អាល់-សិយាសះ អាល់-ស្ហារអីយ៉ះ (នយោបាយតាមគន្លងច្បាប់ឥស្លាម)

ការផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកដែលមានសមត្ថភាព និងសក្តិសមបំផុត គឺជាសញ្ញានៃភាពស្មោះត្រង់ក្នុងការបំពេញអាម៉ាណាត់។ ប្រសិនបើអ្នកដឹកនាំជ្រើសរើសមនុស្សដោយសារតែសាច់ញាតិ មិត្តភក្តិ ឬផលប្រយោជន៍បក្សពួក នោះគឺជាការក្បត់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរចំពោះសង្គមជាតិ និងសាសនា។ ដូចដែលលោក អូមើរ អ៊ីប៊ិន អាល់-ខាត់តប (﵁) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុគ្គលណាដែលតែងតាំងមនុស្សម្នាក់ឱ្យកាន់តំណែងដឹកនាំប្រជាជនមូស្លីមដោយសារតែមិត្តភាព ឬសាច់ញាតិ ពិតប្រាកដណាស់ លោកបានក្បត់អល់ឡោះ រ៉សូលរបស់ទ្រង់ និងបណ្តាអ្នកមានជំនឿទាំងអស់»។

រាល់ការតែងតាំងតួនាទីសាធារណៈត្រូវតែផ្អែកលើសមត្ថភាព ភាពស្មោះត្រង់ និងគុណធម៌។ ការតែងតាំងបុគ្គលដែលអន់ជាង ខណៈដែលមានបុគ្គលដែលប្រសើរជាង និងមានសមត្ថភាពជាង គឺជាការមិនគោរពតាមបញ្ជារបស់អល់ឡោះ និងជាឫសគល់នៃការធ្លាក់ចុះ និងអន្តរាយនៃសង្គមជាតិ។

អ្នកដឹកនាំត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់បំផុត និងជៀសវាងជាដាច់ខាតពីការតែងតាំងបុគ្គលឱ្យកាន់កាប់តំណែង ឬអំណាចដោយសារតែ៖ ១. ការជាសាច់ញាតិ ឬបងប្អូន ២. មិត្តភាព និងការរាប់អានផ្ទាល់ខ្លួន ៣. ការសូកប៉ាន់ សំណូក ឬផលប្រយោជន៍សម្ភារៈ។ បុគ្គលណាដែលស៊ីសំណូកដើម្បីតែងតាំងមនុស្ស គឺត្រូវបណ្តាសាពីអល់ឡោះ ដូចដែលព្យាការី (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះបានដាក់បណ្តាសាលើអ្នកឱ្យសំណូក និងអ្នកទទួលសំណូក»។

