ដកស្រង់ចេញពីកេរដំណែលអ្នកប្រាជ្ញឥស្លាម

អ្នកណាដែលបដិសេធនូវអ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ជាក់ ឬបញ្ជាក់នូវអ្វីដែលអល់ឡោះបានបដិសេធ នោះគឺគេបានយកសេចក្តីពិតទៅលាយឡំជាមួយសេចក្តីមិនពិត។ ដូច្នេះ ចាំបាច់ត្រូវតែបែងចែកឱ្យដាច់រវាងសេចក្តីពិត និងសេចក្តីមិនពិតដែលមាននៅក្នុងសម្តីរបស់គេ ដើម្បីអនុវត្តតាមសេចក្តីពិត និងបោះបង់ចោលសេចក្តីមិនពិត។ រាល់អ្វីដែលផ្ទុយពីគម្ពីរ (អាល់គួរអាន) និងស៊ូណាន់ន់ គឺវាផ្ទុយនឹងហេតុផលដ៏ត្រឹមត្រូវផងដែរ ព្រោះថាហេតុផលដ៏ត្រឹមត្រូវមិនដែលផ្ទុយនឹងអ្វីដែលបានបញ្ជូនមកយ៉ាងត្រឹមត្រូវនោះឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្វីដែលបានបញ្ជូនមកយ៉ាងត្រឹមត្រូវពីព្យាការីទាំងឡាយ គឺមិនផ្ទុយគ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ។ ប៉ុន្តែ មនុស្សជាច្រើនយល់ច្រឡំថាវាមានភាពផ្ទុយគ្នា ហើយពួកគេគឺជាអ្នកដែលខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងគម្ពីរ ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយអ្នកដែលបានខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងគម្ពីរ គឺពួកគេស្ថិតនៅក្នុងការបែកបាក់គ្នាដ៏ឆ្ងាយ﴾។ យើងសូមអង្វរករអល់ឡោះដ៏មហិមា សូមទ្រង់មេត្តាណែនាំយើងទៅកាន់ផ្លូវដ៏ត្រង់៖ ផ្លូវនៃអ្នកដែលទ្រង់បានប្រទានពរជ័យដល់ពួកគេ គឺព្យាការីទាំងឡាយ អ្នកដែលមានសច្ចធម៌ អ្នកដែលស្លាប់ក្នុងផ្លូវអល់ឡោះ (ស៊ូហៈដា) និងអ្នកដែលសុចរិត ហើយពួកគេគឺជាមិត្តដ៏ល្អបំផុត។ ជំពូក ទាក់ទងនឹងសំណួរអំពីអ៊ីម៉ាំ (អ្នកដឹកនាំការសឡាត) នៅពេលដែលគាត់បែរទៅរកទិសគីប្លះក្នុងពេលសឡាត តើអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកណាម្នាក់ឈរនៅខាងមុខគាត់ដែរឬទេ? ហើយតើសឡាតរបស់អ្នកដែលឈរនៅខាងមុខអ៊ីម៉ាំរបស់ពួកគេត្រូវបាត់បង់ (មិនទទួលស្គាល់) ដែរឬទេ? ចម្លើយគឺ៖ ស៊ូណាន់ន់ (គន្លងរបស់ព្យាការី) សម្រាប់អ្នកដែលតាមសឡាត គឺត្រូវឈរនៅខាងក្រោយអ៊ីម៉ាំ ប្រសិនបើអាចធ្វើទៅបាន ដូចដែលមូស្លីមទាំងឡាយធ្លាប់ធ្វើនៅខាងក្រោយព្យាការី ﷺ។ ប្រសិនបើអ៊ីម៉ាំសឡាតជាមួយមនុស្សម្នាក់ គាត់ត្រូវឱ្យអ្នកនោះឈរនៅខាងស្តាំរបស់គាត់ ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានធ្វើជាមួយអ៊ីប៊ុន អាប់បាស នៅពេលដែលគាត់ក្រោកឡើងសឡាតជាមួយព្យាការីនៅពេលយប់។ ដំបូងគាត់ឈរនៅខាងឆ្វេងរបស់ព្យាការី រួចព្យាការីក៏បានបង្វិលគាត់មកខាងស្តាំវិញ ដូចមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍ហ្សៃន» (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម)។ ដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍ មូស្លីម» ពីហាឌីសរបស់ ចាប៊ីរ បានបញ្ជាក់ថា ព្យាការីបានឱ្យគាត់ឈរនៅខាងស្តាំ។ បន្ទាប់មក នៅពេលដែល ចាប៊ីរ ប៊ិន សុខរ មកដល់ ព្យាការីក៏បានឱ្យអ្នកទាំងពីរឈរនៅខាងក្រោយគាត់។ ហេតុនេះហើយ ទើបស៊ូណាន់ន់កំណត់ថា ប្រសិនបើអ្នកតាមមានពីរនាក់ឡើងទៅ គឺត្រូវឈរនៅខាងក្រោយអ៊ីម៉ាំ។ ប្រសិនបើឈរនៅចន្លោះអ្នកទាំងពីរ (អ៊ីម៉ាំឈរចំកណ្តាល) ក៏អាចធ្វើទៅបានដែរ ដូចដែល អ៊ីប៊ុន ម៉ាសអ៊ូដ បានឈរនៅចន្លោះ អល់កមះ និង អាល់អាស្វ៉ាត ហើយគាត់បាននិយាយថា៖ «ព្យាការី ﷺ ក៏ធ្លាប់ធ្វើបែបនេះដែរ»។ មានការលើកឡើងថា នោះគឺដោយសារតែម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេជាក្មេង។ ចំណែកឯការឈរនៅខាងមុខអ៊ីម៉ាំវិញ [ទាក់ទងនឹងសឡាតរបស់អ្នកតាម មានបីមតិ៖ ទីមួយ៖ សឡាតនោះមានសុពលភាពជាទូទៅ ទោះបីជាមានការលើកឡើងថាវាជាការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍) ក៏ដោយ។ នេះគឺជាមតិល្បីនៅក្នុងមហ្សហាបរបស់លោក អ៊ីម៉ាំ ម៉ាលីក និងជាមតិចាស់របស់លោក អ៊ីម៉ាំ សាហ្វីអី។ ទីពីរ៖ សឡាតនោះមិនមានសុពលភាពឡើយ។ នេះគឺជាមហ្សហាបរបស់លោក អ៊ីម៉ាំ អាប៊ូ ហានីហ្វះ និងមតិថ្មីរបស់លោក អ៊ីម៉ាំ សាហ្វីអី ហើយក៏ជាមតិល្បីក្នុងមហ្សហាបរបស់លោក អ៊ីម៉ាំ អាហ្មាត់ តាមការយល់ឃើញរបស់អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួន។ ប៉ុន្តែ អត្ថបទរបស់លោក អ៊ីម៉ាំ អាហ្មាត់ បានបង្ហាញពីការបែងចែកករណី ដែលយើងនឹងរៀបរាប់នៅពេលក្រោយ។ ទីបី៖ ប្រសិនបើការឈរនៅខាងមុខនោះគឺដោយសារមានតម្រូវការចាំបាច់ នោះសឡាតមានសុពលភាព បើមិនដូច្នោះទេគឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ នេះគឺជាមតិរបស់អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើន និងជាមតិមួយក្នុងមហ្សហាបរបស់លោក អ៊ីម៉ាំ អាហ្មាត់។ អ្នកប្រាជ្ញមតិទីបីនេះលើកឡើងថា៖ ប្រសិនបើមិនអាចសឡាតនៅខាងក្រោយអ៊ីម៉ាំបាន ដោយសារតែមានមនុស្សច្រើនពេក ឬហេតុផលផ្សេងទៀត នោះការសឡាតនៅខាងមុខអ៊ីម៉ាំគឺអាចធ្វើទៅបាន។ លោក អ៊ីម៉ាំ អាហ្មាត់ បានបញ្ជាក់ពីអ្វីដែលស៊ូណាន់ន់បានកំណត់ក្នុងហាឌីសរបស់ អ៊ុំ វ៉ារ៉កោះ អាល់អាន់សារីយ៉ះ ថាស្រ្តីអាចដឹកនាំសឡាតឱ្យបុរសបានក្នុងករណីចាំបាច់ ដូចជាការសឡាតនៅខែរ៉ាម៉ាដន ប្រសិនបើនាងចេះអានគម្ពីរហើយពួកគេមិនចេះ។ នាងត្រូវឈរនៅខាងក្រោយពួកគេ ព្រោះស្រ្តីមិនត្រូវឈរក្នុងជួរជាមួយបុរសឡើយ ដើម្បីកុំឱ្យនាងនៅខាងមុខពួកគេ។ ដូច្នេះ លោកបានបញ្ជាក់ថា អ្នកតាមក្នុងករណីនេះអាចឈរនៅខាងមុខអ៊ីម៉ាំបាន ដូចមានក្នុងហាឌីស ដើម្បីកុំឱ្យស្រ្តីឈរក្នុងជួរជាមួយបុរស ឬនៅខាងមុខបុរស។ ក្នុងករណីនេះ ការដែលអ្នកតាមឈរនៅខាងមុខអ៊ីម៉ាំ គឺប្រសើរជាងក្នុងសាសនា បើធៀបនឹងការឱ្យស្រ្តីឈរក្នុងជួរជាមួយបុរស។ សរុបមក ការអនុញ្ញាតឱ្យឈរនៅខាងមុខអ៊ីម៉ាំក្នុងករណីចាំបាច់ គឺជាមតិដែលច្បាស់លាស់បំផុត ព្រោះកាតព្វកិច្ចទាំងអស់ក្នុងសឡាតនឹងត្រូវលើកលែងនៅពេលដែលមិនអាចធ្វើបាន។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្វីដែលជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់សឡាតជាក្រុម (ជះម៉ាអា) នឹងត្រូវលើកលែងនៅពេលមានការលំបាក ដូចជាសឡាតក្នុងពេលសង្រ្គាមដែលព្យាការី ﷺ បានធ្វើជាក្រុម។ ដូច្នេះហើយ ការសឡាតជាក្រុមដោយមានការលើកលែងកាតព្វកិច្ចខ្លះ គឺប្រសើរជាងការខកខានមិនបានសឡាតជាក្រុម។ ហេតុនេះហើយ ទើបមហ្សហាបរបស់លោក អ៊ីម៉ាំ អាហ្មាត់ និងអ្នកដទៃទៀត ទោះបីជាពួកគេហាមឃាត់ការសឡាតនៅខាងក្រោយអ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាប (ហ្វាសិក) ឬអ្នកបង្កើតរឿងថ្មីក្នុងសាសនា (មូបតៈដិអ៍) ក៏ដោយ ក៏ពួកគេនៅតែបញ្ជាឱ្យសឡាតនៅខាងក្រោយអ្នកទាំងនោះ ប្រសិនបើមិនអាចសឡាតនៅខាងក្រោយអ្នកដទៃបាន ដូចជាការសឡាតថ្ងៃសុក្រ សឡាតថ្ងៃបុណ្យ និងការសឡាតក្នុងពិធីហជ្ជជាដើម។ នេះគឺជាស៊ូណាន់ន់របស់ព្យាការី ﷺ និងខាលីហ្វះដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងបួន។ ព្យាការី ﷺ ធ្លាប់តែងតាំងមេដឹកនាំ បន្ទាប់មកទើបដឹងថាគាត់មានកំហុស ក៏ដកតំណែងគាត់ចេញ ប៉ុន្តែមិនដែលបញ្ជាឱ្យមូស្លីមសឡាតឡើងវិញនូវអ្វីដែលពួកគេបានសឡាតនៅខាងក្រោយមេដឹកនាំនោះឡើយ។ នេះគឺជាស៊ូណាន់ន់របស់ព្យាការី ﷺ សម្រាប់មូស្លីមក្នុងការរៀបជួរក្នុងសឡាត ហើយទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យរៀបជួរឱ្យត្រង់ ដោយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ «មិនមានសឡាតសម្រាប់អ្នកដែលសឡាតនៅខាងក្រោយជួរ (តែម្នាក់ឯង)»។

