សហ៊ីហ៍ អាល់-ពូខារី

លោក ណាភីរ បានរៀបរាប់ថា៖ កាលណា លោក អ៊ីប៊ីន អ៊ូម៉ើរ ចូលដល់ព្រំប្រទល់ជិតបំផុតនៃដែនហាមឃាត់ គាត់បានផ្អាកការពោលពាក្យតាល់ប៊ីយ៉ះ បន្ទាប់មកគាត់បានសម្រាកមួយយប់នៅ ហ្ស៊ី-ទូវ៉ា រួចថ្វាយបង្គំព្រះពេលព្រឹកព្រលឹម (ហ្វាជើរ) នៅទីនោះ និងងូតទឹកសម្អាតកាយ។ ហើយគាត់បានដំណាលថា ព្យាការីរបស់ព្រះជាម្ចាស់តែងតែអនុវត្តបែបនោះជានិច្ច។

លោក ណាភីរ បានរៀបរាប់ថា លោក អ៊ីប៊ីន អ៊ូម៉ើរ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ព្យាការីបានសម្រាកមួយយប់នៅ ហ្ស៊ី-ទូវ៉ា រហូតដល់ព្រឹក បន្ទាប់មកលោកបានចូលទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាក្កះ»។ ហើយលោក អ៊ីប៊ីន អ៊ូម៉ើរ តែងតែអនុវត្តតាមបែបនោះជានិច្ច។

លោក អ៊ីប៊ីន អ៊ូម៉ើរ បានរៀបរាប់ថា៖ អ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់តែងតែចូលទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាក្កះ តាមច្រកភ្នំខាងលើ (ថានីយ៉ះ អាល់-អុលយ៉ា) ហើយចាកចេញពីទីក្រុងម៉ាក្កះ តាមច្រកភ្នំខាងក្រោម (ថានីយ៉ះ អាស-ស៊ុហ្វឡា)។

លោក អ៊ីប៊ីន អ៊ូម៉ើរ បានរៀបរាប់ថា៖ អ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់បានចូលទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាក្កះ ពីទិស កាដា តាមច្រកភ្នំខាងលើដែលស្ថិតនៅឯ អាល់-បាតហា ហើយចាកចេញពីទីក្រុងម៉ាក្កះ តាមច្រកភ្នំខាងក្រោម។

លោកស្រី អាយស្ហះ បានរៀបរាប់ថា៖ នៅពេលដែលព្យាការីបានមកដល់ទីក្រុងម៉ាក្កះ លោកបានចូលតាមទិសខាងលើនៃទីក្រុង ហើយចាកចេញទៅវិញតាមទិសខាងក្រោមនៃទីក្រុង។

លោកស្រី អាយស្ហះ បានរៀបរាប់ថា៖ នៅក្នុងឆ្នាំនៃការរំដោះទីក្រុងម៉ាក្កះ ព្យាការីបានចូលទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាក្កះ ពីទិស កាដា ហើយចាកចេញទៅវិញពីទិស គូដា ពីប៉ែកខាងលើនៃទីក្រុងម៉ាក្កះ។

លោកស្រី អាយស្ហះ បានរៀបរាប់ថា៖ នៅក្នុងឆ្នាំនៃការរំដោះទីក្រុងម៉ាក្កះ ព្យាការីបានចូលទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាក្កះ ពីទិស កាដា នៅប៉ែកខាងលើនៃទីក្រុងម៉ាក្កះ។ ហ៊ិស្ហាម បានបញ្ជាក់ថា៖ អ៊ុវ៉ះ ធ្លាប់បានចូលទីក្រុងតាមច្រកទាំងពីរ គឺទាំង កាដា និង គូដា ប៉ុន្តែភាគច្រើនគាត់ចូលតាម កាដា ពីព្រោះវាជាច្រកដែលនៅជិតផ្ទះរបស់គាត់ជាងគេ។

លោក ហ៊ិស្ហាម បានរៀបរាប់ថា លោក អ៊ុវ៉ះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ព្យាការីបានចូលទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាក្កះ នៅក្នុងឆ្នាំនៃការរំដោះទីក្រុង ពីទិស កាដា នៅប៉ែកខាងលើនៃទីក្រុងម៉ាក្កះ»។ ហើយ អ៊ុវ៉ះ ភាគច្រើនបានចូលតាម កាដា ពីព្រោះវាជាច្រកដែលនៅជិតផ្ទះរបស់គាត់ជាងគេក្នុងចំណោមច្រកទាំងពីរ។