អ្នកដែលបំពេញអាម៉ាណាត់ដោយស្មោះត្រង់ និងទប់ទល់នឹងចំណង់តណ្ហារបស់ខ្លួន អល់ឡោះនឹងប្រទានរង្វាន់ដល់គេ ដោយទ្រង់នឹងការពារក្រុមគ្រួសារ និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេនៅពេលក្រោយ។ ចំណែកអ្នកដែលបណ្តោយខ្លួនតាមតណ្ហា អល់ឡោះនឹងដាក់ទោសគេ ដោយធ្វើឱ្យគ្រួសារគេធ្លាក់ក្នុងភាពអាម៉ាស់ និងបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ។ មានរឿងនិទានដ៏ល្បីល្បាញមួយ៖ ខាលីហ្វះមួយរូបនៃរាជវង្សបាប៊ីលូន (អាប់បាស៊ីដ) បានសួរអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ឱ្យរៀបរាប់អំពីរឿងដែលលោកធ្លាប់បានជួបប្រទះ។ អ្នកប្រាជ្ញនោះបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំធ្លាប់បានជួបលោក អូមើរ ប៊ីន អាប់ឌុល អាហ្ស៊ីស នៅពេលដែលគេបានទូលលោកថា៖ «ឱមេដឹកនាំនៃបណ្តាអ្នកមានជំនឿ! តើលោកទុកកូនៗរបស់លោកឱ្យនៅទទេពីទ្រព្យសម្បត្តិនេះ និងទុកឱ្យពួកគេក្លាយជាអ្នកក្រក្រីគ្មានអ្វីសោះឬ?» (ខណៈពេលដែលលោកកំពុងមានជំងឺជិតស្លាប់)។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរឱ្យពួកគេចូលមកជួបខ្ញុំ»។ គេក៏បាននាំកូនៗរបស់លោកចូលមក ដែលមានចំនួនជាងដប់នាក់ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់គ្រប់អាយុនៅឡើយទេ។ នៅពេលដែលលោកបានឃើញពួកគេ ទឹកភ្នែករបស់លោកក៏ស្រក់ចុះ ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱកូនៗរបស់ឪពុក! អល់ឡោះជាសាក្សី ឪពុកមិនដែលរារាំងសិទ្ធិណាដែលជាកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់កូនៗឡើយ ហើយឪពុកក៏មិនមែនជាមនុស្សដែលយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃមកចែកឱ្យកូនៗដែរ។ កូនៗស្ថិតក្នុងចំណោមមនុស្សពីរប្រភេទ៖ បើកូនៗជាមនុស្សកុសលល្អ អល់ឡោះទ្រង់នឹងមើលថែរក្សាមនុស្សកុសលល្អទាំងឡាយ។ ប៉ុន្តែបើកូនៗមិនមែនជាមនុស្សកុសលល្អទេ ឪពុកនឹងមិនបន្សល់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិដែលនឹងជួយកូនៗក្នុងការប្រព្រឹត្តអំពើបាបចំពោះអល់ឡោះឡើយ។ ឥឡូវចូរក្រោកចេញពីឪពុកទៅ»។ អ្នកប្រាជ្ញនោះបានបន្តថា៖ «ក្រោយមក ខ្ញុំបានឃើញកូនម្នាក់របស់លោក អូមើរ ប៊ីន អាប់ឌុល អាហ្ស៊ីស បានបរិច្ចាគសេះចម្បាំងចំនួន ១០០ ក្បាលក្នុងមាគ៌ារបស់អល់ឡោះ (សម្រាប់អ្នកចេញចម្បាំង)!» ខណៈដែលកូនៗរបស់លោកទទួលបានមរតកតិចជាង ២០ ឌៀរហាំប៉ុណ្ណោះក្នុងម្នាក់ៗ។ អ្នកប្រាជ្ញនោះបានបន្ថែមទៀតថា៖ «ផ្ទុយទៅវិញ ខ្ញុំបាននៅជាមួយខាលីហ្វះម្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលកូនៗរបស់លោកបានបែងចែកទ្រព្យមរតក ដោយកូនម្នាក់ៗទទួលបាន ៦០០,០០០ ឌីណារ (មាស)! ប៉ុន្តែក្រោយមក ខ្ញុំបានឃើញកូនម្នាក់របស់ខាលីហ្វះនោះ ដើរសុំទានគេនៅតាមផ្លូវ!» នៅក្នុងរឿងនេះមានមេរៀន និងគតិបណ្ឌិតដ៏ជ្រាលជ្រៅសម្រាប់អ្នកដែលមានបញ្ញាពិចារណា។