នៅពីក្រោយជួរ ហើយទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យគាត់ធ្វើសឡាតឡើងវិញ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ព្យាការីបានដឹកនាំសឡាតជាមួយអានាស (អាណាស) ដោយមានក្មេងកំព្រាម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់ឈរនៅពីក្រោយពួកគេ។ ដូច្នេះ ទ្រង់បានឱ្យស្ត្រីនោះឈរជាជួរតែម្នាក់ឯងដោយសារតែភាពចាំបាច់ ព្រោះថា ស៊ូណាន់ន់ (ទំនៀមទម្លាប់) ចំពោះស្ត្រីគឺមិនត្រូវឈរលាយឡំជាមួយបុរសឡើយ ហើយអ៊ីម៉ាមត្រូវឈរតែម្នាក់ឯងក្នុងនាមជាអ្នកដឹកនាំ។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលចាត់ទុកថា អ៊ីម៉ាម និងស្ត្រី ព្រមទាំងបុរសដែលតាមពីក្រោយ គឺមានលក្ខណៈដូចគ្នាក្នុងការឈរតែម្នាក់ឯង នោះគឺគាត់បានប្រឆាំងនឹងស៊ូណាន់ន់។ ហើយអ្នកណាដែលយល់ថា ការឈរតែម្នាក់ឯង (ក្នុងជួរ) មិនអនុញ្ញាតក្នុងករណីណាក៏ដោយ នោះក៏គាត់បានប្រឆាំងនឹងស៊ូណាន់ន់ដែរ។ ដូច្នេះ គេដឹងថា ការរៀបជួរគឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ជាឱ្យធ្វើ ហើយការហាមឃាត់មិនឱ្យបុរសឈរតែម្នាក់ឯង គឺជាការបញ្ជាដែលត្រូវអនុវត្តនៅពេលដែលមានលទ្ធភាព។ ចំណែកឯក្នុងករណីចាំបាច់វិញ ការដែលមនុស្សម្នាក់ឈរតែម្នាក់ឯងគឺប្រសើរជាងការបោះបង់ចោលការសឡាតជាក្រុម (ជម៉ាអា)។ ឧទាហរណ៍នៃរឿងនេះមានច្រើនណាស់ ហើយអល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក៖ ស្តីពីការសម្លាប់សត្វមានពិសក្នុងពេលសឡាត? ចម្លើយគឺ៖ «ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់សត្វពីរប្រភេទក្នុងពេលសឡាត គឺពស់ និងខ្យាដំរី»។ លោកអាហ្មេត (Ahmad) និងអ្នកដទៃទៀតបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកសឡាតដើរទៅយកស្បែកជើងរបស់គាត់ រួចយកវាមកសម្លាប់ពស់ ឬខ្យាដំរី បន្ទាប់មកដាក់វាត្រឡប់ទៅកន្លែងដើមវិញ។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះសកម្មភាពផ្សេងៗដែលអ្នកសឡាតត្រូវការ ដូចអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍អាល់ប៊ូខូរី និងមូស្លីម» ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានដឹកនាំសឡាតលើវេទិកា (មីមបារ) របស់ទ្រង់ ដោយទ្រង់ឈរលើនោះ រួចរូកូអ៊ូ ហើយចុះមកស៊ូជូដនៅលើដី រួចឡើងទៅឈរលើវេទិកានោះវិញ ដើម្បីឱ្យមនុស្សមើលឃើញទ្រង់ ហើយរៀនពីរបៀបសឡាតរបស់ទ្រង់»។ ដូចអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍» ថា៖ «ទ្រង់ធ្លាប់សឡាតខណៈដែលទ្រង់បី អ៊ូម៉ាម៉ា (Umamah)» និងដូចអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ពីទ្រង់ថា៖ «ទ្រង់បានថយក្រោយក្នុងពេលសឡាតសុរិយុប្បាទ ហើយជួរទាំងឡាយក៏ថយក្រោយតាមទ្រង់ដែរ ហើយទ្រង់បានលូកដៃទៅចាប់អ្វីមួយ»។ ដូចអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ពីទ្រង់ក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍» ថា៖ «ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យរារាំងអ្នកដែលដើរកាត់មុខអ្នកសឡាត ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ប្រសិនបើគេមិនព្រមទេ ចូរប្រយុទ្ធជាមួយគេចុះ ព្រោះថាគេមានសាតន (Qarin) នៅជាមួយ»។ និងដូចអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ពីទ្រង់ថា៖ «សាតនបានព្យាយាមយកឈ្នះលើខ្ញុំកាលពីយប់មិញ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ការសឡាតរបស់ខ្ញុំ ប៉ុន្តែខ្ញុំបានចាប់វា ហើយច្របាច់កវា រហូតដល់ទឹកមាត់របស់វាហូរមកលើដៃរបស់ខ្ញុំ ហើយខ្ញុំចង់ចងវានឹងសសរមួយ...»។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ «...ក្នុងវិហារ (ម៉ាស៊ីដ) ខ្ញុំក៏នឹកឃើញដល់ការអង្វររបស់បងប្រុសខ្ញុំ គឺ ស៊ូឡៃម៉ាន»។ ដូចគ្នានឹងករណីដែល «លោកបានដើររហូតដល់បើកទ្វារឱ្យ អាយ៉ាសា» និងដូចអ្វីដែលលោកបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ ថា៖ «ការអនុញ្ញាតរបស់អ្នកចំពោះខ្ញុំ គឺឱ្យអ្នកបើកវាំងនន ហើយស្តាប់សំឡេងរបស់ខ្ញុំ រហូតដល់ខ្ញុំហាមឃាត់អ្នក» (រាយការណ៍ដោយ មូស្លីម)។ ស៊ូណាន់ន់ទាំងនេះ បង្ហាញពីការអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើសកម្មភាពដែលចាំបាច់សម្រាប់អ្នកសឡាត ដែលមិនមែនជាសកម្មភាពនៃការសឡាត ប៉ុន្តែត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើក្នុងពេលសឡាតដោយសារមានការចាំបាច់ ហើយវាមិនធ្វើឱ្យខូចសឡាតឡើយ។ អប៊ូ បារហ្សាហ៍ ធ្លាប់មានសេះរបស់គាត់នៅជាមួយគាត់ ខណៈពេលគាត់កំពុងសឡាត រាល់ពេលដែលសេះនោះដើរទៅមុខ គាត់ក៏ដើរតាមវាដែរ ដោយខ្លាចកុំឱ្យវាដើរហួសមុខគាត់។ លោក អះម៉ាត់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើធ្វើដូចអ្វីដែល អប៊ូ បារហ្សាហ៍ បានធ្វើ នោះមិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយ។ គោលជំហរជាក់ស្តែងនៃមហ្សហាប អះម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀតគឺថា រឿងនេះមិនត្រូវបានកំណត់ត្រឹមតែបីជំហាន ឬបីសកម្មភាពដូចដែលស៊ូណាន់ន់បានកំណត់នោះទេ។ ចំពោះអ្នកដែលកំណត់ថាបីជំហាន ដូចដែលមានប្រសាសន៍ដោយអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួននៃមហ្សហាប ស៊្វាហ្វីអី និង អះម៉ាត់ នោះគឺសំដៅទៅលើករណីដែលវាធ្វើបន្តបន្ទាប់គ្នា។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាដាច់ដោយឡែកពីគ្នា នោះគឺអាចធ្វើទៅបាន ទោះបីជាលើសពីបីជំហានក៏ដោយ ដរាបណាវាគ្មានការបន្តគ្នាលើសពីបីជំហាន។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក * ចំពោះសំណួរអំពីការស្តាប់ចម្រៀង? ចម្លើយគឺ៖ ការស្តាប់ចម្រៀង ការវាយស្គរ (ដុហ្វ) ការផ្លុំខ្លុយ និងអ្វីៗដែលគេលើកឡើងរួមជាមួយវា ដូចជាការដុតគ្រឿងក្រអូប (ឡាដាន់) ការចូលក្នុងភ្លើង និងការជួបជុំស្ត្រី គឺត្រូវសួរអំពីវាលើទិដ្ឋភាពពីរ៖ ទីមួយ៖ តើវាជាការធ្វើឱ្យជិតស្និទ្ធនឹងអល់ឡោះ (គួរូប៉ះ) ជាការគោរពប្រតិបត្តិ និងជាមាគ៌ាឆ្ពោះទៅរកអល់ឡោះ ដែលត្រូវបានកំណត់ឱ្យអនុវត្តសម្រាប់មិត្តភក្តិរបស់អល់ឡោះ (អូឡៀ) ដែលមានសេចក្តីកោតខ្លាច និងសម្រាប់បាវបម្រើដ៏សុចរិត និងកងទ័ពដ៏មានជ័យជំនះរបស់ទ្រង់ដែរឬទេ? ទីពីរ៖ ប្រសិនបើវាមិនមែនជាការធ្វើឱ្យជិតស្និទ្ធនឹងអល់ឡោះ តើវាជាហាឡាល (អនុញ្ញាត) ឬហារ៉ាម (ហាមឃាត់)? បញ្ហាទីមួយគឺសំខាន់ជាង មានប្រយោជន៍ជាង និងច្បាស់លាស់ជាងបញ្ហាទីពីរ។ ព្រោះថាអ្នកដែលជួបជុំគ្នាក្នុងរឿងនេះ ពីក្នុងចំណោមមេដឹកនាំសាសនា (ម៉ាសាយិក) និងអ្នកដើរតាមពួកគេ ដែលអះអាងថាខ្លួនជាអ្នកកាន់សាសនា អ្នកក្រីក្រ (ហ្វាករ៍) អ្នកសន្សំសំចៃ (ហ្សូហ៊ីត) និងអ្នកដើរលើមាគ៌ារបស់អល់ឡោះ ពួកគេមិនចាត់ទុកវាជាផ្នែកនៃការលេងសើច ការកម្សាន្ត ឬការខ្ជះខ្ជាយពេលវេលាដោយឥតប្រយោជន៍ ដូចដែលមនុស្សទូទៅលេងសើចក្នុងពិធីមង្គលការ ឬការច្រៀងនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ចំពោះពួកគេ វាគឺជាមាគ៌ាសម្រាប់ក្រុមមនុស្សដែលគេសំដៅទៅលើសាសនា ជាវិធីសាស្ត្រសម្រាប់អ្នកសន្សំសំចៃ អ្នកគោរពប្រតិបត្តិ អ្នកដើរលើមាគ៌ា និងអ្នកដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធ។ ពួកគេធ្វើដូច្នេះដោយមានបំណងចង់ឱ្យចិត្តបានស្ងប់ និងចូលទៅក្នុងក្រុមអ្នកដែលមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះ (វ៉ាចដ៍) និងដើម្បីជំរុញអារម្មណ៍របស់អ្នកស្រឡាញ់ឱ្យកាន់តែស្រឡាញ់ចំពោះទីស្រឡាញ់ (អល់ឡោះ) និងរឿងរ៉ាវផ្សេងៗទៀតដែលវែងឆ្ងាយ។ ពួកគេទទួលបាននូវស្ថានភាពចម្លែកៗ និងព្រឹត្តិការណ៍ប្លែកៗ ដែលមានតែអ្នកដែលមានចំណេះដឹងក្នុងរឿងនេះប៉ុណ្ណោះដែលដឹង។ ក្នុងចំណោមពួកគេ មានអ្នកដែលហោះទៅលើអាកាស មានអ្នកដែលរាំនៅលើអាកាស មានអ្នកដែលដើរទៅមកលើទឹក មានអ្នកដែលគេយកភេសជ្ជៈមកឱ្យផឹក ឬមានអ្នកដែលយកប្រេងមកបំភ្លឺចង្កៀងដែលជិតរលត់។ មានអ្នកដែលនិយាយជាមួយអ្នកខ្លះដែលនៅទីនោះដោយភាសាបរទេស ហើយបង្ហាញពីអាថ៌កំបាំងដែលលាក់កំបាំង ហើយនៅពេលដែលគាត់ដឹងខ្លួនវិញ គាត់មិនដឹងថាគាត់និយាយអ្វីនោះទេ ដូចជាអ្នកដែលត្រូវវិញ្ញាណចូល។ មានអ្នកដែលគ្រាន់តែចង្អុលបង្ហាញទៅកាន់នរណាម្នាក់ ហើយមានអ្នកដែលដកយកចិត្ត និងអណ្តាតរបស់អ្នកដែលជំទាស់នឹងគាត់ រហូតដល់គាត់មិនអាចអានគម្ពីរ មិនអាចអង្វរករ ឬមិនអាចរំលឹកដល់អល់ឡោះបាន។ ជួនកាលគេចាប់អណ្តាតគាត់ រហូតដល់គាត់មិនអាចនិយាយអ្វីបានទាំងអស់។ មានអ្នកដែលប៉ះនឹងភ្លើងដោយមិនប្រើប្រេង ឬថ្មការពារអ្វីឡើយ ប៉ុន្តែភ្លើងនៅតែឆេះលើដៃ និងសម្លៀកបំពាក់របស់គាត់។ មានអ្នកដែលទទួលបានគ្រឿងក្រអូបដោយមិនដឹងថាវាមកពីណា ហើយមានអ្នកដែលយកគ្រួសក្នុងដៃ រួចវាក៏ប្រែទៅជាស្ករ។ នេះគឺជាភាពអស្ចារ្យដែលវែងឆ្ងាយ ដែលអ្នកដែលមិនដឹងការពិតយល់ថាវាជាការផ្តល់កិត្តិយស (ការ៉ាម៉ាត) ដល់មិត្តភក្តិរបស់អល់ឡោះ (អូឡៀ) និងជាភស្តុតាងបង្ហាញពីភាពជាមិត្តរបស់អល់ឡោះចំពោះពួកគេ។ បញ្ហានេះត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតនៅកន្លែងផ្សេង ប៉ុន្តែនៅទីនេះយើងនឹងលើកឡើងនូវអ្វីដែលសមស្របនឹងចម្លើយនេះ ដោយយើងនិយាយថា៖ ចាំបាច់ត្រូវស្គាល់គោលការណ៍ធំៗពីរ៖ ទីមួយ៖ គ្មានមាគ៌ាណាមួយឆ្ពោះទៅរកអល់ឡោះ ដែលនាំទៅរកការស្រឡាញ់ និងការពេញចិត្តរបស់ទ្រង់ ក្រៅពីការដើរតាមរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) ដូចដែលអល់ឡោះបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ﴿ចូរអ្នក (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) ប្រាប់ទៅពួកគេថា៖ ប្រសិនបើអ្នកស្រឡាញ់អល់ឡោះ នោះចូរអ្នកដើរតាមខ្ញុំចុះ អល់ឡោះនឹងស្រឡាញ់អ្នក ហើយទ្រង់នឹងអភ័យទោសចំពោះបាបកម្មរបស់អ្នក﴾។ នៅក្នុងសហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី ពី អប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ពីព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកណាដែលធ្វើជាសត្រូវនឹងមិត្តរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយអ្នកនោះ។ បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំមិនអាចធ្វើឱ្យជិតស្និទ្ធនឹងខ្ញុំដោយអ្វីដែលប្រសើរជាងការបំពេញកាតព្វកិច្ចដែលខ្ញុំបានកំណត់នោះទេ។ បាវបម្រើរបស់ខ្ញុំនៅតែបន្តធ្វើឱ្យជិតស្និទ្ធនឹងខ្ញុំតាមរយៈការគោរពប្រតិបត្តិបន្ថែម (ណាវ៉ាហ្វិល) រហូតដល់ខ្ញុំស្រឡាញ់គាត់។ នៅពេលដែលខ្ញុំស្រឡាញ់គាត់ ខ្ញុំនឹងក្លាយជាត្រចៀកដែលគាត់ស្តាប់ ជាភ្នែកដែលគាត់មើល ជាដៃដែលគាត់ចាប់ និងជាជើងដែលគាត់ដើរ...»។ ដូច្នេះ មាគ៌ាដែលអល់ឡោះបានបញ្ជូនរ៉សូលរបស់ទ្រង់មក គឺការធ្វើឱ្យជិតស្និទ្ធនឹងអល់ឡោះតាមរយៈកាតព្វកិច្ច (ហ្វារ៉ូដ) បន្ទាប់មកគឺការគោរពប្រតិបត្តិបន្ថែម (ណាវ៉ាហ្វិល)។ គេមិនអាចធ្វើឱ្យជិតស្និទ្ធនឹងទ្រង់បានឡើយ ក្រៅពីការធ្វើកិច្ចការដែលចាំបាច់ ឬដែលត្រូវបានណែនាំ (មូស្តាហាប)។ នេះគឺស្មើគ្នារវាងកិច្ចការខាងក្នុងចិត្ត និងកិច្ចការខាងក្រៅ។ ជំនឿពិតនៅក្នុងចិត្ត គឺស្របទៅនឹងច្បាប់ឥស្លាមដែលបង្ហាញនៅលើរាងកាយ។ អ្វីដែលមិនមែនជាកាតព្វកិច្ច និងមិនមែនជាកិច្ចការដែលត្រូវបានណែនាំ តាមទស្សនៈរបស់សហាបះ និងអ្នកជំនាន់ក្រោយ (តាប៊ីអីន) ក៏ដូចជាអ្នកប្រាជ្ញឥស្លាមល្បីៗ និងមេដឹកនាំសាសនាពីមុនៗ ដូចជា ហ្វូឌៃល៍ ប៊ីន អ៊ីយ៉ាដ, អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ីន អ៉ដហាំ, អប៊ូ ស៊ូឡៃម៉ាន អ័ដ-ដារ៉ានី និង ម៉ាអ៊ូរូហ្វ អ័ល-ការខ៊ី ជាដើម គឺគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេដែលចូលរួមក្នុងការស្តាប់ (ចម្រៀង) ដែលបង្កើតថ្មីនេះ ឬបញ្ជាឱ្យធ្វើនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ រឿងនេះបានលេចឡើងក្នុងសាសនាឥស្លាមនៅចុងសតវត្សទីពីរ ហើយអ្នកប្រាជ្ញសាសនាបានបដិសេធវា រហូតដល់ អ៊ីម៉ាម ស៊្វាហ្វីអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំបានបន្សល់ទុកនៅទីក្រុងបាកដាដនូវអ្វីមួយដែលពួកហ្សិនដិក (អ្នកបដិសេធសាសនា) បានបង្កើតឡើង ដែលពួកគេហៅថា អ័ត-តាក់ប៊ីរ៍ ដែលពួកគេប្រើវាដើម្បីរារាំងមនុស្សពីគម្ពីរគួរអាន»។ ទីពីរ៖ ការផ្តល់កិត្តិយស (ការ៉ាម៉ាត) ដល់មិត្តភក្តិរបស់អល់ឡោះ (អូឡៀ) គឺមានមូលហេតុមកពីការអនុវត្តអ្វីដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់បានបញ្ជា ទាំងកាតព្វកិច្ច និងការណែនាំ។ ចំពោះអ្វីដែលកើតឡើងដោយសារការបង្កើតថ្មី (ប៊ីដអះ) ដូចជាស្ថានភាពដែលកើតឡើងចំពោះអ្នកស្តាប់ចម្រៀងដែលខុសច្បាប់ នោះគឺជាកិច្ចការរបស់ស្ៃតន ដែលវាប្រើដើម្បីបំភាន់អ្នកដែលល្ងង់ខ្លៅ។ រឿងនេះនឹងត្រូវរលាយបាត់ទៅដោយសារសេចក្តីពិតនៃជំនឿ ដូចជាការអាន អាយ៉ាត៊ុល គូរស៊ី និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលបណ្តេញស្ៃតន។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។

ជំពូក៖ ចំពោះសត្វដែលត្រូវបានគេកាប់ (សម្លាប់តាមរបៀបឥស្លាម) ហើយផ្នែកឆ្អឹងខ្ចីនៃបំពង់ក (អាល់-Ghalqamah) នៅជាប់នឹងដងខ្លួន តើវាហាឡាល់ (អនុញ្ញាត) ឱ្យបរិភោគដែរឬទេ? ចម្លើយគឺ៖ អ្នកប្រាជ្ញបានមានទស្សនៈខ្វែងគំនិតគ្នាថា តើលក្ខខណ្ឌនៃការធ្វើតាហ្ស៊ីយ៉ះ (ការកាប់សត្វតាមរបៀបឥស្លាម) គឺតម្រូវឱ្យកាត់សរសៃឈាមកទាំងពីរ (អាល់-Wadajain) បំពង់ខ្យល់ (អាល់-Hulqum) និងបំពង់អាហារ (អាល់-Mari') ឬតម្រូវឱ្យកាត់តែបីក្នុងចំណោមនោះ ឬកាត់តែពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ? ហើយតើការធ្វើតាហ្ស៊ីយ៉ះនោះមានសុពលភាពដែរឬទេ ប្រសិនបើបំពង់ខ្យល់នៅជាប់នឹងដងខ្លួន ហើយគេកាត់ត្រង់កផ្នែកខាងលើវា? ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវជាងគេគឺ៖ មិនមានលក្ខខណ្ឌតម្រូវជាក់លាក់ណាមួយក្នុងចំណោមនោះឡើយ។ ព្រោះថា ព្យាការី ﷺ មិនបានកំណត់លក្ខខណ្ឌ ឬតម្រូវឱ្យធ្វើបែបនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងហាឌីសដែលឯកភាពគ្នាលើភាពត្រឹមត្រូវរបស់វាថា៖ «អ្វីដែលធ្វើឱ្យឈាមហូរចេញ ហើយបានរំឭកព្រះនាមអល់ឡោះលើវា ចូរអ្នកបរិភោគចុះ លើកលែងតែ (ការកាប់ដោយប្រើ) ធ្មេញ និងក្រចក»។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើឈាមបានហូរចេញពីក ហើយសត្វនោះបានងាប់ដោយសារមូលហេតុនោះ ហើយបានរំឭកព្រះនាមអល់ឡោះលើវា នោះវាជាការអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគ មិនថាការកាត់នោះនៅផ្នែកខាងលើនៃឆ្អឹងខ្ចីបំពង់ក ឬខាងក្រោមវាឡើយ ហើយមិនថាគេកាត់បានពីរ ឬបី ឬបួនផ្នែកនោះទេ។ អ្នកប្រាជ្ញក៏បានខ្វែងគំនិតគ្នាផងដែរ ចំពោះសត្វដែលរងរបួសដោយសារមូលហេតុដែលនាំឱ្យស្លាប់ ដូចជាការខាំរបស់សត្វសាហាវ តើមានលក្ខខណ្ឌតម្រូវថា សត្វនោះមិនត្រូវងាប់ដោយសារមូលហេតុនោះទេ ហើយត្រូវតែនៅរស់រានមានជីវិតពេញមួយថ្ងៃ ឬត្រូវតែមានជីវិតដែលនៅសេសសល់ក្នុងកម្រិតដូចសត្វដែលទើបនឹងកាប់ ឬច្រើនជាងនេះ ឬអាចរស់បានយូរជាងនេះ? ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវជាងគេគឺ៖ មិនមានលក្ខខណ្ឌតម្រូវណាមួយក្នុងចំណោមនោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេលណាដែលឈាមបានហូរចេញពីវា ដែលឈាមនោះមិនអាចហូរចេញបានក្រៅពីសត្វដែលនៅរស់ នោះវាជាការអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគ។ ឈាមនោះគឺឈាមពណ៌ក្រហម ខុសពីសត្វដែលងាប់ស្រាប់ ដែលឈាមរបស់វាកក និងខ្មៅ។ ចំណែកឈាមពណ៌ក្រហមដែលហូរចេញ គឺមិនអាចហូរចេញបានឡើយក្រៅពីសត្វដែលត្រូវបានកាប់ក្នុងខណៈដែលវាមានជីវិត វាមិនអាចហូរចេញពីសត្វដែលងាប់មុនពេលកាប់នោះទេ។ នេះគឺជាភាពខុសគ្នាដែលគេស្គាល់ច្បាស់រវាងសត្វរស់ និងសត្វងាប់។ រឿងនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «អ្វីដែលធ្វើឱ្យឈាមហូរចេញ ហើយបានរំឭកព្រះនាមអល់ឡោះលើវា»។ លោកបានយកលក្ខខណ្ឌលើឧបករណ៍ដែលធ្វើឱ្យឈាមហូរចេញ ដូច្នេះគេដឹងថា (ចំណុចសំខាន់) គឺការធ្វើឱ្យឈាមហូរចេញ។ នេះគឺជាការពន្យល់នៃប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលថា៖ ﴿លើកលែងតែអ្វីដែលអ្នកបានធ្វើតាហ្ស៊ីយ៉ះ (កាប់) ប៉ុណ្ណោះ﴾។ លោកមិនបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "អ្វីដែលបានកាត់សរសៃឈាមក ឬអ្វីដែលបានកាត់បំពង់ខ្យល់ ឬបំពង់អាហារ ឬអ្វីផ្សេងពីនេះឡើយ" ផ្ទុយទៅវិញ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្វីដែលធ្វើឱ្យឈាមហូរចេញ»។

