៅពីអល់ឡោះ មិនថាជាវត្ថុ លក្ខណៈ ឬស្ថានភាពរបស់វាឡើយ សុទ្ធតែជាអ្វីដែលអល់ឡោះបានបង្កើត និងជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គគឺជាម្ចាស់ (រ៉ាប់) ជាអ្នកបង្កើត ជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ និងជាអ្នកគ្រប់គ្រងវា។ គ្មានម្ចាស់ណាផ្សេងក្រៅពីព្រះអង្គ ហើយក៏គ្មានព្រះណាផ្សេងក្រៅពីព្រះអង្គឡើយ។ ការបង្កើត និងការបញ្ជាគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ គ្មាននរណាម្នាក់ជាដៃគូរបស់ព្រះអង្គក្នុងរឿងទាំងនោះឡើយ ហើយក៏គ្មានអ្នកជួយជ្រោមជ្រែងដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះអង្គមានបន្ទូលថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយអំពាវនាវដល់អ្នកដែលអ្នកទាំងឡាយបានអះអាងថាជាព្រះក្រៅពីអល់ឡោះចុះ ពួកគេមិនមានកម្មសិទ្ធិសូម្បីតែទម្ងន់នៃលម្អងធូលីមួយនៅក្នុងមេឃ និងផែនដីឡើយ ហើយពួកគេក៏គ្មានចំណែកនៅក្នុងនោះដែរ ហើយព្រះអង្គក៏គ្មានអ្នកជួយជ្រោមជ្រែងពីពួកគេដែរ។ ហើយការអង្វរករ (សហ្វាអាត) មិនផ្តល់ប្រយោជន៍នៅចំពោះព្រះអង្គឡើយ លើកលែងតែអ្នកដែលព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឱ្យប៉ុណ្ណោះ»។ ព្រះអង្គបានប្រកាសថា អ្វីដែលគេអំពាវនាវក្រៅពីព្រះអង្គ មិនមានកម្មសិទ្ធិសូម្បីតែទម្ងន់នៃលម្អងធូលីមួយនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី គ្មានចំណែកក្នុងកម្មសិទ្ធិ និងគ្មានការជួយជ្រោមជ្រែងក្នុងរឿងអ្វីឡើយ។ ទិដ្ឋភាពទាំងបីនេះគឺជាអ្វីដែលសិទ្ធិត្រូវបានបញ្ជាក់៖ គឺត្រូវតែជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើវត្ថុនោះដោយឯករាជ្យ ឬជាអ្នកមានចំណែករួម ឬបើមិនមែនទាំងពីរនេះទេ គឺត្រូវតែជាអ្នកជួយជ្រោមជ្រែងដល់ម្ចាស់របស់វា ដូចជា រដ្ឋមន្ត្រី អ្នកផ្តល់យោបល់ គ្រូ អ្នកជួយ ឬអ្នកការពារ។ ដូច្នេះ ព្រះអង្គបានបញ្ជាក់ថា គ្មាននរណាក្រៅពីព្រះអង្គមានកម្មសិទ្ធិសូម្បីតែទម្ងន់លម្អងធូលីមួយនៅក្នុងមេឃ និងផែនដី ហើយក៏គ្មាននរណាម្នាក់មានចំណែកក្នុងរឿងនោះឡើយ ទោះតិចឬច្រើន។ ពួកគេមិនមានកម្មសិទ្ធិអ្វីឡើយ មិនមានចំណែកក្នុងអ្វីឡើយ ហើយព្រះអង្គក៏គ្មានអ្នកជួយជ្រោមជ្រែងដែរ។ ព្រះអង្គគ្មានរដ្ឋមន្ត្រី គ្មានអ្នកជួយ គ្មានអ្នកផ្តល់យោបល់ និងគ្មានអ្នកប្រហាក់ប្រហែលឡើយ។ ដូចដែលព្រះអង្គមានបន្ទូលថា៖ «ហើយចូរអ្នកនិយាយថា៖ ការសរសើរតម្កើងទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះ ដែលមិនបានយកកូន ហើយមិនមានដៃគូក្នុងអំណាចគ្រប់គ្រង ហើយមិនមានអ្នកការពារពីភាពអាម៉ាស់ឡើយ ហើយចូរអ្នកលើកតម្កើងព្រះអង្គដោយការលើកតម្កើងដ៏អស្ចារ្យ»។ សត្វលោកតែងតែស្វែងរកអ្នកការពារដោយសារភាពទន់ខ្សោយរបស់ខ្លួន ដូច្នេះនៅពេលដែលគេមានអ្នកការពារ គេនឹងមានកម្លាំងតាមរយៈអ្នកការពារនោះ។ ចំណែកឯអល់ឡោះ តអាឡា ព្រះអង្គមិនត្រូវការអ្នកការពារឡើយ ដោយសារព្រះអង្គមានភាពគ្រប់គ្រាន់ (ហ្គនី) ពីការធ្វើបែបនោះ។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះអង្គមានភាពអស្ចារ្យដោយខ្លួនឯង។ «អ្នកណាដែលចង់បានភាពអស្ចារ្យ នោះភាពអស្ចារ្យទាំងមូលគឺជារបស់អល់ឡោះ»។ ព្រះអង្គគ្រាន់តែការពារបាវបម្រើរបស់ព្រះអង្គដែលជាអ្នកជំនឿ ដោយសារសេចក្តីមេត្តា ការប្រោសប្រណី គតិបណ្ឌិត សេចក្តីល្អ សេចក្តីសប្បុរស និងការផ្តល់រង្វាន់របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះហើយ ភាពថ្លៃនៃទំនិញ (ការឡើងថ្លៃ) និងភាពថោកនៃទំនិញ (ការចុះថ្លៃ) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលគ្មានអ្នកបង្កើតវាឡើយក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់។ គ្មានអ្វីកើតឡើងក្រៅពីការកំណត់ និងអំណាចរបស់ព្រះអង្គឡើយ។ ប៉ុន្តែព្រះអង្គបានកំណត់ឱ្យសកម្មភាពខ្លះរបស់មនុស្សជាមូលហេតុនៃព្រឹត្តិការណ៍ខ្លះ ដូចជាព្រះអង្គបានកំណត់ឱ្យ «ការសម្លាប់» របស់អ្នកសម្លាប់ ជាមូលហេតុនៃការស្លាប់របស់អ្នកដែលត្រូវគេសម្លាប់។ ការឡើងថ្លៃនៃទំនិញក៏អាចកើតឡើងដោយសារអំពើអយុត្តិធម៌របស់មនុស្សមួយចំនួន ហើយការចុះថ្លៃក៏អាចកើតឡើងដោយសារសេចក្តីល្អរបស់មនុស្សមួយចំនួនផងដែរ។ ហេតុនេះហើយបានជាក្រុមអ្នកគិត (កូដារីយ៉ះ) ដូចជាក្រុមមូអតាហ្ស៊ីឡះ និងអ្នកដទៃទៀត បានភ្ជាប់ការឡើងថ្លៃ និងការចុះថ្លៃទៅនឹងសកម្មភាពរបស់មនុស្សមួយចំនួន ដោយពួកគេបានកសាងគោលការណ៍ទាំងនោះលើមូលដ្ឋានដែលខុសឆ្គង៖ ១. សកម្មភាពរបស់មនុស្សមិនមែនជាអ្វីដែលអល់ឡោះបានបង្កើត។ ២. អ្វីដែលសកម្មភាពរបស់មនុស្សជាមូលហេតុរបស់វា នោះមនុស្សគឺជាអ្នកបង្កើតវា។ ៣. ភាពថ្លៃ និងភាពថោកនៃទំនិញ កើតឡើងដោយសារមូលហេតុនេះតែប៉ុណ្ណោះ។ ទាំងនេះគឺជាគោលការណ៍ដែលខុសឆ្គង ព្រោះវាត្រូវបានបញ្ជាក់ (ក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ) ថា អល់ឡោះគឺជាអ្នកបង្កើតគ្រប់យ៉ាង រួមទាំងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស និងអ្វីៗផ្សេងទៀត។ មានភស្តុតាងជាច្រើនដែលបញ្ជាក់ពីបញ្ហានេះ ហើយនេះគឺជាចំណុចដែលឯកភាពគ្នា (ក្នុងចំណោមពួកសាលហ្វ៍ និងមេដឹកនាំសាសនា)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេនៅតែនិយាយថា មនុស្សមានសមត្ថភាព មានឆន្ទៈ ហើយពួកគេជាអ្នកធ្វើសកម្មភាពរបស់ពួកគេផ្ទាល់ ហើយពួកគេក៏ទទួលស្គាល់នូវមូលហេតុ និងគតិបណ្ឌិតដែលអល់ឡោះបានបង្កើតផងដែរ។ បញ្ហាអំពីការកំណត់ទុកជាមុន (កូដារ) គឺជាបញ្ហាដ៏ធំមួយ ដែលក្រុមមនុស្សពីរក្រុមបានវង្វេងនៅក្នុងនោះ៖ ក្រុមមួយបានបដិសេធថា អល់ឡោះ តអាឡា មិនមែនជាអ្នកបង្កើតគ្រប់យ៉ាង ឬបដិសេធថាអ្វីដែលព្រះអង្គចង់ឱ្យកើតឡើង វានឹងកើតឡើង ហើយអ្វីដែលព្រះអង្គមិនចង់ឱ្យកើតឡើង វានឹងមិនកើតឡើងឡើយ ដូចដែលក្រុមមូអតាហ្ស៊ីឡះបានបដិសេធ។ និងក្រុមមួយទៀតបានបដិសេធថា មនុស្សមិនមែនជាអ្នកធ្វើសកម្មភាពរបស់ខ្លួន ឬមិនមានសមត្ថភាពដែលមានឥទ្ធិពលលើអ្វីដែលត្រូវបានកំណត់ ឬមិនមានមូលហេតុអ្វីក្នុងចំណោមសត្វលោកដែលជាហេតុនៃអ្វីផ្សេងទៀត ឬអល់ឡោះមិនបានបង្កើតអ្វីមួយដោយមានគតិបណ្ឌិត ដូចដែល ចាហ៍ម បិន សហ្វ្វាន់ និងអ្នកដែលដើរតាមគាត់ពីក្រុមអ្នកបង្ខំ (មូជប៊ីរ៉ះ) បានបដិសេធ។ ការពិភាក្សាលើបញ្ហានេះមានលម្អិតនៅកន្លែងផ្សេងទៀត។ ចំណែកចំណុចទីពីរ៖ អ្វីដែលសកម្មភាពរបស់មនុស្សជាមូលហេតុមួយក្នុងចំណោមមូលហេតុរបស់វា ដូចជាការឆ្អែត និងការស្រេកទឹកដែលកើតឡើងដោយសារការបរិភោគ និងការស្លាប់ដែលកើតឡើងដោយសារការសម្លាប់ នោះក្រុមមូអតាហ្ស៊ីឡះភាគច្រើនចាត់ទុកថាវាជាសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំណែកក្រុមអ្នកបង្ខំ (ជ៉ាប៊ីរ៉ះ) មិនបានចាត់ទុកសកម្មភាពរបស់មនុស្សថាមានឥទ្ធិពលអ្វីឡើយ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលពួកគេប្រាកដថាវាជាមូលហេតុ ពួកគេនិយាយថា៖ «វាគ្រាន់តែជាអ្វីដែលកើតឡើងនៅពេលនោះ មិនមែនដោយសារវាឡើយ»។ ចំណែកពួកសាលហ្វ៍ និងមេដឹកនាំសាសនា មិនចាត់ទុកថាវាជាសកម្មភាពរបស់មនុស្សដូចជាសកម្មភាពចលនាដែលកើតឡើងពីខ្លួនគាត់ឡើយ ហើយពួកគេក៏មិនបដិសេធថាគាត់អាចជាអ្នកចូលរួមក្នុងមូលហេតុរបស់វាដែរ ហើយអល់ឡោះបានកំណត់ឱ្យសកម្មភាពរបស់មនុស្សរួមជាមួយអ្វីផ្សេងទៀត ជាមូលហេតុនៃការកើតឡើងនៃរឿងទាំងនោះ។ អល់ឡោះបានលើកឡើងនូវប្រភេទទាំងពីរនេះនៅក្នុងគម្ពីររបស់ព្រះអង្គដោយមានបន្ទូលថា៖ «នោះគឺដោយសារតែពួកគេមិនជួបប្រទះនឹងការស្រេកទឹក ការនឿយហត់ ឬការឃ្លាននៅក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ ហើយពួកគេមិនបានជាន់លើកន្លែងណាមួយដែលធ្វើឱ្យពួកកាហ្វេរស្តាយខឹង ហើយពួកគេមិនទទួលបានអ្វីពីសត្រូវឡើយ លើកលែងតែវាត្រូវបានកត់ត្រាសម្រាប់ពួកគេនូវអំពើល្អមួយ។ ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះមិនធ្វើឱ្យបាត់បង់រង្វាន់របស់អ្នកធ្វើល្អឡើយ។ ហើយពួកគេមិនចំណាយការចំណាយណាមួយ ទោះតិចឬច្រើន ហើយពួកគេមិនកាត់ផ្លូវណាមួយឡើយ លើកលែងតែវាត្រូវបានកត់ត្រាសម្រាប់ពួកគេ ដើម្បីឱ្យអល់ឡោះផ្តល់រង្វាន់ដល់ពួកគេនូវអ្វីដែលល្អបំផុតដែលពួកគេបានធ្វើ»។ ការចំណាយ និងការធ្វើដំណើរ គឺជាសកម្មភាពរបស់ពួកគេផ្ទាល់ដែលកើតឡើងពីពួកគេ ដូច្នេះព្រះអង្គមានបន្ទូលថា៖ «លើកលែងតែវាត្រូវបានកត់ត្រាសម្រាប់ពួកគេ» ហើយព្រះអង្គមិនបានមានបន្ទូលថា «លើកលែងតែវាត្រូវបានកត់ត្រាសម្រាប់ពួកគេនូវអំពើល្អមួយ» នោះទេ ព្រោះវាជាសកម្មភាពរបស់ពួកគេផ្ទាល់។ តាមរយៈការកត់ត្រានេះ គោលដៅត្រូវបានសម្រេច។ ផ្ទុយពីការស្រេកទឹក ការនឿយហត់ និងការឃ្លានដែលកើតឡើងដោយសារការធ្វើដំណើរក្នុងសង្គ្រាមជីហាត និងផ្ទុយពីការខឹងរបស់ពួកកាហ្វេរ និងអ្វីដែលទទួលបានពីពួកគេ ព្រោះទាំងនេះមិនមែនជាសកម្មភាពរបស់ពួកគេផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែវាជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតចេញពីមូលហេតុដែលរួមមានសកម្មភាពរបស់ពួកគេ។ ហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គមានបន្ទូលថា៖ «លើកលែងតែវាត្រូវបានកត់ត្រាសម្រាប់ពួកគេនូវអំពើល្អមួយ»។ ព្រះអង្គបានបញ្ជាក់ថា អ្វីដែលបង្កើតផលពីសកម្មភាពរបស់មនុស្ស នឹងត្រូវបានកត់ត្រាសម្រាប់ពួកគេនូវអំពើល្អមួយ ព្រោះសកម្មភាពរបស់ពួកគេគឺជាមូលហេតុនៃរឿងនោះ។ ដូចដែលរ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលអំពាវនាវទៅរកការណែនាំ នោះគាត់នឹងទទួលបានរង្វាន់ដូចជារង្វាន់របស់អ្នកដែលដើរតាមគាត់ ដោយមិនកាត់បន្ថយរង្វាន់របស់ពួកគេឡើយ ហើយអ្នកណាដែលអំពាវនាវទៅរកភាពវង្វេង នោះគាត់នឹងទទួលបានបាបដូចជាបាបរបស់អ្នកដែលដើរតាមគាត់ ដោយមិនកាត់បន្ថយបាបរបស់ពួកគេឡើយ»។ គោលការណ៍ទីបី៖ ភាពថ្លៃ និងភាពថោកនៃទំនិញ មិនមែនមានមូលហេតុតែពីអំពើអយុត្តិធម៌របស់មនុស្សមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាអាចកើតឡើងដោយសារការខ្វះខាតនៃអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត ឬអ្វីដែលចាំបាច់នៃទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេត្រូវការ។ នៅពេលដែលតម្រូវការលើវត្ថុណាមួយមានច្រើន ហើយវត្ថុនោះមានតិច នោះតម្លៃរបស់វានឹងឡើងថ្លៃ។ ហើយនៅពេលដែលវាមានច្រើន ហើយតម្រូវការមានតិច នោះតម្លៃរបស់វានឹងចុះថោក។ ការតិច ឬច្រើននេះ អាចមិនមែនជាមូលហេតុមកពីមនុស្សឡើយ ហើយអាចជាមូលហេតុដែលគ្មានអំពើអយុត្តិធម៌ ហើយក៏អាចជាមូលហេតុដោយសារអំពើអយុត្តិធម៌ផងដែរ។ អល់ឡោះជាអ្នកបង្កើតឱ្យមានតម្រូវការនៅក្នុងចិត្តមនុស្ស ដូច្នេះព្រះអង្គគឺជា...