ស៊ុននះរបស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ﷺ) បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅច្រើនកន្លែងថា អំណាច និងតួនាទីដឹកនាំ គឺជាអាម៉ាណាត់ដែលត្រូវតែបំពេញ ដូចជាប្រសាសន៍របស់លោកទៅកាន់ អាប៊ូ ហ្សើរ (﵁) អំពីអំណាចដឹកនាំថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ វាគឺជាអាម៉ាណាត់ (ការទទួលខុសត្រូវដ៏ធំធេង) ហើយនៅថ្ងៃកីយ៉ាម៉ាត់ វានឹងក្លាយជាការអាម៉ាស់ និងការស្តាយក្រោយ លើកលែងតែបុគ្គលណាដែលបានទទួលយកវាដោយសិទ្ធិស្របច្បាប់ និងបានបំពេញភារកិច្ចដែលជាកាតព្វកិច្ចរបស់គេនៅក្នុងនោះ» (រាយការណ៍ដោយ មូស្លីម)។ ហើយអ៊ីម៉ាម ប៊ូខរី បានរាយការណ៍នៅក្នុងសៀវភៅ «Sahih» របស់លោក ពី អាប៊ូ ហ៊ូរ៉យរ៉ោះ (﵁) ថានប៊ី (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលអាម៉ាណាត់ត្រូវបានបាត់បង់ ចូរពួកអ្នករង់ចាំថ្ងៃកីយ៉ាម៉ាត់ចុះ»។ មានគេសួរថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! តើការបាត់បង់អាម៉ាណាត់នោះយ៉ាងដូចម្តេច?» លោកបានឆ្លើយថា៖ «នៅពេលដែលកិច្ចការដឹកនាំត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យបុគ្គលដែលមិនមែនជាអ្នកមានសមត្ថភាព និងមិនសក្តិសម ចូរពួកអ្នករង់ចាំថ្ងៃកីយ៉ាម៉ាត់ចុះ!»។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ទៀតថា៖ «ពួកអ្នកទាំងអស់គ្នាគឺជាអ្នកគង្វាល (អ្នកទទួលខុសត្រូវ) ហើយពួកអ្នកម្នាក់ៗនឹងត្រូវចោទសួរអំពីអ្នកដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន៖ មេដឹកនាំរដ្ឋគឺជាអ្នកគង្វាល ហើយលោកនឹងត្រូវចោទសួរអំពីប្រជាពលរដ្ឋរបស់លោក។ បុរសជាអ្នកគង្វាលនៅក្នុងគ្រួសាររបស់ខ្លួន ហើយលោកនឹងត្រូវចោទសួរអំពីគ្រួសាររបស់លោក។ ស្ត្រីជាអ្នកគង្វាលនៅក្នុងផ្ទះប្តីរបស់នាង ហើយនាងនឹងត្រូវចោទសួរអំពីការទទួលខុសត្រូវរបស់នាង។ អ្នកបម្រើជាអ្នកគង្វាលលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ចៅហ្វាយ ហើយគេនឹងត្រូវចោទសួរអំពីទ្រព្យសម្បត្តិនោះ។ ចូរចងចាំថា ពួកអ្នកទាំងអស់គ្នាគឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ ហើយពួកអ្នកម្នាក់ៗនឹងត្រូវចោទសួរអំពីការទទួលខុសត្រូវរបស់ខ្លួន» (រាយការណ៍ដោយ ប៊ូខរី និងមូស្លីម)។ លោក អាប៊ូ មូស្លីម អាល់-ខាវឡានី បានចូលទៅជួប មុអាវីយ៉ាស់ ប៊ីន អាប៊ី ស៊ូហ្វយ៉ាន ហើយបាននិយាយថា៖ «សូមសន្តិភាពកើតមានចំពោះលោក ឱអ្នកស៊ីឈ្នួល!» គេក៏បានប្រាប់លោកថា៖ «ចូរនិយាយថា៖ សូមសន្តិភាពកើតមានចំពោះលោក ឱមេដឹកនាំ (អាមៀរ)!» លោកនៅតែនិយាយថា៖ «សូមសន្តិភាពកើតមានចំពោះលោក ឱអ្នកស៊ីឈ្នួល!» រហូតដល់ មុអាវីយ៉ាស់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរទុកឱ្យ អាប៊ូ មូស្លីម និយាយចុះ ព្រោះលោកដឹងច្បាស់អំពីអ្វីដែលលោកកំពុងនិយាយ»។ អាប៊ូ មូស្លីម ក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការពិតលោកគ្រាន់តែជាអ្នកស៊ីឈ្នួលម្នាក់ដែលម្ចាស់នៃហ្វូងចៀមនេះ (អល់ឡោះ) បានជួលលោកឱ្យមកឃ្វាលហ្វូងចៀមរបស់ទ្រង់ (ប្រជាពលរដ្ឋ) ប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើលោកព្យាបាលសត្វដែលមានជំងឺ មើលថែសត្វដែលទន់ខ្សោយ និងការពារពួកវា នោះម្ចាស់របស់វានឹងប្រគល់ប្រាក់ឈ្នួលយ៉ាងពេញលេញដល់លោក។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើលោកមិនព្យាបាលសត្វដែលមានជំងឺ និងបណ្តោយឱ្យពួកវាវិនាស នោះម្ចាស់របស់វានឹងដាក់ទោសលោក!»។

អ្នកដឹកនាំរដ្ឋ និងអាជ្ញាធរមានអត្ថន័យពីរយ៉ាងទន្ទឹមគ្នា៖ ទីមួយ គឺពួកគេជាតំណាងរបស់អល់ឡោះលើទាសកររបស់ទ្រង់ក្នុងការអនុវត្តបទបញ្ញត្តិ និងទីពីរ គឺពួកគេជាតំណាង (វ៉ាគីល) របស់ប្រជាពលរដ្ឋលើខ្លួនឯង ដូចជាដៃគូពីរនាក់ក្នុងជំនួញអ៊ីចឹងដែរ។ ដូច្នេះ កាលណាអ្នកដឹកនាំ ឬតំណាងនោះតែងតាំងបុគ្គលណាម្នាក់ឱ្យកាន់កាប់កិច្ចការ ដោយបោះបង់ចោលបុគ្គលដែលប្រសើរជាង និងមានសមត្ថភាពជាង នោះគឺគេបានក្បត់ចំពោះដៃគូ និងក្បត់ចំពោះប្រជាពលរដ្ឋរបស់គេ។ ដូចជាបុគ្គលដែលជាតំណាងជំនួញ ទៅលក់ទំនិញក្នុងតម្លៃថោក ឬប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិទៅឱ្យមនុស្សគ្មានសមត្ថភាព នោះគេបានក្បត់ចំពោះម្ចាស់ទ្រព្យដោយសារតែផលប្រយោជន៍ ឬការយោគយល់ផ្ទាល់ខ្លួន។

ផ្នែក៖ កាតព្វកិច្ចរបស់អ្នកដឹកនាំគឺត្រូវតែងតាំងបុគ្គលដែលសក្តិសមបំផុតដែលមានក្នុងចំណោមមនុស្ស (អល់-អាស្លះ អាល់-មោជូដ)៖ នៅពេលដែលដឹងអំពីការនេះហើយ គឺមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចលើអ្នកដឹកនាំត្រូវតែស្វែងរកមនុស្សដែលឥតខ្ចោះនោះឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវជ្រើសរើសបុគ្គលដែលល្អបំផុត និងសក្តិសមបំផុតក្នុងចំណោមមនុស្សដែលមានស្រាប់ ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរពួកអ្នកកោតខ្លាចអល់ឡោះឱ្យអស់ពីលទ្ធភាពរបស់ពួកអ្នកចុះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាត់-តាហ្កាប៊ុន៖ ១៦)។ ហើយព្យាការី (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលខ្ញុំបានបញ្ជាពួកអ្នកនូវកិច្ចការណាមួយ ចូរពួកអ្នកអនុវត្តវាឱ្យអស់ពីលទ្ធភាពរបស់ពួកអ្នកចុះ» (រាយការណ៍ដោយ ប៊ូខរី និងមូស្លីម)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានការធ្វេសប្រហែស ឬការក្បត់ដោយគ្មានភាពចាំបាច់ នោះគេនឹងត្រូវទទួលទោសចំពោះការនោះ។

សសរទ្រទ្រង់ទាំងពីរនៃអំណាច និងតួនាទីដឹកនាំ (អល់-វិឡាយ៉ាត) គឺ៖ កម្លាំងសមត្ថភាព (អល់-គូវ៉ះ) និងភាពស្មោះត្រង់ (អល់-អាម៉ាណះ)។

តើសសរទ្រទ្រង់ទាំងពីរ (កម្លាំងសមត្ថភាព និងភាពស្មោះត្រង់) សំដៅលើអ្វីខ្លះ? អ្នកដឹកនាំត្រូវតែដឹងថាតើនរណាជាអ្នកសក្តិសមបំផុតសម្រាប់តួនាទីនីមួយៗ ពីព្រោះអំណាចដឹកនាំមានសសរទ្រទ្រង់ពីរយ៉ាង ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលតាមរយៈសម្តីរបស់កូនស្រីនប៊ីស៊ូអែបថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ បុគ្គលដែលប្រសើរបំផុតដែលលោកគួរជួលមកធ្វើការ គឺបុគ្គលដែលមានកម្លាំងសមត្ថភាព និងមានភាពស្មោះត្រង់ទុកចិត្តបាន﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-កសស៖ ២៦)។ ហើយស្តេចនៃប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានមានបន្ទូលទៅកាន់នប៊ីយូសុហ្វថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ នៅថ្ងៃនេះ លោកនៅចំពោះមុខយើង គឺជាបុគ្គលដែលមានតំណែងខ្ពង់ខ្ពស់ និងជាទីទុកចិត្តបំផុត﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ យូសុហ្វ៖ ៥៤)។ ១. កម្លាំងសមត្ថភាព (អល់-គូវ៉ះ) នៅក្នុងមុខតំណែងនីមួយៗគឺអាស្រ័យទៅលើប្រភេទនៃការងារ៖ - ក្នុងកិច្ចការសឹក និងសង្គ្រាម៖ កម្លាំងសមត្ថភាព គឺភាពក្លាហានក្នុងការប្រយុទ្ធ យុទ្ធសាស្ត្រយោធា និងជំនាញក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម។ - ក្នុងកិច្ចការតុលាការ និងការកាត់ក្តី៖ កម្លាំងសមត្ថភាព គឺការយល់ដឹងជ្រៅជ្រៅអំពីច្បាប់យុត្តិធម៌ និងសមត្ថភាពក្នុងការអនុវត្តសាលក្រម។ - ក្នុងកិច្ចការប្រមូលពន្ធ និងហិរញ្ញវត្ថុ៖ កម្លាំងសមត្ថភាព គឺភាពរឹងមាំ និងចំណេះដឹងក្នុងការគ្រប់គ្រង និងថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ។ ២. ចំណែកភាពស្មោះត្រង់ (អល់-អាម៉ាណះ)៖ គឺការកោតខ្លាចចំពោះអល់ឡោះ ការមិនលក់ឧត្តមគតិដើម្បីផលប្រយោជន៍លោកិយ ការមិនស៊ីសំណូក និងការមិនក្បត់ទំនុកចិត្តរបស់ប្រជាជន។

ផ្នែក៖ ការជួបជុំគ្នារវាងកម្លាំងសមត្ថភាព និងភាពស្មោះត្រង់ក្នុងមនុស្សតែម្នាក់ គឺកម្រមានណាស់ក្នុងចំណោមមនុស្សលោក។