ចំពោះការធ្វើសឡាតនៅលើផ្លូវទៅកាន់វិហារ (ម៉ាស្ជិទ) ខណៈដែលមនុស្សកំពុងធ្វើសឡាតនៅខាងក្នុង ហើយផ្លូវនោះជាផ្លូវដែលមានអ្នកដំណើរឆ្លងកាត់ តើវាអាចអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបានដែរឬទេ?

ទោះបីជាមានការហូរឈាម ក៏មិនអាចចាត់ទុកថាវាស្លាប់ភ្លាមៗដែរ រហូតទាល់តែមានភស្តុតាងផ្សេងទៀតបញ្ជាក់ថាវាពិតជាស្លាប់មែន។ ចំណែកឯភាពខុសគ្នានានាដែលអ្នកប្រាជ្ញមុនៗបានលើកឡើងនោះ មិនមានភស្តុតាងណាមួយពីគម្ពីរ (ស៊ូណាន់ន់ ឬគម្ពីរ) មកបញ្ជាក់ឡើយ ហើយវាក៏មិនមែនជាលក្ខណៈកំណត់ដែលច្បាស់លាស់សម្រាប់មនុស្សទូទៅដែរ។ ជាក់ស្តែង សត្វដែលគេកាត់ក្បាលរួចហើយ ខ្លះនៅមានចលនាខ្លាំងក្លា រហូតដល់អាចក្រោកឈរ ឬដើរបាន។ រាងកាយខ្លះបន្ទាប់ពីដាច់ក្បាលហើយ ក៏អាចក្រោកឡើងចាប់អ្នកសម្លាប់វា ឬអាចហោះហើរទៅកន្លែងផ្សេងបានដែរ។ ទាំងនេះសុទ្ធតែជាចលនាដ៏ខ្លាំងក្លាដែលកើតចេញពីសត្វដែលស្លាប់ដោយការកាត់ក្បាល។ ម្យ៉ាងទៀត មនុស្សដែលកំពុងដេកលក់អាចនឹងមានចលនាខុសប្រក្រតីរហូតដល់ស្លាប់ ក៏ដូចជាអ្នកដែលសន្លប់ ឬអ្នកដែលស្រវឹងដែរ។ ដូច្នេះ ទើបដឹងថា ចលនាមិនមែនជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីជីវិតតាមផ្លូវច្បាប់ឥស្លាមនោះទេ ទោះក្នុងករណីណាក៏ដោយ។ ជំពូក * ចុះចំពោះការធ្វើសឡាតនៅលើផ្លូវទៅកាន់វិហារ (ម៉ាស្ជិទ) ខណៈពេលដែលមនុស្សកំពុងធ្វើសឡាតនៅក្នុងវិហារ ហើយផ្លូវនោះជាផ្លូវដែលមានមនុស្សដើរឆ្លងកាត់ តើវាអនុញ្ញាតដែរឬទេ? ចម្លើយ៖ ប្រសិនបើផ្លូវដែលគេដើរឆ្លងកាត់នោះមានជួរ (សហ្វ) តម្រង់គ្នាជាប់ទៅនឹងវិហារ នោះការធ្វើសឡាតរបស់ពួកគេគឺត្រឹមត្រូវតាមការឯកភាពគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើជួរមិនជាប់គ្នា ពោលគឺមានផ្លូវសាធារណៈ ឬទន្លេដែលមានទូកឆ្លងកាត់ខណ្ឌរវាងពួកគេ និងវិហារ នោះមានការខ្វែងគំនិតគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ។ អ្វីដែលច្បាស់លាស់ជាងគេគឺ ប្រសិនបើផ្លូវនោះមិនមានមនុស្សដើរឆ្លងកាត់នៅពេលធ្វើសឡាត នោះការធ្វើសឡាតគឺត្រឹមត្រូវ ព្រោះវាមិនមានអ្វីក្រៅពីការឃ្លាតឆ្ងាយរវាងជួរទាំងពីរ ដោយគ្មាននរណាម្នាក់ដើរឆ្លងកាត់នៅពេលកំពុងធ្វើសឡាតនោះទេ។ ជំពូក តើអ្នកដែលបោះបង់ចោលការធ្វើសឡាតដោយគ្មានហេតុផលត្រឹមត្រូវ នៅតែជាមូស្លីមក្នុងស្ថានភាពនោះដែរឬទេ? ចម្លើយ៖ ចំពោះអ្នកដែលបោះបង់ចោលការធ្វើសឡាត ប្រសិនបើគាត់មិនជឿថាវាជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវអនុវត្ត នោះគាត់គឺជាកាហ្វិរ (អ្នកមិនជឿ) តាមបទបញ្ញត្តិ និងការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ្មា)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ទើបតែចូលកាន់សាសនាឥស្លាម ហើយមិនទាន់ដឹងថាអល់ឡោះបានកំណត់ឱ្យគាត់ធ្វើសឡាត ឬមិនដឹងពីកាតព្វកិច្ចនៃរ៉ុកកិន (សសរស្តម្ភ) ខ្លះ ដូចជាការធ្វើសឡាតដោយមិនបានធ្វើវូឌូ (ការលាងសម្អាត) ព្រោះមិនដឹងថាអល់ឡោះតម្រូវឱ្យធ្វើវូឌូ ឬធ្វើសឡាតក្នុងស្ថានភាពជូណូប (មិនបរិសុទ្ធ) ដោយមិនដឹងថាអល់ឡោះតម្រូវឱ្យងូតទឹកសម្អាតខ្លួន នោះបុគ្គលនេះមិនមែនជាកាហ្វិរឡើយ ប្រសិនបើមិនទាន់មានការបញ្ជាក់ (ហ៊ុជ្ជៈ) ដល់គាត់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បានដឹងពីកាតព្វកិច្ចនេះហើយ តើគាត់ត្រូវសង (កូដ) សឡាតដែលខកខាននោះដែរឬទេ? ក្នុងរឿងនេះមានទស្សនៈពីររបស់អ្នកប្រាជ្ញក្នុងមហ្សហាបរបស់អះម៉ាត់ (Ahmad) និងម៉ាលិក (ម៉ាលីក) និងអ្នកដទៃទៀត៖ ខ្លះថា៖ ត្រូវតែសង ហើយនេះជាទស្សនៈល្បីល្បាញពីក្រុមអ្នកប្រាជ្ញនៃមហ្សហាបរបស់ស្ហាហ្វីអី (Shafi'i) និងអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើននៃមហ្សហាបរបស់អះម៉ាត់។ ខ្លះទៀតថា៖ មិនចាំបាច់សងទេ ហើយនេះគឺជាទស្សនៈដែលច្បាស់លាស់ជាងគេពីអះម៉ាត់ ក្នុងគោលការណ៍នេះ។ មានការរាយការណ៍ពីរផ្សេងគ្នាអំពីអ្នកដែលធ្វើសឡាតនៅកន្លែងចិញ្ចឹមអូដ្ឋ ដោយមិនដឹងថាមានការហាមឃាត់ រួចទើបដឹងនៅពេលក្រោយ។ ហើយអ្នកដែលធ្វើសឡាតដោយមិនបានធ្វើវូឌូ បន្ទាប់ពីបរិភោគសាច់អូដ្ឋ ដោយមិនដឹងថាមានការហាមឃាត់ រួចទើបដឹងនៅពេលក្រោយ តើត្រូវធ្វើសឡាតឡើងវិញដែរឬទេ? មានការរាយការណ៍ពីរផ្សេងគ្នា។ ខ្លះទៀតថា៖ ត្រូវតែធ្វើឡើងវិញ ប្រសិនបើគាត់បោះបង់សឡាតដោយសារមិនដឹងថាវាជាកាតព្វកិច្ច ខណៈពេលដែលគាត់រស់នៅក្នុងទឹកដីឥស្លាម (មិនមែនទឹកដីសង្គ្រាម) ហើយនេះជាទស្សនៈល្បីល្បាញក្នុងមហ្សហាបរបស់អាប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ (Abu Hanifah)។ ចំពោះអ្នកถือសីល (សោម) ប្រសិនបើគាត់ធ្វើអ្វីដែលធ្វើឱ្យខូចសីលដោយមិនដឹងថាវាជាការហាមឃាត់ តើគាត់ត្រូវសងវិញដែរឬទេ? មានទស្សនៈពីរក្នុងមហ្សហាបរបស់អះម៉ាត់ ក៏ដូចជាអ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកំឡុងពេលធ្វើហជ្ជដោយមិនដឹងខ្លួន។ គោលការណ៍នៃរឿងនេះគឺ តើបទបញ្ញត្តិនៃការអំពាវនាវរបស់អល់ឡោះមានប្រសិទ្ធភាពចំពោះអ្នកដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវ (មូកាល់ឡាហ្វ) មុនពេលដែលព័ត៌មាននោះទៅដល់គាត់ដែរឬទេ? មានទស្សនៈបីក្នុងមហ្សហាបរបស់អះម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត៖ ខ្លះថាមានប្រសិទ្ធភាព ខ្លះថាគ្មានប្រសិទ្ធភាព និងខ្លះទៀតថាមានប្រសិទ្ធភាពចំពោះបទបញ្ញត្តិដើម ប៉ុន្តែមិនមានប្រសិទ្ធភាពចំពោះបទបញ្ញត្តិដែលមកកែសម្រួល (ណាស៊ីខ៍) ឡើយ។ អ្វីដែលច្បាស់លាស់ជាងគេគឺ មិនចាំបាច់សងអ្វីទាំងអស់ ហើយបទបញ្ញត្តិនៃការអំពាវនាវមិនមានប្រសិទ្ធភាពឡើយរហូតទាល់តែព័ត៌មាននោះទៅដល់ យោងតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ៖ ﴿ដើម្បីឱ្យខ្ញុំព្រមានអ្នករាល់គ្នាដោយគម្ពីរនេះ និងអ្នកដែលវាបានទៅដល់﴾ និងព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយយើងមិនមែនជាអ្នកដាក់ទោសឡើយ រហូតទាល់តែយើងបានបញ្ជូនរ៉សូលម្នាក់មក﴾ និងព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ដើម្បីកុំឱ្យមនុស្សមានលេសតវ៉ាជាមួយអល់ឡោះ បន្ទាប់ពីមានរ៉សូលទាំងឡាយ﴾។ ក្នុងគម្ពីរគួរអានមានឧទាហរណ៍ជាច្រើនដែលអល់ឡោះបានបញ្ជាក់ថា ទ្រង់នឹងមិនដាក់ទោសនរណាម្នាក់ឡើយ រហូតទាល់តែមានរ៉សូលទៅដល់ពួកគេ។ អ្នកណាដែលដឹងថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ហើយបានជំនឿលើរឿងនេះ ប៉ុន្តែមិនបានដឹងពីអ្វីៗជាច្រើនដែលលោកបាននាំមកនោះ អល់ឡោះនឹងមិនដាក់ទោសគាត់លើអ្វីដែលមិនទាន់ទៅដល់គាត់ឡើយ។ ព្រោះប្រសិនបើអល់ឡោះមិនដាក់ទោសគាត់លើការមិនមានជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់) រហូតទាល់តែមានការបញ្ជាក់ទៅដល់គាត់នោះ នោះការដែលទ្រង់មិនដាក់ទោសគាត់លើច្បាប់ខ្លះនៃសាសនា រហូតទាល់តែមានការបញ្ជាក់ទៅដល់គាត់ គឺជារឿងដែលសមហេតុផលជាងទៅទៀត។ នេះគឺជាស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ដែលមានការបញ្ជាក់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងរឿងស្រដៀងគ្នានេះ។ ជាក់ស្តែង មានការបញ្ជាក់ក្នុងគម្ពីរហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ថា សហាបះ (អ្នករួមដំណើរ) មួយក្រុមបានយល់ច្រឡំថា ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា ﴿ខ្សែពណ៌សពីខ្សែពណ៌ខ្មៅ﴾ គឺសំដៅលើខ្សែពួរពណ៌ស និងខ្សែពួរពណ៌ខ្មៅ។ ដូច្នេះ ពួកគេម្នាក់ៗបានចងខ្សែពួរនៅជើងរបស់ពួកគេ រួចក៏បរិភោគរហូតទាល់តែពួកគេបែងចែកពណ៌ទាំងពីរនោះដាច់ពីគ្នា។ បន្ទាប់មក ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាក់ថា អ្វីដែលចង់សំដៅនោះគឺ ពន្លឺនៃពេលថ្ងៃ និងភាពងងឹតនៃពេលយប់ ហើយលោកមិនបានបង្គាប់ឱ្យពួកគេធ្វើសឡាតឡើងវិញឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន ខាត់ថប និងអាំម៉ារ បានជួបស្ថានភាពមិនបរិសុទ្ធ (ជូណូប)។ អ៊ូម៉ារ មិនបានធ្វើសឡាតរហូតទាល់តែរកឃើញទឹក ចំណែកអាំម៉ារបានយល់ថា ការប្រើដី (តាយ៉ាំមុំ) គឺដូចនឹងការប្រើទឹកដែរ គាត់ក៏បានរមៀលខ្លួនលើដីដូចសត្វ។ ព្យាការី ﷺ មិនបានបង្គាប់ឱ្យពួកគេម្នាក់ណាសងសឡាតឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ អាប៊ូហ្សារ បានស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនបរិសុទ្ធមួយរយៈដោយមិនបានធ្វើសឡាត ហើយព្យាការី ﷺ ក៏មិនបានបង្គាប់ឱ្យគាត់សងដែរ ប៉ុន្តែបានបង្គាប់ឱ្យគាត់ធ្វើតាយ៉ាំមុំនៅពេលក្រោយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ស្ត្រីម្នាក់ដែលមានឈាមរដូវមិនទៀងទាត់ (អ៊ីស្ទីហ៊ីដោះ) បាននិយាយទៅកាន់លោកថា៖ "ខ្ញុំមានឈាមរដូវខ្លាំងដែលរារាំងខ្ញុំពីការធ្វើសឡាត និងការถือសីល"។ លោកក៏បានបង្គាប់ឱ្យនាងធ្វើសឡាតក្នុងអំឡុងពេលដែលមានឈាមនោះ ហើយមិនបានបង្គាប់ឱ្យនាងសងសឡាតដែលនាងបានខកខានពីមុនមកឡើយ។ នៅពេលដែលអល់ឡោះបង្គាប់ឱ្យបែរមុខទៅរកកាអបះ អ្នកដែលមិនបានដឹងដំណឹងនៅឆ្ងាយបានបន្តធ្វើសឡាតបែរទៅរកបៃទុលម៉ាកឌីស (យេរូសាឡឹម) រហូតទាល់តែដំណឹងទៅដល់ពួកគេ ហើយទ្រង់មិនបានបង្គាប់ឱ្យពួកគេសងសឡាតឡើយ។ នៅពេលដែលការនិយាយស្តីក្នុងពេលធ្វើសឡាតត្រូវបានហាមឃាត់ មូអាវីយ៉ះ ប៊ីន អាល់ហាកាម បាននិយាយក្នុងពេលធ្វើសឡាតដោយមិនដឹងថាមានការហាមឃាត់។ ព្យាការី ﷺ បានប្រាប់គាត់ថា៖ "សឡាតរបស់យើងនេះ មិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការនិយាយស្តីរបស់មនុស្សឡើយ" ប៉ុន្តែលោកមិនបានបង្គាប់ឱ្យគាត់ធ្វើសឡាតឡើងវិញទេ។ នៅពេលដែលការធ្វើសឡាតនៅកន្លែងរស់នៅ (មិនមែនពេលធ្វើដំណើរ) ត្រូវបានបន្ថែមចំនួនរ៉ាកាត់ នៅពេលដែលលោកបានធ្វើហ៊ីជរ៉ះទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាឌីណះ អ្នកដែលនៅឆ្ងាយពីលោក ដូចជាអ្នកដែលនៅទីក្រុងម៉ាកកះ និងទឹកដីអាប៊ីស៊ីនី បានបន្តធ្វើសឡាតពីររ៉ាកាត់ ហើយលោកមិនបានបង្គាប់ឱ្យពួកគេធ្វើសឡាតឡើងវិញឡើយ។ នៅពេលដែលការถือសីលខែរ៉ាម៉ាដនត្រូវបានកំណត់នៅឆ្នាំទីពីរនៃហ៊ីជរ៉ះ ហើយដំណឹងមិនបានទៅដល់មូស្លីមនៅអាប៊ីស៊ីនី រហូតទាល់តែខែនោះកន្លងផុតទៅ លោកក៏មិនបានបង្គាប់ឱ្យពួកគេសងការถือសីលនោះដែរ។ នៅពេលដែលអ្នកអាន់សរ៍ខ្លះបានទៅជួបព្យាការី ﷺ ពីម៉ាឌីណះទៅម៉ាកកះមុនពេលធ្វើហ៊ីជរ៉ះ ពួកគេបានធ្វើសឡាតបែរទៅរកកាអបះ ដោយយល់ថាវាអនុញ្ញាតមុនពេលដែលពួកគេត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យបែរទៅរកកាអបះ (ពេលនោះពួកគេបែរទៅរកសាំ)។ នៅពេលដែលរឿងនេះត្រូវបានរំលឹកដល់ព្យាការី ﷺ លោកបានបង្គាប់ឱ្យបែរទៅរកសាំ ប៉ុន្តែមិនបានបង្គាប់ឱ្យសងសឡាតដែលបានធ្វើរួចនោះទេ។ មានការបញ្ជាក់ក្នុងគម្ពីរហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ថា លោកត្រូវបានគេសួរនៅពេលលោកនៅឯជិរអានះ អំពីបុរសម្នាក់ដែលបានចូលក្នុងស្ថានភាពអ៊ីហ្ររ៉ាម (សម្រាប់ធ្វើអ៊ុំរ៉ះ) ដោយស្លៀកអាវជុបបះ និងប្រឡាក់ដោយទឹកអប់។ នៅពេលដែលវ៉ាហ៊ី (វិវរណៈ) បានចុះមក លោកបានប្រាប់បុរសនោះថា៖ "ចូរដោះអាវជុបបះចេញ ហើយលាងសម្អាតស្នាមទឹកអប់ចេញ ហើយចូរធ្វើក្នុងអ៊ុំរ៉ះរបស់អ្នកនូវអ្វីដែលអ្នកធ្វើក្នុងហជ្ជរបស់អ្នក"។ បុរសនេះបានប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកំឡុងពេលធ្វើហជ្ជដោយមិនដឹងខ្លួន គឺការស្លៀកអាវជុបបះ ហើយព្យាការី ﷺ មិនបានបង្គាប់ឱ្យគាត់បង់សំណង (ដាំ) ឡើយ។ ប្រសិនបើគាត់ធ្វើបែបនេះដោយដឹងខ្លួន នោះគាត់នឹងត្រូវបង់សំណង។ មានការបញ្ជាក់ក្នុងគម្ពីរហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ថា លោកបាននិយាយទៅកាន់បុរសជនជាតិអារ៉ាប់ដែលធ្វើសឡាតមិនត្រឹមត្រូវថា៖ "ចូរត្រឡប់ទៅធ្វើសឡាតវិញ ព្រោះអ្នកមិនទាន់បានធ្វើសឡាតទេ"។ លោកនិយាយបែបនេះពីរឬបីដង។ បុរសនោះបាននិយាយថា៖ "សូមស្បថដោយព្រះអង្គដែលបានបញ្ជូនលោកមកដោយសច្ចភាព ខ្ញុំមិនចេះធ្វើអ្វីក្រៅពីនេះទេ សូមបង្រៀនខ្ញុំពីអ្វីដែលគ្រប់គ្រាន់ក្នុងសឡាត"។ លោកក៏បានបង្រៀនគាត់ពីសឡាតដែលត្រឹមត្រូវ ហើយមិនបានបង្គាប់ឱ្យគាត់សងសឡាតដែលគាត់បានធ្វើពីមុនមកឡើយ ទោះបីជាគាត់និយាយថា "ខ្ញុំមិនចេះធ្វើអ្វីក្រៅពីនេះ" ក៏ដោយ។ លោកគ្រាន់តែបង្គាប់ឱ្យគាត់ធ្វើសឡាតនោះឡើងវិញ ព្រោះពេលវេលានៃសឡាតនោះនៅមាន។ គេដឹងច្បាស់ថា ប្រសិនបើក្មេងម្នាក់ឈានដល់វ័យពេញវ័យ ឬកាហ្វិរម្នាក់ចូលកាន់សាសនាឥស្លាម ឬស្ត្រីម្នាក់អស់ឈាមរដូវ ឬអ្នកឆ្កួតម្នាក់បានស្មារតីឡើងវិញ ខណៈពេលដែលពេលវេលាសឡាតនៅមាន នោះពួកគេត្រូវតែធ្វើសឡាត (ជាការអនុវត្ត) មិនមែនជាការសងឡើយ។ ហើយប្រសិនបើពេលវេលានោះកន្លងផុតទៅ នោះមិនមានការធ្វើឡើងវិញសម្រាប់ពួកគេឡើយ។ ដូច្នេះ បុរសដែលមិនដឹងខ្លួននេះ នៅពេលដែលគាត់បានដឹងពីកាតព្វកិច្ចនៃភាពស្ងប់ស្ងាត់ (តុមអានីនះ) ក្នុងពេលធ្វើសឡាត នោះភាពស្ងប់ស្ងាត់បានក្លាយជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់គាត់នៅពេលនោះ ហើយវាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់គាត់ពីមុនមកឡើយ។ ហេតុនេះហើយបានជាលោកបង្គាប់ឱ្យគាត់ធ្វើភាពស្ងប់ស្ងាត់ក្នុងសឡាតនៅពេលនោះ មិនមែនសឡាតមុនៗឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ការបង្គាប់របស់លោកចំពោះអ្នកដែលធ្វើសឡាតនៅខាងក្រោយជួរឱ្យធ្វើឡើងវិញ និងអ្នកដែលទុកចន្លោះតូចមួយនៅលើជើងរបស់គាត់ឱ្យធ្វើវូឌូ និងសឡាតឡើងវិញ។ ការដែលលោកនិយាយទៅកាន់គាត់នៅពេលដំបូងថា "ចូរធ្វើសឡាត ព្រោះអ្នកមិនទាន់បានធ្វើសឡាតទេ" គឺបញ្ជាក់ថាអ្វីដែលគាត់បានធ្វើមិនមែនជាសឡាតឡើយ ប៉ុន្តែលោកមិនបានដឹងថាគាត់មិនដឹងពីកាតព្វកិច្ចនៃភាពស្ងប់ស្ងាត់នោះទេ ទើបលោកបង្គាប់ឱ្យគាត់ធ្វើឡើងវិញនៅពេលដំបូង រួចទើបបង្រៀនគាត់។