«ជួនកាលតម្លៃទំនិញអាចឡើងថ្លៃ ហើយចំណង់ចំណូលចិត្តក៏អាចជាការបំភាន់ ជួនកាលតម្លៃទំនិញអាចចុះថោក ហើយចំណង់ចំណូលចិត្តក៏អាចជាភាពទទេស្អាត»។ ជំពូក * ចំពោះសំណួរដែលសួរថា តើការធ្វើដំណើរឡើងទៅកាន់ស្ថានលើ (មីអេរ៉ាច) របស់ព្យាការី ﷺ គឺធ្វើឡើងក្នុងសភាពភ្ញាក់ ឬក្នុងសុបិន? ចម្លើយគឺ៖ អ្វីដែលក្រុមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន (សាលាហ្វ) និងជំនាន់ក្រោយ (ខូឡាហ្វ) ភាគច្រើនយល់ស្របនោះគឺថា វាជាការធ្វើដំណើរក្នុងសភាពភ្ញាក់។ ភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីបញ្ហានេះគឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿មហាវិសុទ្ធិកម្មចំពោះព្រះអង្គ ដែលបាននាំបាវបម្រើរបស់ព្រះអង្គធ្វើដំណើរនៅពេលយប់ ពីវិហារអាល់ហារ៉ាម ទៅកាន់វិហារអាល់អាក់ស័រ ដែលយើងបានផ្តល់ភាពមានពរជុំវិញវា﴾។ ហើយព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គទៀតថា៖ ﴿ហើយពិតណាស់ គាត់ (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) បានឃើញគាត់ (ជីព្រីល) ម្តងទៀត នៅឯដើមស៊ីដរ៉ាតុលមុនតាហា នៅទីនោះមានសួនច្បារអាល់ម៉ាវ៉ា នៅពេលដែលអ្វីមួយគ្របដណ្តប់លើដើមស៊ីដរ៉ានោះ ភ្នែកមិនបានងាករេឡើយ ហើយក៏មិនបានហួសដែនកំណត់ដែរ ពិតណាស់គាត់បានឃើញសញ្ញាណដ៏ធំធេងនៃម្ចាស់របស់គាត់﴾។ វាជារឿងដែលគេដឹងច្បាស់ថា ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ ﴿មហាវិសុទ្ធិកម្មចំពោះព្រះអង្គ ដែលបាននាំបាវបម្រើរបស់ព្រះអង្គធ្វើដំណើរនៅពេលយប់﴾ គឺជាការលើកតម្កើងចំពោះអព្ភូតហេតុនេះ និងជាការធ្វើតាសប៊ីហ៍ (ការលើកតម្កើង) ចំពោះអល់ឡោះដែលបានធ្វើវា។ ការធ្វើតាសប៊ីហ៍តែងតែធ្វើឡើងចំពោះរឿងរ៉ាវដ៏អស្ចារ្យ និងធំធេងដែលខុសប្លែកពីទម្លាប់ធម្មតា។ វាជារឿងដែលគេដឹងច្បាស់ថា មនុស្សទូទៅអាចនឹងយល់សប្តិឃើញខ្លួនឯងធ្វើដំណើរពីទីក្រុងម៉ាកកាស់ទៅកាន់ទីក្រុងសាំ (ស៊ីរី) ហើយរឿងបែបនេះមិនមែនជារឿងដែលត្រូវលើកយកមកនិយាយក្នុងន័យលើកតម្កើងបែបនេះឡើយ។ ព្រះអង្គដ៏មហាវិសុទ្ធិ បានលើកឡើងក្នុងស៊ូរ៉ានោះនូវអ្វីដែលព្យាការីអាចយកមកធ្វើជាសក្ខីកម្ម និងភស្តុតាងបាន។ នៅពេលដែលពួកកាហ្វេរបានបដិសេធការធ្វើដំណើរនៅពេលយប់ (អ៊ីស្រា) ហើយពួកគេដឹងថាគាត់មិនដែលទៅកាន់វិហារបៃតុលម៉ុកកាដាស (យេរូសាឡឹម) ពីមុនមក ពួកគេក៏បានសួរគាត់អំពីលក្ខណៈរបស់វា ដើម្បីបញ្ជាក់ថាគាត់និយាយពិតឬអត់។ គាត់ក៏បានប្រាប់ពួកគេអំពីលក្ខណៈរបស់វា ដូចជាអ្នកដែលបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែក ហើយគាត់ក៏បានប្រាប់ពួកគេអំពីក្បួនដង្ហែរទំនិញរបស់ពួកគេដែលនៅតាមផ្លូវ។ ប្រសិនបើវាគ្រាន់តែជាសុបិន នោះពួកគេប្រាកដជាមិនបដិសេធខ្លាំងក្លា ហើយក៏មិនសួររកលក្ខណៈរបស់វាដែរ ព្រោះអ្នកយល់សប្តិអាចនឹងឃើញអ្វីមួយក្នុងសុបិនខុសពីការពិត។ ព្រះបន្ទូលថា ﴿ពិតណាស់គាត់បានឃើញគាត់ (ជីព្រីល) ម្តងទៀត នៅឯដើមស៊ីដរ៉ាតុលមុនតាហា...﴾ គឺបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ភ្នែករបស់គាត់បានឃើញអ្វីដែលគាត់បានឃើញនៅស្ថានលើ ហើយភ្នែករបស់គាត់មិនបានងាករេឡើយ។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ថា សួនច្បារអាល់ម៉ាវ៉ា និងដើមស៊ីដរ៉ាតុលមុនតាហា ស្ថិតនៅស្ថានលើ មិនមែននៅលើផែនដីទេ។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលគាត់បានឃើញអ្វីដែលនៅទីនោះដោយភ្នែកផ្ទាល់ វាមិនអាចទៅរួចទេដែលថាវាជាសុបិន ហើយវាបញ្ជាក់ថា រូបកាយរបស់គាត់គឺនៅទីនោះ។ អល់ឡោះបានលើកឡើងក្នុងស៊ូរ៉ា ﴿មហាវិសុទ្ធិកម្មចំពោះព្រះអង្គ ដែលបាននាំបាវបម្រើរបស់ព្រះអង្គធ្វើដំណើរនៅពេលយប់...﴾ ព្រោះវាជាអ្វីដែលគាត់បានលើកយកភស្តុតាងមកបង្ហាញ ដើម្បីត្រួសត្រាយផ្លូវទៅកាន់អ្វីដែលគាត់បានប្រាប់អំពីការឃើញអ្វីដែលគាត់បានឃើញនៅឯដើមស៊ីដរ៉ាតុលមុនតាហា។ គម្ពីរគួរអានបានបញ្ជាក់ពីបញ្ហានេះ ដោយមានព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿អ្នកដែលមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា (ជីព្រីល) បានបង្រៀនគាត់ ដែលមានសតិបញ្ញាឈ្លាសវៃ គាត់បានតាំងខ្លួននៅត្រង់ ហើយគាត់ស្ថិតនៅត្រង់ជើងមេឃដ៏ខ្ពស់បំផុត﴾។ ដូចដែលព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា ﴿ហើយពិតណាស់ គាត់បានឃើញគាត់នៅត្រង់ជើងមេឃដ៏ច្បាស់លាស់﴾។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលក្នុងស៊ូរ៉ាអាន់ណាចមថា ﴿ពិតណាស់គាត់បានឃើញគាត់﴾ មានន័យថា គាត់បានឃើញអ្វីដែលគាត់បានឃើញនៅត្រង់ជើងមេឃដ៏ខ្ពស់បំផុតម្តងទៀត ﴿នៅឯដើមស៊ីដរ៉ាតុលមុនតាហា នៅទីនោះមានសួនច្បារអាល់ម៉ាវ៉ា﴾។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនភាគច្រើន ដូចជា អ៊ីបនូ ម៉ាសអ៊ូដ, អាយ៉ិសះ និងអ្នកដទៃទៀត។ ចំណែកក្រុមមួយទៀត រួមមាន អ៊ីបនូ អាប់បាស បាននិយាយថា៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានឃើញម្ចាស់របស់គាត់ដោយបេះដូង (ការយល់ដឹង) ពីរដង។ គ្មានសហាបះ (មិត្តភក្តិព្យាការី) ម្នាក់ ឬអ្នកប្រាជ្ញល្បីៗដូចជា អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល់ និងអ្នកដទៃទៀត បាននិយាយថាគាត់បានឃើញអល់ឡោះដោយភ្នែកផ្ទាល់នោះទេ។ នៅក្នុងហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវស្តីពីការធ្វើដំណើរឡើងទៅស្ថានលើ ក៏មិនមានរឿងបែបនេះដែរ។ អ្នកខ្លះបានចោទប្រកាន់រឿងនេះទៅលើ អ៊ីបនូ អាប់បាស និង អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល់ ប៉ុន្តែវាជាការយល់ច្រឡំចំពោះពួកគេទាំងពីរ ដូចដែលបានបកស្រាយយ៉ាងលម្អិតនៅកន្លែងផ្សេង។ ប៉ុន្តែមានហាឌីសពីព្យាការី ﷺ ថាគាត់បានឃើញម្ចាស់របស់គាត់ក្នុងសុបិននៅទីក្រុងម៉ាឌីណាស់ ហើយវាមិនមែនជាការកើតឡើងនៅយប់មីអេរ៉ាចនោះទេ ព្រោះការធ្វើដំណើរមីអេរ៉ាចកើតឡើងនៅទីក្រុងម៉ាកកាស់។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនបានឯកភាពគ្នាថា អ្នកជំនឿនឹងឃើញអល់ឡោះដោយភ្នែករបស់ពួកគេនៅថ្ងៃបរលោក នៅទីលានជំនុំជម្រះ និងក្នុងឋានសួគ៌។ ហើយពួកគេក៏បានឯកភាពគ្នាថា គ្មានមនុស្សណាម្នាក់អាចឃើញអល់ឡោះដោយភ្នែកផ្ទាល់ក្នុងលោកិយនេះឡើយ។ ពួកគេមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្រៅពីករណីព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ នោះទេ។ ទស្សនៈដែលក្រុមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនភាគច្រើនកាន់តាមគឺ គ្មាននរណាម្នាក់បានឃើញអល់ឡោះដោយភ្នែកផ្ទាល់ក្នុងលោកិយនេះឡើយ។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងសៀវភៅ សាហ៊ីហ៍ មូស្លីម និងកន្លែងផ្សេងទៀត ពី អាប់ប៊ូហ្សារ ដែលបានសួរព្យាការី ﷺ ថា៖ «តើលោកបានឃើញម្ចាស់របស់លោកដែរឬទេ?» គាត់បានឆ្លើយថា៖ «វាជាពន្លឺ តើខ្ញុំអាចឃើញទ្រង់ដោយរបៀបណា?»។ ចំណែកអ្វីដែលមនុស្សមួយចំនួនលើកឡើងថា គាត់បានប្រាប់ អាប់ប៊ូ បាករ ថា «ខ្ញុំបានឃើញទ្រង់» ហើយប្រាប់ អាយ៉ិសះ ថា «ខ្ញុំមិនបានឃើញទ្រង់ទេ» នោះគឺជាពាក្យកុហកដែលគ្មានអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសណាម្នាក់បានរាយការណ៍ឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេបានឯកភាពគ្នាថាវាជាការកុហក។ ហើយវាត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងសាហ៊ីហ៍ មូស្លីម ថាព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរដឹងចុះថា គ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាអាចឃើញម្ចាស់របស់ខ្លួនបានឡើយ រហូតទាល់តែស្លាប់»។ ចំណែកការដែលគាត់បានឃើញ ជីព្រីល ដោយភ្នែកផ្ទាល់ក្នុងសភាពភ្ញាក់ នោះគឺជាអ្វីដែលគម្ពីរគួរអាន និងស៊ូណាន់ន់បានបញ្ជាក់ ហើយប្រជាជនមូស្លីមបានឯកភាពគ្នាលើរឿងនេះ។ អ្នកដែលជំទាស់នឹងរឿងនេះមានតែក្រុមទស្សនវិទូដែលនិយាយថា ជីព្រីល គ្រាន់តែជាការស្រមើស្រមៃក្នុងចិត្ត ឬជាបញ្ញាដែលសកម្មប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេនិយាយថា វាមិនអាចទៅរួចទេក្នុងការឃើញដោយភ្នែកផ្ទាល់ ហើយទស្សនៈនេះគឺជាការបដិសេធចំពោះព្យាការីទាំងឡាយ ហើយអ្វីដែលពួកគេលើកឡើងគឺផ្ទុយពីសាសនារបស់មូស្លីម យូដា និងគ្រិស្ត។