ត្រូវតែងតាំងបុគ្គលដែលសក្តិសមបំផុតទៅតាមប្រភេទនៃតួនាទីនីមួយៗ និងឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង៖ ដោយសារតែមនុស្សដែលមានទាំងកម្លាំងសមត្ថភាពខ្ពស់ផង និងមានភាពស្មោះត្រង់ពេញលេញផង គឺកម្រមានណាស់ ដូច្នេះនៅក្នុងមុខតំណែងនីមួយៗ ត្រូវតែផ្តល់អាទិភាពដល់បុគ្គលដែលលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់គេត្រូវគ្នានឹងតម្រូវការចាំបាច់បំផុតនៃតំណែងនោះ៖ - ប្រសិនបើនៅក្នុងការដឹកនាំកងទ័ព និងសង្គ្រាម៖ ត្រូវផ្តល់អាទិភាពដល់បុគ្គលដែលមានភាពក្លាហាន និងជំនាញយុទ្ធសាស្ត្រយោធាខ្ពស់ ទោះបីជាបុគ្គលនោះមានភាពខ្វះខាតខ្លះៗក្នុងកិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួនក៏ដោយ ប្រសើរជាងការតែងតាំងមនុស្សកុសលល្អដែលទន់ខ្សោយ និងគ្មានជំនាញធ្វើសឹកសង្គ្រាម។ អ៊ីម៉ាម អាហ្ម័ដ អ៊ីប៊ិន ហាន់បាល ធ្លាប់ត្រូវបានគេសួរអំពីបុរសពីរនាក់ដែលត្រូវតែងតាំងជាមេទ័ពដឹកនាំសង្គ្រាម៖ ម្នាក់ជាមនុស្សខ្លាំងក្លាក្នុងសង្គ្រាម ប៉ុន្តែមានកំហុសឆ្គងផ្ទាល់ខ្លួនខ្លះ (ហ្វាជៀរ) ចំណែកម្នាក់ទៀតជាមនុស្សកុសលល្អ សុចរិត ប៉ុន្តែទន់ខ្សោយក្នុងកិច្ចការសឹក តើត្រូវចេញចម្បាំងជាមួយនរណា? អ៊ីម៉ាម អាហ្ម័ដ បានឆ្លើយថា៖ «ចំពោះបុរសខ្លាំងដែលមានកំហុសផ្ទាល់ខ្លួន កម្លាំង និងសមត្ថភាពរបស់គេគឺផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ប្រជាជនមូស្លីមទាំងអស់ រីឯកំហុសឆ្គងរបស់គេគឺធ្លាក់លើខ្លួនគេផ្ទាល់។ ចំណែកបុរសកុសលល្អដែលទន់ខ្សោយ គុណធម៌របស់គេគឺសម្រាប់ខ្លួនគេផ្ទាល់ រីឯភាពទន់ខ្សោយរបស់គេនឹងនាំផលវិបាកដល់ប្រជាជនមូស្លីមទាំងអស់! ដូច្នេះ ត្រូវតែងតាំងបុរសខ្លាំងក្លាឱ្យដឹកនាំកងទ័ព»។

ការតែងតាំង ខាលីដ ប៊ីន អាល់-វ៉ាលីដ (﵁) ដោយព្យាការី (ﷺ) ទោះបីជាមានសាហាពផ្សេងទៀតមានភាពប្រសើរជាងលោកក្នុងវិស័យផ្សេងក៏ដោយ៖ ព្យាការី (ﷺ) ធ្លាប់បានតែងតាំងលោក ខាលីដ ប៊ីន អាល់-វ៉ាលីដ ជាមេទ័ពដឹកនាំសង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់ តាំងពីលោកបានចូលសាសនាឥស្លាមមក ដោយលោកនប៊ីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខាលីដ គឺជាដាវមួយក្នុងចំណោមដាវទាំងឡាយរបស់អល់ឡោះ ដែលទ្រង់បានដកចេញមកដើម្បីប្រយុទ្ធនឹងពួកដែលបដិសេធ» ទោះបីជាមានសាហាពដទៃទៀតដូចជា អាប៊ូ ហ្សើរ អាល់-ហ្គីហ្វារី (﵁) ដែលជាមនុស្សមានសេចក្តីស្មោះត្រង់ និងគុណធម៌ផ្ទាល់ខ្លួនខ្ពស់ ប៉ុន្តែព្យាការី (ﷺ) មិនបានតែងតាំង អាប៊ូ ហ្សើរ ឱ្យកាន់តំណែងដឹកនាំ ឬគ្រប់គ្រងឡើយ ដោយលោកបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ អាប៊ូ ហ្សើរ ថា៖ «ឱ អាប៊ូ ហ្សើរ! ខ្ញុំស្រឡាញ់អ្នកដូចជាស្រឡាញ់ខ្លួនខ្ញុំដែរ ប៉ុន្តែខ្ញុំឃើញថាអ្នកជាមនុស្សទន់ខ្សោយក្នុងកិច្ចការគ្រប់គ្រង ដូច្នេះចូរកុំធ្វើជាមេដឹកនាំលើមនុស្សពីរនាក់ និងកុំគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រាឡើយ» (រាយការណ៍ដោយ មូស្លីម)។