(២) ជម្រើសនានារបស់ស្ហៃខុលអ៊ីស្លាម អ៊ីបនូ តៃមីយ៉ះ ដោយអ្នកប្រាជ្ញដ៏ឆ្នើម អាល់ហាហ្វីហ្ស ស្ហាំសុឌីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ឌុលហាឌី (៧០៤ - ៧៤៤ ហ.ស) សម្រាំងដោយ៖ អាប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ហ៊ូសៃន ប៊ីន អ៊ូកាសហះ

ដោយព្រះនាមនៃអល់ឡោះ អ្នកមានសេចក្តីមេត្តាករុណាបំផុត អ្នកមានសេចក្តីអាណិតស្រឡាញ់បំផុត។ សូមសរសើរតម្កើងដល់អល់ឡោះ ជាម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងមូល។ សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខសាន្តដល់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គ្រួសារ និងសហាបះរបស់លោក។ ជំពូក ១. លោកគ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) មានទស្សនៈថា អ្នកធ្វើការកោសឈាម (ហ៊ីចាម៉ះ) និងអ្នកដែលត្រូវគេកោសឈាម គឺធ្វើឱ្យខូចសីម (ការតមអាហារ)។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះអ្នកដែលធ្វើការវះកាត់បង្ហូរឈាម (ហ្វាស៊ីដ) ក៏ធ្វើឱ្យខូចសីមដែរ ប៉ុន្តែចំពោះអ្នកដែលធ្វើការចោះសរសៃឈាម (ហ្វាស៊ីដ) អ្នកដែលធ្វើការវះកាត់ (ម៉ាស៊ូត) ឬអ្នកដែលជាអ្នកវះកាត់ (សារីដ) គឺមិនធ្វើឱ្យខូចសីមឡើយ។ ២. លោកមានទស្សនៈថា អ្នកដែលចាក់ថ្នាំតាមរន្ធគូថ អ្នកដែលបន្តក់ថ្នាំភ្នែក អ្នកដែលបន្តក់ថ្នាំតាមបំពង់បង្ហូរទឹកនោម អ្នកដែលព្យាបាលរបួសជ្រៅដល់ក្នុងពោះ ឬអ្នកដែលលេបអ្វីដែលមិនមែនជាអាហារដូចជាគ្រួសជាដើម គឺមិនធ្វើឱ្យខូចសីមឡើយ។ ៣. លោកមានទស្សនៈថា អ្នកដែលបរិភោគអាហារដោយស្មានថាជាពេលយប់ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅជាពេលថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យរះហើយ) នោះគេមិនចាំបាច់សងសីមឡើយ។ ៤. លោកមានទស្សនៈថា អ្នកដែលឃើញខែរ៉ាម៉ាដនតែម្នាក់ឯង មិនត្រូវតមអាហារឡើយ ហើយអ្នកដែលឃើញខែស៊ាវ៉ាល់តែម្នាក់ឯង ក៏មិនត្រូវឈប់តមអាហារដែរ ទាំងដោយសម្ងាត់ និងដោយចំហ។ ៥. លោកមានទស្សនៈថា ការតមអាហារនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែស៊ាក់បាន់ មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចឡើយ ប្រសិនបើមានពពកបាំងខែ។ លោកបានបដិសេធយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទស្សនៈដែលថាវាជាការហាមឃាត់ ឬជាកាតព្វកិច្ច។ លោកមានទំនោរទៅរកទស្សនៈដែលថា ការតមអាហារនៅថ្ងៃនោះគឺជារឿងដែលគួរធ្វើ (មន់ឌូប) ឬអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ។ លោកបានបញ្ជាក់នៅក្នុងស្នាដៃខ្លះរបស់លោកថា ទស្សនៈដែលថាវាជាកាតព្វកិច្ចគឺជាការបង្កើតថ្មី (ប៊ីដអះ) ដែលមិនមានប្រភពមកពីអ្នកជំនាន់មុន (សាលហ្វ) ឡើយ។ ៦. លោកមានទស្សនៈថា អាណាព្យាបាលរបស់ក្មេងប្រុស មិនត្រូវឱ្យក្មេងនោះស្លៀកពាក់សូត្រឡើយ នេះបើតាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីររបស់អ្នកប្រាជ្ញ។ ៧. លោកមានទស្សនៈថា ការថ្វាយបង្គំដែលមានមូលហេតុជាក់លាក់ ដូចជាការថ្វាយបង្គំគោរពវិហារ (តាហ៊ីយ៉ាតុលម៉ាស៊ីត) ការថ្វាយបង្គំពីររ៉ាកាតក្រោយពីធ្វើវូឌូ និងអ្វីៗផ្សេងទៀត គឺអាចធ្វើបានក្នុងពេលវេលាដែលត្រូវបានហាមឃាត់។ ៨. លោកមានទស្សនៈថា ការផ្តល់ហ្សាកាត់ដល់សាច់ញាតិទាំងអស់ ដូចជាជីដូន កូន និងអ្នកដទៃទៀត គឺអាចធ្វើទៅបាន។ ៩. លោកមានទស្សនៈថា ការថ្វាយបង្គំថ្ងៃសុក្រ និងការថ្វាយបង្គំជាក្រុម (ជះម៉ាអា) គឺមិនអាចទទួលបានផលពេញលេញឡើយ ប្រសិនបើមិនទាន់បានមួយរ៉ាកាត។ ១០. លោកមានទស្សនៈថា អ្នកដែលរួមភេទក្នុងខែរ៉ាម៉ាដនដោយភ្លេចខ្លួន ឬដោយការយល់ច្រឡំ គឺមិនចាំបាច់សងសីម ឬបង់កាហ្វារ៉ោះ (សំណង) ឡើយ។ ១១. លោកមានទស្សនៈថា ការធ្វើហជ្ជមិនមែនជាមោឃៈដោយសារការប្រព្រឹត្តខុសច្បាប់ (ម៉ាហ្ស៊ូរ៉ាត) ឡើយ ទោះបីជាការរួមភេទ ឬអ្វីផ្សេងទៀត ប្រសិនបើធ្វើដោយភ្លេចខ្លួន ឬយល់ច្រឡំ លើកលែងតែការបរបាញ់សត្វដែលត្រូវសងសំណង។ ១២. លោកមានទស្សនៈថា អ្នកដែលតាមទាន់ការថ្វាយបង្គំជាមួយអ៊ីម៉ាំខ្លះ ហើយក្រោកឡើងដើម្បីបំពេញផ្នែកដែលខ្វះខាត រួចមានអ្នកដទៃទៀតមកតាមក្រោយគេ គឺអាចធ្វើទៅបាន នេះបើតាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ ១៣. លោកមានទស្សនៈថា ទឹកដែលប្រែប្រួលដោយសារវត្ថុស្អាត មិនបាត់បង់ភាពបរិសុទ្ធរបស់វាឡើយ ដរាបណាវានៅតែត្រូវបានគេហៅថាជាទឹក គឺអាចប្រើសម្រាប់ធ្វើវូឌូបាន។ ១៤. លោកមានទស្សនៈថា ទឹក និងវត្ថុរាវ មិនក្លាយជាមិនស្អាត (ណាច៊ីស) ឡើយ លុះត្រាតែមានការប្រែប្រួល (ក្លិន ពណ៌ ឬរសជាតិ)។ ១៥. លោកមានទស្សនៈថា ទឹកនោម និងលាមករបស់សត្វដែលគេបរិភោគសាច់បាន គឺស្អាត។ លោកបញ្ជាក់ថា ទស្សនៈដែលថាវាជាវត្ថុមិនស្អាត គឺជាទស្សនៈដែលបង្កើតថ្មី ដែលមិនមានប្រភពពីសហាបះឡើយ។ ១៦. លោកមានទស្សនៈថា ដីនឹងក្លាយជាស្អាត ប្រសិនបើវាត្រូវនឹងវត្ថុមិនស្អាត រួចវត្ថុនោះបាត់ទៅវិញដោយសារពន្លឺព្រះអាទិត្យ ខ្យល់ ឬអ្វីផ្សេងទៀត ហើយអាចប្រើសម្រាប់ថ្វាយបង្គំ ឬធ្វើតាយ៉ាំមុំលើវាបាន។ ១៧. លោកមានទស្សនៈថា ស្រាដែលគេចង់យកទៅធ្វើជាទឹកខ្មេះ គឺមិនអាចក្លាយជាស្អាតបានឡើយក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់។ ១៨. លោកមានទស្សនៈថា វត្ថុមិនស្អាតនឹងក្លាយជាស្អាតតាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាព (អ៊ីស្ត៊ីហ៊ីឡះ)។ ១៩. លោកមានទស្សនៈថា ភក់តាមផ្លូវគឺស្អាត ប្រសិនបើមិនឃើញមានដាននៃភាពមិនស្អាតឡើយ ហើយប្រសិនបើដឹងថាមានភាពមិនស្អាតបន្តិចបន្តួច គឺត្រូវបានលើកលែង។ ២០. លោកមានទស្សនៈថា ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតដែលយល់ស្របដោយអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនគឺ ស្បែកឆ្កែ ឬសត្វសាហាវផ្សេងទៀត មិនអាចក្លាយជាស្អាតដោយការធ្វើស្បែក (ដាបាក) បានឡើយ។ ប៉ុន្តែនៅកន្លែងមួយទៀត លោកបានមានប្រសាសន៍ថា ស៊ូណាន់ន់បង្ហាញថា ការធ្វើស្បែកគឺដូចជាការកាត់ក (ហ្សាហ្ស៊ីហះ) សត្វ។ ២១. លោកបានលើកឡើងពីការខ្វែងគំនិតគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ ចំពោះអ្នកដែលនិយាយថា "ខ្ញុំមានកាតព្វកិច្ចទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ធំ ឬសំខាន់ ឬច្រើន"។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺត្រូវត្រឡប់ទៅរកទំនៀមទម្លាប់របស់អ្នកនិយាយវិញ អ្វីដែលគេចាត់ទុកថាធំ នោះត្រូវយកតាមនោះ។ ២២. លោកបានលើកឡើងពីការខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីភាពស្អាត និងមិនស្អាតរបស់ឆ្កែ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ រោមទាំងអស់គឺស្អាត ដូចជារោមឆ្កែ រោមជ្រូក និងសត្វដទៃទៀត ផ្ទុយពីទឹកមាត់។ លោកបន្តថា ដូច្នេះប្រសិនបើរោមឆ្កែសើមហើយប៉ះនឹងសម្លៀកបំពាក់មនុស្ស គឺមិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយ នេះជាមហ្សហាបរបស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ ២៣. លោកមានទស្សនៈថា ទឹកមាត់ឆ្កែប្រសិនបើប៉ះនឹងសត្វដែលបរបាញ់បាន គឺមិនចាំបាច់លាងសម្អាតឡើយ។ ២៤. លោកមានទស្សនៈថា ឆ្អឹង ស្នែង និងក្រចករបស់សត្វដែលងាប់ដោយមិនបានកាត់ក (ម៉ៃតះ) គឺស្អាត និងអាចប្រើប្រាស់បាន។ ២៥. លោកមានទស្សនៈថា ឈីសរបស់ពួកម៉ាជូស (អ្នកគោរពភ្លើង) គឺស្អាត ហើយទឹកដោះ ឬផ្នែកខ្លះនៃសត្វងាប់ក៏ស្អាតដែរ។ ២៦. លោកបានលើកឡើងថា អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើវូឌូដោយទឹកដែលសត្វលា ឬសត្វសេះផឹកសល់។ ២៧. លោកមានទស្សនៈថា វត្ថុមិនស្អាតអាចលាងសម្អាតបានដោយវត្ថុរាវផ្សេងទៀតក្រៅពីទឹក។ លោកមានប្រសាសន៍ថា ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ នៅពេលដែលភាពមិនស្អាតបាត់ទៅដោយវិធីណាក៏ដោយ នោះច្បាប់របស់វាគឺបាត់ទៅតាមនោះដែរ ប៉ុន្តែមិនត្រូវប្រើប្រាស់អាហារ ឬភេសជ្ជៈមកលាងសម្អាតដោយគ្មានការចាំបាច់ឡើយ។ ២៨. លោកមានទស្សនៈថា អ្នកដែលថ្វាយបង្គំទាំងដែលមានភាពមិនស្អាតដោយមិនដឹងខ្លួន ឬភ្លេចខ្លួន គឺមិនចាំបាច់ថ្វាយបង្គំឡើងវិញឡើយ។ ២៩. លោកមានទស្សនៈថា ស្បែកជើងប្រសិនបើត្រូវនឹងភាពមិនស្អាត រួចយកទៅជូតនឹងដី នោះវានឹងក្លាយជាស្អាត។ ៣០. លោកមានទស្សនៈថា ការថ្វាយបង្គំដោយធ្វើតាយ៉ាំមុំនៅខាងក្រៅបន្ទប់ទឹក គឺប្រសើរជាងការថ្វាយបង្គំក្រោយពីងូតទឹកក្នុងបន្ទប់ទឹក។ លោកបានពន្យល់លម្អិតអំពីករណីដែលមនុស្សម្នាក់មិនអាចចេញពីបន្ទប់ទឹកបានទាន់ពេលវេលា។ ៣១. លោកមានទស្សនៈថា អ្នកដែលត្រូវបានគេឃុំឃាំងក្នុងកន្លែងមិនស្អាត ហើយថ្វាយបង្គំនៅទីនោះ គឺមិនចាំបាច់ថ្វាយបង្គំឡើងវិញឡើយ។ ៣២. លោកមានទស្សនៈថា ការថ្វាយបង្គំរបស់អ្នកដែលតាមក្រោយអ៊ីម៉ាំដែលអានខុស (អានអក្សរ ហ្ស) គឺត្រឹមត្រូវ។ ៣៣. លោកមានទស្សនៈថា ស្ត្រីដែលអស់រដូវ មិនត្រូវរួមភេទជាមួយស្វាមីឡើយ រហូតទាល់តែនាងបានងូតទឹកសម្អាតខ្លួន ប្រសិនបើនាងអាចធ្វើបាន បើមិនដូច្នោះទេ ត្រូវធ្វើតាយ៉ាំមុំ។ ៣៤. លោកមានទស្សនៈថា អ្នកដែលគ្មានទឹក ហើយរកដីមិនឃើញ ប៉ុន្តែមានផេះ គឺអាចធ្វើតាយ៉ាំមុំដោយប្រើផេះនោះបាន ហើយមិនចាំបាច់ថ្វាយបង្គំឡើងវិញឡើយ។ ៣៥. លោកមានទស្សនៈថា មិនចាំបាច់ធ្វើវូឌូដោយសារភាពមិនស្អាតដែលចេញពីក្រៅប្រដាប់ភេទទាំងពីរ (ដូចជាការកោសឈាម ឬក្អួត) ឡើយ ប៉ុន្តែវាជារឿងដែលគួរធ្វើ (មូស្តាហាប់)។ ៣៦. ដូចគ្នានេះដែរ មិនចាំបាច់ធ្វើវូឌូដោយសារការងូតទឹកឱ្យសព ការប៉ះប្រដាប់ភេទ ឬការសើចខ្លាំងៗក្នុងពេលថ្វាយបង្គំឡើយ ប៉ុន្តែវាជារឿងដែលគួរធ្វើ។ ៣៧. ចំពោះការប៉ះស្ត្រី ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារចំណង់ផ្លូវភេទ គឺមិនចាំបាច់ធ្វើវូឌូឡើយ។ ៣៨. ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកដែលគិតរហូតដល់មានអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ ឬមានការរំញោច គឺគួរធ្វើវូឌូ ប៉ុន្តែមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចឡើយ។ វាក៏គួរធ្វើវូឌូផងដែរនៅពេលខឹង ឬក្រោយពីបរិភោគអាហារដែលចម្អិនដោយភ្លើង។ ៣៩. ចំពោះសាច់អូដ្ឋ លោកមានទស្សនៈថា គួរធ្វើវូឌូក្រោយពីបរិភោគវា។ ៤០. លោកមានទស្សនៈថា ការធ្វើវូឌូសម្រាប់អ្នកដែលមានការធ្លាក់ឈាម ឬនោមមិនឈប់ (ហ៊ីដាស ដាអ៊ីម) សម្រាប់រាល់ពេលថ្វាយបង្គំនីមួយៗ គឺជាទស្សនៈរបស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ ៤១. លោកមានទស្សនៈថា ស្រោមជើងដែលមានរហែកបន្តិចបន្តួច គឺអាចជូត (ម៉ាសះ) លើវាបាន។ ៤២. លោកមានទស្សនៈថា មិនត្រូវធ្វើតាយ៉ាំមុំដោយសារភាពមិនស្អាតនៅលើដងខ្លួនឡើយ។ ៤៣. លោកមានទស្សនៈថា ការថ្វាយបង្គំរបស់អ្នកតាម (ម៉ាមូ) នៅខាងមុខអ៊ីម៉ាំ គឺត្រឹមត្រូវក្នុងករណីមានការចាំបាច់ ដូចជាកន្លែងចង្អៀតជាដើម។ ៤៤. លោកមានទស្សនៈថា ការធ្វើកិច្ចសន្យាដាំដុះ (មូសារ៉ាកះ) គឺអនុញ្ញាត នេះជាទស្សនៈរបស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ លោកយល់ថា ការធ្វើកិច្ចសន្យាដាំដុះគឺមានភាពយុត្តិធម៌ជាងការជួលដីដោយតម្លៃកំណត់។