អល់ឡោះបានប្រកាសនៅក្នុងគម្ពីរគួរអាន និងប្រភពដទៃទៀត អំពីពួកម៉ាឡាអ៊ីកាត់ (ទេវតា) លក្ខណៈសម្បត្តិរបស់ពួកគេ និងការដែលពួកគេបង្ហាញខ្លួនក្នុងរូបរាងជាមនុស្ស។ រឿងនេះផ្ទុយពីការលើកឡើងរបស់ពួកអ្នកមិនជឿលើព្រះ (មូហ៊ីដ)។ ការបញ្ជាក់ថាព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ បានឃើញជីព្រីល (ទេវតាជីព្រីល) ហើយថាជីព្រីលគឺជាទេវតាដ៏មហិមា—មិនមែនគ្រាន់តែជាការស្រមើស្រមៃក្នុងចិត្ត ឬជាអ្វីដែលពួកទស្សនវិទូបានលើកឡើងថាជា «បញ្ញា» ដែលគ្មានការពិតជាក់ស្តែងក្រៅពីការគិតក្នុងខួរក្បាលនោះទេ—គឺជាគោលការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៃសាសនាឥស្លាម និងជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់)។ ការជឿលើរឿងនេះគឺជាកាតព្វកិច្ច ខុសពីការជឿថាព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ បានឃើញអល់ឡោះដោយភ្នែកផ្ទាល់។ ការជឿបែបនេះមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់អ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមមេដឹកនាំសាសនា (អាយ៉ាំម៉ាស់) ឡើយ ហើយក៏មិនមានចែងក្នុងគម្ពីរគួរអាន ឬហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ (សូហ៊ី) នោះដែរ។ មិនមានសហាបះ (មិត្តភក្តិរបស់ព្យាការី) ឬមេដឹកនាំសាសនាដ៏ល្បីល្បាញណាម្នាក់ ដូចជាមេដឹកនាំនៃមហ្សហាប់ទាំងបួន ឬអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតបាននិយាយបែបនេះឡើយ។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនរូប ដូចជា អូស្មាន ប៊ីន សាអ៊ីដ អ័ដ-ដារីមី និងអ្នកដទៃទៀត បានកត់ត្រាពីការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ្មា) របស់មូស្លីមថា ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ មិនបានឃើញអល់ឡោះដោយភ្នែកផ្ទាល់ឡើយ។ ចំពោះអ្នកដែលអះអាងថាមានការឯកភាពគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកកាន់តាមស៊ូណាន់ន់ (អះលូលស៊ូណាន់ន់) ឬការឯកភាពគ្នារបស់មូស្លីមដែលជឿលើការឃើញអល់ឡោះនៅថ្ងៃបរលោកថា ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ បានឃើញអល់ឡោះនៅរាត្រីមិអេរ៉ាច (ការឡើងទៅកាន់ស្ថានសួគ៌) ដូចដែលបុគ្គលខ្លះបានលើកឡើង ដូចជា អ៊ីប៊ុន ស៊ូកូរ អល់-មិស្រី និងអ្នកស្រដៀងគ្នា—នេះគឺជាសម្តីរបស់អ្នកដែលល្ងង់ខ្លៅចំពោះគម្ពីរគួរអាន ស៊ូណាន់ន់ និងសម្តីរបស់ពួកសាលាហ្វ (អ្នកជំនាន់មុន)។ ក្រុមខ្លះបានអះអាងថា ការធ្វើដំណើរមិអេរ៉ាចបានកើតឡើងពីរដង៖ ម្ដងក្នុងសុបិន និងម្ដងក្នុងពេលភ្ញាក់។ អ្នកខ្លះទៀតថាបីដង ប៉ុន្តែការពិតគឺវាបានកើតឡើងតែម្តងគត់។ នៅរាត្រីនោះហើយដែលការសឡាតទាំងប្រាំពេលត្រូវបានកំណត់ជាកាតព្វកិច្ច ហើយវាកើតឡើងតែម្តងគត់ មិនមែនពីរដងទេ។ ប៉ុន្តែមានមនុស្សខ្លះយល់ច្រឡំលើអ្វីដែលគេបានរាយការណ៍មក៖ គេថាវាបានកើតឡើងមុនពេលទទួលបានតំណែងជាព្យាការីក្នុងសុបិន ហើយថាការសឡាតទាំងប្រាំពេលត្រូវបានកំណត់មុនពេលវាត្រូវបានកំណត់ជាផ្លូវការក្រោយពេលទទួលបានតំណែងជាព្យាការី ដែលនេះគឺជាការយល់ច្រឡំ។ ជំពូក៖ តើពួកអ្នកបង្កើតរឿងថ្មីក្នុងសាសនា (មូបតៈដា) ជាអ្នកមិនជឿ (កូហ្វារ) ឬជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប (ហ្វូសាក់)? ចម្លើយគឺ៖ ពួកអ្នកបង្កើតរឿងថ្មីក្នុងសាសនាមានច្រើនប្រភេទ ហើយការវិនិច្ឆ័យលើពួកគេមិនដូចគ្នាទាំងអស់នោះទេ។ មិនមែនគ្រប់ការបង្កើតរឿងថ្មីក្នុងសាសនា (ប៊ីដអា) សុទ្ធតែដូចគ្នាទេ។ អ្នកដែលបង្កើតរឿងថ្មីដែលផ្ទុយពីគម្ពីរគួរអាន និងហាឌីសយ៉ាងច្បាស់លាស់ មិនដូចទៅនឹងអ្នកដែលបង្កើតរឿងថ្មីដែលមិនច្បាស់លាស់ ដែលគេមិនអាចដឹងថាខុស លុះត្រាតែពិចារណាយ៉ាងយូរនោះទេ។ វាក៏មិនដូចទៅនឹងអ្នកដែលគោរពតាមស៊ូណាន់ន់ច្រើន ប៉ុន្តែមានការយល់ច្រឡំខ្លះៗ ធៀបនឹងអ្នកដែលប្រឆាំងនឹងស៊ូណាន់ន់ជាញឹកញាប់នោះដែរ។ វាក៏មិនដូចទៅនឹងអ្នកដែលមានបំណងចង់ដើរតាមព្យាការីទាំងក្នុងចិត្ត និងក្រៅកាយ ហើយខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងរឿងនេះ ប៉ុន្តែជួនកាលមានស៊ូណាន់ន់ខ្លះដែលគាត់មិនបានដឹង ធៀបនឹងអ្នកដែលបោះបង់ចោលគម្ពីរគួរអាន និងស៊ូណាន់ន់ ហើយស្វែងរកការណែនាំតាមផ្លូវរបស់ពួកមូហ៊ីដ (អ្នកមិនជឿ) ដែលដើរតាមមេដឹកនាំនៃភាពអសីលធម៌ និងការវង្វេងនោះទេ។ អល់ឡោះបានកំណត់រង្វាស់សម្រាប់គ្រប់យ៉ាង។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកបង្កើតរឿងថ្មី និងអ្នកដែលបង្វែរអត្ថន័យនៃពាក្យសម្តីចេញពីទីតាំងរបស់វា ឬអ្នកដែលបដិសេធលើព្រះនាម និងសញ្ញាណរបស់អល់ឡោះ នោះគឺជាអ្នកដែល «ប្រឆាំងនឹងរ៉សូល បន្ទាប់ពីការណែនាំបានបង្ហាញច្បាស់ដល់គាត់ ហើយដើរតាមផ្លូវក្រៅពីផ្លូវរបស់ពួកអ្នកមានជំនឿ អល់ឡោះនឹងទុកឱ្យគាត់ដើរតាមផ្លូវដែលគាត់បានជ្រើសរើស ហើយនឹងដាក់គាត់ក្នុងនរកជហាន់ណាំ ដែលជាកន្លែងត្រឡប់ទៅវិញដ៏អាក្រក់បំផុត»។ ចំណែកអ្នកដែលធ្វេសប្រហែសក្នុងការស្វែងរកចំណេះដឹង និងស៊ូណាន់ន់ ហើយមានការរើសអើងក្រុមមួយជាងក្រុមមួយទៀតដោយសារតែចំណង់ និងអំណាចរបស់ខ្លួន ដោយបានបោះបង់ចោលការស្វែងរកចំណេះដឹងពីព្យាការី ប៉ុន្តែក្នុងចិត្តនៅតែមានជំនឿលើអ្វីដែលរ៉សូលបាននាំមក—ប្រសិនបើគេបង្ហាញការពិតដល់គាត់ គាត់មិនបដិសេធឡើយ ហើយគាត់មិនពេញចិត្តនឹងការប្រឆាំងនឹងរ៉សូលនោះទេ—បុគ្គលនេះអាចចាត់ទុកថាជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប ដែលការវិនិច្ឆ័យលើគាត់គឺដូចទៅនឹងមូស្លីមដទៃទៀតដែលជួបនឹងការល្បួង ឬការវង្វេង។ រីឯអ្នកដែលមានបំណងដើរតាមរ៉សូលទាំងក្នុងចិត្ត និងក្រៅកាយ ដាក់ការពេញចិត្តរបស់អល់ឡោះលើសពីចំណង់ផ្ទាល់ខ្លួន ខិតខំស្វែងរកចំណេះដឹងដែលអល់ឡោះបានបញ្ជូនរ៉សូលមកដោយស្មោះត្រង់ មិនដាក់ការគោរពតាមអ្នកណាម្នាក់លើសពីការគោរពតាមរ៉សូល ហើយមិនយល់ស្របនឹងអ្នកណាក្នុងការបដិសេធអ្វីដែលរ៉សូលបាននិយាយ ទោះបីជាអ្នកនោះជាសាច់ញាតិ ឬជាអ្នកក្នុងមហ្សហាប់តែមួយក៏ដោយ ប៉ុន្តែគាត់មានការខ្វះខាតចំណេះដឹងលើស៊ូណាន់ន់ខ្លះ ដោយសារមិនបានឮ ឬមិនយល់ពីបំណងរបស់រ៉សូល ឬដោយសារបានឮហាឌីសដែលគាត់ស្មានថាត្រឹមត្រូវតែតាមពិតមិនមែន ឬដោយសារការសង្ស័យដែលគាត់ស្មានថាជាការពិតតែតាមពិតមិនមែន—រឿងនេះបានកើតឡើងចំពោះអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកគោរពប្រតិបត្តិជាច្រើន។ អ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកគោរពប្រតិបត្តិភាគច្រើនមិនអាចរួចផុតពីកំហុសទាំងនេះបានឡើយ។ ដូច្នេះ ពួកគេមិនមែនជាអ្នកមិនជឿ (កូហ្វារ) ឬជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប (ហ្វូសាក់) នោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេជាអ្នកដែលប្រព្រឹត្តកំហុសដែលអល់ឡោះនឹងអភ័យទោសឱ្យ។ ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលតាមរយៈពាក្យសម្តីរបស់ពួកអ្នកមានជំនឿថា៖ «ឱម្ចាស់នៃយើង សូមកុំដាក់ទោសពួកយើង ប្រសិនបើពួកយើងភ្លេច ឬធ្វើខុស»។ ហើយវាត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងហាឌីសសូហ៊ីថា អល់ឡោះបានឆ្លើយតបនឹងការអង្វរនេះ។ ក៏មានការបញ្ជាក់ក្នុងហាឌីសសូហ៊ីផងដែរថា «អល់ឡោះបានអភ័យទោសដល់បុរសម្នាក់ដែលបាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើខ្ញុំស្លាប់ សូមដុតខ្ញុំឱ្យឆេះ រួចកិនឱ្យម៉ដ្ឋ ហើយព្រួសវាទៅក្នុងសមុទ្រ ព្រោះសូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ប្រសិនបើអល់ឡោះមានអំណាចលើខ្ញុំ ព្រះអង្គនឹងដាក់ទោសខ្ញុំនូវទោសដែលមិនធ្លាប់ដាក់លើនរណាម្នាក់ក្នុងលោក»។ បុរសនេះជាអ្នកមានជំនឿ ប៉ុន្តែគាត់ស្មានថាអល់ឡោះមិនអាចប្រមូលគាត់មកវិញបានទេ ហើយអល់ឡោះបានអភ័យទោសឱ្យគាត់ដោយសារតែការកោតខ្លាច និងជំនឿរបស់គាត់។ ពួកសាលាហ្វជាច្រើនបានបដិសេធរឿងខ្លះដែលផ្ទុយនឹងស៊ូណាន់ន់ ប៉ុន្តែមិនមានអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់ចាត់ទុកពួកគេថាជាអ្នកមិនជឿឡើយ។ មានអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានបដិសេធហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវពីព្យាការី ﷺ ដោយសារពួកគេយល់ថាវាផ្ទុយនឹងអត្ថន័យនៃគម្ពីរគួរអាន។ ដូចដែលអ្នកមាតា អាយ៉ិសះ បានបដិសេធព័ត៌មានខ្លះ ហើយ អប៊ូ បាករ, អ៊ូម៉ារ, អាលី, ហ្សៃដ៍ និងអ្នកដទៃទៀត ក៏បានបដិសេធព័ត៌មានខ្លះដែរ។ អ្នកខ្លះបានបដិសេធខគម្ពីរខ្លះដែលពួកគេមិនដឹងថាជាផ្នែកនៃគម្ពីរគួរអាន។ ពួកគេទាំងនេះគឺជាមេដឹកនាំនៃមូស្លីម ជាអ្នកដែលល្អបំផុតក្នុងឋានសួគ៌ និងជាអ្នកដែលប្រសើរជាងគេក្នុងប្រជាជាតិ (អ៊ូម៉ាត់) នេះ។ ពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នាដែលឈានដល់ការប្រយុទ្ធគ្នាដោយដាវ និងការជេរប្រមាថគ្នា ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុមទាំងពីរនៅតែត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកមានចំណេះដឹង និងជំនឿ ហើយត្រូវបានរួចផុតពីការចោទប្រកាន់ថាជាអ្នកមិនជឿ ឬជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបដោយពួកអ្នកកាន់តាមស៊ូណាន់ន់។ វាមានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពីព្យាការី ﷺ អំពីក្រុមខាវ៉ារីជ (ក្រុមជ្រុលនិយម) តាមរយៈផ្លូវជាច្រើន។ អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល បាននិយាយថា៖ «មានហាឌីសត្រឹមត្រូវអំពីពួកគេតាមរយៈផ្លូវចំនួនដប់»។ មូស្លីម (អ្នកកត់ត្រាហាឌីស) បានកត់ត្រាវាក្នុងសៀវភៅសូហ៊ីរបស់គាត់ ហើយ ប៊ូខូរី ក៏បានកត់ត្រាផ្នែកខ្លះនៃវាផងដែរ។ ដូច្នេះ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយអត្ថបទគម្ពីរ និងការឯកភាពគ្នារបស់សហាបះ។

ក្រុមខាវ៉ារីជ (Khawarij) គឺជាក្រុមដែលចេញក្រៅពីគន្លងសាសនា និងជាអ្នកបង្កើតរឿងថ្មីៗក្នុងសាសនា (ប៊ីដអះ) ដែលសមនឹងទទួលបានការប្រយុទ្ធតបត។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍អំពីពួកគេថា៖ «ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកនឹងមើលឃើញការសឡាតរបស់ខ្លួនថាមានកម្រិតតូចតាច បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការសឡាតរបស់ពួកគេ ហើយការសីម (ការតមអាហារ) របស់ខ្លួនតូចតាចបើធៀបនឹងការសីមរបស់ពួកគេ និងការអានគម្ពីររបស់ខ្លួនតូចតាចបើធៀបនឹងការអានរបស់ពួកគេ។ ពួកគេអានគម្ពីរគួរអាន ប៉ុន្តែវាមិនជ្រាបចូលទៅដល់បំពង់ករបស់ពួកគេឡើយ។ ពួកគេនឹងចេញផុតពីសាសនាឥស្លាម ដូចជាព្រួញដែលហោះចេញពីធ្នូ។ គ្រប់ទីកន្លែងដែលអ្នកជួបពួកគេ ចូរអ្នកសម្លាប់ពួកគេចុះ ព្រោះថាការសម្លាប់ពួកគេនឹងទទួលបានផលបុណ្យនៅចំពោះព្រះអល់ឡោះសម្រាប់អ្នកដែលបានសម្លាប់ពួកគេនៅថ្ងៃបរលោក»។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី ក៏ក្រុមសហាបះ (មិត្តភក្តិរបស់ព្យាការី) មិនបានចាត់ទុកពួកគេថាជាអ្នកកាហ្វេរ (អ្នកមិនជឿលើសាសនា) នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ អាមៀរុលមូមិនីន អាលី ប៊ីន អាប៊ី តាលីប ដែលជាអ្នកដឹកនាំការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកគេ បានសម្រេចក្តីលើពួកគេដូចជាការសម្រេចក្តីលើមូស្លីមដែលល្ងង់ខ្លៅ និងសាហាវឃោរឃៅប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសម្រេចក្តីដូចជាពួកកាហ្វេរ ពួកមូស្រ៊ីគីន (អ្នកគោរពបូជាច្រើន) ឬពួកអាហ្លុលគីតាប (អ្នកកាន់គម្ពីរមុនៗ) នោះទេ។ ដូចគ្នានេះដែរ សហាបះដទៃទៀតដូចជា សាអដ ប៊ីន អាប៊ី វ៉ាកកូស ក៏បានបញ្ជាក់ថាពួកគេជាមូស្លីមដែរ។ នេះទោះបីជាក្រុមខាវ៉ារីជបានចោទប្រកាន់ អ៊ូស្មាន់, អាលី និងអ្នកដែលគាំទ្រពួកគេថាជាកាហ្វេរ ហើយពួកគេបានសម្លាប់មូស្លីមដោយទុកឱ្យពួកអ្នកគោរពរូបសំណាកនៅដដែល ហើយពួកគេបានសម្លាប់មូស្លីមជាច្រើនតាមតែព្រះអល់ឡោះបានកំណត់។ ជំពូក៖ អំពីសត្វពាហនៈដូចជាក្របី ឬសត្វដទៃទៀត ដែលធ្លាក់ទៅក្នុងទឹក រួចត្រូវបានគេធ្វើពិធីសម្លាប់ (ហ្សាប៊ីហះ) ហើយវាបានងាប់ខណៈពេលដែលវានៅក្នុងទឹក តើវាអាចបរិភោគបានដែរឬទេ?

ចំពោះសំណួរដែលសួរថា តើការងូតទឹកជុនុប (ការងូតទឹកជម្រះកាយក្រោយរួមភេទ ឬចេញទឹកកាម) ជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វ័រឌូ) ឬយ៉ាងណា? ហើយតើអនុញ្ញាតឱ្យនរណាម្នាក់ធ្វើការសឡាតក្នុងស្ថានភាពជុនុបបានដែរឬទេ?