លោក ហ៊ិស្ហាម បានរៀបរាប់ពីឪពុករបស់គាត់ថា៖ នៅក្នុងឆ្នាំនៃការរំដោះទីក្រុងម៉ាក្កះ ព្យាការីបានចូលទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាក្កះ ពីទិស កាដា។ ហើយ អ៊ុវ៉ះ ធ្លាប់បានចូលតាមច្រកទាំងពីរ ប៉ុន្តែភាគច្រើនគាត់ចូលតាម កាដា ដែលនៅជិតផ្ទះរបស់គាត់ជាងគេ។ អាប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ (ប៊ូខរី) បានបញ្ជាក់ថា៖ កាដា និង គូដា គឺជាទីតាំងពីរផ្សេងគ្នា។

លោក ចាប៊ៀរ អ៊ីប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ បានរៀបរាប់ថា៖ កាលពីពេលដែលវិហារកាអ៍បត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញ ព្យាការីនិងលោក អាបាប់ស បានចេញទៅជញ្ជូនដុំថ្ម។ លោក អាបាប់ស បាននិយាយទៅកាន់ព្យាការីថា៖ «ចូរអ្នកដោះសំពត់ស្លៀករបស់អ្នកយកមកទ្រនៅលើករបស់អ្នកទៅ (ដើម្បីកុំឲ្យថ្មសង្កត់ឈឺ)»។ នៅពេលលោកបានដោះសំពត់នោះចេញ ស្រាប់តែលោកបានដួលសន្លប់ទៅលើដី ដោយព្រះនេត្ររបស់លោកបើកសម្លឹងត្រង់ទៅលើមេឃ ហើយលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរយកសំពត់ស្លៀករបស់ខ្ញុំមកឲ្យខ្ញុំវិញ!»។ រួចលោកក៏បានស្លៀកសំពត់នោះចងជាប់នឹងខ្លួនយ៉ាងជិតជុំវិញ។

លោកស្រី អាយស្ហះ ភរិយារបស់ព្យាការី បានរៀបរាប់ថា អ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់នាងថា៖ «តើអ្នកមិនបានដឹងទេឬថា នៅពេលដែលកុលសម្ព័ន្ធរបស់អ្នក បានសាងសង់វិហារកាអ៍បឡើងវិញ ពួកគេបានកាត់បន្ថយទំហំរបស់វាឲ្យតូចជាងគ្រឹះដើមដែលលោក អ៊ីប្រាហ៊ីម បានសាងសង់?»។ នាងខ្ញុំបានសួរថា៖ «ឱអ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់! ហេតុអ្វីបានជាលោកមិនសាងសង់វាឡើងវិញនៅលើគ្រឹះដើមរបស់លោក អ៊ីប្រាហ៊ីម?»។ លោកមានប្រសាសន៍ឆ្លើយថា៖ «ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារតែកុលសម្ព័ន្ធរបស់អ្នក ទើបតែបានចាកចេញពីភាពគ្មានជំនឿ (ទើបតែចូលកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមថ្មីថ្មោង) ទេនោះ ខ្ញុំប្រាកដជាបានធ្វើបែបនោះរួចទៅហើយ»។ លោក អាប់ឌុលឡោះ (អ៊ីប៊ីន អ៊ូម៉ើរ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើលោកស្រី អាយស្ហះ ពិតជាបានឮប្រសាសន៍នេះពីអ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់មែននោះ ខ្ញុំយល់ឃើញថា មូលហេតុដែលអ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់មិនបានប៉ះអង្អែលជ្រុងទាំងពីរនៃវិហារកាអ៍បដែលនៅជាប់នឹង អាល់-ហ៊ីជើរ (កន្លែងខ្នងកោង) គឺដោយសារតែវិហារនោះ មិនត្រូវបានសាងសង់ឲ្យពេញលេញនៅលើគ្រឹះដើមរបស់លោក អ៊ីប្រាហ៊ីម នោះឯង»។