ជំពូកទីពីរ បានមានប្រសាសន៍ដោយលោកគ្រូរបស់យើង គឺអាល់ហាហ្វីហ្ស៍ អ៊ីប៊ុន អាប់ឌុលហាឌី - សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក -៖ ៩៣ - នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ក្វាអ៊ីដ អល់ហ្សារអីយ៉ា»៖ មិនមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ពីព្យាការី ﷺ ថា លោកធ្លាប់អានប៊ីស្មិលឡាហ៍ (ប៊ីស្មិលឡាហិរ រ៉ហ៍ម៉ានីរ រ៉ហ៊ីម) ដោយបញ្ចេញសំឡេងនោះទេ។ នៅក្នុងគម្ពីរហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ឬស៊ូណាន់ន់ ក៏មិនមានហាឌីសណាមួយដែលត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់ស្តីពីការបញ្ចេញសំឡេងនេះដែរ។ ចំណែកហាឌីសដែលបញ្ជាក់ច្បាស់ពីការបញ្ចេញសំឡេង សុទ្ធតែជាហាឌីសខ្សោយ (ដូអ៊ីហ្វ) ឬជាហាឌីសដែលប្រឌិតឡើង (ម៉ូដូអ៊ូ)។ ៩៤ - លោកបានមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖ ព្យាការី ﷺ មិនបានប្រតិបត្តិសឡាតដូហា (សឡាតពេលព្រឹក) ជាប្រចាំនោះទេ នេះបើតាមការឯកភាពគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញដែលយល់ដឹងពីស៊ូណាន់ន់របស់លោក។ អ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ណាដែលយល់ថា សឡាតដូហាពីររ៉ាកាតជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ព្យាការី ﷺ គឺលោកយល់ខុសហើយ។ ចំណែកហាឌីសដែលពួកគេលើកមកយោងថា៖ «មានបីយ៉ាងដែលជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ខ្ញុំ ប៉ុន្តែជាការស្ម័គ្រចិត្តសម្រាប់អ្នករាល់គ្នា៖ គឺសឡាតវីតរ៍, ការធ្វើកូរបាន (សត្វបូជា), និងសឡាតដូហាពីររ៉ាកាត» គឺជាហាឌីសដែលប្រឌិតឡើង។ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍នៅកន្លែងផ្សេងទៀតថា៖ ហាឌីសនេះខ្សោយ។ ៩៥ - លោកបានមានប្រសាសន៍នៅកន្លែងផ្សេងទៀតថា៖ ហាឌីសដែលគេរាយការណ៍អំពីបុរសម្នាក់ដែលនិយាយថា៖ «ប្រពន្ធរបស់ខ្ញុំមិនដែលបដិសេធដៃរបស់អ្នកប៉ះពាល់នោះទេ» គឺអ្នកប្រាជ្ញបានចាត់ទុកថាវាខ្សោយ។ លោកបានមានប្រសាសន៍នៅកន្លែងផ្សេងទៀតថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានលោក អះម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀតចាត់ទុកថាខ្សោយ។ អ្នកខ្លះបានបកស្រាយថា សំដៅលើនាងមិនបដិសេធអ្នកដែលមកសុំជំនួយផ្នែកទ្រព្យសម្បត្តិ ប៉ុន្តែអត្ថន័យជាក់ស្តែងនៃហាឌីសបង្ហាញផ្ទុយពីនេះ។ មានអ្នកខ្លះជឿថាវាត្រឹមត្រូវ ហើយថាព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យគាត់រក្សានាងទុក ទោះបីជានាងមិនបដិសេធបុរសដទៃក៏ដោយ។ នេះជារឿងមួយដែលអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានបដិសេធ។ ៩៦ - លោកគ្រូរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ផ្នែកដើមនៃស៊ូរ៉ានីមួយៗមានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាជាមួយផ្នែកចុងក្រោយរបស់វា។ នេះគឺជាភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃខ្លឹមសារ ដូចជាស៊ូរ៉ាត «អាល់បាករ៉ោះ» ដែលចាប់ផ្តើមដោយការរំលឹកដល់គម្ពីរ (អាល់គួរអាន) ថាវាជាការណែនាំសម្រាប់អ្នកដែលមានតាក្វា (កោតខ្លាចអល់ឡោះ)។ នៅក្នុងនោះបានរំលឹកពីការជំនឿទៅលើអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកលើពួកយើង និងអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកលើអ្នកមុនៗ។ ផ្នែកកណ្តាលនៃស៊ូរ៉ានេះក៏មានខ្លឹមសារបែបនេះ ហើយផ្នែកចុងក្រោយក៏បញ្ចប់ដោយខ្លឹមសារបែបនេះដែរ គឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ៖ ﴿រ៉សូលបានជំនឿទៅលើអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកលើគាត់ពីម្ចាស់របស់គាត់...﴾ រហូតដល់ចប់ស៊ូរ៉ា។ នៅក្នុងស៊ូរ៉ាត «អាល់បាករ៉ោះ» មានការអំពាវនាវដល់មនុស្សជាតិទាំងអស់ រហូតដល់អ្នកដែលមិនទាន់មានជំនឿលើរ៉សូលទាំងឡាយជាទូទៅ អ្នកដែលទទួលស្គាល់ពួកគេជាពិសេស និងអ្នកដែលមានជំនឿលើទាំងអស់នោះជាពិសេសបំផុត។ ដូច្នេះនៅក្នុងស៊ូរ៉ានេះមានការអំពាវនាវដល់មនុស្សទាំងបីក្រុម។ ចំណែកស៊ូរ៉ាត «អាលី អ៊ីមរ៉ន» គឺភាគច្រើនអំពាវនាវដល់អ្នកដែលទទួលស្គាល់រ៉សូលពីក្រុមអ្នកកាន់គម្ពីរ (អាហ្លុលគីតាប) និងអំពាវនាវដល់អ្នកមានជំនឿ។ ដូច្នេះ អល់ឡោះដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបានចាប់ផ្តើមវាដោយការរំលឹកពីភាពតែមួយគត់របស់ទ្រង់ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងពួកមូស្រិក (អ្នកដែលដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) ពីក្រុមគ្រិស្តបរិស័ទ និងអ្នកដទៃទៀត។ ទ្រង់បានរំលឹកពីការបញ្ចុះគម្ពីរ ការវង្វេងរបស់អ្នកដែលដើរតាមអត្ថបទដែលមិនច្បាស់លាស់ (មូតាស៊ីហាប៊ីហាត)។ ផ្នែកកណ្តាលនៃស៊ូរ៉ានេះក៏មានខ្លឹមសារបែបនេះ ហើយបញ្ចប់ដោយព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់៖ ﴿ហើយពិតប្រាកដណាស់ ក្នុងចំណោមអ្នកកាន់គម្ពីរ មានអ្នកដែលជំនឿលើអល់ឡោះ និងអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកលើពួកអ្នក និងអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកលើពួកគេ ដោយមានភាពបន្ទាបខ្លួនចំពោះអល់ឡោះ﴾។ ចំណែកស៊ូរ៉ាដែលបញ្ចុះនៅមេកា (ស៊ូរ៉ាម៉ាក់គីយ៉ា) ដូចជាស៊ូរ៉ាត «អាល់អាន់អាម», «អាល់អារ៉ហ្វ» និងស៊ូរ៉ាដទៃទៀត គឺមានការអំពាវនាវដល់មនុស្សជាតិដែលរួមបញ្ចូលទាំងអ្នកដែលបដិសេធរ៉សូល។ ហេតុនេះហើយបានជាស៊ូរ៉ាម៉ាក់គីយ៉ាផ្តោតលើការបញ្ជាក់ពីគោលការណ៍គ្រឹះដែលរ៉សូលទាំងអស់បានឯកភាពគ្នា។ ខុសពីស៊ូរ៉ាដែលបញ្ចុះនៅមេឌីណា (ស៊ូរ៉ាម៉ាដានីយ៉ា) ដែលមានការអំពាវនាវដល់អ្នកកាន់គម្ពីរដែលជឿលើគម្ពីរខ្លះ និងអំពាវនាវដល់អ្នកមានជំនឿដែលជឿលើអល់ឡោះ ទេវតា គម្ពីរ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ ដែលមិនមាននៅក្នុងស៊ូរ៉ាម៉ាក់គីយ៉ា។ ដូច្នេះហើយបានជាការអំពាវនាវដោយពាក្យថា ﴿ឱអ្នកដែលមានជំនឿទាំងឡាយអើយ﴾ គឺមានតែនៅក្នុងស៊ូរ៉ាម៉ាដានីយ៉ា។ ចំណែកការអំពាវនាវដោយពាក្យថា ﴿ឱមនុស្សជាតិទាំងឡាយអើយ﴾ គឺភាគច្រើននៅក្នុងស៊ូរ៉ាម៉ាក់គីយ៉ា ហើយជួនកាលក៏មាននៅក្នុងស៊ូរ៉ាម៉ាដានីយ៉ាដែរ ព្រោះការអំពាវនាវទូទៅរួមបញ្ចូលទាំងអ្នកមានជំនឿ និងអ្នកដទៃទៀត ខុសពីការអំពាវនាវជាក់លាក់។ គោលការណ៍គ្រឹះគ្របដណ្តប់លើអ្វីដែលសាខា (ហ្វូរូអ៊ូ) មិនគ្របដណ្តប់ ទោះបីជាសាខាទាំងនោះជាកាតព្វកិច្ចលើពួកកាហ្វេរ (អ្នកមិនជឿ) តាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុតក៏ដោយ គឺដើម្បីឱ្យពួកគេទទួលទោសនៅថ្ងៃបរលោក។ ចំណែកការដែលពួកកាហ្វេរត្រូវបានបញ្ជាឱ្យធ្វើកិច្ចការសាខាមុនពេលមានជំនឿ គឺមិនមែនដូច្នោះទេ។ ស៊ូរ៉ាត «អាននីសាអ៊ូ» ភាគច្រើនអំពាវនាវដល់មនុស្សជាតិអំពីទំនាក់ទំនងរវាងពួកគេតាមរយៈខ្សែស្រឡាយ និងកិច្ចសន្យាព្រមទាំងច្បាប់ទាក់ទងនឹងរឿងនេះ។ ដូច្នេះ អល់ឡោះដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបានចាប់ផ្តើមវាដោយព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ឱមនុស្សជាតិទាំងឡាយអើយ﴾ ដោយសារភាពទូទៅនៃច្បាប់របស់វា ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នករាល់គ្នាមានតាក្វាចំពោះម្ចាស់របស់អ្នក ដែលបានបង្កើតអ្នករាល់គ្នាពីមនុស្សតែម្នាក់ ហើយបានបង្កើតពីមនុស្សនោះនូវគូស្រកររបស់គាត់ ហើយបានផ្សព្វផ្សាយពីអ្នកទាំងពីរនូវបុរសជាច្រើន និងស្ត្រីជាច្រើន។ ហើយចូរអ្នករាល់គ្នាមានតាក្វាចំពោះអល់ឡោះ ដែលអ្នករាល់គ្នាប្រើប្រាស់ឈ្មោះរបស់ទ្រង់ក្នុងការសុំសិទ្ធិពីគ្នាទៅវិញទៅមក និងចូររក្សាទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ﴾។ ទ្រង់បានរំលឹកពីការរួមគ្នាជាដើមកំណើតរបស់មនុស្សជាតិទាំងអស់ ហើយបញ្ជាឱ្យពួកគេមានតាក្វាចំពោះអល់ឡោះ ដែលពួកគេប្រើប្រាស់ឈ្មោះទ្រង់ក្នុងការធ្វើកិច្ចសន្យា និងសន្យាជាមួយគ្នា។ ព្រោះថាអ្នកធ្វើកិច្ចសន្យានីមួយៗទាមទារពីភាគីម្ខាងទៀតនូវអ្វីដែលខ្លួនចង់បានពីកិច្ចសន្យានោះ ហើយពួកគេធ្វើកិច្ចសន្យានោះដោយមានអល់ឡោះជាសាក្សី ព្រោះពួកគេបានធ្វើឱ្យអល់ឡោះជាអ្នកធានាលើពួកគេ និងតាមរយៈការរក្សាទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិដែលអល់ឡោះបានបង្កើតឡើង។ ដូចដែលទ្រង់បានផ្សារភ្ជាប់រវាងរឿងទាំងពីរនេះក្នុងព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់៖ ﴿អ្នកដែលបំពេញតាមកិច្ចសន្យារបស់អល់ឡោះ ហើយមិនបំពានលើសញ្ញាណនោះឡើយ • ហើយអ្នកដែលរក្សាទំនាក់ទំនងអ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យរក្សា﴾ និងក្នុងព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់៖ ﴿ហើយទ្រង់មិនធ្វើឱ្យវង្វេងដោយសារវាឡើយ លើកលែងតែពួកហ្វាសិក (អ្នកដែលបំពាន) ប៉ុណ្ណោះ • គឺអ្នកដែលបំពានលើកិច្ចសន្យារបស់អល់ឡោះបន្ទាប់ពីបានធ្វើសញ្ញាណរួចហើយ ហើយកាត់ផ្តាច់អ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យរក្សា﴾។ ចំណែកស៊ូរ៉ាត «អាល់ម៉ាអ៊ីដ៉ោះ» គឺជាស៊ូរ៉ាដែលនិយាយអំពីកិច្ចសន្យា គឺសញ្ញាណ និងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលកូនចៅអាដាំធ្វើជាមួយម្ចាស់របស់ពួកគេ និងរវាងគ្នាទៅវិញទៅមក ដូចជាកិច្ចសន្យានៃជំនឿ និងកិច្ចសន្យានៃការស្បថ។ ដូច្នេះ អល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យបំពេញតាមកិច្ចសន្យា ហើយការបំពេញតាមកិច្ចសន្យាគឺជាលក្ខណៈរបស់អ្នកដែលស្មោះត្រង់ មិនមែនអ្នកកុហកនោះទេ។ ទ្រង់បានបញ្ចប់ស៊ូរ៉ានេះដោយអ្វីដែលសមស្របនឹងខ្លឹមសារក្នុងនោះដោយមានបន្ទូលថា៖ ﴿នេះគឺជាថ្ងៃដែលភាពស្មោះត្រង់របស់ពួកគេផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់អ្នកស្មោះត្រង់ ពួកគេនឹងទទួលបានសួនច្បារដែលហូរនៅក្រោមវាមានទន្លេជាច្រើន﴾។ ដូច្នេះ អ្នកដែលបំពេញតាមកិច្ចសន្យាគឺជាអ្នកស្មោះត្រង់ ភាពស្មោះត្រង់ក្នុងការបំពេញកិច្ចសន្យានឹងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ពួកគេនៅថ្ងៃបរលោក ជាមួយនឹងអ្វីដែលទ្រង់បានសន្យាដល់ពួកគេពីកិត្តិយស។ បន្ទាប់មកទ្រង់បានមានបន្ទូលអំពីការបំពេញតាមកិច្ចសន្យា។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ស៊ូរ៉ាត «អាល់ម៉ាអ៊ីដ៉ោះ» នេះគឺសម្រាប់អ្នកមានជំនឿ ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យពួកគេបំពេញតាមកិច្ចសន្យា និងរំលឹកពួកគេពីពរជ័យរបស់ទ្រង់ ដូចដែលទ្រង់មានបន្ទូលទៅកាន់កូនចៅអ៊ីស្រាអែលថា៖ ﴿ចូរអ្នករាល់គ្នារំលឹកដល់ពរជ័យរបស់ខ្ញុំដែលខ្ញុំបានផ្តល់ឱ្យអ្នករាល់គ្នា ហើយចូរអ្នករាល់គ្នាបំពេញតាមកិច្ចសន្យារបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងបំពេញតាមកិច្ចសន្យារបស់អ្នករាល់គ្នា﴾។ ទ្រង់បានរំលឹកពីពរជ័យដែលតម្រូវឱ្យមានការដឹងគុណ ហើយការបំពេញតាមកិច្ចសន្យាត្រូវការភាពអត់ធ្មត់។ ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវតែជាអ្នកអត់ធ្មត់ និងជាអ្នកដឹងគុណ ដូចដែលទ្រង់មានបន្ទូលនៅកណ្តាលស៊ូរ៉ាបន្ទាប់ពីខគម្ពីរអំពីការសម្អាតខ្លួន (តូហារ៉ោះ)៖ ﴿ហើយចូរអ្នករាល់គ្នារំលឹកដល់ពរជ័យរបស់អល់ឡោះចំពោះអ្នករាល់គ្នា និងសញ្ញាណដែលទ្រង់បានធ្វើជាមួយអ្នករាល់គ្នា នៅពេលដែលអ្នករាល់គ្នាបាននិយាយថា យើងបានឮហើយ យើងបានស្តាប់បង្គាប់﴾។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលនេះជាផ្នែកដើមនៃស៊ូរ៉ា ខ្លឹមសាររបស់វាគឺច្បាប់ និងមាគ៌ាដែលទ្រង់បានកំណត់សម្រាប់អ្នកកាន់គម្ពីរគួរអាន។ ទ្រង់បានពន្យល់ពួកគេពីលម្អិតនៃបញ្ជា និងការហាមឃាត់ដែលអល់ឡោះបានធ្វើជាច្បាប់ និងមាគ៌ាសម្រាប់ពួកគេនៅក្នុងស៊ូរ៉ានេះ អ្វីដែលពួកគេត្រូវតែបំពេញតាម ដោយសារជំនឿរបស់ពួកគេដែលជាកិច្ចសន្យាតម្រូវឱ្យពួកគេស្តាប់បង្គាប់អល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ ហើយដើរតាមគម្ពីររបស់ទ្រង់។ ហេតុនេះហើយបានជាមានរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «ស៊ូរ៉ាតអាល់ម៉ាអ៊ីដ៉ោះ គឺជាស៊ូរ៉ាចុងក្រោយដែលត្រូវបានបញ្ចុះមក ដូច្នេះចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើឱ្យអ្វីដែលហាឡាល (អនុញ្ញាត) ជាហាឡាល ហើយអ្វីដែលហារ៉ាម (ហាមឃាត់) ជាហារ៉ាម»។ ហើយពីអាប៊ូម៉ៃសារ៉ោះ៖ «នៅក្នុងនោះមានច្បាប់ជាងដប់ដែលមិនមាននៅក្នុងស៊ូរ៉ាដទៃទៀត»។ នៅពេលដែលអល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យពួកគេបំពេញតាមកិច្ចសន្យាដែលរួមបញ្ចូលទាំងកិច្ចសន្យាដែលពួកគេត្រូវតែបំពេញដោយសារជំនឿលើទ្រង់ ទ្រង់បានពន្យល់ពីអ្វីដែលទ្រង់បានបញ្ជា និងអ្វីដែលទ្រង់បានហាមឃាត់ អ្វីដែលទ្រង់បានអនុញ្ញាត និងអ្វីដែលទ្រង់បានហាមឃាត់ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាការបំពេញតាមកិច្ចសន្យាគឺតាមរយៈការដើរតាមបញ្ជា ការហាមឃាត់ ការអនុញ្ញាត និងការហាមឃាត់នេះ។ ទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យអ្នករាល់គ្នានូវសត្វពាហនៈ...﴾ រហូតដល់ចប់ខគម្ពីរ។ ទ្រង់បានអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេនូវសត្វពាហនៈដោយមានលក្ខខណ្ឌថា កុំធ្វើឱ្យការបរបាញ់ក្លាយជាហាឡាលនៅពេលដែលអ្នករាល់គ្នាកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអ៊ីហ្រាំ (ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់សម្រាប់ធ្វើហជ្ជ ឬអ៊ុំរ៉ោះ)។ ទ្រង់បានហាមឃាត់ពួកគេពីការធ្វើឱ្យនិមិត្តសញ្ញារបស់ទ្រង់ក្លាយជាហាឡាល និងអ្វីដែលទាក់ទងនឹងវា ហើយបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេបរបាញ់បន្ទាប់ពីចេញពីស្ថានភាពអ៊ីហ្រាំ។ ទ្រង់បានហាមឃាត់ពួកគេកុំឱ្យការស្អប់ខ្ពើមចំពោះក្រុមមនុស្សដែលរារាំងពួកគេពីសាសនា នាំឱ្យពួកគេប្រព្រឹត្តអំពើឈ្លានពាន។ ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យពួកគេទាំងអស់គ្នារួមដៃគ្នាធ្វើអំពើល្អ និងតាក្វា ហើយកុំរួមដៃគ្នាធ្វើអំពើបាប និងការឈ្លានពាន។ បន្ទាប់មកទ្រង់បានពន្យល់លម្អិតដល់ពួកគេនូវអ្វីដែលទ្រង់បានហាមឃាត់ ដូចជាសត្វដែលងាប់ដោយខ្លួនឯង ឬដោយមូលហេតុផ្សេងក្រៅពីការកាត់ក (ហ្សាប៊ីហ៍) ហើយទ្រង់បានលើកលែងចំពោះអ្វីដែលពួកគេចាប់បាននៅពេលដែលវានៅរស់ ហើយបានកាត់កវា។ ទ្រង់បានរំលឹកពីសត្វដែលត្រូវបានកាត់កសម្រាប់រូបសំណាក និងការស្វែងរកសំណាងដោយប្រើព្រួញ (នេះរួមបញ្ចូលទាំងការដែលអ្នកបម្រើស្វែងរកចំណែករបស់ខ្លួន និងអ្វីដែលត្រូវបានកំណត់សម្រាប់ខ្លួនក្នុងអ្វីដែលខ្លួនចង់ធ្វើ ដើម្បីឱ្យខ្លួនធ្វើតាម ឬបញ្ឈប់ដោយសារព្រួញទាំងនោះ) ឬក្នុងអ្វីដែលខ្លួនមិនចង់ធ្វើ ដូច្នេះវាមានន័យថាការជឿលើអ្វីដែលកើតឡើងដោយសារព្រួញទាំងនោះ។ ព្រោះអ្នកដែលស្វែងរកសំណាងដោយព្រួញ ជឿលើអ្វីដែលវាបង្ហាញពីល្អ ឬអាក្រក់ក្នុងអ្វីដែលខ្លួនធ្វើ ដូច្នេះខ្លួនក៏ធ្វើ ឬឈប់ធ្វើ ហើយក្នុងអ្វីដែល