ចម្លើយ៖ ប្រសិនបើមុខរបួស (របស់សត្វពាហនៈដែលត្រូវគេបាញ់ ឬទម្លាក់ឆ្កែញ៉ាំ) មិនទាន់ធ្វើឱ្យវាស្លាប់ភ្លាមៗ ហើយក្បាលរបស់សត្វនោះបានលិចចូលទៅក្នុងទឹក នោះការបរិភោគសាច់វាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាត (ហារ៉ាម) ឡើយ។ ព្រោះថាដើមហេតុដែលនាំឱ្យវាស្លាប់ មានការច្របូកច្របល់រវាងមូលហេតុដែលហាមឃាត់ និងមូលហេតុដែលអនុញ្ញាត ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលទៅកាន់អាឌី ហ៊ីបនូ ហាទីម ថា៖ «ប្រសិនបើមានឆ្កែដទៃទៀតមកឡូកឡំជាមួយឆ្កែរបស់អ្នក នោះអ្នកកុំហូបឱ្យសោះ ព្រោះអ្នកបានពោលនាមអល់ឡោះតែលើឆ្កែរបស់អ្នកប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនបានពោលនាមលើឆ្កែដទៃទៀតឡើយ»។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើរាងកាយរបស់វាស្ថិតនៅក្នុងទឹក ហើយក្បាលរបស់វាផុតពីទឹក នោះវាមិនបង្កផលប៉ះពាល់អ្វីឡើយ (អាចហូបបាន)។ រីឯប្រសិនបើមុខរបួសនោះ ជាមុខរបួសធ្ងន់ធ្ងរដែលធ្វើឱ្យវាស្លាប់ភ្លាមៗ នោះមានទស្សនៈខុសគ្នាជាទូទៅក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ។ ផ្នែក៖ ចំពោះសំណួរអំពីការងូតទឹកជូណុប (ការងូតទឹកសម្អាតកាយក្រោយរួមភេទ ឬចេញទឹកកាម) តើវាជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វើរឌូ) ឬទេ? ហើយតើអនុញ្ញាតឱ្យបុគ្គលណាម្នាក់ថ្វាយបង្គំ (សឡាត) ទាំងមានជូណុបដែរឬទេ? ចម្លើយ៖ ការសម្អាតកាយពីជូណុប គឺជានិយ័តកម្មកាតព្វកិច្ច (ហ្វើរឌូ)។ គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើសឡាតទាំងមានជូណុប ឬស្ថិតក្នុងសភាពគ្មានអូម៉ោះ (អត់តាហារ៉ោះ) រហូតទាល់តែគេបានសម្អាតកាយជាមុនសិន។ បុគ្គលណាដែលធ្វើសឡាតដោយគ្មានការសម្អាតកាយតាមផ្លូវច្បាប់ឥស្លាម ដោយចាត់ទុកថាទង្វើនោះជាការអនុញ្ញាត (ហាឡាល់) នោះបុគ្គលនោះជាអ្នកប្រមាថ (កាហ្វិរ)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេមិនបានចាត់ទុកថាវាជាការអនុញ្ញាតឡើយ នោះមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញថាគេជាកាហ្វិរឬយ៉ាងណា ហើយគេសមនឹងទទួលបានការទណ្ឌកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើគេមានសមត្ថភាពប្រើប្រាស់ទឹកបាន គេត្រូវតែងូតទឹកសម្អាតកាយ។ ប្រសិនបើគេខ្វះខាតទឹក ឬបារម្ភក្រែងមានគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពដោយសារជំងឺ ឬខ្លាចរងាខ្លាំង គេត្រូវធ្វើតាយ៉ាំមុំ (ការសម្អាតដោយប្រើធូលីដី)។ ហើយប្រសិនបើការងូតទឹក និងការធ្វើតាយ៉ាំមុំ សុទ្ធតែមិនអាចធ្វើទៅបាន នោះគេត្រូវធ្វើសឡាតដោយមិនបាច់ងូតទឹក និងមិនបាច់ធ្វើតាយ៉ាំមុំឡើយ — ផ្អែកតាមទស្សនៈច្បាស់លាស់បំផុតរបស់អ្នកប្រាជ្ញ — ហើយគេមិនចាំបាច់ធ្វើសឡាតសងវិញឡើយ។ ផ្នែក៖ * ចំពោះសំណួរអំពីម៉ាឡាអ៊ីកាត់នៃការស្លាប់ (ម៉ាឡាកុល ម៉ាវត៍) តើទ្រង់នឹងត្រូវគេនាំយកមកនៅថ្ងៃបរលោក (ឃិយ៉ាម៉ាត់) ហើយត្រូវគេអារក (សម្លាប់) ដែរឬទេ? ចម្លើយ៖ ជាការពិតណាស់ មានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងក្បួនហាឌីសស្ហាហ៊ីហជាច្រើនថា៖ «នៅថ្ងៃឃិយ៉ាម៉ាត់ សេចក្តីស្លាប់នឹងត្រូវបាននាំយកមកក្នុងរូបរាងជាកាត់សៀ (ជៀមឈ្មោល) ពណ៌សលាយខ្មៅ។ រួចមានការអំពាវនាវថា៖ ឱប្រជាជននៃឋានសួគ៌អើយ! ពួកគេក៏ងើបឈរមើល ហើយមានការអំពាវនាវទៀតថា៖ ឱប្រជាជននៃឋាននរកអើយ! ពួកគេក៏ងើបឈរមើល។ រួចគេសួរថា៖ តើអ្នករាល់គ្នាស្គាល់អាណេះទេ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ ស្គាល់ វាគឺជាសេចក្តីស្លាប់។ បន្ទាប់មក វាក៏ត្រូវបានគេអារកនៅចន្លោះឋានសួគ៌ និងឋាននរក។ រួចគេពោលថា៖ ឱប្រជាជននៃឋានសួគ៌អើយ ចូរស្ថិតនៅអមតៈដោយគ្មានសេចក្តីស្លាប់ទៀតឡើយ ហើយឱប្រជាជននៃឋាននរកអើយ ចូរស្ថិតនៅអមតៈដោយគ្មានសេចក្តីស្លាប់ទៀតឡើយ»។ នោះហើយជាបន្ទូលរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់ថា៖ ﴿ហើយចូរអ្នកដាស់តឿនពួកគេអំពីថ្ងៃនៃសេចក្តីស្តាយក្រោយ នៅពេលដែលកិច្ចការទាំងឡាយត្រូវបានសម្រេច ខណៈដែលពួកគេកំពុងស្ថិតក្នុងភាពធ្វេសប្រហែស និងមិនមានជំនឿ﴾។ ប៉ុន្តែ ចំណុចនេះជាបញ្ហាដែលមនុស្សជាច្រើនមានការងឿងឆ្ងល់ ដោយពួកគេពោលថា៖ សេចក្តីស្លាប់គឺជាអរូបារម្មណ៍ (ស្ថានភាព) ហើយអរូបារម្មណ៍មិនអាចផ្លាស់ប្តូរទៅជាសរូបារម្មណ៍ (រូបរាងកាយ) បានឡើយ។ ពួកគេអាងថា ព្រោះតែប្រភេទនៃវត្ថុមិនអាចផ្លាស់ប្តូរឆ្លងប្រភេទបានឡើយ ដូចជាចលនាមិនអាចប្រែជាជាតិរស ហើយជាតិរសក៏មិនអាចប្រែជាពណ៌បានដែរ។ ប៉ុន្តែ រូបរាងកាយទាំងឡាយ តាមទស្សនៈរបស់ពួកគេ គឺស្ថិតក្នុងប្រភេទតែមួយ ហេតុនេះហើយបានជាវាអាចប្រែប្រួលពីទម្រង់មួយទៅទម្រង់មួយទៀតបាន ដូចជាទឹកប្រែជាអំបិល ឬប្រែជាផេះ។ ពួកគេពោលថា អរូបារម្មណ៍គ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពប៉ុណ្ណោះ រីឯសរូបារម្មណ៍វិញ តាមការយល់ឃើញរបស់ពួកគេ គឺផ្សំឡើងពីធាតុដើមដាច់ដោយឡែកដែលដូចៗគ្នា។ គំនិតនេះត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតបដិសេធ ដោយពោលថា៖ អ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាបានលើកឡើង គឺជាកំហុសទាំងតាមបែបប្រជ្ញាញាណ និងតាមបែបអត្ថបទគម្ពីរ ព្រោះថាការត្រឹមត្រូវនោះគឺ រូបរាងកាយទាំងឡាយមានប្រភេទខុសៗគ្នា ដូចជាអរូបារម្មណ៍ដែរ ហើយសភាវៈពិតនៃធាតុទាំងឡាយមិនដូចសភាវៈនៃទឹកឡើយ។ អល់ឡោះដ៏បរិសុទ្ធ ទ្រង់បំផ្លាស់ប្តូរប្រភេទវត្ថុមួយទៅជាប្រភេទមួយទៀត ដូចជាទ្រង់ប្រែប្រួលខ្យល់ទៅជាទឹក ទឹកទៅជាខ្យល់ ភ្លើងទៅជាខ្យល់ ខ្យល់ទៅជាភ្លើង ដីទៅជាទឹក និងទឹកទៅជាដី ហើយដូចជាទ្រង់ប្រែប្រួលទឹកកាមទៅជាកំណកឈាម កំណកឈាមទៅជាដុំសាច់ ហើយដុំសាច់ទៅជាឆ្អឹង និងដូចជាទ្រង់ប្រែប្រួលគ្រាប់ពូជទៅជាដើមឈើ ហើយប្រែប្រួលអ្វីដែលចេញពីដើមឈើឱ្យទៅជាផ្លែឈើ។ ដូច្នេះ ទ្រង់ដ៏បរិសុទ្ធ អាចបង្កើតរូបរាងកាយ (សរូបារម្មណ៍) ចេញពីអរូបារម្មណ៍បាន ដូចដែលមានបញ្ជាក់នៅក្នុងអត្ថបទបទដ្ឋានជាច្រើនកន្លែង ដូចជាបន្ទូលរបស់ព្យាការី ﷺ៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាអានឃូរអាន ចូរអានស៊ូរ៉ាត់ អាល់ពហ្គរ៉ោះ និងអាលីអឹមរ៉ន ព្រោះស៊ូរ៉ាត់ទាំងពីរនេះនឹងមកដល់នៅថ្ងៃឃិយ៉ាម៉ាត់ ក្នុងរូបរាងដូចជាពពកពីរដុំ ឬដូចជាឆត្រពីរ ឬដូចជាហ្វូងបក្សីដែលតម្រៀបជួរគ្នា ដើម្បីជួយតវ៉ាឱ្យម្ចាស់របស់វា»។ ហើយលោកបានមានបន្ទូលទៀតថា៖ «ពាក្យ ស៊ុបហាន៉ល់ឡោះ, អាល់ហាំឌូឡិលឡោះ, ឡាអ៊ីឡាហា អិលឡល់ឡោះ, និងអល់ឡោះហ៊ូអាកបារ មានសំឡេងរំពងនៅជិតអើរ៉ស្ហ (បល្ល័ង្ក) ដែលរំលឹកដល់ម្ចាស់របស់វា»។

«មានពាក្យពីរម៉ាត់ដែលស្រាលនៅលើអណ្តាត តែមានទម្ងន់ធ្ងន់នៅក្នុងជញ្ជីង (នៃថ្ងៃបរលោក) ហើយជាពាក្យដែលអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រោសប្រណីស្រឡាញ់បំផុត គឺ៖ ស៊ុបហានល់ឡោះហិ វ៉ាប៊ីហាំឌីហ៊ី ស៊ុបហានល់ឡោះហិលអះហ្ស៊ីម (សូមមហាអស្ចារ្យចំពោះអល់ឡោះ និងសូមសរសើរតម្កើងទ្រង់ សូមមហាអស្ចារ្យចំពោះអល់ឡោះដ៏មហិមា)»។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពាក្យសម្តីដ៏ល្អនឹងឡើងទៅកាន់ទ្រង់ ហើយអំពើល្អនឹងលើកតម្កើងវាឡើង﴾។ នេះគឺជាប្រធានបទដ៏ទូលំទូលាយដែលគេអាចនិយាយបានច្រើន ហើយវាត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតនៅកន្លែងផ្សេងទៀត។ ជំពូក * ចំពោះអ្នកដែលសួរអំពីបុគ្គលដែលជឿលើជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់) នៅក្នុងចិត្តរបស់គេ ប៉ុន្តែមិនបានសារភាពដោយអណ្តាតរបស់គេ តើគេក្លាយជាអ្នកមានជំនឿ (មូមិន) ឬទេ? ចម្លើយ៖ ចំពោះអ្នកដែលមានលទ្ធភាពអាចសារភាពដោយអណ្តាតបាន ប៉ុន្តែមិនធ្វើដូច្នេះ គឺគេមិនមែនជាអ្នកមានជំនឿ (មូមិន) ទាំងក្នុងចិត្ត និងទាំងខាងក្រៅឡើយ នេះបើយោងតាមទស្សនៈរបស់ពួកសាលហ្វ៍ (អ្នកជំនាន់មុន) ពួកអ៊ីម៉ាំ និងក្រុមអ្នកប្រកាន់សាសនាទូទៅ លើកលែងតែក្រុមចាហ៍មីយ៉ះ និងអ្នកដែលយល់ស្របនឹងពួកគេ ដូចជាក្រុមសាលីហ៊ី និងក្រុមមួយចំនួននៃអ្នកជំនាន់ក្រោយដូចជា អាប់ប៊ុលហាសាន់ និងអ្នកដើរតាមគាត់។ រីឯអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួននៃក្រុមហានីហ្វីនៅជំនាន់ក្រោយ បានអះអាងថាជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់) គឺគ្រាន់តែជាការជឿជាក់ក្នុងចិត្តប៉ុណ្ណោះ ហើយការសារភាពដោយអណ្តាតគឺគ្រាន់តែជាការកំណត់សម្រាប់វិនិច្ឆ័យក្នុងកិច្ចការនៃលោកិយ និងបរលោកតែប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេបានអនុញ្ញាតឱ្យបុគ្គលម្នាក់ក្លាយជាអ្នកមានជំនឿក្នុងចិត្ត ខណៈពេលដែលគេកំពុងជេរប្រមាថព្យាការី និងគម្ពីរគួរអាន ហើយនិយាយពាក្យដែលជាការដាក់ភាគី (ស៊ិរិក) និងការបដិសេធជំនឿ (កូហ្វរ) ដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ ឬការបកស្រាយណាមួយឡើយ។ ពាក្យសម្តីនេះត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនចាត់ទុកថាជាការបដិសេធជំនឿ (កូហ្វរ) ដូចជា អ៊ីម៉ាំ វ៉ាគីអ៍ ប៊ីន ជើរ៉ាហ៍, អ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល់ និងអ្នកដទៃទៀត។ ប្រជាជនមូស្លីមបានដាក់សម្ពាធលើអ្នកដែលនិយាយបែបនេះថា៖ បើដូច្នេះមែន នោះអ៊ីបលីស (អារក្ស) ក៏ជាអ្នកមានជំនឿដែរ ហ្វារអូន (ផារ៉ោន) ក៏ជាអ្នកមានជំនឿដែរ ពួកយូដាក៏ជាអ្នកមានជំនឿដែរ រួមទាំង អាប់ប៊ូ តាលីប និង អាប់ប៊ូ ជះល់ និងអ្នកដទៃទៀតដែលដឹងថាព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)ជាការពិត ក៏សុទ្ធតែជាអ្នកមានជំនឿដែរ។ វាក៏មានន័យថា អ្នកដែលសម្លាប់ព្យាការី អ្នកដែលបោះគម្ពីរគួរអានទៅក្នុងកន្លែងកខ្វក់ និងអ្នកដែលប្រមាថមើលងាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ក៏សុទ្ធតែជាអ្នកមានជំនឿដែរ។ ទាំងនេះគឺជាក្រុមមនុស្សដែលគ្មានមូស្លីមណាម្នាក់សង្ស័យលើការបដិសេធជំនឿ (កូហ្វរ) របស់ពួកគេឡើយ។ ពួកគេ (ក្រុមដែលយល់ថាជំនឿមានតែក្នុងចិត្ត) បានឆ្លើយតបថា៖ អ្នកណាដែលអត្ថបទគម្ពីរ ឬការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជម៉ា) បានបញ្ជាក់ពីការបដិសេធជំនឿរបស់គេ នោះយើងដឹងថា តាមពិតទៅគេមិនបានសារភាពចំពោះព្រះបង្កើត (អល់ឡោះ) នៅក្នុងចិត្តរបស់គេឡើយ។ ហើយពួកគេក៏ត្រូវបានគេដាក់សម្ពាធថា បើដូច្នេះមែន នោះអ៊ីបលីស និងហ្វារអូន ក៏ជាអ្នកមានជំនឿដែរ...។

