អ៊ុមមុល គូរ៉ា (ក្បួនតារាសាស្ត្រ និងប្រតិទិនឥស្លាម)

សេចក្តីផ្តើម ដោយព្រះនាមនៃអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រណីបំផុត ដ៏មហាសប្បុរស។ ការសរសើរទាំងឡាយគឺជារបស់អល់ឡោះ ជាម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងមូល។ សូមការប្រសិទ្ធពរជ័យ និងសេចក្តីសុខសាន្តកើតមានចំពោះលោកម្ចាស់របស់យើង គឺព្យាការីមូហាំម័ត ដែលជាអ្នកប្រសើរជាងសត្វលោកទាំងពួង ក៏ដូចជាក្រុមគ្រួសារ និងសហការីរបស់លោក ដែលជាអ្នកគាំទ្រសាសនារបស់លោកតាំងពីដើមដំបូងមក និងចំពោះអ្នកដែលដើរតាមគន្លងរបស់ពួកគេរហូតដល់ថ្ងៃជំនុំជម្រះ។ បន្ទាប់ពីនេះ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា ខ្ញុំគឺអ្នកធ្វើដំណើរដែលគេស្គាល់ក្នុងនាមជា «អައް-សៃយីដ អាល់-ហ្វូរ៉ូទី»៖ ពិតណាស់ នៅពេលដែលសម័យកាលរបស់យើងនេះ ដែលជាដើមសតវត្សទីដប់បួន គឺជាសម័យកាលដែលភាពទន់ខ្សោយ និងការធ្លាក់ចុះបានគ្របដណ្តប់លើប្រជាជនមូស្លីមទាំងមូល ហើយវាជាច្បាប់របស់អល់ឡោះចំពោះសត្វលោករបស់ទ្រង់ ដែលទ្រង់បានកំណត់ហេតុផលសម្រាប់រាល់អ្វីៗទាំងអស់ ដូច្នេះភាពទន់ខ្សោយ និងការធ្លាក់ចុះដែលកើតឡើងនេះ ក៏ត្រូវតែមានមូលហេតុជាក់ស្តែងក្រៅពីអាថ៌កំបាំងនៃវាសនាដែលលាក់កំបាំងពីមនុស្សលោកដែរ។ ហេតុនេះហើយ ទើបសេចក្តីក្លាហានបានជំរុញឱ្យអ្នកប្រាជ្ញដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ អ្នកដឹកនាំ និងអ្នកនិពន្ធនយោបាយមួយចំនួន ធ្វើការស្រាវជ្រាវរកមូលហេតុទាំងនោះ និងស្វែងរកមធ្យោបាយដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការងើបឡើងវិញនៃឥស្លាម។ ពួកគេបានចាប់ផ្តើមផ្សព្វផ្សាយទស្សនៈរបស់ពួកគេអំពីបញ្ហានេះ នៅក្នុងកាសែតឥស្លាមមួយចំនួននៅឥណ្ឌា អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី និងតាតារ។ ខ្ញុំបានអានអត្ថបទដ៏ល្អៗជាច្រើនរបស់ពួកគេអំពីប្រធានបទដ៏សំខាន់នេះ ហើយខ្ញុំក៏បានដើរតាមគន្លងរបស់ពួកគេ ដោយការផ្សព្វផ្សាយនូវអ្វីដែលខ្ញុំបានយល់ឃើញក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាដ៏ធំធេងនេះ។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំក៏មានគំនិតចង់ពង្រីកកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ ដោយការរៀបចំឱ្យមានការប្រជុំមួយរវាងអ្នកដឹកនាំឥស្លាមនៅឯកន្លែងកំណើតនៃសេចក្តីណែនាំ (ហ៊ីដាយ៉ា) នោះគឺ «ទីក្រុងម៉ាកកាស់ដ៏មានកិត្តិយស»។ ដូច្នេះ ខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តដោយការទុកចិត្តលើអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ក្នុងការធ្វើដំណើរដ៏មានពរជ័យមួយ ដើម្បីទៅទស្សនាបណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់សំខាន់ៗ ក្នុងគោលបំណងស្ទង់មតិ និងរៀបចំការប្រជុំក្នុងរដូវកាលបំពេញកាតព្វកិច្ចហជ្ជ។ ខ្ញុំបានចាកចេញពីស្រុកកំណើតរបស់ខ្ញុំ ដែលជាទីក្រុងមួយនៅតាមដងទន្លេហ្វូរ៉ាត នៅដើមខែមូហ័ររ៉ម ឆ្នាំ ១៣១៦ ដោយចិត្តរបស់ខ្ញុំបានពោលពាក្យកំណាព្យថា៖ (ចូរប្រញាប់ឡើង! អ្នកណាដែលឈឺដោយសារអាយុខ័យ នោះគេនឹងត្រូវកប់... តើការយំសោកមានប្រយោជន៍អ្វី