ជំពូក ១៣០- លោកគ្រូរបស់យើងបានពន្យល់អំពីព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ហើយកុំតស៊ូមតិជំនួសអ្នកទាំងឡាយណាដែលក្បត់ខ្លួនឯង﴾ និងព្រះបន្ទូលដែលថា៖ ﴿ថាពិតជាពួកអ្នកធ្លាប់ក្បត់ខ្លួនឯង﴾។ លោកបានលើកឡើងពីមតិអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនថា អត្ថន័យគឺ៖ ពួកអ្នកក្បត់ខ្លួនឯងតាមរយៈការប្រព្រឹត្តនូវអ្វីដែលអល់ឡោះបានហាមឃាត់។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការចាត់ទុកពាក្យថា «ខ្លួនឯង» ជាកម្មបទនៃកិរិយាស័ព្ទ «ក្បត់» ហើយចាត់ទុកមនុស្សថាបានក្បត់ខ្លួនឯង គឺមានន័យថាបានបៀតបៀនខ្លួនឯង។ លោកបានបន្តថា៖ ការយល់ឃើញនេះគួរពិចារណាឡើងវិញ ព្រោះរាល់អំពើបាបដែលមនុស្សម្នាក់ប្រព្រឹត្ត គឺគេបានបៀតបៀនខ្លួនឯងរួចទៅហើយ មិនថាក្នុងទីកំបាំង ឬទីចំហឡើយ។ ប្រសិនបើការក្បត់ខ្លួនឯងមានន័យថាការបៀតបៀនខ្លួនឯង និងការប្រព្រឹត្តអ្វីដែលហាមឃាត់ [នោះអ្នកប្រព្រឹត្តបាប] គ្រប់រូបសុទ្ធតែជាអ្នកក្បត់ខ្លួនឯង ទោះបីជាគេប្រព្រឹត្តបាបដោយចំហក៏ដោយ។ វាជាការច្បាស់លាស់ថា ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់អំពើបាបពិសេសមួយចំនួនដែលធ្វើឡើងដោយលួចលាក់។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពាក្យថា «ការក្បត់» (អាល់-Khiyanah) មិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្រៅពីអ្វីដែលលាក់កំបាំងពីអ្នកដែលត្រូវបានគេក្បត់នោះទេ ដូចជាអ្នកដែលក្បត់ការទុកចិត្ត (អាមានះ) របស់ខ្លួន ដោយក្បត់អ្នកដែលផ្ញើការទុកចិត្តលើខ្លួននៅពេលដែលគេមិនបានឃើញ។ រហូតដល់លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើដូច្នោះ តើមនុស្ស [អាច] ក្បត់ខ្លួនឯងដោយរបៀបណា ក្នុងពេលដែលគេមិនបានលាក់បាំងអ្វីដែលគេធ្វើពីខ្លួនឯង ហើយក៏មិនបានធ្វើវាដោយលួចលាក់ពីខ្លួនឯងដូចជាការក្បត់អ្នកដែលមិនបានឃើញគេនោះ? លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្វីដែលសមហេតុផលបំផុត - អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត - គឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា ﴿ក្បត់ខ្លួនឯង﴾ គឺដូចទៅនឹងព្រះបន្ទូលដែលថា ﴿លើកលែងតែអ្នកដែលធ្វើឱ្យខ្លួនឯងល្ងង់ខ្លៅ﴾។ អ្នកប្រាជ្ញកូហ្វាហ៍ (Kufiyyun) និងអ៊ីប៊ុន កុតៃបះ បានយល់ឃើញថា ពាក្យបែបនេះគឺជាការបញ្ជាក់ (Tam-yiz) ទោះបីជាវាជាពាក្យច្បាស់លាស់ (Ma'rifah) ក៏ដោយ។ ពួកគេបានលើកយកភស្តុតាងជាច្រើនពីភាសាអារ៉ាប់មកបញ្ជាក់ ដូចជាពាក្យថា៖ «អាលីម ហ្វុលានុន រ៉អ្សាហូ» (បុគ្គលនោះឈឺក្បាលរបស់គាត់)។ ក្នុងនោះមានព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា ﴿ជីវភាពរបស់វាបានធ្វើឱ្យវាវង្វេង﴾។ ដូច្នេះ ព្រះបន្ទូលថា ﴿ធ្វើឱ្យខ្លួនឯងល្ងង់ខ្លៅ﴾ មានន័យថា៖ ខ្លួនរបស់គេបានល្ងង់ខ្លៅ។ នៅពេលដែលគេភ្ជាប់កិរិយាស័ព្ទទៅនឹងខ្លួនឯង គេក៏ដាក់វាជាការបញ្ជាក់។ នេះគឺជាអ្វីដែលអ្នកប្រាជ្ញកូហ្វាហ៍បានលើកឡើង ហើយវាត្រឹមត្រូវជាងទាំងផ្នែកភាសា និងអត្ថន័យ ព្រោះមនុស្សម្នាក់គឺជាអ្នកដែលល្ងង់ខ្លៅចំពោះខ្លួនឯង ដូចដែលអល់ឡោះបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ﴿ពួកអ្នកល្ងង់ខ្លៅនឹងនិយាយថា...﴾។ ដូចគ្នានេះដែរ ព្រះបន្ទូលថា ﴿ពួកអ្នកក្បត់ខ្លួនឯង﴾ មានន័យថា [ពួកអ្នកក្បត់] ខ្លួនឯង។ ដូច្នេះ ខ្លួនឯងគឺជាអ្នកដែលក្បត់ ដូចដែលវាជាអ្នកល្ងង់ខ្លៅ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រើពាក្យ «អ៊ីខតានូ» (ក្បត់) មិនមែន «ខានូ» (ក្បត់) ទេ ព្រោះទម្រង់ «អ៊ីហ្វតិអាល់» [មានន័យបន្ថែមលើ] ការក្បត់ធម្មតា។ លោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងអំឡុងពេលពន្យល់ថា៖ ឬព្រះបន្ទូលថា ﴿ពួកអ្នកក្បត់ខ្លួនឯង﴾ មានន័យថា ពួកអ្នកក្បត់គ្នាទៅវិញទៅមក ដូចព្រះបន្ទូលថា ﴿ចូរពួកអ្នកសម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមក﴾។ ព្រោះចោរ និងបក្ខពួករបស់គេ បានក្បត់បងប្អូនមូស្លីមរបស់ពួកគេ ហើយអ្នករួមដំណេក [ប្រសិនបើ] រួមដំណេកជាមួយប្រពន្ធរបស់ខ្លួនដោយនាងមិនដឹងថាវាជាអំពើហាមឃាត់ នោះគេបានក្បត់នាងហើយ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការយល់ឃើញទីមួយគឺសមហេតុផលជាង ហើយខ្លួនឯងគឺជា [អ្នកដែល] ក្បត់ ព្រោះវាស្រឡាញ់តណ្ហា ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអំណាច។ ពាក្យថា «ខាណៈ» និង «អ៊ីខតានះ» គឺដូចទៅនឹងពាក្យ «កាសាបះ» និង «អ៊ីកតាសាបះ» (រកបាន)។ ដូច្នេះ មនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកក្បត់ ហើយលោកបានបញ្ជាក់ថា ខ្លួនឯងគឺជាអ្នកដែលក្បត់ ដូចដែលវាជាអ្នកល្ងង់ខ្លៅ [ព្រោះ] មូលហេតុនៃរឿងនេះ [គឺមកពី] តណ្ហារបស់វា មិនមែនជាអ្វីដែល [បញ្ញា និងការពិចារណាសั่งឱ្យធ្វើ] នោះទេ។ មូលហេតុនៃភាពល្ងង់ខ្លៅគឺមកពីភាពស្រាល និងភាពមិននឹងនររបស់វា។ មនុស្សម្នាក់ (ជួនកាលតណ្ហារបស់គេយកឈ្នះលើគេក្នុងទីកំបាំង) តាមរយៈរឿងរ៉ាវដែលបញ្ញា និងសាសនាហាមឃាត់។ ដូច្នេះ ខ្លួនឯងរបស់គេ (បានក្បត់គេ) ហើយយកឈ្នះគេ។ រឿងនេះកើតឡើងញឹកញាប់ក្នុងរឿងរួមដំណេក និងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិ។ ហេតុនេះហើយបានជាមនុស្សភាគច្រើនមិនត្រូវបានគេទុកចិត្តលើរឿងទាំងនេះ។ ការទុកចិត្តត្រូវបានផ្តល់ឱ្យអ្នកដែលតណ្ហាមិនជំរុញឱ្យគេក្បត់ក្នុងរឿងទាំងនោះ។ សៃអីដ ប៊ីន អាល់មូសៃយីប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើគេទុកចិត្តខ្ញុំលើឃ្លាំងទ្រព្យសម្បត្តិ ខ្ញុំនឹងបំពេញការទុកចិត្តនោះ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេទុកចិត្តខ្ញុំលើស្ត្រីជនជាតិហាបាស៊ី (អេត្យូពី) ខ្ញុំខ្លាចថាខ្ញុំនឹងមិនអាចបំពេញការទុកចិត្តលើនាងបានឡើយ»។ ដូចគ្នានេះដែរ ទ្រព្យសម្បត្តិមិនអាចទុកចិត្តលើអ្នកដែលមានចិត្តលោភលន់ចង់បានវាមិនថាតាមរបៀបណាក៏ដោយ។ ១៣១- លោកគ្រូរបស់យើងបានពន្យល់អំពីព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿ហើយមានព្យាការីជាច្រើន ដែលបានតស៊ូជាមួយគាត់មានក្រុមអ្នកគោរពប្រតិបត្តិជាច្រើន﴾។ លោកបានជ្រើសរើសអត្ថន័យថា ព្យាការីនោះត្រូវបានសម្លាប់ ហើយអ្នកដែលនៅជាមួយគាត់ពីក្រុមអ្នកគោរពប្រតិបត្តិមិនបានចុះចាញ់បន្ទាប់ពីការសម្លាប់គាត់នោះទេ។ លោកបានបដិសេធមតិរបស់អ្នកដែលនិយាយថា ក្រុមអ្នកគោរពប្រតិបត្តិបានចុះចាញ់បន្ទាប់ពីការសម្លាប់គាត់ ហើយលោកបានបដិសេធមតិរបស់អ្នកដែលនិយាយថា ក្រុមអ្នកគោរពប្រតិបត្តិត្រូវបានសម្លាប់យ៉ាងច្រើន ដោយលើកហេតុផលជាច្រើន។ ក្រុមអ្នកគោរពប្រតិបត្តិ (រ៉ប៊ីយូន) គឺជាក្រុមមនុស្សដ៏ច្រើន។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្រះបន្ទូលថា ﴿ជាមួយគាត់មានក្រុមអ្នកគោរពប្រតិបត្តិជាច្រើន﴾ គឺជាគុណនាមសម្រាប់ព្យាការី មិនមែនជាស្ថានភាព (ហាឡ) នោះទេ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការលុបចោលអក្សរ «វ៉ាវ» ក្នុងករណីបែបនេះ គឺជាភស្តុតាងដែលបង្ហាញថាវាជាគុណនាមបន្ទាប់ពីគុណនាម មិនមែនជាស្ថានភាពទេ។ តាមរយៈនេះ អត្ថន័យដ៏ល្អឥតខ្ចោះនឹងលេចចេញមក ព្រោះព្រះបន្ទូលថា ﴿ជាមួយគាត់មានក្រុមអ្នកគោរពប្រតិបត្តិជាច្រើន﴾ មានន័យថា ពួកគេដើរតាមគាត់ មិនថានៅជាមួយគាត់ពេលគាត់ត្រូវបានសម្លាប់ ឬមិននៅជាមួយគាត់ក៏ដោយ។ អត្ថន័យគឺយោងទៅលើចំណុចទីមួយ ព្រោះគោលបំណងគឺអ្នកដើរតាមព្យាការី ﷺ ទាំងអស់មិនបានក្បត់សាសនាឡើយ មិនថានរណាដែលបានឃើញការសម្លាប់គាត់ ឬអ្នកដែលមិនបានឃើញនោះទេ។ គោលបំណងគឺថា ការសម្លាប់ព្យាការីមិនផ្លាស់ប្តូរជំនឿពីក្នុងចិត្តរបស់អ្នកដើរតាមគាត់ឡើយ។ ១៣២- លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ បន្ទាប់ពីបានលើកឡើងពីព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿ហើយពិតជាពាក្យសន្យារបស់យើងបានសម្រេចរួចហើយចំពោះបាវបម្រើរបស់យើងដែលជាអ្នកនាំសារ • ថាពិតជាពួកគេនឹងទទួលបានជ័យជម្នះ﴾។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ រឿងនេះធ្វើឱ្យមនុស្សមួយចំនួនមានការងឿងឆ្ងល់ ដោយនិយាយថា៖ ព្យាការីខ្លះត្រូវបានសម្លាប់ តើពួកគេទទួលបានជ័យជម្នះដោយរបៀបណា? ចម្លើយគឺថា៖ ការសម្លាប់ប្រសិនបើវាស្ថិតក្នុងទម្រង់ដែលនាំឱ្យមានកិត្តិយសដល់សាសនា និងអ្នកកាន់សាសនា នោះវាគឺជាផ្នែកមួយនៃជ័យជម្នះដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។ ព្រោះសេចក្តីស្លាប់គឺជាអ្វីដែលជៀសមិនរួច។ ប្រសិនបើគេស្លាប់ក្នុងស្ថានភាពដែលគេទទួលបានសេចក្តីសុខនៅថ្ងៃបរលោក នោះគឺជាជ័យជម្នះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ដូចជាករណីរបស់ព្យាការីរបស់យើង ﷺ។ ព្រោះសហាបះមួយក្រុមបានស្លាប់ជាស៊ាហ៊ីដ (ទុក្ករបុគ្គល) ហើយពួកគេទទួលបានកិត្តិយសដ៏ធំធេងបំផុត។ ចំណែកអ្នកដែលនៅសល់គឺមានកិត្តិយស និងទទួលបានជ័យជម្នះ។ ដូចគ្នានេះដែរ សហាបះតែងតែនិយាយទៅកាន់ពួកកាហ្វិរថា៖ ព្យាការីរបស់យើងបានប្រាប់យើងថា អ្នកណាដែលស្លាប់ក្នុងចំណោមពួកយើង នឹងបានចូលឋានសួគ៌ ហើយអ្នកណាដែលនៅរស់ នឹងបានគ្រប់គ្រងលើពួកអ្នក។ ដូច្នេះ អ្នកដែលត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ គឺជាផ្នែកមួយនៃជ័យជម្នះរបស់គាត់ និងជ័យជម្នះរបស់សហាបះរបស់គាត់។ ក្នុងចំណោមរឿងនេះដែរ គឺហាឌីសអំពីក្មេងប្រុសដែលមូស្លីមបានរាយការណ៍ នៅពេលដែលគេដើរតាមសាសនារបស់អ្នកបួស ហើយបោះបង់សាសនារបស់គ្រូធ្មប់។ ពួកគេចង់សម្លាប់គេម្តងហើយម្តងទៀត ប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបាន រហូតដល់គេបង្រៀនពួកគេ [ពីរបៀប] សម្លាប់គេ។ នៅពេលដែលគេត្រូវបានសម្លាប់ មនុស្សទាំងអស់បានមានជំនឿ។ នេះគឺជាជ័យជម្នះសម្រាប់សាសនារបស់គេ។ ហេតុនេះហើយ នៅពេលដែលអ៊ុម៉ារ ប៊ីន ខាត់ថប ត្រូវបានសម្លាប់ជាស៊ាហ៊ីដក្នុងចំណោមមូស្លីម អ្នកសម្លាប់គាត់ក៏ត្រូវបានសម្លាប់។ អ៊ូស្មង់ នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានសម្លាប់ជាស៊ាហ៊ីដ អ្នកសម្លាប់គាត់ក៏ត្រូវបានសម្លាប់ ហើយក្រុមមួយបានទទួលជ័យជម្នះ។ ដូចគ្នានេះដែរ អាលី នៅពេលដែលពួកខាវ៉ារីជសម្លាប់គាត់ដោយចាត់ទុកថាការសម្លាប់គាត់ជាការអនុញ្ញាត ពួកគេគឺជាអ្នកដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលបានបញ្ជាឱ្យប្រយុទ្ធជាមួយពួកគេ ហើយពួកគេត្រូវបានបង្ក្រាបដោយអ្នកកាន់សាសនាត្រឹមត្រូវ (អះលូស៊ុននះ វ៉ាល់ជះម៉ាអាះ)។ រឿងនេះមិនបានរារាំងដល់កិត្តិយសនៃសាសនាឥស្លាម និងអ្នកកាន់សាសនានោះទេ។ ជាពិសេសព្យាការីដែលត្រូវបានសម្លាប់ អល់ឡោះបានសងសឹកអ្នកដែលសម្លាប់ពួកគេ រហូតមានគេនិយាយថា៖ គេបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៧ ម៉ឺននាក់ ដើម្បីសងឈាមរបស់យ៉ះយ៉ា ប៊ីន ហ្សាការីយ៉ា។ ១៣៣- លោកគ្រូរបស់យើងបានពន្យល់យ៉ាងវែងឆ្ងាយអំពីពាក្យថា «អាល់អាសបាត» (កុលសម្ព័ន្ធ)។ លោកបានបដិសេធមតិរបស់អ្នកដែលនិយាយថា ពួកគេគឺជាកូនប្រុសបង្កើតរបស់យ៉ាកូប។ លោកបានជ្រើសរើសមតិថា ពួកគេមិនមែនជាព្យាការីទេ ហើយ «អាល់អាសបាត» គឺជាប្រជាជាតិរបស់បនីអ៊ីស្រាអែល។ ពួកគេត្រូវបានគេហៅថា «អាល់អាសបាត» [ចាប់តាំងពីសម័យ] មូសា (អា.ស)។ លោកបានយល់ឃើញថា មិនមានព្យាការីណាម្នាក់រវាងមូសា (សម្រាប់បនីអ៊ីស្រាអែល) និងយូស៊ូហ្វឡើយ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ គម្ពីរគួរអានបង្ហាញថា ប្រជាជនអេហ្ស៊ីបមិនមានព្យាការីណាម្នាក់មកដល់ពួកគេបន្ទាប់ពីយូស៊ូហ្វឡើយ។ ១៣៤- លោកគ្រូរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការយល់ឃើញដែលត្រឹមត្រូវគឺ ការធ្វើហជ្ជត្រូវបានកំណត់ឱ្យអនុវត្តនៅឆ្នាំទី ៩ ឬទី ១០ នៃហ៊ីជរ៉ះ។ ១៣៥- លោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងប្រធានបទ «ភាពទូលំទូលាយនៃអត្ថបទច្បាប់» (នៅពេលលោកនិយាយអំពីអ្នកដែលមានចំណែកក្នុងទាសករ)៖ ពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នាថា តើ [ការរំដោះទាសករ] មានប្រសិទ្ធភាពភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការរំដោះ ឬមិនទាន់រំដោះរហូតដល់គេបង់ថ្លៃ? មានពីរមតិដែលល្បីល្បាញ។ មតិទីមួយគឺជាមតិល្បីល្បាញក្នុងមហ្សហាបរបស់ស៊ាហ្វីអី និងអាហ្មាត់។ មតិទីពីរគឺជាមតិរបស់ម៉ាលិក និងជាមតិមួយក្នុងមហ្សហាបរបស់ស៊ាហ្វីអី និងអាហ្មាត់ ដែលជាមតិត្រឹមត្រូវតាមភស្តុតាង។ ១៣៦- លោកបានមានប្រសាសន៍នៅកន្លែងផ្សេងទៀតថា៖ អ្នកណាដែលទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេភាគច្រើនជាទ្រព្យហាឡាល (អនុញ្ញាត) នោះការធ្វើជំនួញជាមួយគេគឺអាចធ្វើទៅបាន ដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញមហ្សហាបស៊ាហ្វីអី និងអាហ្មាត់បានលើកឡើង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើទ្រព្យសម្បត្តិភាគច្រើនជាហារ៉ាម (ហាមឃាត់) តើការធ្វើជំនួញជាមួយគេជាអំពើហាមឃាត់ ឬជាអំពើគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក់រូហ៍)? មានពីរមតិ។ ១៣៧- លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកប្រាជ្ញមានពីរមតិអំពីប្រាក់កាក់ តើវាត្រូវបានកំណត់ជាក់លាក់ក្នុងកិច្ចសន្យា និងការទទួលយក ទោះបីជាក្នុងករណីរឹបអូស ឬការផ្ញើទុកក៏ដោយ? មានគេនិយាយថា វាត្រូវបានកំណត់ជាដាច់ខាត ដូចជាមតិរបស់ស៊ាហ្វីអី និងអាហ្មាត់ក្នុងរាយការណ៍មួយក្នុងចំណោមរាយការណ៍ទាំងពីរដែលល្បីល្បាញ។ ១៣៨- លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកណាដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិរួមគ្នាដែលមិនអាចបែងចែកបាន - ដូចជាសត្វ ឬចានឆ្នាំងជាដើម - ប្រសិនបើដៃគូម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេស្នើសុំលក់វាហើយបែងចែកតម្លៃ នោះដៃគូម្នាក់ទៀតត្រូវតែបង្ខំឱ្យធ្វើតាម នេះបើយោងតាមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន ហើយវាគឺជាមហ្សហាបរបស់ម៉ាលិក, អាប៊ូហានីហ្វះ និងអាហ្មាត់។ អ្នកប្រាជ្ញម៉ាលិកមួយចំនួនបានលើកឡើងថា នេះគឺជាការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជម៉ា) ព្រោះសិទ្ធិរបស់ដៃគូគឺស្ថិតនៅលើពាក់កណ្តាលនៃតម្លៃសរុប