ចំពោះក្រុមមនុស្សរបស់គាត់ ពួកយូដា និងក្រុមអ្នកប្រឆាំងដែលមិនព្រមទទួលស្គាល់ព្រះអាទិករ (អល់ឡោះ) នោះ ក្រុមមេដឹកនាំមូស្លីម និងមហាជនភាគច្រើនបានឆ្លើយតបទៅពួកគេថា៖ នេះគឺជាការរឹងរូសដោយចំហ និងជាការមួលបង្កាច់យ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត។ ព្រោះថា អល់ឡោះបានមានបន្ទូលអំពីក្រុមរបស់ហ្វារអូន (ផារ៉ោន) ថា៖ ﴿ពួកគេបានបដិសេធវា (សញ្ញាណទាំងឡាយរបស់អល់ឡោះ) ទាំងដែលចិត្តរបស់ពួកគេមានភាពជឿជាក់យ៉ាងមុតមាំទៅលើវាទៅហើយ﴾។ ហើយមូសា (ម៉ូសេ) បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ហ្វារអូនថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកបានដឹងហើយថា គ្មាននរណាម្នាក់បានបញ្ចុះសញ្ញាណទាំងនេះចុះមកក្រៅពីម្ចាស់នៃមេឃ និងផែនដី ដើម្បីជាការបំភ្លឺនោះឡើយ﴾។ ហើយព្រះអង្គបានមានបន្ទូលអំពីពួកយូដាថា៖ ﴿អ្នកទាំងឡាយដែលយើងបានផ្តល់គម្ពីរដល់ពួកគេ ពួកគេស្គាល់វា (ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) ដូចដែលពួកគេស្គាល់កូនៗរបស់ពួកគេដែរ﴾។ ហើយព្រះអង្គបានមានបន្ទូលអំពីក្រុមអ្នកបដិសេធជំនឿ (មូស្រ៊ីគីន) ថា៖ ﴿តាមពិតទៅ ពួកគេមិនបានបដិសេធអ្នក (ឱមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) ឡើយ ប៉ុន្តែពួកអ្នកបំពានទាំងនោះ បដិសេធសញ្ញាណទាំងឡាយរបស់អល់ឡោះ﴾។ ចំណែកអ៊ីបលីស (សាតាំង) វិញ មិនមានរ៉សូលណាម្នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅរកវាដើម្បីឱ្យវាបដិសេធនោះទេ ប៉ុន្តែអល់ឡោះបានបញ្ជាវា ហើយវាបែរជាមានចិត្តអំនួត និងបដិសេធ រហូតក្លាយជាអ្នកបដិសេធជំនឿ (កាហ្វារ)។ ដូច្នេះ ទើបដឹងថា ការបដិសេធជំនឿអាចកើតឡើងដោយមិនចាំបាច់មានការបដិសេធតាមរយៈពាក្យសម្តីនោះទេ ប៉ុន្តែវាអាចកើតឡើងដោយសារតែភាពអំនួត និងការមិនព្រមទទួលយកសច្ចធម៌ ឬមិនព្រមប្រតិបត្តិតាមវា។ ហើយក៏ដឹងទៀតថា អ្នកខ្លះអាចដឹងពីសច្ចធម៌នៅក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមិនព្រមទទួលស្គាល់ និងមិនព្រមដើរតាមវា ហើយគេក៏ក្លាយជាអ្នកបដិសេធជំនឿ។ នៅពេលដែលការជឿជាក់ សេចក្តីស្រឡាញ់ និងការគោរពប្រតិបត្តិបានដក់ជាប់នៅក្នុងចិត្ត នោះវានឹងត្រូវបង្ហាញចេញមកតាមរយៈរាងកាយ គឺតាមរយៈអណ្តាត និងសរីរាង្គផ្សេងៗ។ ព្រោះថា គ្មាននរណាម្នាក់លាក់បាំងនូវអ្វីដែលល្អ ឬអាក្រក់នៅក្នុងចិត្តបានឡើយ ក្រៅពីអល់ឡោះនឹងបង្ហាញវាឱ្យឃើញនៅលើផ្ទៃមុខ និងតាមរយៈពាក្យសម្តីដែលរបូតចេញពីមាត់របស់គេ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលអំពីពួកមូណាហ្វិកហ៍ (អ្នកក្បត់ជំនឿ) ថា៖ ﴿ប្រសិនបើយើងចង់ យើងនឹងបង្ហាញពួកគេដល់អ្នក ហើយអ្នកនឹងស្គាល់ពួកគេតាមរយៈសញ្ញាសម្គាល់របស់ពួកគេ ហើយអ្នកនឹងស្គាល់ពួកគេតាមរយៈរបៀបនៃការនិយាយរបស់ពួកគេ﴾។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើអ្នកមូណាហ្វិកហ៍ដែលខំប្រឹងលាក់បាំងភាពក្បត់របស់ខ្លួន នៅតែត្រូវបង្ហាញចេញមកតាមរយៈរបៀបនៃការនិយាយរបស់គេ ហើយអ្នកមានជំនឿ (មូមិន) ដែលខំប្រឹងលាក់បាំងជំនឿរបស់ខ្លួន—ដូចជាអ្នកមានជំនឿក្នុងក្រុមគ្រួសាររបស់ហ្វារអូន និងភរិយារបស់ហ្វារអូន—ជំនឿរបស់ពួកគេនៅតែបង្ហាញចេញមកតាមរយៈអណ្តាតរបស់ពួកគេនៅចំពោះមុខអ្នកដែលពួកគេប្រឆាំងនោះ តើឱ្យអ្នកមានជំនឿម្នាក់ដែលមានជំនឿពេញលេញចំពោះអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងចិត្តរបស់គេ មិននិយាយចេញមកដោយគ្មានឧបសគ្គអ្វីមករារាំងនោះទៅវិញបានដោយរបៀបណា? រឿងនេះគឺជាអ្វីដែលបញ្ញាស្មារតីច្បាស់លាស់អាចយល់បានថាវាជារឿងដែលមិនអាចទៅរួច។ រឿងនេះត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតនៅក្នុងកន្លែងផ្សេងទៀត។ ចំពោះអ្នកគថ្លង់វិញ ការនិយាយតាមអណ្តាតមិនមែនជាលក្ខខណ្ឌនៃជំនឿរបស់គេឡើយ ហើយអ្នកដែលមានការភ័យខ្លាច ក៏មិនចាំបាច់ត្រូវនិយាយចេញមកនៅចំពោះមុខអ្នកដែលគេខ្លាចនោះដែរ ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវតែមានការនិយាយ (ការសារភាពជំនឿ) រវាងគេ និងអល់ឡោះ។ ជំពូក * ចំពោះសំណួរអំពីការអានគម្ពីរគួរអាន (អាល់គួរអាន) ដែលអ្នកនៅរស់អានជូនអ្នកដែលស្លាប់ទៅហើយឧទ្ទិសផលបុណ្យទៅឱ្យពួកគេ តើវាទៅដល់ពួកគេដែរឬទេ?

តើផលបុណ្យរបស់វាទៅដល់អ្នកស្លាប់ដែរឬទេ ទោះបីជាអ្នកនោះនៅឆ្ងាយ ឬនៅជិត? ចម្លើយ៖ ការគោរពប្រតិបត្តិដែលទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ ដូចជាការធ្វើទាន (សូដាកោះ) គឺផលបុណ្យពិតជាទៅដល់អ្នកស្លាប់ដោយមានការឯកភាពពីសំណាក់បណ្ដាអ៊ីម៉ាំទាំងឡាយ ព្រោះថាការតំណាងឱ្យគ្នា (នីយ៉ាប៉ាស់) អាចធ្វើទៅបានក្នុងរឿងនេះដោយការឯកភាពគ្នា។ ចំណែកឯការគោរពប្រតិបត្តិដែលទាក់ទងនឹងរាងកាយ ដូចជាការសឡាត ការถือសីល (សោម) និងការអានគម្ពីរ គឺមានទស្សនៈពីររបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញ៖ ទស្សនៈទីមួយ៖ ផលបុណ្យរបស់វាទៅដល់អ្នកស្លាប់។ នេះគឺជាមហ្សហាបរបស់អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល់ និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់លោក ហើយក៏ជាអ្វីដែលពួកហាន់ណាហ្វីបានលើកឡើងថាជាមហ្សហាបរបស់អាប៊ូ ហាន់ណាហ្វាហ៍ ព្រមទាំងត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួននៃមហ្សហាបម៉ាលីគី និងសាហ្វីអី។ មានភស្តុតាងបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ពីព្យាការី ﷺ ដែលលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលស្លាប់ទៅដោយមានកាតព្វកិច្ចถือសីល (សោម) ជាប់ខ្លួន នោះឱ្យអាណាព្យាបាលរបស់គេถือសីលជំនួសគេចុះ»។ ដូច្នេះ លោកបានកំណត់ថាការถือសីលអាចទទួលយកការតំណាងឱ្យគ្នាបាន។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ផលបុណ្យនោះមិនទៅដល់ឡើយ។ នេះគឺជាទស្សនៈដ៏ល្បីល្បាញនៃមហ្សហាបម៉ាលីគី និងសាហ្វីអី។ ចំពោះអ្នកដែលលើកយកព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះមកធ្វើជាភស្តុតាងថា៖ ﴿ហើយមនុស្សម្នាក់ៗមិនទទួលបានអ្វីឡើយ ក្រៅពីអ្វីដែលខ្លួនបានខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើ﴾ នោះភស្តុតាងរបស់ពួកគេគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ព្រោះវាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ដោយអត្ថបទគម្ពីរ និងការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ្មា) ថា អ្នកស្លាប់ពិតជាទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការដូអាឱ្យគេ ការសុំការអភ័យទោសឱ្យគេ ការធ្វើទាន ការលោះទាសករ និងអ្វីៗផ្សេងទៀត។ ដូច្នេះ ការវិនិច្ឆ័យក្នុងចំណុចដែលមានការខ្វែងគំនិតគ្នា គឺដូចគ្នាទៅនឹងចំណុចដែលមានការឯកភាពគ្នាដែរ។ អ្នកប្រាជ្ញបានលើកឡើងនូវការពន្យល់ជាច្រើនអំពីអាយ៉ាត់នេះ ដែលការពន្យល់ត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ៖ អាយ៉ាត់នេះមិនបានបដិសេធថា មនុស្សម្នាក់មិនអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការងាររបស់បុគ្គលដទៃនោះទេ។ ប៉ុន្តែវាគ្រាន់តែបដិសេធថា មនុស្សម្នាក់មិនអាចទាមទារសិទ្ធិលើអ្វីដែលខ្លួនមិនបានខិតខំធ្វើដោយខ្លួនឯងតាមរយៈព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយមនុស្សម្នាក់ៗមិនទទួលបានអ្វីឡើយ ក្រៅពីអ្វីដែលខ្លួនបានខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើ﴾។ នេះគឺជាការពិត គឺមនុស្សម្នាក់មិនអាចទាមទារសិទ្ធិលើអ្វីដែលខ្លួនមិនបានខិតខំធ្វើនោះទេ ប៉ុន្តែវាមិនបានរារាំងឡើយថា អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នឹងមេត្តាប្រោសប្រណីដល់គេ ហើយផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់គេតាមរយៈការខិតខំរបស់អ្នកដទៃ ដូចជាកូនៗរបស់អ្នកជំនឿដែលបានចូលឋានសួគ៌ដោយមិនចាំបាច់មានការខិតខំរបស់ពួកគេផ្ទាល់ ដូចជាការដែលអល់ឡោះបង្កើតមនុស្សថ្មីនៅថ្ងៃបរលោកឱ្យចូលឋានសួគ៌ដោយមិនចាំបាច់មានការខិតខំរបស់ពួកគេ និងដូចជាការដែលមនុស្សម្នាក់ទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការដូអា និងការអង្វរកររបស់អ្នកដទៃ ព្រមទាំងទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការធ្វើទានរបស់អ្នកដទៃដូច្នោះដែរ ដូច្នេះហើយទើបគេក៏អាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការถือសីល ការអានគម្ពីរ និងការសឡាតរបស់អ្នកដទៃបានដែរ។ ជំពូក * ចំណែកសំណួរអំពីអណ្តូងទឹក ប្រសិនបើមានភាពមិនស្អាត (ណាចាស) ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងនោះ តើវាទៅជាមិនស្អាតដែរឬទេ? ហើយប្រសិនបើវាទៅជាមិនស្អាត តើត្រូវដងទឹកចេញប៉ុន្មានទើបស្អាត?

ចម្លើយ៖ ប្រសិនបើទឹកមានបរិមាណពីរគុល្លះ (ប្រហែលមួយកិនតារតាមរង្វាស់ក្រុងដាម៉ាស) វានឹងមិនក្លាយជាមិនបរិសុទ្ធ (ណាចិស) ឡើយ លើកលែងតែមានការប្រែប្រួលពណ៌ ក្លិន ឬរសជាតិ នេះបើតាមមតិភាគច្រើននៃអ្នកប្រាជ្ញដូចជា លោកម៉ាលិក, លោកស្ហាហ្វីអី និងលោកអាហ្មេដ ប៊ីន ហាន់បាល។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើទឹកមានបរិមាណតិចជាងពីរគុល្លះ វាក៏មិនក្លាយជាមិនបរិសុទ្ធដែរ លើកលែងតែមានការប្រែប្រួល នេះគឺជាមតិដែលច្បាស់លាស់បំផុតក្នុងចំណោមមតិទាំងពីររបស់អ្នកប្រាជ្ញ ហើយក៏ជាមតិរបស់អតីតអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន (សាលហ្វ) និងជាគោលជំហររបស់ប្រជាជននៅក្រុងម៉ាឌីណា។ នេះក៏ជាការរាយការណ៍មួយពីលោកអាហ្មេដ ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនដូចជា អ៊ីបនូ អ៊ូកៃល៍, អប៊ូ មូហាំម៉ាដ ប៊ីន អាល់មុស្ហាន់ណា និងអ្នកដទៃទៀត។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើទឹកមិនមានការប្រែប្រួលទេ នោះមិនចាំបាច់ដងទឹកចេញពីអណ្តូងនោះឡើយ ទោះបីជាមានរោមសត្វកណ្តុរ ឬឆ្មា ឬសត្វដទៃទៀតជ្រុះចូលក្នុងនោះក៏ដោយ ព្រោះថារោមរបស់សត្វដែលងាប់ (ដោយមិនបានកាត់តាមរបៀបឥស្លាម) គឺបរិសុទ្ធតាមមតិអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើទឹកមានការប្រែប្រួលដោយសារភាពមិនបរិសុទ្ធ នោះត្រូវដងទឹកចេញក្នុងបរិមាណដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះត្រឡប់មកជាធម្មតាវិញ ហើយការដងទឹកនេះមិនមានកំណត់បរិមាណជាក់លាក់ឡើយ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក៖ * តើខែរ៉ាម៉ាដនត្រូវចាប់ផ្តើមសីល (តមអាហារ) ដោយផ្អែកលើការមើលឃើញខែ (ហ៊ីឡាល់) ឬដោយការគណនា និងការវាស់វែង ប្រសិនបើមានពពកបាំង ឬមានឧបសគ្គផ្សេងទៀត? ចម្លើយ៖ ប្រសិនបើប្រជាជនបានឃើញខែនៅយប់ថ្ងៃទី ៣០ ខែស៊ះបាន់ ឬបានបំពេញចំនួនថ្ងៃនៃខែស៊ះបាន់ឱ្យគ្រប់ ៣០ ថ្ងៃ នោះការសីលគឺចាំបាច់ (វ៉ាហ្ស៊ីប) លើពួកគេ ដោយមានការឯកភាពពីអ្នកប្រាជ្ញ និងមេដឹកនាំឥស្លាម។ ការសីលមុនពេលនោះមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចឡើយ យោងតាមមតិអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន (សាលហ្វ) និងជំនាន់ក្រោយ (ខូឡាហ្វ) ទាំងក្នុងករណីមានពពកបាំង ឬមេឃស្រឡះ។ លោកអ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ មិនបានតម្រូវឱ្យសីលនៅថ្ងៃដែលមានពពកបាំងនោះទេ ប៉ុន្តែលោកបានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើតាមលោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ និងសហាបះដទៃទៀត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនក្នុងចំណោមសិស្សរបស់លោកបានតម្រូវឱ្យសីល ប៉ុន្តែមតិនេះមិនត្រូវបានរាយការណ៍ថាមានពីអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន (សាលហ្វ) ឡើយ។ អ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតក្នុងចំណោមសិស្សរបស់លោក បានហាមឃាត់ការសីលនៅថ្ងៃនោះដោយការហាមឃាត់បែបតឹងរ៉ឹង ឬបែបណែនាំឱ្យជៀសវាង ដូចជា អប៊ូ អាល់ខាត់តូប, អ៊ីបនូ អ៊ូកៃល៍ និង អប៊ូ អាល់កាស៊ីម ប៊ីន ម៉ាន់ដាហ៍។ នេះគឺជាការរាយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវពីលោក ហើយក៏ជាមតិរបស់លោកម៉ាលិក និងលោកស្ហាហ្វីអីផងដែរ។ សហាបះ និងអ្នកជំនាន់ក្រោយ (តាប៊ីអីន) ជាច្រើននាក់ បានសីលនៅថ្ងៃដែលមានពពកបាំងដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន មិនមែនដោយសារការតម្រូវជាកាតព្វកិច្ចនោះទេ។ គោលជំហររបស់លោកម៉ាលិក និងលោកអប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ គឺអនុញ្ញាតឱ្យសីលនៅថ្ងៃដែលមន្ទិលសង្ស័យ (យ៉ៅមូស្សាក់) ទាំងពេលមេឃស្រឡះ និងពេលមានពពកបាំង។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានហាមឃាត់ការសីលនៅថ្ងៃនោះទាំងពេលមេឃស្រឡះ និងពេលមានពពកបាំង។ អ្នកខ្លះទៀតសីលតែពេលមានពពកបាំងប៉ុណ្ណោះ មិនមែនពេលមេឃស្រឡះទេ ដែលនេះជាមតិល្បីល្បាញពីលោកអាហ្មេដ។ មានការរាយការណ៍មួយទៀតពីលោកថា មិនត្រូវសីលតែម្នាក់ឯងឡើយ លុះត្រាតែសីលជាមួយប្រជាជនទូទៅ ព្រោះដៃរបស់អល់ឡោះស្ថិតនៅលើក្រុមមនុស្ស (សហគមន៍)។ ការរាយការណ៍នេះគឺច្បាស់លាស់ជាង ដោយយោងតាមហាឌីសក្នុងស៊ូណាន់ន់ពីព្យាការី ﷺ ដែលមានន័យថា៖ «ការសីលរបស់ពួកអ្នក គឺនៅថ្ងៃដែលពួកអ្នកសីល ហើយការស្រាយសីលរបស់ពួកអ្នក គឺនៅថ្ងៃដែលពួកអ្នកស្រាយសីល ហើយថ្ងៃបុណ្យអ៊ុលអដហា គឺនៅថ្ងៃដែលពួកអ្នកធ្វើពិធីបូជា»។ ខែគឺជាឈ្មោះនៃអ្វីដែលគេស្គាល់ជាទូទៅ ហើយហ៊ីឡាល់ (ខែថ្មី) គឺជាឈ្មោះនៃអ្វីដែលប្រជាជនចាប់ផ្តើមមើលឃើញ។ ដូច្នេះ អ្វីដែលមិនទាន់ត្រូវបានគេស្គាល់ ឬមិនទាន់មានការមើលឃើញ វាមិនមែនជាខែ ឬជាហ៊ីឡាល់ឡើយ។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងស៊ូណាន់ន់ និងកំណត់ត្រារបស់អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនថា ប្រសិនបើបុគ្គលណាម្នាក់មើលឃើញខែនៃខែហ្ស៊ុលហ៊ីជ្ជះតែម្នាក់ឯង គាត់មិនត្រូវទៅឈរនៅអារ៉ាហ្វាតតែម្នាក់ឯងឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវឈរជាមួយប្រជាជនទូទៅ។ ដូចគ្នានេះដែរ ការសីល និងការស្រាយសីលក៏ត្រូវធ្វើតាមមតិនេះដែរ។ ប្រសិនបើគាត់ឃើញខែតែម្នាក់ឯង គាត់មិនត្រូវសីលតែម្នាក់ឯងឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យសីលតែម្នាក់ឯងដែរ ផ្ទុយទៅវិញគឺគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍)។ នេះគឺជាការរាយការណ៍ដ៏ច្បាស់លាស់ពីលោកអាហ្មេដ ប៊ីន ហាន់បាល ដែលជាមតិមានទម្ងន់ជាងក្នុងផ្នែកភស្តុតាង។ អ្នកប្រាជ្ញមានបីមតិចំពោះអ្នកដែលមើលឃើញខែសីល ឬខែស្រាយសីលតែម្នាក់ឯង៖ ១. ត្រូវសីលតែម្នាក់ឯង និងស្រាយសីលតែម្នាក់ឯងដោយសម្ងាត់ ដូចមតិលោកស្ហាហ្វីអី។ ២. ត្រូវសីលតែម្នាក់ឯង ប៉ុន្តែមិនត្រូវស្រាយសីលឡើយ លុះត្រាតែស្រាយជាមួយប្រជាជនទូទៅ ដែលនេះជាមតិល្បីល្បាញពីលោកអាហ្មេដ, លោកម៉ាលិក និងលោកអប៊ូ ហានីហ្វាហ៍។ ៣. មិនត្រូវសីល និងមិនត្រូវស្រាយសីលឡើយ លុះត្រាតែធ្វើជាមួយប្រជាជនទូទៅ ដែលនេះជាមតិដែលមានទម្ងន់បំផុត។ អ្នកដែលជ្រើសរើសយកការលើកទឹកចិត្តឱ្យសីល បានលើកឡើងថា នេះជាមតិដែលមានហេតុផលសមស្របបំផុត ព្រោះអ្វីដែលមន្ទិលសង្ស័យលើកាតព្វកិច្ចរបស់វា វាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចឡើយ ប៉ុន្តែការប្រុងប្រយ័ត្នគឺជារឿងល្អ ដូចជាករណីសង្ស័យលើកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់, ហជ្ជ, ការកែតម្រូវកំហុស (កាហ្វ្វារ៉ាត) ឬការធ្វើអូឌូ។ ការប្រុងប្រយ័ត្នលើអ្វីដែលសង្ស័យគឺជារឿងដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត ប៉ុន្តែមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោកម៉ាលិកតម្រូវឱ្យធ្វើអូឌូប្រសិនបើសង្ស័យថាបានបាត់បង់អូឌូ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនគ្រាន់តែលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើអូឌូតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះ មានអ្នកដែលកំណត់ចេតនាថាជាខែរ៉ាម៉ាដន (ដូចការរាយការណ៍មួយពីលោកអាហ្មេដ) និងអ្នកដែលកំណត់ចេតនាថាជាខែស៊ះបាន់ ប្រសិនបើវាត្រូវនឹងខែរ៉ាម៉ាដន នោះវាត្រូវបានរាប់បញ្ចូល (នេះជាមតិលោកអប៊ូ ហានីហ្វាហ៍)។ អ្នកខ្លះទៀតសីលដោយកំណត់ចេតនាថា៖ ប្រសិនបើវាជាខែរ៉ាម៉ាដន នោះវាជាខែរ៉ាម៉ាដន ហើយបើមិនមែនទេ វាក៏ជាការសីលស្ម័គ្រចិត្ត (តតាវ៉ូ)។ ចំណែកអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនដែលហាមឃាត់ការសីលនៅថ្ងៃនោះ បានឆ្លើយតបថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើពួកអ្នកឃើញវា (ខែ) ចូរពួកអ្នកសីលចុះ ហើយប្រសិនបើពួកអ្នកឃើញវា ចូរពួកអ្នកស្រាយសីលចុះ»។ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំសីលមុនខែរ៉ាម៉ាដនមួយថ្ងៃ ឬពីរថ្ងៃ» និង «កុំសីលរហូតទាល់តែពួកអ្នកឃើញខែ ឬបំពេញចំនួនថ្ងៃឱ្យគ្រប់»។ ពួកគេបានលើកឡើងថា ព្យាការីបានហាមឃាត់ការសីលមុនពេលឃើញខែ ឬមុនពេលបំពេញចំនួនថ្ងៃឱ្យគ្រប់ ហើយការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងរឿងនេះមិនមែនជារឿងដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ ព្រោះវាបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន។