លោកស្រី អាយស្ហះ បានរៀបរាប់ថា៖ នាងខ្ញុំបានសួរព្យាការីអំពីជញ្ជាំងកោង (អាល់-ហ៊ីជើរ) ថាតើវាជាចំណែកមួយនៃវិហារកាអ៍បដែរឬទេ? ព្យាការីមានប្រសាសន៍ឆ្លើយថា៖ «ពិតមែនហើយ!»។ នាងខ្ញុំបានសួរទៀតថា៖ «ចុះហេតុអ្វីបានជាពួកគេមិនបញ្ចូលវាទៅក្នុងការសាងសង់វិហារកាអ៍ប?»។ លោកឆ្លើយថា៖ «កុលសម្ព័ន្ធរបស់អ្នកខ្វះខាតថវិកា (មិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីសាងសង់ឲ្យពេញលេញ)»។ នាងខ្ញុំបានសួរទៀតថា៖ «ចុះហេតុអ្វីបានជាទ្វាររបស់វាខ្ពស់ផុតពីដីយ៉ាងដូច្នេះ?»។ លោកឆ្លើយថា៖ «កុលសម្ព័ន្ធរបស់អ្នកបានធ្វើបែបនោះ ដើម្បីឲ្យពួកគេអាចអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកណាដែលពួកគេពេញចិត្តបានចូល និងរារាំងអ្នកណាដែលពួកគេមិនពេញចិត្តមិនឲ្យចូល។ ហើយប្រសិនបើមិនមែនដោយសារតែកុលសម្ព័ន្ធរបស់អ្នកទើបតែឆ្លងផុតពីយុគសម័យអវិជ្ជា (ចាហ៊ីលីយ៉ះ) ថ្មីថ្មោងទេនោះ ហើយខ្ញុំបារម្ភក្រែងលោចិត្តគំនិតរបស់ពួកគេមិនពេញចិត្ត ខ្ញុំប្រាកដជានឹងបញ្ចូលជញ្ជាំងកោងនោះទៅក្នុងវិហារកាអ៍ប និងទម្លាក់ទ្វាររបស់វាឲ្យស្មើផ្ទាល់នឹងដីជាមិនខាន»។

លោកស្រី អាយស្ហះ បានរៀបរាប់ថា អ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់នាងថា៖ «ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារតែកុលសម្ព័ន្ធរបស់អ្នក ទើបតែបានចាកចេញពីភាពគ្មានជំនឿថ្មីថ្មោងទេនោះ ខ្ញុំប្រាកដជានឹងរុះរើវិហារកាអ៍ប ហើយសាងសង់វាឡើងវិញនៅលើគ្រឹះដើមរបស់លោក អ៊ីប្រាហ៊ីម — ដោយសារតែកុលសម្ព័ន្ធគួរ៉ាយស្ហ បានកាត់បន្ថយការសាងសង់របស់វាឲ្យខ្លីជាងមុន — ហើយខ្ញុំនឹងធ្វើទ្វារខាងក្រោយមួយទៀតសម្រាប់វា»។ អាប៊ូ មូអាវីយ៉ះ បានបញ្ជាក់ថា៖ ពាក្យខាងក្រោយ គឺមានន័យថាទ្វារមួយទៀត។