នៅពេលដែលគេនិយាយថាវាបានចប់សព្វគ្រប់ហើយ?) (ចូរប្រញាប់ឡើង! ព្រោះសាសនាបានបាត់បង់កិត្តិយសរបស់ខ្លួន... ខណៈដែលពីមុនវាធ្លាប់តែមានកិត្តិយស និងមិនមែនជារឿងងាយស្រួលឡើយ) (វាធ្លាប់មានអ្នកដែលបំពេញសិទ្ធិរបស់វា... ដោយការណែនាំ ការអប់រំ និងការទទួលយកដ៏ល្អ) (តើដល់ពេលណាទៀត ដែលអ្នកប្រាជ្ញនៅតែសម្ងំក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួន... តើការជួសជុលភាពទន់ខ្សោយនេះ មិនមែនជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វ័រឌូ) ទេឬ?) (ចូរមកជួបជុំគ្នាដើម្បីសហការ... ព្រោះការព្រងើយកន្តើយចំពោះវា គឺជាអំពើបាបសម្រាប់មូស្លីមគ្រប់រូប) (ចូរមកកាន់ «អ៊ុំមុល-គួរ៉ា» (ម៉ាកកាស់) ហើយពិគ្រោះយោបល់គ្នា... ហើយកុំអស់សង្ឃឹមពីសេចក្តីមេត្តារបស់ម្ចាស់ដ៏មានអំណាច) (ព្រោះអ្វីដែលដាវរបស់បុព្វបុរសអ្នកបានកសាងឡើង... នៅថ្ងៃនេះ វាមិនត្រូវការអ្វីក្រៅពីអណ្តាត (ការចរចា) នោះទេ) ខ្ញុំបានទៅដល់ទីក្រុងមួយដែលខ្ញុំមិនចង់បញ្ចេញឈ្មោះ ហើយខ្ញុំក៏មិនបានស្នាក់នៅទីនោះយូរដែរ ព្រោះខ្ញុំឃើញវាដូចអ្វីដែល អាប់ប៊ូ តយយីប បានពណ៌នាអំពីទីក្រុងមួយទៀតថា៖ (ខ្ញុំមិនដែលឃើញអ្នកជិតខាងណាដូចអ្នកជិតខាងខ្ញុំឡើយ ហើយខ្ញុំក៏មិនដែលឃើញអ្នកណាដូចខ្ញុំដែរ... សម្រាប់អ្នកដូចខ្ញុំ នៅកន្លែងដូចពួកគេ គឺមិនមែនជាកន្លែងស្នាក់នៅឡើយ) (នៅក្នុងទឹកដីដែលខ្ញុំមិនចង់បាន ខ្ញុំបានឃើញនៅទីនោះ... ដូច្នេះការមិនទទួលបានការគោរពនៅទីនោះ មិនមែនជារឿងចម្លែកទេ) ខ្ញុំបានចាកចេញពីទីនោះតាមផ្លូវសមុទ្រពី អ៊ីស្កានដារូន (Iskenderun) ឆ្ពោះទៅ បេរូត (Beirut) បន្ទាប់មក ដាម៉ាស (Damascus) រួចទៅ យ៉ាហ្វា (Jaffa) និង អាល់-គូដស៍ (Jerusalem)។ បន្ទាប់មកខ្ញុំបានទៅ អ៊ីស្កានដារីយ៉ា (Alexandria) និង អេហ្ស៊ីប រួចពី ស៊ុយអេ (Suez) ខ្ញុំបានធ្វើដំណើរទៅ ហូដៃដា (Hodeidah) សាន់អា (Sana'a) និង អាដេន (Aden)។ ពីទីនោះខ្ញុំបានទៅ អូម៉ង់ (Oman) និង គុយវ៉ែត (Kuwait) រួចត្រឡប់ទៅ បាស្រា (Basra) ហើយបន្តទៅ ហៃល (Ha'il) រហូតដល់ ម៉ាឌីណាស់ (ម៉ាឌីណះ) - សូមការប្រសិទ្ធពរជ័យ និងសេចក្តីសុខសាន្តដ៏ប្រសើរបំផុតកើតមានចំពោះទីក្រុងនេះ - រហូតដល់ ម៉ាកកាស់ដ៏មានកិត្តិយស។ ខ្ញុំបានទៅដល់ទីនោះនៅដើមខែហ្ស៊ុលកូអ៊ិដា (Dhu អាល់-Qi'dah)។ ខ្ញុំបានឃើញថា អ្នកដែលឆ្លើយតបនឹងការអញ្ជើញភាគច្រើន ដែលខ្ញុំធ្លាប់បានជួបពីបណ្តាទីក្រុងធំៗខាងលើ បានមកដល់មុនខ្ញុំរួចទៅហើយ។ មិនទាន់ដល់ពាក់កណ្តាលខែ ដែលជាថ្ងៃកំណត់ជួបជុំគ្នាផង អ្នកដែលនៅសល់ក៏បានមកដល់ទាំងអស់ លើកលែងតែអ្នកប្រាជ្ញមកពីបេរូតម្នាក់ ដែលវាសនាមិនអនុញ្ញាតឱ្យយើងជួបគ្នា ដោយសារហេតុផលដែលគេបានប្រាប់យើង ហើយយើងក៏បានយល់ស្របនឹងគាត់។ ក្នុងអំឡុងពេលរង់ចាំពាក់កណ្តាលខែ ខ្ញុំបានខិតខំជាមួយបងប្អូនមួយចំនួនដែលបានមកដល់ ដើម្បីស្វែងរក និងជ្រើសរើសសមាជិកចំនួន ១២ នាក់បន្ថែមទៀត ដើម្បីបញ្ចូលទៅក្នុងសមាគម។ ពួកគេមកពីម៉ារ៉ុក, ទុយនីស៊ី, កុងស្តង់ទីណូបល (Constantinople), បាកឆេសារ៉ៃ (Bakhchisaray), ទីហ្វលីស (Tiflis), តាបរីស (Tabriz), កាប៊ុល (Kabul), កាសហ្គារ (Kashgar), កាហ្សាន (Kazan), ប៉េកាំង (Beijing), ដេលី (Delhi), កាល់កាតា (Calcutta) និង លីវើភូល (Liverpool)។ ដោយសារខ្ញុំជាអ្នកផ្តួចផ្តើមការអញ្ជើញនេះ ខ្ញុំបានប្រញាប់ប្រញាល់ជួលផ្ទះមួយនៅក្នុងសង្កាត់ដាច់ស្រយាលមួយក្នុងទីក្រុងម៉ាកកាស់ ដែលសមស្របសម្រាប់ការប្រជុំដោយសម្ងាត់។ លើសពីនេះ ខ្ញុំបានជួលវាដោយប្រើឈ្មោះអ្នកយាមទ្វារជនជាតិដាហ្គេស្ថានី-រុស្ស៊ី ដើម្បីឱ្យវាមានសុវត្ថិភាពពីការរំខាន ដោយសារការប្រុងប្រយ័ត្ន។ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលខែរហូតដល់ចុងខែ ការប្រជុំចំនួន ១២ លើកត្រូវបានរៀបចំឡើង មិនរាប់បញ្ចូលការប្រជុំលាគ្នាឡើយ។ នៅក្នុងការប្រជុំទាំងនោះ មានការពិភាក្សាដ៏សំខាន់ៗជាច្រើន ដែលត្រូវបានកត់ត្រាទុកយ៉ាងត្រឹមត្រូវបំផុត ដូចដែលនឹងបានឃើញពីការអានកំណត់ហេតុនេះ ដែលរួមបញ្ចូលនូវរបៀបនៃការប្រជុំ រួមជាមួយការចរចា និងសេចក្តីសម្រេចទាំងអស់ ក្រៅពីអ្វីដែលសមាគមបានសម្រេចចិត្តរក្សាទុកជាសម្ងាត់ ដូចដែលនឹងមានការបញ្ជាក់នៅពេលក្រោយ។

កិច្ចប្រជុំលើកទីមួយ

កិច្ចប្រជុំលើកទីមួយ ថ្ងៃចន្ទ ទី១៥ ខែហ្ស៊ុលក្អីដះ ឆ្នាំ១៣១៦ ហ.ស. នៅថ្ងៃដែលបានកំណត់ខាងលើ សមាគមបានរៀបចំកិច្ចប្រជុំជាលើកដំបូង ដោយមានសមាជិកចូលរួមចំនួន ២២ រូប ដែលសុទ្ធសឹងជាអ្នកប្រាជ្ញ និងចេះភាសាអារ៉ាប់យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ បន្ទាប់ពីខ្ញុំបានណែនាំពួកគេម្នាក់ៗឱ្យស្គាល់គ្នាទៅវិញទៅមក និងបានស្គាល់មុខមាត់គ្នាហើយ ខ្ញុំក៏បានចែកជូននូវបញ្ជីឈ្មោះចំនួន ២២ ច្បាប់ ដែលបានរៀបចំ និងបោះពុម្ពរួចជាស្រេចពីសង្កាត់ «អាល់-ជេឡាទីន» ដែលខ្ញុំបានខ្ចីពីពាណិជ្ជករជនជាតិឥណ្ឌាម្នាក់ក្នុងទីក្រុងមេកា ដើម្បីបោះពុម្ពបញ្ជីនេះ និងឯកសារផ្សេងៗទៀតរបស់សមាគម។ នៅក្នុងបញ្ជីនោះ ខ្ញុំបានសរសេរដោយសង្ខេបអំពីប្រវត្តិរូបរបស់សមាជិកទាំងអស់ ដោយបញ្ជាក់ពីឈ្មោះ ត្រកូល ម៉ាហ្សហាប់ (និកាយ) និងចំណេះដឹងពិសេសរបស់ពួកគេ ព្រមទាំងបានពន្យល់អំពីកូដសម្ងាត់ដែលសមាជិកត្រូវប្រើប្រាស់ផងដែរ។ សមាជិកនៃសមាគមរួមមាន៖ (បញ្ជីឈ្មោះអ្នកប្រាជ្ញមកពីតំបន់ផ្សេងៗគ្នា៖ ហ្វូរ៉ាត, ស៊ីរី, គូដុស, អាឡិចសាន់ឌ្រី, អេហ្ស៊ីប, យេមែន, បាសរ៉ា, ណាចដ៍, ម៉ាឌីណា, មេកា, ទុយនីស៊ី, ហ្វេស, អង់គ្លេស, រូម, ឃឺដ, តាបរីស, តាតារ, កាហ្សាន, ទួរគី, អាហ្វហ្គានីស្ថាន, ឥណ្ឌា, ស៊ីនដ៍ និងចិន)។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានប្រកាសចំពោះមុខសមាជិកទាំងអស់នូវពាក្យស្លោកនៃភាតរភាពដែលពួកគេធ្លាប់បានដឹងពីខ្ញុំពីមុនមក គឺ៖ «យើងមិនគោរពសក្ការៈអ្វីឡើយក្រៅពីអល់ឡោះ»។ ខ្ញុំបានអំពាវនាវឱ្យពួកគេស្តាប់ ហើយបានថ្លែងទៅកាន់ពួកគេថា៖ «អ្នកណាក្នុងចំណោមអ្នកទាំងអស់គ្នាដែលចង់ធ្វើសច្ចាប្រណិធានចំពោះអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ក្នុងការតស៊ូ (ជីហាត) ដើម្បីលើកតម្កើងព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ និងរក្សាភាពស្មោះត្រង់ចំពោះបងប្អូនអ្នកតូហ៊ីត ដែលជាសមាជិកនៃសមាគមដ៏មានពរនេះ សូមឱ្យគាត់ប្រកាសដោយសំឡេងឮៗថា៖ ខ្ញុំសូមសច្ចាលើអល់ឡោះក្នុងការតស៊ូ និងភាពស្មោះត្រង់។ ចំណែកអ្នកណាដែលមិនអាចបំពេញតាមសច្ចាប្រណិធាននេះបាន សូមឱ្យគាត់ចាកចេញពីយើងទៅ»។ មិនទាន់ទាំងបានក្រឡេកមើលពួកគេផង សមាជិកដែលនៅខាងស្តាំដៃខ្ញុំក៏បានប្រញាប់ប្រញាល់ធ្វើសច្ចាប្រណិធាន បន្តបន្ទាប់គ្នារហូតដល់គ្រប់រូប។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានស្នើឱ្យពួកគេជ្រើសរើសប្រធានម្នាក់ដើម្បីដឹកនាំសមាគម និងកិច្ចពិភាក្សា ហើយជ្រើសរើសលេខាធិការម្នាក់ដើម្បីកត់ត្រាការចរចា និងសេចក្តីសម្រេចនានា។ អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិអេហ្ស៊ីបបានឆ្លើយតបមកខ្ញុំថា៖ «ការដែលបងប្អូនបានស្គាល់គ្នានេះគឺជារឿងថ្មីថ្មោង ហើយលោកគឺជាអ្នកដែលស្គាល់ពួកគេច្បាស់ជាងគេ ដូច្នេះខ្ញុំសូមប្រគល់សិទ្ធិជ្រើសរើសនេះជូនលោក»។ សមាជិកទាំងអស់ក៏បានឯកភាពតាមសំណើនេះ។ ភ្លាមនោះ ខ្ញុំបានប្រកាសថា ខ្ញុំជ្រើសរើសយកអ្នកប្រាជ្ញមកពីមេកាជាប្រធាន និងជ្រើសរើសខ្លួនឯងជាលេខាធិការ ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកដទៃមានការលំបាកក្នុងកិច្ចការដែលខ្ញុំអាចធ្វើបាន។ ខ្ញុំបានសុំការអនុញ្ញាតពីសមាជិកទាំងអស់ក្នុងការកែសម្រួលពាក្យសម្តីមួយចំនួនរបស់ពួកគេ ហើយពួកគេទាំងអស់ក៏បានបង្ហាញការពេញចិត្ត និងយល់ព្រម។ ប្រធានសមាគមបានទទួលតំណែងដោយក្តីដឹងគុណចំពោះការទុកចិត្តរបស់សមាជិក ហើយភាពស្ងប់ស្ងាត់ក៏បានគ្របដណ្តប់លើកិច្ចប្រជុំ ដើម្បីរង់ចាំស្តាប់ប្រសាសន៍របស់ប្រធាន។ ប្រធានសមាគមបានជ្រួញចិញ្ចើមដោយការផ្តោតអារម្មណ៍ រួចចាប់ផ្តើមថ្លែងថា៖ «សូមសរសើរដល់អល់ឡោះ ព្រះអង្គដែលដឹងពីអាថ៌កំបាំង និងការខ្សឹបខ្សៀវ ព្រះអង្គដែលបានប្រមូលផ្តុំយើងឱ្យមកជួបជុំគ្នាក្នុងការគោរពតូហ៊ីត និងសាសនារបស់ព្រះអង្គ ហើយបានបង្គាប់ឱ្យយើងសហការគ្នាក្នុងអំពើល្អ និងការកោតខ្លាចចំពោះអល់ឡោះ។ សូមឱ្យពរជ័យ និងសន្តិភាពមានដល់ព្យាការីរបស់យើង គឺមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) (ស.ល.វ) ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មូស្លីមម្នាក់ចំពោះមូស្លីមម្នាក់ទៀត ប្រៀបដូចជាសំណង់អគារដែលទ្រទ្រង់គ្នាទៅវិញទៅមក»។ សូមឱ្យពរជ័យមានដល់ក្រុមគ្រួសារ និងសហការីរបស់លោក ដែលបានតស៊ូក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះដើម្បីការពារសាសនារបស់ព្រះអង្គ...»។ (ប្រធានបានបន្តថ្លែងអំពីស្ថានភាពនៃពិភពឥស្លាម ការធ្លាក់ចុះនៃអំណាច និងការចាំបាច់នៃការរួបរួមគ្នាដោយផ្អែកលើគម្ពីរគួរអាន និងស៊ូណាន់ន់ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាំងឡាយ)។ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «យើងត្រូវតែចាកចេញពីការខ្វែងគំនិតគ្នានៃម៉ាហ្សហាប់ (និកាយ) ដែលយើងគ្រាន់តែអនុវត្តតាមដោយការត្រាប់តាម (តាក់លីដ) ដោយមិនបានដឹងពីប្រភពច្បាស់លាស់។ យើងត្រូវតែពឹងផ្អែកលើអ្វីដែលយើងដឹងច្បាស់ពីគម្ពីរគួរអាន និងស៊ូណាន់ន់ដ៏ត្រឹមត្រូវ និងការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ់ម៉ា) ដែលមានភាពរឹងមាំ ដើម្បីឱ្យការសម្រេចចិត្តរបស់យើងត្រូវបានទទួលយកដោយអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមទាំងអស់។ ម៉ាហ្សហាប់របស់ពួកសាលហ្វ (អ្នកជំនាន់មុន) គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដែលមិនអាចបដិសេធបាន»។

កិច្ចប្រជុំលើកទីពីរ

កិច្ចប្រជុំលើកទីពីរ ថ្ងៃពុធ ទី១៧ ខែហ្ស៊ុលក្អីដះ ឆ្នាំ១៣១៦ ហ.ស. នៅពេលព្រឹកនៃថ្ងៃខាងលើ កិច្ចប្រជុំបានចាប់ផ្តើម។ បន្ទាប់ពីបានអានកំណត់ហេតុនៃកិច្ចប្រជុំលើកទីមួយរួចមក លោកប្រធានបានបើកកិច្ចពិភាក្សាដោយមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងឃើញថា អ្នកស្រាវជ្រាវដែលសិក្សាអំពីស្ថានភាពដែលកំពុងកើតមានចំពោះមូស្លីម បានប្រៀបធៀបវាទៅនឹងជំងឺ។ ពួកគេហៅវាថាជា "ដំបៅ" យ៉ាងសាមញ្ញ ឬបន្ថែមគុណនាមថា ជាដំបៅដែលកប់ក្នុងខ្លួន ជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ឬជាជំងឺដែលពិបាកព្យាបាល។ ប្រហែលជាប្រភពនៃទស្សនៈនេះ គឺផ្អែកលើអ្វីដែលបានមកពីការរាយការណ៍ (អាស៊ារ) និងអ្វីដែលត្រចៀកបានឮជាទូទៅ អំពីការប្រៀបធៀបមូស្លីមទៅនឹងរាងកាយមួយ ដែលនៅពេលសរីរាង្គណាមួយឈឺចាប់ សរីរាង្គដទៃទៀតក៏មានការព្រួយបារម្ភ និងក្តៅខ្លួនតាមនោះដែរ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ខ្ញុំ ហាក់ដូចជាការប្រើពាក្យថា "ភាពស្ពឹកស្រពន់ទូទៅ" (អាល់-ហ្វូធូរ) គឺសមស្របជាងក្នុងការយកមកធ្វើជាចំណងជើងនៃការស្រាវជ្រាវនេះ ព្រោះស្ថានភាពដែលកំពុងកើតឡើងនេះ ពាក់ព័ន្ធនឹងផ្នែកស្មារតីច្រើនជាងផ្នែកសម្ភារៈ ហើយដោយសារតែចំណុចចុងក្រោយនៃស្ថានភាពនេះ គឺការចុះខ្សោយនៃវិញ្ញាណដឹងខ្លួន ដូច្នេះការប្រើពាក្យថា "ភាពស្ពឹកស្រពន់" គឺសមស្របបំផុត។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពស្ពឹកស្រពន់នេះតាមការពិតទៅ គឺគ្របដណ្តប់លើគ្រប់សរីរាង្គនៃរាងកាយមូស្លីមទាំងមូល ដូច្នេះវាសមស្របនឹងការហៅថា "ភាពស្ពឹកស្រពន់ទូទៅ"។ នៅពេលដំបូង ការវិនិច្ឆ័យថាភាពស្ពឹកស្រពន់នេះគ្របដណ្តប់លើមូស្លីមទាំងអស់ ប្រហែលជាធ្វើឱ្យគំនិតយើងមានការស្ទាក់ស្ទើរ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីបានពិនិត្យ និងវិភាគយ៉ាងល្អិតល្អន់ យើងឃើញថាវាពិតជាគ្របដណ្តប់លើមូស្លីមទាំងអស់នៅគ្រប់ទិសទីនៃពិភពលោក ដោយមានករណីលើកលែងតិចតួចបំផុត។ ដូច្នេះ លោកទាំងឡាយអើយ! តើអ្វីទៅជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យភាពស្ពឹកស្រពន់នេះនៅជាប់ជានិច្ចជាមួយមូស្លីមអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយ? មិនថាពួកគេជាជនជាតិណា នៅទីណា ឬមានស្ថានភាពខាងសាសនា នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច ឬជីវភាពរស់នៅបែបណាក៏ដោយ។ សូម្បីតែយើងស្ទើរតែមិនអាចរកឃើញតំបន់ពីរដែលនៅជាប់គ្នា ឬភូមិពីរដែលនៅជិតគ្នា ដែលក្នុងនោះមានអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម និងអ្នកមិនមែនជាមូស្លីមរស់នៅជាមួយគ្នា ដោយមិនឃើញថាពួកមូស្លីមមានសកម្មភាព និងរបៀបរៀបរយតិចជាងអ្នកជិតខាងរបស់ពួកគេក្នុងគ្រប់កិច្ចការជីវិតទាំងផ្នែកផ្ទាល់ខ្លួន និងផ្នែកសង្គមឡើយ។ យើងក៏ឃើញថាពួកគេមានជំនាញតិចជាងអ្នកដទៃក្នុងគ្រប់វិជ្ជាជីវៈ ទោះបីជាយើងឃើញថា មូស្លីមភាគច្រើននៅក្នុងទីក្រុង និងទាំងអស់គ្នានៅតាមជនបទ សុទ្ធតែរក្សាបាននូវគុណធម៌ដ៏ល្អប្រសើរជាងអ្នកជិតខាងរបស់ពួកគេ ដូចជាភាពស្មោះត្រង់ ភាពក្លាហាន និងចិត្តទូលាយក៏ដោយ។ ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ តើអ្វីទៅជាមូលហេតុនៃភាពស្ពឹកស្រពន់ទូទៅនេះ ដែលនៅជាប់នឹងសហគមន៍នៃសាសនានេះ ដូចជាហេតុនិងផល? គ្រប់ទីកន្លែងដែលមានឥស្លាម គឺមានជំងឺនេះនៅទីនោះ រហូតដល់អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនយល់ច្រឡំថា ឥស្លាម និងរបៀបរៀបរយមិនអាចរួមរស់ជាមួយគ្នាបាន។ នេះគឺជាបញ្ហាដ៏ធំដែលសមាគមរបស់យើងត្រូវតែធ្វើការស្រាវជ្រាវជាមុនសិន ដោយការពិនិត្យ និងវិភាគយ៉ាងស៊ីជម្រៅ ដើម្បីឱ្យយើងអាចរកឃើញមេរោគនៃជំងឺនេះដោយភាពប្រាកដប្រជា ហើយយើងនឹងខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងនឹងវា។ ប្រសិនបើជំងឺនេះត្រូវបានកម្ចាត់ចោល អ្នកជំងឺនឹងជាសះស្បើយ ប្រសិនបើអល់ឡោះ តាអាឡា មានបំណង។» លោកអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិស៊ីរីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំយល់ស្របជាមួយលោកប្រធានក្នុងការកំណត់និយមន័យ និងការពិពណ៌នាអំពីស្ថានភាពនេះថាជា "ភាពស្ពឹកស្រពន់" ហើយខ្ញុំក៏មិនឃើញមានអ្វីជំទាស់នឹងការដែលថា ភាពស្ពឹកស្រពន់នេះជាភាពទូទៅដែលគ្របដណ្តប់លើមូស្លីមទាំងអស់នោះដែរ។» លោកអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិឥណ្ឌាបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទោះបីជាខ្ញុំជាអ្នកដែលមានចំណេះដឹងតិចជាងគេក្នុងចំណោមបងប្អូនទាំងអស់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្ញុំជាអ្នកដែលបានធ្វើដំណើរច្រើន។ ខ្ញុំបានស្គាល់ប្រទេសនានា និងស្ថានភាពរបស់មនុស្សជាតិ។ ខ្ញុំមិនមានការសង្ស័យទេថា ភាពស្ពឹកស្រពន់នេះគឺមានលក្ខណៈទូទៅ ទោះបីជាវាមិនបង្ហាញឱ្យឃើញច្បាស់នៅកន្លែងខ្លះដែលគ្មានអ្នកមិនមែនជាមូស្លីមរស់នៅ ដូចជានៅកណ្តាលឧបទ្វីបអារ៉ាប់ និងតំបន់ខ្លះនៃទ្វីបអាហ្វ្រិកក៏ដោយ។ វាក៏មិនបង្ហាញឱ្យឃើញនៅកន្លែងខ្លះទៀត ដែលអ្នកជិតខាងរបស់មូស្លីមជាអ្នកកាន់ជំនឿសាសនាដែលចម្លែក និងមានភាពតឹងរ៉ឹងខ្លាំង ដូចជាក្រុមសាប៊ីអះ (Sabians) នៅតាមដងទន្លេទីគ្រីស ដែលពួកគេចំណាយពេលភាគច្រើនត្រាំក្នុងទឹកដើម្បីគោរពបូជា ឬដូចជាជនជាតិកុងហ្គោ ឬអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនានៅឥណ្ឌា ដែលជឿថាគ្រោះថ្នាក់ទាំងអស់រហូតដល់ការស្លាប់ដោយធម្មជាតិ គឺមកពីឥទ្ធិពលនៃមន្តអាគមរបស់អ្នកជំនាញមន្តអាគមរបស់ពួកគេ។ មនុស្សទាំងនេះមានភាពស្ពឹកស្រពន់ជាងមូស្លីមទៅទៀត ប៉ុន្តែរឿងនេះមិនលុបបំបាត់លក្ខណៈនៃភាពស្ពឹកស្រពន់ទូទៅចេញពីមូស្លីមនោះទេ។» លោកប្រធានបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «លោកអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិឥណ្ឌាបាននិយាយយ៉ាងត្រឹមត្រូវក្នុងការបកស្រាយរបស់គាត់។ ដូច្នេះ ខ្ញុំបានកែប្រែទស្សនៈរបស់ខ្ញុំពីការនិយាយថា មូស្លីមមានកម្រិតទាបជាងអ្នកដទៃទាំងស្រុង មកជាការវិនិច្ឆ័យថា