ការស្គាល់បុគ្គលដែលសក្តិសមបំផុត គឺត្រូវយល់ដឹងពីគោលបំណងនៃអំណាចដឹកនាំ និងមធ្យោបាយឈានទៅរកគោលបំណងនោះ៖ ដើម្បីស្គាល់ថាបុគ្គលណាសក្តិសមបំផុតសម្រាប់តំណែងណាមួយ ចាំបាច់ត្រូវយល់ដឹងអំពីគោលបំណងចម្បងនៃតួនាទីនោះ។ គោលការណ៍ច្បាប់ឥស្លាមបានចែងថា៖ អ្វីដែលកាតព្វកិច្ចមិនអាចសម្រេចបានដោយគ្មានវា នោះការស្វែងរកវាក៏ក្លាយជាកាតព្វកិច្ចដែរ (ម៉ាឡា យ៉ាទិម្មុល វ៉ាជីប៊ូ អ៊ីល្លា ប៊ីហ៊ី ហ្វាហូវ៉ា វ៉ាជីប)។

គោលបំណងកាតព្វកិច្ចនៃអំណាចដឹកនាំគឺ៖ ការកែលម្អសាសនារបស់ប្រជាជន និងការរៀបចំកិច្ចការលោកិយដែលចាំបាច់សម្រាប់ទ្រទ្រង់សាសនា។

ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អ្នកដឹកនាំក្នុងការកែលម្អសាសនា និងលោកិយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ គឺជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងសម័យកាលរបស់ខ្លួន៖ គោលបំណងចម្បងបំផុតនៃអំណាច និងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋក្នុងសាសនាឥស្លាម គឺដើម្បីកែលម្អ និងលើកតម្កើងសាសនារបស់ប្រជាជន ដែលជាសេចក្តីសង្គ្រោះរបស់ពួកគេក្នុងលោកិយ និងបរលោក និងដើម្បីរៀបចំកិច្ចការជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេឱ្យមានសន្តិភាព និងយុត្តិធម៌។ ប្រសិនបើអ្នកដឹកនាំបានខិតខំប្រឹងប្រែងដោយស្មោះត្រង់ក្នុងការកែលម្អសាសនា និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ នោះលោកស្ថិតក្នុងចំណោមមនុស្សដ៏ប្រសើរបំផុត និងទទួលបានផលបុណ្យដ៏ធំធេងបំផុត ដូចជាការចេញចម្បាំងក្នុងមាគ៌ារបស់អល់ឡោះ (ជីហាដ) ដែរ។ ពីព្រោះយុត្តិធម៌របស់មេដឹកនាំមួយម៉ោង គឺប្រសើរជាងការថ្វាយបង្គំស្ម័គ្រចិត្តរយៈពេល ៦០ ឆ្នាំ!

ប្រសិនបើបុរសពីរនាក់មានលក្ខណៈសម្បត្តិស្មើគ្នា ហើយមិនច្បាស់ថានរណាម្នាក់សក្តិសមជាង នោះត្រូវពិចារណាមើលថាតើនរណាដែលនៅកៀកបំផុតនឹងគោលបំណងនៃតំណែងនោះ។ ហើយប្រសិនបើនៅតែពិបាកវិនិច្ឆ័យទៀត នោះត្រូវធ្វើការចាប់ឆ្នោត (គូរអាស) រវាងពួកគេទាំងពីរ។ កាលណាអ្នកដឹកនាំបានអនុវត្តតាមគោលការណ៍នេះ នោះលោកបានបំពេញនូវអាម៉ាណាត់ (ការទុកចិត្ត) ក្នុងការតែងតាំងអ្នកដឹកនាំទៅកាន់ម្ចាស់របស់វាហើយ។

ផ្នែក៖ កម្លាំងសមត្ថភាពក្នុងអំណាចដឹកនាំ រួមបញ្ចូលទាំងកម្លាំងលើខ្លួនឯង និងកម្លាំងលើអ្នកដទៃ៖ កម្លាំងលើខ្លួនឯង គឺភាពរឹងមាំខាងផ្លូវចិត្ត ភាពអង់អាច និងការមិនចុះញ៉មចំពោះសម្ពាធ ឬការគំរាមកំហែង។ ចំណែកកម្លាំងលើអ្នកដទៃ គឺសមត្ថភាពក្នុងការបញ្ជា ភាពជាអ្នកដឹកនាំដែលគេគោរពកោតក្រែង និងការចេះដឹកនាំមនុស្សឱ្យអនុវត្តតាមច្បាប់ និងសេចក្តីយុត្តិធម៌។