លោក យ៉ាហ្ស៊ីដ អ៊ីប៊ីន រូម៉ាន បានរៀបរាប់ពី អ៊ុវ៉ះ ថា លោកស្រី អាយស្ហះ បានដំណាលថា ព្យាការីបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់នាងថា៖ «ឱ អាយស្ហះ! ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារតែកុលសម្ព័ន្ធរបស់អ្នកទើបតែឆ្លងផុតពីយុគសម័យអវិជ្ជា (ចាហ៊ីលីយ៉ះ) ថ្មីថ្មោងទេនោះ ខ្ញុំប្រាកដជានឹងបញ្ជាឲ្យរុះរើវិហារកាអ៍ប ហើយបញ្ចូលនូវចំណែកដែលត្រូវបានកាត់ចេញឲ្យចូលមកវិញ និងទម្លាក់វាឲ្យស្មើនឹងដី ព្រមទាំងធ្វើទ្វារពីរសម្រាប់វា គឺទ្វារមួយបែរទៅទិសខាងកើត និងទ្វារមួយទៀតបែរទៅទិសខាងលិច ដើម្បីសាងសង់វាឲ្យដល់គ្រឹះដើមរបស់លោក អ៊ីប្រាហ៊ីម»។ ហេតុការណ៍នេះហើយដែលបានជំរុញឲ្យ អ៊ីប៊ីន អាហ្ស-ហ្ស៊ូប៊ែរ ធ្វើការរុះរើវិហារកាអ៍បដើម្បីសាងសង់ឡើងវិញ។ យ៉ាហ្ស៊ីដ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខ្ញុំបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែកនៅពេលដែល អ៊ីប៊ីន អាហ្ស-ហ្ស៊ូប៊ែរ បានរុះរើនិងសាងសង់វិហារកាអ៍បឡើងវិញ ដោយបានបញ្ចូលចំណែកនៃ អាល់-ហ៊ីជើរ ចូលទៅក្នុងនោះ ហើយខ្ញុំបានឃើញគ្រឹះដើមរបស់លោក អ៊ីប្រាហ៊ីម ជាផ្ទាំងថ្មមានរាងដូចជាបូករបស់សត្វអូដ្ឋ។ ចារីរ បានសួរ យ៉ាហ្ស៊ីដ ថា៖ «តើទីតាំងនៃផ្ទាំងថ្មទាំងនោះនៅត្រង់ណា?»។ យ៉ាហ្ស៊ីដ បានឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំនឹងបង្ហាញលោកនៅពេលនេះ»។ ដូច្នេះ ចារីរ ក៏បានដើរចូលទៅជាមួយ យ៉ាហ្ស៊ីដ ក្នុង អាល់-ហ៊ីជើរ ហើយ យ៉ាហ្ស៊ីដ បានចង្អុលបង្ហាញទីតាំងមួយដោយនិយាយថា៖ «គឺនៅត្រង់នេះហើយ»។ ចារីរ បានបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំបានប៉ាន់ប្រមាណថាវាមានប្រវែងប្រហែលប្រាំមួយ (៦) ហត្ថ ចូលទៅក្នុង អាល់-ហ៊ីជើរ»។

លោក អ៊ីប៊ីន អាប់បាស បានរៀបរាប់ថា៖ នៅថ្ងៃនៃការរំដោះទីក្រុងម៉ាក្កះ អ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ទីក្រុងនេះត្រូវបានព្រះជាម្ចាស់កំណត់ជាដែនពិសិដ្ឋដ៏ហាមឃាត់ បន្លាទាំងឡាយរបស់វាមិនត្រូវកាប់កាត់ឡើយ សត្វព្រៃរបស់វាមិនត្រូវដេញចាប់ឡើយ ហើយរបស់របរដែលជ្រុះបាត់បង់ក្នុងទីនេះ មិនត្រូវរើសយកឡើយ លើកលែងតែបុគ្គលដែលរើសដើម្បីប្រកាសស្វែងរកម្ចាស់ពិតប្រាកដ»។

លោក អ៊ូសាម៉ះ អ៊ីប៊ីន ហ្សៃដ បានរៀបរាប់ថា៖ ខ្ញុំបានសួរថា៖ «ឱអ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់! តើលោកនឹងស្នាក់នៅកន្លែងណាក្នុងទីក្រុងម៉ាក្កះ? តើលោកនឹងស្នាក់នៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់លោកក្នុងទីក្រុងម៉ាក្កះឬ?»។ លោកមានប្រសាសន៍ឆ្លើយតបថា៖ «តើ អាគីល បានបន្សល់ទុកនូវដីធ្លីឬផ្ទះសម្បែងណាមួយឲ្យពួកយើងដែរឬទេ?»។ កាលនោះ អាគីល និង ថ្វាលិប បានទទួលមរតកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ អាប៊ូ ថ្វាលិប ចំណែក ចាអ៍ហ្វារ និង លោក អាលី មិនបានទទួលមរតកអ្វីសោះឡើយ ពីព្រោះលោកទាំងពីរជាអ្នកមានជំនឿ (មូស្លីម) រីឯ អាគីល និង ថ្វាលិប នៅជាអ្នកគ្មានជំនឿនៅឡើយ។ លោក អ៊ូម៉ើរ អ៊ីប៊ីន អាល់-ខាត់ថ្វອບ តែងតែមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកមានជំនឿមិនអាចទទួលមរតកពីអ្នកគ្មានជំនឿឡើយ»។ អ៊ីប៊ីន ស្ហ៊ីហាប់ បានបញ្ជាក់ថា៖ ពួកគេបានទាញយកសេចក្ដីសម្រេចនេះ ពីបន្ទូលរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ បណ្ដាអ្នកដែលមានជំនឿ បានធ្វើចំណាកស្រុក និងបានតស៊ូពុះពារដោយទ្រព្យសម្បត្តិនិងអាយុជីវិតរបស់ពួកគេក្នុងមាគ៌ារបស់ព្រះជាម្ចាស់ ព្រមទាំងបណ្ដាអ្នកដែលបានផ្ដល់ជម្រកនិងជួយឧបត្ថម្ភ អ្នកទាំងនោះគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាណាព្យាបាលរវាងគ្នានិងគ្នា...» (ជំពូក អាល់-អាន់ហ្វាល់ ៖ ៧២)។