ចំពោះសំណួរដែលសួរថា តើក្មេងប្រុសដែលស្លាប់ទៅដោយមិនទាន់បានធ្វើពិធីកាត់ស្បែក (ខីតាន) តើត្រូវកាត់ស្បែកឱ្យគេដោយប្រើដែក (កាំបិត) នៅពេលងូតទឹកសព ឬទុកឱ្យនៅដដែលតាមធម្មជាតិ?

លើសពីផលប្រយោជន៍នៃការប្រុងប្រយ័ត្ន (អ៊ីហ្ស៊ីយ៉ាត) ពួកគេបានពោលថា៖ ព្រោះថាការប្រុងប្រយ័ត្នគឺធ្វើឡើងនៅពេលដែលមានការសង្ស័យលើកាតព្វកិច្ច (វ៉ាហ្ស៊ីប) ប៉ុន្តែយើងមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំថា អល់ឡោះមិនបានតម្រូវឱ្យយើងถือសីល (សោម) លើសពីមួយខែឡើយ ហើយខែនោះគឺទាក់ទងទៅនឹងការមើលឃើញខែ (ហ៊ីឡាល់)។ ដូច្នេះ ដរាបណាមិនទាន់មានការបញ្ជាក់ពីការឃើញខែ អល់ឡោះក៏មិនបានតម្រូវឱ្យถือសីលដែរ។ ហេតុនេះ មិនមានការប្រុងប្រយ័ត្នណាមួយឡើយ នៅពេលដែលយើងមានជំនឿច្បាស់លាស់ថាគ្មានកាតព្វកិច្ចនោះ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក * ចំពោះសំណួរអំពីក្មេងប្រុសដែលស្លាប់ទៅទាំងមិនទាន់បានកាត់ស្បែក (ខីតាន) តើត្រូវកាត់ស្បែកឱ្យគេដោយប្រើដែកនៅពេលងូតទឹកសព ឬទុកឱ្យនៅដដែល? ចម្លើយ៖ ក្មេងប្រុស ឬអ្នកដទៃដែលស្លាប់ទៅទាំងមិនទាន់បានកាត់ស្បែក គឺមិនត្រូវកាត់ស្បែកក្រោយពេលស្លាប់ឡើយ នេះបើយោងតាមមតិរបស់មេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាំ) ទាំងបួននៃសាសនាឥស្លាម និងអ្នកដទៃទៀត។ ទោះបីជាមានមតិមួយចំនួនតូចដែលថាគួរកាត់ក៏ដោយ ក៏មតិនោះមិនមានទម្ងន់អ្វីឡើយ ព្រោះវាជាការធ្វើទារុណកម្មលើសព (មូស្លះ) ហើយព្យាការី ﷺ បានហាមឃាត់ការធ្វើទារុណកម្មលើសព។ ម្យ៉ាងទៀត គោលបំណងនៃការកាត់ស្បែកគឺដើម្បីការពារកុំឱ្យទឹកនោមដក់នៅក្នុងស្បែកគ្របលិង្គ ប៉ុន្តែនៅពេលស្លាប់ទៅ គេមិនអាចនោមបានទៀតឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកប្រាជ្ញមានការខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីការកាត់ក្រចក ការកោរសក់អាថ៌កំបាំង និងរោមក្លៀក ក៏ដូចជាការកាត់ពុកមាត់សព។ អ្នកខ្លះយល់ថាគួរធ្វើ (ដូចជា អ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត) ព្រោះវាជាការសម្អាត ហើយលោក សាអ៊ត ប៊ីន អាប៊ី វ៉ាក់កោះ ក៏ធ្លាប់បានហៅគេឱ្យយកកាំបិតកោរនៅពេលលោកងូតទឹកសព។ ចំណែកអ្នកខ្លះទៀតមិនយល់ថាគួរធ្វើនោះទេ (ដូចជា អ៊ីម៉ាំ សាហ្វីអី) ដោយប្រៀបធៀបទៅនឹងការកាត់ស្បែក។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក * ចំពោះសំណួរអំពីការខ្ទាតទឹកនោមមកលើខ្លួន ឬសម្លៀកបំពាក់ក្នុងពេលសឡាត ឬក្រៅពេលសឡាត ហើយមិនអាចលាងសម្អាតបានក្នុងពេលសឡាត តើត្រូវសឡាតទាំងមានភាពមិនស្អាត (ណាច៊ីស) ឬយ៉ាងណា? ចម្លើយ៖ ប្រសិនបើអ្នកនោះមានជំងឺនោមទាស់ (សាល់ឡាស៊ុល ប៉ូល) នោះគេស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដូចអ្នកដែលមានឈាមរដូវមិនឈប់ (មូស្តាហ៊ីដោះ) និងអ្នកដែលមានស្ថានភាពស្រដៀងគ្នា។ អ្នកដែលមានការបន្ទោរបង់មិនឈប់ឈរ ដែលមិនអាចរកពេលវេលាសម្រាប់ធ្វើតូហ័រ (សម្អាតខ្លួន) និងសឡាតបាន នោះគេត្រូវធ្វើវូឌូ ហើយសឡាតតាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើទៅបាន។ ប្រសិនបើទឹកនោមហូរចេញក្នុងពេលសឡាត ក៏វាមិនបង្កផលប៉ះពាល់អ្វីដែរ ប៉ុន្តែគេត្រូវប្រើឧបករណ៍ការពារដើម្បីកុំឱ្យទឹកនោមហូរទៅដល់...

រាងកាយ និងសម្លៀកបំពាក់របស់គាត់។ ប្រសិនបើគាត់មិនអាចធ្វើដូច្នេះបានទេ នោះអល់ឡោះមិនបង្ខំអ្នកណាម្នាក់លើសពីសមត្ថភាពរបស់គេឡើយ។ ចំណែកឯប្រសិនបើគាត់មិនមានជំងឺនោមទាស់ទេ នោះគាត់ត្រូវតែលាងសម្អាតទឹកនោមចេញពីដងខ្លួន និងសម្លៀកបំពាក់របស់គាត់។ ប្រសិនបើគាត់រកទឹកសម្រាប់លាងសម្អាតមិនបានទេ នោះគាត់ត្រូវធ្វើសឡាតទាំងមានភាពមិនស្អាត (ណាចាស) នៅលើដងខ្លួន និងសម្លៀកបំពាក់របស់គាត់ ហើយគាត់មិនត្រូវពន្យារពេលសឡាតរហូតដល់ផុតម៉ោងដើម្បីរង់ចាំរកទឹកនោះឡើយ ហើយគាត់ក៏មិនចាំបាច់ធ្វើសឡាតនោះឡើងវិញដែរ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក * ចំពោះសំណួរអំពីអ្នកដែលត្រូវបានគេសម្លាប់ ប្រសិនបើគាត់ស្លាប់ដោយមានរបួសហើយមានឈាមហូរចេញពីរបួសនោះ តើគេត្រូវងូតទឹកសព (ហ្គូសល់) និងធ្វើសឡាតលើរូបគាត់ដែរឬទេ? ចម្លើយ៖ ប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកស្លាប់ក្នុងសមរភូមិប្រឆាំងនឹងពួកកាហ្វិរ (អ្នកមិនជឿ) នោះគេមិនត្រូវងូតទឹកសពឱ្យគាត់ឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវកប់គាត់ទាំងសម្លៀកបំពាក់ដែលគាត់ស្លាប់នោះតែម្តង ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍អំពីអ្នកស្លាប់ក្នុងសមរភូមិអ៊ូហូដថា៖ «ចូររុំសពពួកគេទាំងមានរបួស និងឈាមរបស់ពួកគេចុះ ព្រោះថាពួកគេម្នាក់ៗនឹងមកដល់នៅថ្ងៃបរលោកដោយមានរបួសហូរឈាម ពណ៌របស់វាគឺជាពណ៌ឈាម ហើយក្លិនរបស់វាគឺជាក្លិនទឹកអប់មូស្ក៍»។ ចំពោះការធ្វើសឡាតលើសពអ្នកស្លាប់ក្នុងសមរភូមិវិញ គឺមានការខ្វែងគំនិតគ្នាយ៉ាងល្បីល្បាញ។ ចំណែកអ្នកដែលត្រូវបានមូស្លីមសម្លាប់ដោយអយុត្តិធម៌វិញ ក៏មានការខ្វែងគំនិតគ្នាដែរ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ឃើញថា ត្រូវងូតទឹកសព និងធ្វើសឡាតលើរូបគាត់។ រីឯអ្នកដែលត្រូវបានគេសម្លាប់ដោយការកាត់ទោស (កីសាស) វិញ គឺត្រូវងូតទឹកសព និងធ្វើសឡាតលើរូបគាត់ដោយមានការឯកភាពគ្នា។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគេរងរបួស ហើយបន្ទាប់ពីរបួសនោះ គាត់បានបរិភោគ ឬផឹកទឹក ដូចករណីដែលបានកើតឡើងចំពោះ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខ័ត្តតប នោះគាត់ត្រូវតែងូតទឹកសព និងធ្វើសឡាតលើរូបគាត់។

ចំពោះសំណួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលបានលួចយកស្ត្រីជាឈ្លើយសឹកពីក្រុមមូហ្គុល (Mughal) ឬពីអ្នកដទៃ ដែលស្ត្រីនោះគ្មានអ្នកថែរក្សា ហើយបុរសនោះចង់នាំនាងរត់គេចខ្លួន ដោយលាក់បាំងនាងទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ព្រមទាំងនៅដាច់ដោយឡែកជាមួយនាងដោយលាក់កំបាំងពីការភ័យខ្លាចចំពោះក្រុមមូហ្គុល។ បន្ទាប់មក បុរសនោះមានបំណងចង់រៀបការជាមួយនាង ហើយបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមធ្វើជាសាក្សីចំពោះអល់ឡោះ និងទេវតាទាំងឡាយរបស់ទ្រង់ថា ខ្ញុំបានពេញចិត្តយកនាងធ្វើជាភរិយា ហើយថ្លៃបណ្ណាការរបស់នាងគឺប៉ុណ្ណេះៗ»។ រួចស្ត្រីនោះក៏បានឆ្លើយតបថា...