គាត់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហាឌីសនេះមានភាពខ្វះខាត (មូអតាល់) នៅក្នុងទស្សនៈរបស់មហាគ្រូផ្នែកហាឌីសដូចជា អ៊ីម៉ាម អះម៉ាត់ និងមហាគ្រូដទៃទៀត។ ការពន្យល់អំពីភាពខ្សោយនៃហាឌីសនេះ ត្រូវបានគេបកស្រាយយ៉ាងលម្អិតនៅកន្លែងផ្សេងក្រៅពីនេះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) គឺជារបស់ព្យាការី ﷺ ដែលមានន័យថា៖ «គ្មានការសឡាតណាដែលពេញលេញឡើយ ប្រសិនបើគ្មានការអានមាតាគម្ពីរ (ស៊ូរ៉ាតុលហ្វាតិហះ)»។ នេះគឺជាអ្វីដែលអ្នកកត់ត្រាហាឌីសទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) បានកត់ត្រាទុកក្នុង «សហ៊ីហ៍ទាំងពីរ» ដោយរាយការណ៍តាមរយៈ អައްហ្សូហរី ពី ម៉ះមូដ ប៊ីន រ៉ាប៊ីអ៍ ពី អ៊ូបាដះ។ ចំណែកហាឌីសនេះវិញ គឺអ្នករាយការណ៍ខ្លះនៅតំបន់សាម (Sham) បានយល់ច្រឡំ ហើយប្រភពដើមរបស់វាគឺថា អ៊ូបាដះ ធ្លាប់នៅឯបៃទុលម៉ុកដាស (យេរូសាឡឹម) ថ្ងៃមួយគាត់បាននិយាយពាក្យនេះ ទើបធ្វើឱ្យអ្នករាយការណ៍ទាំងនោះយល់ច្រឡំរវាងហាឌីសដែលលើកឡើងដល់ព្យាការី (ម៉ារហ្វូអ៍) និងហាឌីសដែលឈប់ត្រឹមសម្តីរបស់ អ៊ូបាដះ (ម៉ូកូហ្វ)។ ជំពូក ១៥២ - សៃឃ៍ (គ្រូ) របស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការបញ្ចេញសំឡេងខ្លាំងៗក្នុងការតាក់ប៊ីរ (អល់ឡោះអាក់បារ) នៅពីក្រោយអ៊ីម៉ាម ដែលគេហៅថា «អ្នកផ្សាយ» (មូបាលីឃ៍) គឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើឡើយ ប្រសិនបើគ្មានតម្រូវការចាំបាច់ នេះបើតាមការឯកភាពគ្នារបស់មហាគ្រូទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ប៊ីឡាល មិនដែលធ្វើការផ្សាយសំឡេងនៅពីក្រោយព្យាការី ﷺ ឡើយ ហើយក៏គ្មានអ្នកណាម្នាក់ធ្វើដែរ ហើយក៏មិនមានការផ្សាយសំឡេងនៅពីក្រោយខាលីហ្វះទាំងបួន (ខូឡាហ្វាអ៊ុ រ៉ាស៊ីឌីន) ដែរ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលព្យាការី ﷺ មានជំងឺ ហើយទ្រង់បានដឹកនាំសឡាតដល់ប្រជាជន ខណៈដែលសំឡេងរបស់ទ្រង់ខ្សោយ នោះ អាប់ប៊ូ បាករ បានសឡាតនៅក្បែរទ្រង់ ដើម្បីឱ្យអ្នកសឡាតបានឮសំឡេងតាក់ប៊ីរ។ ដូច្នេះហើយ ទើបអ្នកប្រាជ្ញបានយកចំណុចនេះមកធ្វើជាភស្តុតាងថា ការផ្សាយសំឡេងគឺអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបាននៅពេលមានតម្រូវការចាំបាច់ ដូចជាករណីសំឡេងអ៊ីម៉ាមខ្សោយជាដើម។ ចំណែកឯការធ្វើដោយគ្មានតម្រូវការចាំបាច់វិញ គឺពួកគេបានឯកភាពគ្នាថាវាជាការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក់រូហ៍) និងមិនត្រូវបានអនុញ្ញាត។ ពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នាលើបញ្ហាថាតើវាធ្វើឱ្យខូចសឡាតរបស់អ្នកដែលធ្វើបែបនោះដែរឬទេ ដោយមានពីរមតិ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នាលើភាពត្រឹមត្រូវនៃសឡាត គឺជារឿងដែលគេស្គាល់ក្នុងមហ្សហាបរបស់ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក និង អ៊ីម៉ាម អះម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត ទោះបីជាវាជាការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមតាមការឯកភាពនៃមហ្សហាបទាំងអស់ក៏ដោយ។ ១៥៣ - ចំណែកឯការធ្វើដូអា (អង្វរករ) របស់អ៊ីម៉ាម និងអ្នកតាមសឡាត បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សឡាតរួច ដោយលើកសំឡេងខ្លាំងៗ ឬមិនលើកសំឡេងក៏ដោយ នោះមិនមែនជាស៊ូណាន់ន់នៃសឡាតដែលកំណត់នោះទេ។ ព្យាការី ﷺ មិនដែលធ្វើបែបនេះឡើយ។ ទោះបីជាមានក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនពីមហ្សហាប សាហ្វីអី និង អះម៉ាត់ បានយល់ថាវាជារឿងល្អនៅពេលសឡាតហ្វាចរ និងសឡាតអាស្រ៍ (ព្រោះគ្មានសឡាតណាទៀតបន្ទាប់ពីនោះ) ហើយមនុស្សមួយចំនួនទៀតយល់ថាវាជារឿងល្អបន្ទាប់ពីសឡាតទាំងប្រាំពេលក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលមហាគ្រូធំៗបានប្រកាន់យកគឺថា រឿងនោះមិនមែនជាស៊ូណាន់ន់នៃសឡាតឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើជាប្រចាំដែរ។ ព្រោះថាព្យាការី ﷺ មិនដែលធ្វើបែបនោះ ហើយខាលីហ្វះទាំងបួនរបស់ទ្រង់ក៏មិនដែលធ្វើដែរ។ ប៉ុន្តែទ្រង់តែងតែរំឭកដល់អល់ឡោះ (ហ្ស៊ីគីរ) បន្ទាប់ពីសឡាតនីមួយៗ ហើយទ្រង់បានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើបែបនោះ។ ទ្រង់តែងតែបញ្ចេញសំឡេងរំឭកដល់អល់ឡោះបន្ទាប់ពីសឡាត ដូចដែលមានបញ្ជាក់ក្នុងហាឌីសសហ៊ីហ៍ គឺហាឌីសរបស់ មូហ៊ីរ៉ះ ប៊ីន ស៊ូអ៍បះ និង អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អហ្ស៊ូបៃរ។ មនុស្សក្នុងបញ្ហានេះមានបីក្រុម៖ ក្រុមទីមួយ មិនយល់ថាការរំឭកដល់អល់ឡោះ ឬការធ្វើដូអាជារឿងល្អឡើយ ផ្ទុយទៅវិញគ្រាន់តែបញ្ចប់សឡាតភ្លាម គាត់និងអ្នកតាមសឡាតក៏ប្រញាប់ក្រោកចេញទៅ ហាក់ដូចជាពួកគេកំពុងរត់គេចពីសត្វតោ។ នេះមិនមែនជារឿងដែលត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឡើយ។ ក្រុមទីពីរ គឺអ្នកដែលធ្វើដូអាទាំងគាត់និងអ្នកតាមសឡាត ដោយលើកដៃនិងបញ្ចេញសំឡេងខ្លាំងៗ នេះក៏ផ្ទុយពីស៊ូណាន់ន់ដែរ។ ក្រុមទីបី (ក្រុមកណ្តាល) គឺអ្នកដែលអនុវត្តតាមអ្វីដែលស៊ូណាន់ន់បាននាំមក គឺការរំឭកដល់អល់ឡោះដែលត្រូវបានកំណត់បន្ទាប់ពីសឡាត ហើយអ៊ីម៉ាមអង្គុយបែរមុខទៅរកអ្នកតាមសឡាតតាមរបៀបដែលត្រូវបានកំណត់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេធ្វើដូអាម្តងម្កាលសម្រាប់រឿងចាំបាច់ណាមួយ ដូចជាការសុំភ្លៀង (អ៊ីស្តិសកា) ឬការសុំជ័យជំនះជាដើម នោះមិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើពួកគេក្រោកចេញទៅដោយមិនបានរំឭកដល់អល់ឡោះដោយសារមានរឿងចាំបាច់ ក៏អាចធ្វើទៅបានដោយមិនមានការស្អប់ខ្ពើមដែរ។ រឿងទាំងអស់នេះមានការរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ។ ជាញឹកញាប់បំផុត ទ្រង់តែងតែបែរមុខទៅរកអ្នកតាមសឡាតបន្ទាប់ពីផ្តល់សឡាម (បញ្ចប់សឡាត) ហើយមុននឹងបែរមុខទៅរកពួកគេ ទ្រង់តែងតែសុំការអភ័យទោសពីអល់ឡោះបីដង ហើយពោលថា៖ «ឱអល់ឡោះ! ព្រះអង្គគឺជាម្ចាស់នៃសន្តិភាព ហើយសន្តិភាពមកពីព្រះអង្គ ព្រះអង្គមានភាពប្រសើរឡើង ឱម្ចាស់នៃភាពអស្ចារ្យ និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ»។ ហើយទ្រង់តែងតែបញ្ចេញសំឡេងរំឭកដល់អល់ឡោះ ដូចជាពាក្យរបស់ទ្រង់ថា៖ «គ្មានព្រះណាគួរឱ្យគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ គ្មានដៃគូសម្រាប់ទ្រង់ឡើយ គ្រប់អំណាចគឺជារបស់ទ្រង់ ហើយគ្រប់ការសរសើរគឺជារបស់ទ្រង់ ហើយទ្រង់មានសមត្ថភាពលើគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់។ ឱអល់ឡោះ! គ្មានអ្នកណាអាចរារាំងអ្វីដែលព្រះអង្គបានផ្តល់ឱ្យឡើយ ហើយគ្មានអ្នកណាអាចផ្តល់អ្វីដែលព្រះអង្គបានរារាំងឡើយ ហើយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកមាន ក៏មិនអាចផ្តល់ផលប្រយោជន៍អ្វីដល់គេនៅចំពោះមុខព្រះអង្គបានឡើយ»។ ហើយជួនកាលទ្រង់ក៏ក្រោកចេញទៅភ្លាមៗបន្ទាប់ពីផ្តល់សឡាម។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។

(៣) ជីវប្រវត្តិរបស់ ស៊ៃឃុលអ៊ីស្លាម អ៊ីបនូ តៃមីយ៉ះ ដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាសនាឥស្លាម អាល់ហាហ្វីស សាំស៊ូឌីន អាប់ហ្សាហ្សាហាប៊ី (៦៧៣ - ៧៤៨ ហ.ស) សម្រាំងដោយ៖ អាប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ហ៊ូសេន ប៊ីន អ៊ូកាសះ

ឈ្មោះ និងពូជពង្សវង្សត្រកូលរបស់លោក

កំណើតរបស់ទ្រង់គឺជាវិបត្តិមួយ។

ការធ្វើហ៊ីជរ៉ោះ (ការធ្វើចំណាកស្រុក) របស់ឪពុកលោក នាំលោក និងបងប្អូនរបស់លោកទៅកាន់តំបន់អាស៊ាំ (ស៊ីរី) នៅពេលមានការគាបសង្កត់ពីពួកតាតារ។

ជីវប្រវត្តិរបស់ស្ហៃឃុលអ៊ីស្លាម អ៊ីបន តៃមីយ៉ះ សូមថ្វាយការសរសើរចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់។ នេះគឺជាសេចក្តីសង្ខេបនៃជីវប្រវត្តិរបស់ស្ហៃឃុលអ៊ីស្លាម តាក់គីយូឌីន អ៊ីបន តៃមីយ៉ះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) ដែលបានចងក្រងដោយស្ហៃ អ៊ីមាំ អ្នកប្រាជ្ញដ៏ឆ្នើម និងជាអ្នករក្សាទុកនូវហាឌីស ស្ហាំស៊ូឌីន អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អ៊ូស្មង់ អល់-ហ្សាហាប៊ី អស្ស៊្វាហ្វីអី - សូមអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ប្រទាននូវសេចក្តីមេត្តា និងការពេញចិត្តរបស់ទ្រង់ដល់អ្នកទាំងពីរ - លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ៊ីបន តៃមីយ៉ះ តាក់គីយូឌីន អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ ប៊ីន អាប់ឌុលហាលីម ប៊ីន អាប់ឌូស្សាឡាម ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាប់ប៊ីល់ កូស៊ីម អល់-ខូឌ័រ ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អល់-ខូឌ័រ ប៊ីន អាលី ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន តៃមីយ៉ះ។ លោកគឺជាអ៊ីមាំ ជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏ជ្រៅជ្រះ ជាបុគ្គលឆ្នើម ជាស្ហៃឃុលអ៊ីស្លាម និងជាអ្នកដ៏កម្រក្នុងសម័យកាលរបស់លោក គឺតាក់គីយូឌីន អាប់ប៊ូ អល់-អាប់បាស អាហ្មាត់ អល់-ហ័ររ៉ានី អល់-ហាន់បាលី ដែលបានមករស់នៅទីក្រុងដាម៉ាស។ លោកបានប្រសូតនៅទីក្រុងហ័ររ៉ាន នាថ្ងៃចន្ទ ទី១០ ខែរ៉ាប៊ីអ៊ុល អូวัล ឆ្នាំ៦៦១ នៃប្រតិទិនហ៊ីជរ៉ះ។ ឪពុករបស់លោកបាននាំលោក និងបងប្អូនរបស់លោកធ្វើហ៊ីជរ៉ះ (ផ្លាស់ទីលំនៅ) ទៅកាន់តំបន់ស្ហាំ នៅពេលដែលពួកតាតារបានធ្វើការជិះជាន់។ ឪពុករបស់លោកបានធ្វើដំណើរនៅពេលយប់ដោយដឹកជញ្ជូនលោក និងសៀវភៅនានាដាក់លើរទេះ ដោយសារតែខ្វះសត្វជិះ ហើយពួកសត្រូវស្ទើរតែតាមទាន់ពួកគេទៅហើយ។ រទេះនោះក៏បានឈប់ង៉ក់ ឪពុករបស់លោកក៏បានអង្វរករ និងសុំជំនួយពីអល់ឡោះ រហូតដល់ពួកគេបានរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់ និងមានសុវត្ថិភាព។ ពួកគេបានមកដល់ទីក្រុងដាម៉ាសនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ៦៦៧។ នៅទីនោះ លោកបានស្តាប់ការបង្រៀនពី អល់-ហ្សៃន ប៊ីន អាប់ឌុល ដាអ៊ីម អំពី «សំណៅរបស់អ៊ីបន អារ៉ាហ្វះ» និងអ្វីៗផ្សេងទៀត។ បន្ទាប់មក ស្ហៃរបស់យើង (អ៊ីបន តៃមីយ៉ះ) បានស្តាប់ការបង្រៀនជាច្រើនពី អ៊ីបន អាប់ប៊ីល់ យូស្រ៍, អល់-កាម៉ាល់ ប៊ីន អាប់ឌិន, អ្នកប្រាជ្ញហាឌីស អ៊ីបន អះសាគីរ - ដែលជាសិស្សរបស់ អល់-ខូស្ហូអី - និងពី អល់-ហ្សាម៉ាល់ យ៉ះយ៉ា ប៊ីន អល់-សៃរ៉ហ្វី, អាហ្មាត់ ប៊ីន អាប់ប៊ីល់ ខៃរ សាឡាម៉ះ និង អល់-កូស៊ីម។ គ្រូរបស់លោក៖

លោក អ៊ីរ៍ប៊ីលី (អាល់-Irbili) និងលោក ស៊ៃឃ៍ សាំស៊ូឌីន អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន់ ប៊ីន អាប់ប៊ី អ៊ូម្មាន់ (Shams អាល់-Din Abd អាល់-Rahman ibn Abi អ៊ូម៉ារ) និងលោក អាប៊ុល ហ្គនីម ប៊ីន អ៊ីឡាន់ (Abu អាល់-Ghanā'im ibn 'Allān) ព្រមទាំងអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនរូបទៀត។ លោកបានស្ដាប់ការអាន «មូសណាត អះម៉ាត់» (Musnad Ahmad) ជាច្រើនដង រួមទាំងសៀវភៅធំៗ និងឯកសារផ្សេងៗទៀត។ លោកបានយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងលើវិទ្យាសាស្ត្រហាឌីស (ហាឌីស) បានចម្លងសៀវភៅជាច្រើនក្បាល បានរៀនសរសេរអក្សរ និងគណិតវិទ្យានៅសាលា ហើយបានទន្ទេញចាំគម្ពីរគួរអាន។ បន្ទាប់មក លោកបានងាកមកសិក្សាផ្នែកហ្វិកហ៍ហ៍ (Fiqh) ហើយបានសិក្សាភាសាអារ៉ាប់មួយរយៈជាមួយលោក អ៊ីបនូ អាប់ឌុល កាវី (Ibn Abd អាល់-Qawi) រហូតដល់លោកយល់ច្បាស់ ហើយចាប់ផ្ដើមពិចារណាស៊ីជម្រៅលើសៀវភៅ...

ការយកចិត្តទុកដាក់របស់លោកចំពោះការបកស្រាយគម្ពីរ (តាហ្វស៊ីរ) គឺទាំងស្រុង។

ការធំធាត់ឡើងរបស់លោកក្នុងភាពបរិសុទ្ធ និងភាពថ្លៃថ្នូរដ៏ពេញលេញ។

ការចូលរួមរបស់លោកក្នុងសាលារៀន និងការជួបជុំនានានៅក្នុងវ័យកុមារភាពរបស់លោក ព្រមទាំងការជជែកដេញដោល និងការធ្វើឱ្យអ្នកប្រាជ្ញធំៗអស់ពាក្យនិយាយតប។