ជារឿយៗ មនុស្សម្នាក់តែងតែមានកម្លាំងម្ខាង ប៉ុន្តែខ្វះកម្លាំងម្ខាងទៀត៖ មានអ្នកខ្លះមានភាពស្មោះត្រង់ខ្ពស់ ប៉ុន្តែទន់ខ្សោយខាងការដឹកនាំ និងការគ្រប់គ្រងមនុស្ស។ ហើយមានអ្នកខ្លះទៀតមានកម្លាំង និងភាពឆ្លាតវៃក្នុងការដឹកនាំ ប៉ុន្តែមានភាពទន់ខ្សោយខាងភាពស្មោះត្រង់។ ដូច្នេះ ក្នុងការដឹកនាំ ត្រូវថ្លឹងថ្លែងផលប្រយោជន៍ និងផលប៉ះពាល់ឱ្យបានហ្មត់ចត់។

បណ្តាខាលីហ្វះស្មោះត្រង់ (ឃូឡាហ្វា អាល់-រ៉ាស៊ីឌូន) គឺជាគំរូដ៏ពេញលេញបំផុតនៃការជួបជុំគ្នារវាងកម្លាំងសមត្ថភាព និងភាពស្មោះត្រង់៖ ព្យាការី (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកមានជំនឿដែលរឹងមាំ (ខ្លាំងក្លា) គឺប្រសើរជាង និងជាទីស្រឡាញ់ជាងចំពោះអល់ឡោះ ជាងអ្នកមានជំនឿដែលទន់ខ្សោយ ប៉ុន្តែនៅក្នុងអ្នកទាំងពីរគឺសុទ្ធតែមានកុសលល្អ។ ចូរអ្នកយកចិត្តទុកដាក់លើអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់អ្នក ចូរស្វែងរកជំនួយពីអល់ឡោះ និងកុំចុះចាញ់ភាពទន់ខ្សោយឡើយ...» (រាយការណ៍ដោយ មូស្លីម)។ លោក អាប៊ូបាក្រ អាល់-ស៊ីដឌីក (﵁) មានភាពទន់ភ្លន់ ប៉ុន្តែលោកមានភាពរឹងមាំ និងម៉ឺងម៉ាត់បំផុតក្នុងការការពារសាសនា។ ចំណែកលោក អូមើរ អ៊ីប៊ិន អាល់-ខាត់តប (﵁) មានភាពរឹងមាំ អង់អាច និងម៉ឺងម៉ាត់ ប៉ុន្តែលោកមានភាពយុត្តិធម៌ និងការអាណិតអាសូរខ្ពស់បំផុតចំពោះជនក្រីក្រ។ ពួកលោកទាំងពីរគឺជាគំរូដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៃការដឹកនាំប្រកបដោយកម្លាំង និងភាពស្មោះត្រង់។

ផ្នែក៖ ប្រភេទទីពីរនៃអាម៉ាណាត់ (ភារកិច្ចទុកចិត្ត) គឺទ្រព្យសម្បត្តិ និងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ (អល់-អាំវ៉ាល់)៖ ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលនៅក្នុងគម្ពីរគួរអានអំពីបំណុល និងការទុកចិត្តលើទ្រព្យសម្បត្តិថា៖ ﴿ប្រសិនបើពួកអ្នកមួយចំនួនទុកចិត្តលើពួកអ្នកមួយចំនួនទៀត នោះបុគ្គលដែលគេបានទុកចិត្តត្រូវតែប្រគល់អាម៉ាណាត់ (របស់ទុកចិត្ត) របស់គេវិញ និងត្រូវកោតខ្លាចអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់ខ្លួនចុះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-បាករ៉ោះ៖ ២៨៣)។