ជំពូក ចំពោះសំណួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលលួចយកស្ត្រីជាឈ្លើយសឹកពីពួកម៉ូហ្គោល (Mughal) ឬពីក្រុមដទៃទៀត ដែលនាងគ្មានអ្នកថែរក្សា ហើយបុរសនោះចង់នាំនាងរត់គេចខ្លួន ដោយលាក់បាំងនាងទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ និងនៅដាច់ដោយឡែកជាមួយនាងដោយសារខ្លាចពួកម៉ូហ្គោល។ បុរសនោះចង់រៀបការជាមួយនាង ហើយបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមធ្វើជាសាក្សីចំពោះអល់ឡោះ និងទេវតាទាំងឡាយរបស់ទ្រង់ថា ខ្ញុំពេញចិត្តនឹងយកនាងធ្វើជាភរិយា ហើយថ្លៃបណ្ណាការ (មហ៍រ) គឺប៉ុណ្ណេះៗ»។ រីឯស្ត្រីនោះក៏បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមធ្វើជាសាក្សីចំពោះអល់ឡោះ និងទេវតាទាំងឡាយរបស់ទ្រង់ថា ខ្ញុំពេញចិត្តនឹងថ្លៃបណ្ណាការដែលបានកំណត់នេះ ហើយខ្ញុំព្រមទទួលយកគាត់ជាស្វាមី»។ តើការរៀបការនេះអនុញ្ញាតដែរឬទេ ក្នុងស្ថានភាពចាំបាច់ និងការភ័យខ្លាចពីការសម្លាប់ ឬការធ្លាក់ទៅក្នុងអំពើហ្ស៊ីណា (អំពើខុសប្រវេណី) ដោយសារតែការនៅដាច់ដោយឡែកជាមួយគ្នាក្នុងអំឡុងពេលធ្វើដំណើរដ៏វែងឆ្ងាយ និងការដែលនាងត្រូវបង្ហាញខ្លួននៅចំពោះមុខគាត់ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ? ចម្លើយ៖ ប្រសិនបើគាត់អាចនាំនាងទៅកាន់ទីកន្លែងណាមួយដែលអាជ្ញាធរនៅទីនោះអាចរៀបចំពិធីរៀបការឱ្យពួកគេបាន នោះគាត់ត្រូវតែទៅ ឬចាត់តាំងអ្នកតំណាង។ ប្រសិនបើចៅក្រមនៅទីនោះមិនរៀបចំពិធីឱ្យទេ នោះត្រូវឱ្យអ្នកដែលមានអំណាចផ្សេងទៀតរៀបចំពិធីឱ្យ ដូចជាមេបញ្ជាការសឹក, មេភូមិ, មេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់, ទួរគីស្ថាន ឬឃឺដ។ នៅពេលណាដែលអ្នកមានអំណាច (អ្នកដែលគេគោរពតាម) ជាអ្នករៀបចំពិធីរៀបការឱ្យ នោះការរៀបការគឺអនុញ្ញាត។ នេះគឺជាទស្សនៈដែលបានបញ្ជាក់ដោយ អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល និងអ្នកដទៃទៀត។ អះម៉ាត់ បានបញ្ជាក់ថា មេបញ្ជាការសឹកអាចរៀបចំពិធីរៀបការបាន ប្រសិនបើចៅក្រមជាអ្នកប្រកាន់មនោគមវិជ្ជាខុសឆ្គង (ជះមី) ហើយមេភូមិក៏អាចរៀបចំពិធីបានដែរ ប្រសិនបើគ្មានចៅក្រមនៅទីនោះ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើនាងចាត់តាំងអ្នកប្រាជ្ញដ៏ល្បីល្បាញ ឬខតីប (អ្នកថ្លែងធម្មទេសនា) នៃភូមិឱ្យធ្វើជាអ្នកតំណាង នោះក៏អនុញ្ញាតឱ្យគាត់រៀបចំពិធីឱ្យនាងបាន។ ប្រសិនបើការធ្វើបែបនេះមិនអាចទៅរួចទាំងអស់ នាងអាចចាត់តាំងបុរសមូស្លីមម្នាក់ឱ្យរៀបចំពិធីរៀបការឱ្យនាងជាមួយបុរសនោះ ដោយនាងមិនចាំបាច់ធ្វើកិច្ចសន្យាដោយផ្ទាល់ឡើយ។ ហើយប្រសិនបើការធ្វើបែបនេះមិនអាចទៅរួចទៀត ហើយពួកគេមានតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងការរៀបការ នោះនាងអាចរៀបការដោយខ្លួនឯងបាន។ ព្រោះអ្វីដែលអល់ឡោះបានបង្គាប់ក្នុងកិច្ចសន្យា និងរឿងផ្សេងៗទៀត គឺតម្រូវឱ្យធ្វើនៅពេលដែលមានលទ្ធភាព ប៉ុន្តែនៅពេលដែលគ្មានលទ្ធភាព អល់ឡោះមិនបង្គាប់ឱ្យព្រលឹងណាមួយលើសពីសមត្ថភាពរបស់ខ្លួនឡើយ។ ដូច្នេះ អ្វីដែលមនុស្សត្រូវការចាំបាច់ដូចជាការរៀបការ មិនត្រូវបានហាមឃាត់ដោយសារតែពួកគេមិនអាចបំពេញលក្ខខណ្ឌមួយចំនួនដែលបានបង្គាប់នោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ អ្វីដែលពួកគេមិនអាចបំពេញបាន គឺត្រូវបានលើកលែង។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក ចំពោះសំណួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលអានគម្ពីរគួរអានដោយបញ្ចេញសំឡេងខ្លាំងៗ ហើយគ្មានអ្នកណាម្នាក់នៅក្បែរដើម្បីសួរនាំគាត់អំពីការអានខុស (លហ្ន៍) នោះទេ ហើយប្រសិនបើគាត់ជួបប្រទះនឹងចំណុចណាមួយដែលគាត់មិនច្បាស់ គាត់ក៏បើកមើលក្នុងគម្ពីរមូសហ្វ (គម្ពីរគួរអាន) តើគាត់មានបាបដែរឬទេ? ចម្លើយ៖ ប្រសិនបើមនុស្សមានតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងការអានគម្ពីរគួរអានចំពោះមុខពួកគេ នោះគាត់ត្រូវអានតាមលទ្ធភាពដែលគាត់អាចធ្វើទៅបាន។

ចំពោះបញ្ហាដែលមិនច្បាស់លាស់ ត្រូវត្រឡប់ទៅរកគម្ពីរអាល់គម្ពីរគួរអានវិញ។ អល់ឡោះមិនដាក់បន្ទុកលើព្រលឹងណាមួយលើសពីសមត្ថភាពរបស់វាឡើយ។ ហើយមិនត្រូវបោះបង់ចោលការអានអ្វីដែលខ្លួនត្រូវការ និងទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវាឡើយ ដោយសារតែការភាន់ច្រឡំដែលកើតមានឡើងជួនកាលនោះទេ ប្រសិនបើវាមិនបង្កឱ្យមានផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក ចំពោះសំណួរអំពីឃាតករដែលសម្លាប់មនុស្សដោយអចេតនា ឬដោយចេតនា តើការបង់កាហ្វារ៉ោះ (សំណងលោះបាប) ដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរអាល់គម្ពីរគួរអាន អាចលុបលាងបាបរបស់គេបានដែរឬទេ? ឬមួយគេត្រូវទទួលទោសប្រហារជីវិត ឬបង់ឌីយ៉ះ (សំណងឈាម)? ចម្លើយគឺ៖ [ការសម្លាប់ដោយអចេតនា មិនតម្រូវឱ្យមានអ្វីក្រៅពីការបង់ឌីយ៉ះ និងការបង់កាហ្វារ៉ោះនោះទេ ហើយវាក៏មិនមានបាបកម្មអ្វីដែរ។ ចំណែកឯឃាតករដែលសម្លាប់ដោយចេតនាវិញ គឺគេត្រូវទទួលបាបកម្ម។ ប្រសិនបើក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកស្លាប់បានលើកលែងទោសឱ្យ ឬទទួលយកឌីយ៉ះ នោះវាមិនអាចលុបលាងសិទ្ធិរបស់អ្នកស្លាប់នៅថ្ងៃបរលោកបានឡើយ។ ហើយប្រសិនបើពួកគេសម្លាប់ឃាតករនោះវិញ ក្នុងមហ្សហាបរបស់អាហ្មាត់ (Ahmad) មានការខ្វែងគំនិតគ្នា ប៉ុន្តែទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវជាងគឺ សិទ្ធិនោះមិនត្រូវបានលុបចោលឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើឃាតករមានអំពើល្អច្រើន នោះអំពើល្អខ្លះរបស់គេនឹងត្រូវដកយកទៅឱ្យអ្នកស្លាប់រហូតដល់អ្នកស្លាប់ពេញចិត្ត ឬអល់ឡោះនឹងផ្តល់សំណងដល់អ្នកស្លាប់ពីព្រះអង្គផ្ទាល់ ប្រសិនបើឃាតករនោះបានសារភាពបាបដោយស្មោះត្រង់។ ចំពោះឃាតករដោយអចេតនា គឺត្រូវតែបង់ឌីយ៉ះ តាមបទបញ្ញត្តិនៃគម្ពីរអាល់គម្ពីរគួរអាន និងតាមការឯកភាពគ្នារបស់បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញ (អាយ៉ាំម៉ះ)]។ ការបង់ឌីយ៉ះគឺចាំបាច់សម្រាប់មូស្លីម និងអ្នកដែលស្ថិតក្នុងកិច្ចសន្យាសន្តិភាព (មូអាហាត) ដូចដែលគម្ពីរអាល់គម្ពីរគួរអានបានបង្ហាញ ហើយនេះក៏ជាទស្សនៈរបស់ពួកសាលហ្វ៍ និងបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញដែរ ដែលមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នានៅក្នុងសម័យមុនឡើយ។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញខ្លះក្នុងសម័យក្រោយមកទៀតនៃក្រុមហ្សាហ៊ីរីយ៉ះ បានអះអាងថា អ្នកដែលស្ថិតក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋឥស្លាម (ហ្ស៊ីមមី) មិនមានឌីយ៉ះសម្រាប់គេឡើយ។ ចំណែកឃាតករដោយចេតនាវិញ គឺត្រូវទទួលទោសប្រហារជីវិត (ក្វដ)។ ប្រសិនបើពួកគេព្រមព្រៀងគ្នាលើការបង់ឌីយ៉ះ នោះវាជាការអនុញ្ញាតតាមបទបញ្ញត្តិ និងការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ្មា)។ ឌីយ៉ះក្នុងករណីនេះត្រូវចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ឃាតករផ្ទាល់ ខុសពីករណីសម្លាប់ដោយអចេតនា ដែលឌីយ៉ះត្រូវចេញដោយក្រុមគ្រួសារញាតិសន្តានរបស់ឃាតករ (អាគីឡោះ)។ ចំពោះកាហ្វារ៉ោះវិញ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនលើសលប់យល់ឃើញថា៖ ការសម្លាប់ដោយចេតនាគឺធ្ងន់ធ្ងរពេកដែលមិនអាចលុបលាងបានដោយគ្រាន់តែបង់កាហ្វារ៉ោះឡើយ។ ពួកគេក៏បាននិយាយដូចគ្នានេះដែរចំពោះការស្បថកុហកដោយចេតនា (យ៉ាមីន ហ្គាមូស)។ នេះគឺជាមហ្សហាបរបស់ម៉ាលីក, អាប៊ូហានីហ្វះ និងអាហ្មាត់ ក្នុងទស្សនៈដ៏ល្បីល្បាញរបស់លោក ដូចដែលពួកគេបានឯកភាពគ្នាថា អំពើហ្ស៊ីណា (សហាយស្មូន) គឺធ្ងន់ធ្ងរពេកដែលមិនអាចលុបលាងបានដោយកាហ្វារ៉ោះ ទោះបីជាកាហ្វារ៉ោះមានកាតព្វកិច្ចចំពោះការរួមភេទក្នុងករណីធ្វើហ្ស៊ីហារ ឬការរួមភេទក្នុងខែរ៉ាម៉ាដនក៏ដោយ។ [ចំណែកអាស្សាហ្វ៊ីអាយ និងអាហ្មាត់ ក្នុងរាយការណ៍មួយទៀតបានមានប្រសាសន៍ថា៖ កាហ្វារ៉ោះគឺចាំបាច់ត្រូវធ្វើសម្រាប់ការសម្លាប់ដោយចេតនា] និងការស្បថកុហកដោយចេតនា។ ហើយពួកគេបានឯកភាពគ្នាថា បាបកម្មមិនអាចលុបលាងបានដោយគ្រាន់តែការបង់កាហ្វារ៉ោះតែមួយមុខនោះទេ។

ជំពូក៖ ចំពោះស្រា និងរបស់ហារ៉ាម (របស់ដែលអល់ឡោះហាមឃាត់) តើវាជា «រីសគី» (ការផ្គត់ផ្គង់) ដែលអល់ឡោះប្រទានដល់អ្នកល្ងង់ខ្លៅ ឬក៏ពួកគេគ្រាន់តែបរិភោគនូវអ្វីដែលត្រូវបានកំណត់ទុកសម្រាប់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ? ចម្លើយ៖ ពាក្យថា «រីសគី» គឺមានន័យពីរយ៉ាង៖ ទីមួយគឺអ្វីដែលអល់ឡោះបានអនុញ្ញាតឱ្យបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ ឬអ្វីដែលទ្រង់ប្រគល់សិទ្ធិជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិឱ្យពួកគេ។ ទីពីរគឺអ្វីដែលបាវបម្រើប្រើប្រាស់សម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត។ ប្រភេទទីមួយ៖ ដូចជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលថា៖ ﴿ហើយចូរចំណាយចេញពីអ្វីដែលយើងបានផ្តល់ជា «រីសគី» ដល់អ្នករាល់គ្នា﴾ និងព្រះបន្ទូលដែលថា៖ ﴿ហើយពួកគេចំណាយចេញពីអ្វីដែលយើងបានផ្តល់ជា «រីសគី» ដល់ពួកគេ﴾។ «រីសគី» ក្នុងន័យនេះគឺសំដៅលើរបស់ហាឡាល់ (របស់ដែលអនុញ្ញាត) និងអ្វីដែលជាកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់ ដែលមិនរាប់បញ្ចូលស្រា ឬរបស់ហារ៉ាមឡើយ។ ប្រភេទទីពីរ៖ ដូចជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលថា៖ ﴿ហើយគ្មានសត្វណាមួយនៅលើផែនដីនេះឡើយ ក្រៅពីអល់ឡោះជាអ្នកធានាផ្តល់ «រីសគី» ដល់វា﴾។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ទ្រង់ផ្តល់ «រីសគី» ដល់សត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ ប៉ុន្តែសត្វទាំងនោះមិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិឡើយ ហើយក៏មិនមែនមានន័យថាអល់ឡោះអនុញ្ញាតឱ្យវាបរិភោគតាមផ្លូវច្បាប់សាសនាដែរ ព្រោះសត្វតិរច្ឆានមិនស្ថិតនៅក្រោមការកំណត់នៃកាតព្វកិច្ចសាសនា (តាក់លីហ្វ) ឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរចំពោះកុមារតូចៗ និងអ្នកដែលវិកលចរិត។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលជាហារ៉ាម ដែលបាវបម្រើប្រើប្រាស់សម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតនោះ គឺវាស្ថិតក្នុងចំណោមអ្វីដែលអល់ឡោះបានដឹងថា បាវបម្រើនោះនឹងបរិភោគវា ហើយទ្រង់បានកំណត់ទុកនូវរឿងនោះ។ វាពុំមែនជាអ្វីដែលទ្រង់បានអនុញ្ញាត ឬប្រគល់សិទ្ធិជាកម្មសិទ្ធិឱ្យនោះទេ។ ដូចដែលមានចែងក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ពីលោក អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ ពីព្យាការី ﷺ ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការបង្កើតរបស់ម្នាក់ៗក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នា ត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងផ្ទៃម្តាយរយៈពេលសែសិបថ្ងៃ បន្ទាប់មកវាក្លាយជាដុំឈាមក្នុងរយៈពេលដូចគ្នានេះ ហើយបន្ទាប់មកវាក្លាយជាដុំសាច់ក្នុងរយៈពេលដូចគ្នានេះដែរ។ បន្ទាប់មកទេវតាត្រូវបានបញ្ជូនមក ហើយត្រូវបានបញ្ជាឱ្យកត់ត្រាពាក្យបួនម៉ាត់៖ ឱ្យកត់ត្រាអំពី «រីសគី» របស់គេ, អាយុរបស់គេ, ការងាររបស់គេ, និងថាតើគេជាមនុស្សអភ័ព្វ ឬជាមនុស្សមានសំណាង។ បន្ទាប់មកវិញ្ញាណក៏ត្រូវបានផ្លុំចូលក្នុងខ្លួនគេ»។ បន្ទាប់មកទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា៖ «សូមស្បថដោយព្រះអង្គដែលព្រលឹងរបស់ខ្ញុំស្ថិតក្នុងព្រះហស្តរបស់ទ្រង់! ពិតណាស់ ម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាអាចនឹងធ្វើការងាររបស់ពួកអ្នកឋានសួគ៌ រហូតដល់ចន្លោះរវាងគេ និងឋានសួគ៌នៅសល់តែមួយហត្ថប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែអ្វីដែលត្រូវបានកត់ត្រាទុក (ក្នុងកំណត់ត្រាវាសនា) បានវ៉ាគេមុន ទើបគេធ្វើការងាររបស់ពួកអ្នកឋាននរក រួចក៏ចូលទៅក្នុងឋាននរកនោះ»។

«ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នក (ដែលកំពុងធ្វើអំពើអាក្រក់) អាចនឹងធ្វើការងាររបស់ពួកអ្នកនរក រហូតដល់ចន្លោះរវាងគេ និងនរកនៅសល់តែមួយហត្ថប៉ុណ្ណោះ ក៏មានកំណត់ត្រា (វាសនា) មកដល់មុនគេ ហើយគេក៏ងាកមកធ្វើការងាររបស់ពួកអ្នកឋានសួគ៌វិញ រហូតដល់គេបានចូលទៅក្នុងឋានសួគ៌នោះ»។ ចំណែកឯទ្រព្យសម្បត្តិដែលហារ៉ាម (មិនអនុញ្ញាត) គឺវាស្ថិតនៅក្នុងអ្វីដែលអល់ឡោះបានកំណត់ទុក និងអ្វីដែលពួកម៉ាឡាអ៊ីកាត់បានកត់ត្រាទុក។ វាជាអ្វីដែលស្ថិតនៅក្រោមការកំណត់ និងការបង្កើតរបស់អល់ឡោះ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អល់ឡោះបានហាមឃាត់វា និងបានព្រមានពីវា ហើយអ្នកដែលប្រព្រឹត្តវា នឹងត្រូវទទួលរងនូវកំហឹង ការស្តីបន្ទោស និងការដាក់ទណ្ឌកម្មពីអល់ឡោះ តាមអ្វីដែលគេសមនឹងទទួលបាន។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក៖ តើជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់) ជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត ឬមិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត? ចម្លើយ៖ បញ្ហានេះមានការខ្វែងគំនិតគ្នាយ៉ាងខ្លាំង នៅពេលដែលការសាកល្បង (មិហ្នះ) របស់ក្រុមចាស់មីយ៉ះ (Jahmiyyah) បានលេចឡើង ពាក់ព័ន្ធនឹងគម្ពីរគួរអានថា តើវាជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត ឬមិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត? វាគឺជាការសាកល្បងដែលបានកើតឡើងចំពោះអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ និងអ្នកប្រាជ្ញមូស្លីមដទៃទៀត ដែលមានរឿងរ៉ាវជាច្រើនដែលមិនអាចរៀបរាប់អស់នៅទីនេះ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលពាក្យដែលថា «គួរអានគឺជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលមិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត» បានលេចឡើង ហើយអល់ឡោះបានពន្លត់ភ្លើងរបស់ក្រុមចាស់មីយ៉ះដែលបដិសេធគុណសម្បត្តិរបស់អល់ឡោះនោះ ក៏មានក្រុមមួយបាននិយាយថា៖ «ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលទ្រង់បានបញ្ចុះមក គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត»។ ពួកគេបានបង្ហាញពីបញ្ហានេះតាមរយៈពាក្យសម្តី ដោយពួកគេនិយាយថា៖ «ការបញ្ចេញសំឡេងរបស់យើងចំពោះគួរអាន គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត» ឬ «ការសូត្រ ឬការអានរបស់យើងចំពោះវា គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត»។ គោលបំណងរបស់ពួកគេមិនមែនគ្រាន់តែសំដៅលើសំឡេង និងចលនារបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេបានបញ្ចូលព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះផ្ទាល់ ដែលយើងអានដោយសំឡេង និងចលនារបស់យើង ទៅក្នុងសម្តីរបស់ពួកគេ។ ក្រុមមួយទៀតបានជំទាស់នឹងពួកគេដោយនិយាយថា៖ «ការបញ្ចេញសំឡេងរបស់យើងចំពោះគួរអាន មិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតនោះទេ»។ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានឆ្លើយតបទៅនឹងក្រុមទាំងពីរនេះដោយនិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលនិយាយថា ការបញ្ចេញសំឡេងរបស់ខ្ញុំចំពោះគួរអាន គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត នោះគេគឺជាក្រុមចាស់មីយ៉ះ។ ហើយអ្នកណាដែលនិយាយថា វាមិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត នោះគេគឺជាអ្នកបង្កើតរឿងថ្មី (មូបតៈដិអ៍)»។ នៅពេលនោះ មនុស្សម្នាក៏បាននិយាយអំពីបញ្ហាជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់)។ ក្រុមមួយបាននិយាយថា៖ «ជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់) គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត» ហើយពួកគេបានបញ្ចូលអ្វីដែលអល់ឡោះបានមានព្រះបន្ទូលអំពីជំនឿ ដូចជាព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ «ឡាអ៊ីឡាហះ អ៊ីលឡល់ឡោះ» (គ្មានព្រះណាគួរគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ) ទៅក្នុងនោះ។ ដូច្នេះ ផលវិបាកនៃពាក្យរបស់ពួកគេគឺថា ពាក្យនេះផ្ទាល់គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត ហើយអល់ឡោះមិនបានមានព្រះបន្ទូលដោយពាក្យនេះទេ។ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានចាត់ទុកពួកគេថាជាអ្នកបង្កើតរឿងថ្មី ហើយបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជំនឿមានជាងហុកសិបសាខា ដែលខ្ពស់បំផុតគឺពាក្យ ឡាអ៊ីឡាហះ អ៊ីលឡល់ឡោះ»។ តើពាក្យ «ឡាអ៊ីឡាហះ អ៊ីលឡល់ឡោះ» អាចជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតដែរឬ? គោលបំណងរបស់លោកគឺថា អ្នកណាដែលនិយាយថាវាជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតជាដាច់ខាត នោះផលវិបាកនៃពាក្យរបស់គេគឺថា អល់ឡោះមិនបានមានព្រះបន្ទូលដោយពាក្យនេះទេ។ ដូចគ្នានឹងអ្នកដែលនិយាយថា ការបញ្ចេញសំឡេង ការសូត្រ និងការអានគួរអានរបស់យើង គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត នោះផលវិបាកនៃពាក្យរបស់គេគឺថា អល់ឡោះមិនបានមានព្រះបន្ទូលដោយគួរអានដែលទ្រង់បានបញ្ចុះមកនោះទេ ហើយគួរអានដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកនោះ មិនមែនជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះឡើយ ហើយថាជីព្រីលបានចុះមកជាមួយអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតដែលមិនមែនជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ ហើយពួកមូស្លីមអានគួរអានដែលមិនមែនជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ។ វាត្រូវបានដឹងយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងសាសនាឥស្លាមថា គួរអានដែលពួកមូស្លីមអាន គឺជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ តាអាឡា ទោះបីជាវាត្រូវបានគេឮពីអ្នកដែលនាំសារមកក៏ដោយ។ ព្រះបន្ទូលអាចត្រូវបានឮពីអ្នកដែលនិយាយវា ដូចដែលមូសាបានឮដោយផ្ទាល់ដោយគ្មានអ្នកកណ្តាល។ នេះគឺជាការឮដោយផ្ទាល់ ដូចជាការមើលឃើញអ្វីមួយដោយផ្ទាល់។ ហើយវាអាចត្រូវបានឮពីអ្នកដែលនាំសារមក នោះគឺជាការឮដោយប្រយោល ដូចជាការមើលឃើញអ្វីមួយនៅក្នុងទឹក ឬកញ្ចក់ ដែលជាការមើលឃើញដោយប្រយោលមិនមែនដោយផ្ទាល់។ នៅពេលដែលអល់ឡោះ តាអាឡា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកមូស្រ៊ីគីន (អ្នកដែលដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) សុំការការពារពីអ្នក ចូរអ្នកផ្តល់ការការពារដល់គេ រហូតដល់គេបានឮព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ﴾ នោះវាត្រូវបានដឹងច្បាស់ចំពោះអ្នកទាំងអស់ដែលត្រូវបានគេអំពាវនាវដោយគួរអានថា គេឮដោយប្រយោលពីអ្នកនាំសារ មិនមែនមានន័យថាគេឮពីអល់ឡោះផ្ទាល់ដូចដែលមូសា ប៊ីន អ៊ីមរ៉ន បានឮនោះទេ។ នេះគឺជាអត្ថន័យដែលពួកសាលហ្វ (អ្នកជំនាន់មុន) និងពួកអ៊ីម៉ាមប្រកាន់យក។ បន្ទាប់មក ក៏មានពាក្យសម្តីផ្សេងទៀតកើតឡើង។ ក្រុមមួយយល់ថាគេបានឮពីអល់ឡោះផ្ទាល់... ក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលនិយាយថា គេឮសំឡេងរបស់អ្នកអានពីអល់ឡោះ។ អ្នកខ្លះទៀតនិយាយថា សំឡេងរបស់ម្ចាស់ (អល់ឡោះ) បានចូលទៅក្នុងខ្លួនអ្នកបម្រើ។ អ្នកខ្លះទៀតនិយាយថា វាបានបង្ហាញនៅក្នុងខ្លួនគេ ប៉ុន្តែមិនបានចូលទៅក្នុងខ្លួនគេទេ។ អ្នកខ្លះទៀតនិយាយថា យើងមិននិយាយថាវាបង្ហាញ ឬចូលទៅក្នុងខ្លួនគេទេ។ បន្ទាប់មក អ្នកខ្លះទៀតនិយាយថា សំឡេងដែលបានឮនោះមិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត ឬជាអ្វីដែលបុរាណ (កូឌីម)។ អ្នកខ្លះទៀតនិយាយថា គេឮសំឡេងពីរពីទ្រង់៖ មួយជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត និងមួយទៀតមិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត។ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលនិយាយថាវាត្រូវបានឮពីអល់ឡោះ មានអ្នកដែលនិយាយថា គេឮអត្ថន័យដ៏បុរាណដែលស្ថិតនៅនឹងខ្លួនរបស់អល់ឡោះ ព្រមជាមួយការឮសំឡេងដែលទើបនឹងកើតឡើង។ ពួកគេនិយាយថា៖ គេឮទាំងអ្វីដែលបុរាណ និងអ្វីដែលទើបនឹងកើតឡើង។ ក្រុមមួយទៀតនិយាយថា៖ មនុស្សមិនបានឮព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះទេ ទាំងពីអល់ឡោះ និងទាំងពីអ្នកដទៃ។ ពួកគេនិយាយថា៖ ព្រោះព្រះបន្ទូលមិនអាចឮបានក្រៅពីអ្នកនិយាយ។ បន្ទាប់មក ក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលនិយាយថា គេឮការរៀបរាប់របស់វា ហើយអ្នកខ្លះទៀតនិយាយថា គេឮការបកស្រាយរបស់វា មិនមែនការរៀបរាប់របស់វាទេ។ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលនិយាយថាវាជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត មានអ្នកដែលនិយាយថា៖ គេឮពីរយ៉ាង គឺព្រះបន្ទូលដែលត្រូវបានបង្កើតដែលអល់ឡោះបានបង្កើតវា និងសំឡេងដែលជារបស់អ្នកបម្រើ។ ពាក្យសម្តីទាំងអស់នេះគឺជាការបង្កើតរឿងថ្មី (ប៊ីដអះ) ដែលពួកសាលហ្វមិនដែលនិយាយអ្វីទាំងអស់ ហើយវាសុទ្ធតែជាមោឃៈទាំងតាមផ្លូវសាសនា និងបញ្ញា។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលជំរុញឱ្យពួកគេនិយាយបែបនេះ គឺដោយសារតែការប្រើប្រាស់ពាក្យដែលមិនច្បាស់លាស់ និងការភាន់ច្រឡំក្នុងអត្ថន័យ។ ព្រោះនៅពេលដែលគេនិយាយថា «ខ្ញុំបានឮហ្សៃដ៍» ហើយគេនិយាយថា «នេះគឺជាព្រះបន្ទូលរបស់ហ្សៃដ៍» នោះវាសំដៅទៅលើព្រះបន្ទូលដែលគេបាននិយាយដោយពាក្យសម្តី និងអត្ថន័យរបស់គេផ្ទាល់ មិនថាវាត្រូវបានឮពីគេផ្ទាល់ ឬពីអ្នកដែលនាំសារមកនោះទេ ដោយដឹងពីភាពខុសគ្នារវាងស្ថានភាពទាំងពីរ។ នៅពេលដែលវាត្រូវបានឮពីគេផ្ទាល់ គឺឮដោយសំឡេងរបស់គេ។ ហើយនៅពេលដែលវាត្រូវបានឮពីអ្នកដទៃ គឺឮពីអ្នកនាំសារនោះ មិនមែនដោយសំឡេងរបស់អ្នកនិយាយនោះទេ ទោះបីជាពាក្យសម្តីនោះជាពាក្យរបស់អ្នកនិយាយក៏ដោយ។ ហើយពេលខ្លះគេនិយាយដោយមានបរិបទថា «នេះគឺជាព្រះបន្ទូលរបស់បុគ្គលនេះ» ទោះបីជាគេបកប្រែវាដោយពាក្យសម្តីផ្សេងក៏ដោយ ដូចដែលអល់ឡោះបានរៀបរាប់ពីព្រះបន្ទូលរបស់អ្នកដែលរៀបរាប់ពីពាក្យសម្តីរបស់ពួកគេពីប្រជាជាតិផ្សេងៗជាភាសាអារ៉ាប់ ទោះបីជាពួកគេបាននិយាយដោយពាក្យសម្តី [ហេប្រ៊ូ] ឬស៊ីរី ឬកូបទិក ឬផ្សេងពីនេះក៏ដោយ។ រឿងរ៉ាវទាំងនេះត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតនៅកន្លែងផ្សេង។ គោលបំណងគឺថា ការខ្វែងគំនិតគ្នាមួយបានកើតឡើងរវាងពួកអ្នកប្រកាន់យកស៊ូណាន់ន់ និងហាឌីស ក្នុងបញ្ហាជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់) និងគួរអាន [ដោយសារតែ] ពាក្យសម្តីដែលមិនច្បាស់លាស់ និងអត្ថន័យដែលស្រដៀងគ្នា។ ក្រុមមួយក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ និងពួកអ្នកប្រកាន់យកស៊ូណាន់ន់ ដូចជា ប៊ូខូរី - អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» - និង មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ណាសរ៍ អាល់ម៉ារ្វ៉ាហ្ស៊ី និងអ្នកដទៃទៀត បាននិយាយថា៖ «ជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់) គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត»។ គោលបំណងរបស់ពួកគេមិនមែនសំដៅលើគុណសម្បត្តិណាមួយរបស់អល់ឡោះ តាអាឡា នោះទេ ប៉ុន្តែគោលបំណងរបស់ពួកគេគឺសំដៅលើសកម្មភាពរបស់ពួកអ្នកបម្រើ។ ហើយពួកអ៊ីម៉ាមនៃស៊ូណាន់ន់បានឯកភាពគ្នាថា សកម្មភាពរបស់ពួកអ្នកបម្រើគឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត ហើយសំឡេងរបស់ពួកអ្នកបម្រើគឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត។ យ៉ះយ៉ា ប៊ីន សាអ៊ីដ អាល់កាត់ថន បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំតែងតែឮពួកមិត្តភក្តិរបស់យើងនិយាយថា សកម្មភាពរបស់ពួកអ្នកបម្រើគឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត»។ មនុស្សមួយចំនួនបានយល់ច្រឡំថា ប៊ូខូរី និងក្រុមនេះបានប្រឆាំងនឹង អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល និងពួកអ៊ីម៉ាមដទៃទៀតនៃស៊ូណាន់ន់។ ប៊ូខូរី បានជួបការលំបាកដោយសាររឿងនេះ រហូតដល់អ្នកកុហកមួយចំនួនបានអះអាងថា នៅពេលដែល ប៊ូខូរី ស្លាប់ អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល បានបញ្ជាមិនឱ្យធ្វើសឡាតលើសពរបស់គាត់។ នេះគឺជាការកុហកយ៉ាងច្បាស់លាស់ ព្រោះ ប៊ូខូរី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) បានស្លាប់បន្ទាប់ពី អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) ប្រហែលដប់ប្រាំឆ្នាំ។ អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ ២៤១ ហ.ស ហើយ ប៊ូខូរី បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ ២៥៦ ហ.ស។ អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល ស្រឡាញ់ ប៊ូខូរី គោរព និងឱ្យតម្លៃគាត់។ ចំណែកឯការគោរពរបស់ ប៊ូខូរី និងអ្នកដូចគាត់ចំពោះអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ គឺជារឿងដែលគេដឹងឮទូទៅ។ នៅពេលដែល ប៊ូខូរី បាននិពន្ធសៀវភៅរបស់គាត់ «ខុលគី អាហ្វអាលីល អ៊ីបាត» (ការបង្កើតសកម្មភាពរបស់ពួកអ្នកបម្រើ) ហើយបានលើកឡើងនៅចុងបញ្ចប់នៃសៀវភៅសហ៊ីហ៍របស់គាត់នូវជំពូកមួយចំនួនក្នុងន័យនេះ គាត់បានលើកឡើងថា ក្រុមទាំងពីរដែលនិយាយថា «ការបញ្ចេញសំឡេងរបស់យើងចំពោះគួរអាន គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត» និងអ្នកដែលនិយាយថា «វាមិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើត» [សុទ្ធតែអះអាង] ថាពួកគេប្រកាន់យកពាក្យរបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល និងអះអាងថាពួកគេនៅលើគោលជំហររបស់គាត់។ (ហើយពាក្យសម្តីរបស់ក្រុមទាំងពីរ គឺជាពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដែលមិនយល់សូម្បីតែបន្តិចពីពាក្យសម្តីរបស់) អាហ្មាត់ - សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់។ ក្រុមមួយទៀតដូចជា អាប់ប៊ុល ហាសាន់ អាល់អាស្ហអារី និង កូឌី អាប់ប៊ូ បាករ៍ ប៊ីន អត្តយីប និង កូឌី អាប់ប៊ូ យ៉ាឡា និងអ្នកដទៃទៀត ដែលនិយាយថាពួកគេ...