លោក អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ៃរ៉ះ បានរៀបរាប់ថា៖ នៅពេលដែលអ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់មានបំណងចូលទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាក្កះ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទីកន្លែងឈប់សម្រាករបស់ពួកយើងនៅថ្ងៃស្អែក ប្រសិនបើព្រះជាម្ចាស់សព្វព្រះហឫទ័យ គឺនៅឯ ខៃហ្វ បានី គីណាណះ ជាទីកន្លែងដែលពួកគេ (ពួកអ្នកគោរពរូបព្រះ) ធ្លាប់បានស្បថសច្ចាប្រឆាំងនឹងសាសនាពិត (ដោយធ្វើពហិការមិនទាក់ទងជាមួយវង្សត្រកូល បានី ហាស្ហ៊ីម)»។

លោក អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ៃរ៉ះ បានរៀបរាប់ថា៖ នៅថ្ងៃអារកសត្វបូជា (យោមូណ្ណាហ៍រ) នៅឯ មីណា ព្យាការីមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅថ្ងៃស្អែក ពួកយើងនឹងចុះសម្រាកនៅ ខៃហ្វ បានី គីណាណះ ជាទីកន្លែងដែលពួកគេធ្លាប់បានស្បថសច្ចាលើភាពគ្មានជំនឿ»។ ពោលគឺលោកសំដៅលើទីតាំង អាល់-មុហាសសាប់ ជាកន្លែងដែលកុលសម្ព័ន្ធគួរ៉ាយស្ហ និងកុលសម្ព័ន្ធ គីណាណះ បានចងសម្ព័ន្ធភាពប្រឆាំងនឹងវង្សត្រកូល បានី ហាស្ហ៊ីម និង បានី អាប់ឌុល-មុតថ្វាលិប (ឬ បានី អាល់-មុតថ្វាលិប) ថានឹងមិនរៀបការជាមួយពួកគេ និងមិនធ្វើជំនួញទិញដូរជាមួយពួកគេឡើយ រហូតទាល់តែពួកគេប្រគល់ព្យាការីមកឲ្យខ្លួន។

លោក អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ៃរ៉ះ បានរៀបរាប់ថា៖ ព្យាការីមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុរសដែលមានជើងតូចស្រឡូនទាំងពីរ (ហ្ស៊ូស-ស៊ូវ៉ៃកាតៃន) មកពីស្រុកអាប៊ីស៊ីនី (អេត្យូពី) នឹងកម្ទេចបំផ្លាញវិហារកាអ៍ប»។

លោកស្រី អាយស្ហះ បានរៀបរាប់ថា៖ មនុស្សម្នាធ្លាប់បានតមអាហារនៅថ្ងៃ អាស្ហូរ៉ា (ថ្ងៃទី ១០ នៃខែ មុហައްរ៉ម) មុនពេលដែលការតមអាហារនៃខែរ៉ាម៉ាឌន ត្រូវបានកំណត់ជាកាតព្វកិច្ច។ ហើយថ្ងៃនោះគឺជាថ្ងៃដែលគេតែងតែគ្របក្រណាត់លើវិហារកាអ៍ប។ លុះនៅពេលដែលព្រះជាម្ចាស់បានកំណត់កាតព្វកិច្ចនូវការតមអាហារនៃខែរ៉ាម៉ាឌន អ្នកនាំសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ជនណាដែលមានបំណងចង់តមអាហារនៅថ្ងៃនោះ ចូរគេតមចុះ ហើយជនណាដែលមានបំណងចង់លះបង់ការតមអាហារនោះ ក៏អាចធ្វើបានដែរ»។