ពួកគេមានកម្រិតទាបជាងអ្នកដទៃ លើកលែងតែអ្នកដែលកាន់សាសនាដែលមានភាពតឹងរ៉ឹងខ្លាំងប៉ុណ្ណោះ។» លោកហាភីស បាសរ៉ា បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ហាក់ដូចជាចាំបាច់ត្រូវលើកលែងក្រុមអ្នកដែលមិនជឿលើសាសនា (Dahriyyin) និងក្រុមអ្នកនិយមធម្មជាតិ (Naturalists) និងអ្នកដែលស្រដៀងនឹងពួកគេ ដែលគ្មានសាសនា។ ព្រោះពួកគេប្រាកដជាមិនមានរបៀបរៀបរយ ឬច្បាប់ទម្លាប់ក្នុងសីលធម៌របស់ពួកគេឡើយ ពួកគេរស់នៅដោយភាពវេទនា និងមានកម្រិតទាបជាងអ្នកដែលមានសាសនា ដូចដែលអ្នកនិយមធម្មជាតិខ្លួនឯងបានសារភាពថា ពួកគេជាមនុស្សដែលអភ័ព្វបំផុតក្នុងជីវិតលោកិយនេះ។» លោកអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិឥណ្ឌាបានឆ្លើយតបថា៖ «ខ្ញុំក៏ធ្លាប់គិតថាមានមនុស្សមួយចំនួនដែលគ្មានសាសនា ហើយអ្នកដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពនោះគឺគ្មានគោលដៅជីវិត។ ប៉ុន្តែបទពិសោធន៍ដ៏យូរអង្វែងរបស់ខ្ញុំបានបង្ហាញឱ្យខ្ញុំឃើញថា សាសនាក្នុងន័យទូទៅ គឺការដែលចិត្តដឹងថាមានអំណាចដ៏ខ្លាំងក្លាមួយដែលគ្រប់គ្រងលើសកលលោក ហើយការចុះចូលចំពោះអំណាចនេះតាមរបៀបដែលសមហេតុផល គឺជាធម្មជាតិរបស់មនុស្ស។ ការដែលគេហៅថាបុគ្គលនេះជាអ្នកនិយមធម្មជាតិ គឺគ្រាន់តែជាការហៅអ្នកដែលយល់ច្រឡំថាអំណាចនោះគឺ "ពេលវេលា" ឬ "ធម្មជាតិ" ដូច្នេះពួកគេក៏គោរពតាមអ្វីដែលពួកគេយល់ច្រឡំនោះ។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ ខ្ញុំយល់ស្របនឹងអ្នកប្រាជ្ញសីលធម៌ដែលថា៖ វាមិនត្រឹមត្រូវទេក្នុងការហៅមនុស្សក្រុមណាមួយថាគ្មានសាសនាទាំងស្រុង។ មនុស្សគ្រប់រូបសុទ្ធតែមានសាសនា មិនថាសាសនានោះត្រឹមត្រូវ ឬខុសឆ្គងដោយសារប្រភពមិនត្រឹមត្រូវនោះទេ។ សាសនាដែលខុសឆ្គងអាចបែងចែកជា ៨ ប្រភេទ គឺការខ្វះខាត ការលើសលប់ ឬការលាយឡំគ្នា។ សាសនាដែលត្រឹមត្រូវ គឺជាអ្នកធានានូវរបៀបរៀបរយ និងភាពជោគជ័យក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងភាពសុខសាន្តក្នុងបរលោក។ ចំណែកសាសនាដែលខុសឆ្គងដោយសារការខ្វះខាត ម្ចាស់របស់វាអាចមានរបៀបរៀបរយ និងជោគជ័យក្នុងជីវិតតាមកម្រិតផ្សេងៗគ្នា។ ចំណែកសាសនាដែលខុសឆ្គងដោយសារការលើសលប់ ឬការលាយឡំគ្នា គឺមានតែភាពវិនាសអន្តរាយប៉ុណ្ណោះ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា ការវិភាគរបស់ខ្ញុំនេះប្រហែលជាប្លែក ប៉ុន្តែខ្ញុំសូមឱ្យលោកពិចារណាឱ្យបានល្អិតល្អន់ ព្រោះវាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់បញ្ហាភាពស្ពឹកស្រពន់ទូទៅដែលកំពុងកើតមានចំពោះមូស្លីម។» លោកប្រធានបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំគោរពលោកទាំងឡាយដែលជាអ្នកប្រាជ្ញ មិនចាំបាច់ត្រូវរំលឹកអំពីសីលធម៌នៃការស្រាវជ្រាវ និងការពិភាក្សានោះទេ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំសូមរំលឹកដល់គំនិតរបស់លោកទាំងឡាយអំពីចំណុចមួយដែលចាំបាច់ត្រូវមានក្នុងចិត្តរបស់លោកទាំងអស់គ្នា គឺការមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួន និងការមិនព្យាយាមយកឈ្នះដោយមិនសមហេតុផល។ សូមចាត់ទុកថា អ្វីដែលយើងម្នាក់ៗនិយាយ គឺគ្រាន់តែជាគំនិតដែលផុសឡើងក្នុងចិត្តប៉ុណ្ណោះ វាអាចត្រូវ ឬខុស ហើយវាអាចខុសពីអ្វីដែលខ្លួនជឿជាក់ ឬអនុវត្តជាក់ស្តែង។ គាត់គ្រាន់តែលើកយកវាមកបង្ហាញដើម្បីពិភាក្សា ឬដើម្បីស្វែងរកការបញ្ជាក់ ឬស្វែងរកយោបល់ពីអ្នកដទៃ។ ដូច្នេះ គ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមយើងត្រូវបង្ខំឱ្យកាន់តាមទស្សនៈដែលខ្លួនបានបង្ហាញនោះទេ ហើយក៏មិនមែនជាកំហុសដែរ ប្រសិនបើគាត់កែប្រែ ឬប្តូរទៅរកទស្សនៈផ្ទុយវិញ។ ព្រោះយើងជាអ្នកស្រាវជ្រាវ មិនមែនជាអ្នកតតាំងគ្នាទេ។ ប្រសិនបើមានទស្សនៈណាមួយដែលយើងពេញចិត្តខ្លាំងក្នុងពេលពិភាក្សា យើងអាចនិយាយថា "ម័រហ៉ា" (ល្អណាស់) ដើម្បីបង្ហាញការគាំទ្រ។ សូមឱ្យយើងបន្តការស្រាវជ្រាវរបស់យើងអំពីមូលហេតុនៃភាពស្ពឹកស្រពន់ទូទៅនេះតាមរបៀបនេះ។» លោកអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិស៊ីរីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំយល់ថា ប្រភពនៃភាពស្ពឹកស្រពន់នេះ គឺមកពីគោលការណ៍ជំនឿ និងសីលធម៌មួយចំនួន ដូចជាជំនឿលើការកំណត់ទុក (ជ៉ាបារីយ៉ះ) ដែលធ្វើឱ្យសហគមន៍ក្លាយជាអ្នកដែលពឹងផ្អែកលើវាទាំងស្រុង។ ដូចជាការជំរុញឱ្យមានការលះបង់ចំពោះលោកិយ ការពេញចិត្តនឹងអ្វីដែលមានតិចតួច ការសម្លាប់នូវតម្រូវការផ្លូវចិត្ត ដូចជាការស្រឡាញ់កិត្តិយស និងភាពជាអ្នកដឹកនាំ ការជៀសវាងពីការតុបតែងខ្លួន និងការប្រកួតប្រជែង និងការជំរុញឱ្យមូស្លីមរស់នៅដូចជាមនុស្សស្លាប់មុនពេលស្លាប់។ គោលការណ៍ទាំងនេះគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយក្នុងការធ្វើឱ្យស្ពឹកស្រពន់ ស្ពឹកស្រពន់ និងរារាំងដល់ការអភិវឌ្ឍ ដែលមិនមានសាសនាណាមកបញ្ញត្តិឱ្យធ្វើបែបនេះឡើយ។» លោកអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិគូដូសបានឆ្លើយតបថា៖ «គោលការណ៍ទាំងនេះមាននៅក្នុងគ្រប់សាសនា ដើម្បីកែសម្រួលធម្មជាតិរបស់មនុស្សក្នុងការស្វែងរកគោលដៅ និងដើម្បីជាការលួងលោមចិត្តសម្រាប់អ្នកដែលខ្សោយ និងអ្នកដែលរងទុក្ខ។ តើលោកមិនឃើញទេឬថា សាសនាទាំងអស់សុទ្ធតែមានជំនឿលើការកំណត់ទុក (កូដរ) របស់អល់ឡោះ? ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់លើកយកការកំណត់ទុកមកនិយាយ លើកលែងតែនៅពេលដែលពួកគេមិនដឹងពីមូលហេតុ ឬនៅពេលដែលពួកគេបរាជ័យក្នុងការទទួលបានអ្វីមួយ។ ដូច្នេះ ការដែលមូស្លីមងាកទៅរកការកំណត់ទុក និងការលះបង់លោកិយ គឺគ្រាន់តែជាការលាក់បាំងភាពខ្ជិលច្រអូសរបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាការប្រតិបត្តិសាសនាពិតប្រាកដទេ។»

កិច្ចប្រជុំលើកទីបី

កិច្ចប្រជុំលើកទីបី ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៨ ខែហ្ស៊ុលក្អីដះ ឆ្នាំ១៣១៦ នៅពេលវេលាដែលបានកំណត់ ពោលគឺមួយម៉ោងក្រោយពេលថ្ងៃរះ បងប្អូនសមាជិកបានមកជួបជុំគ្នានៅក្នុងសាលប្រជុំ។ ប៉ុន្តែលោកគ្រូប្រធានបានមកយឺតប្រហែលកន្លះម៉ោង រួចក៏បានសុំទោសដោយពន្យល់ថា លោកត្រូវបានហៅទៅជួបជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់ (អាមីរ) ដូច្នេះលោកមិនអាចបដិសេធបានឡើយ។ លោកមិននឹកស្មានថាការសន្ទនានឹងអូសបន្លាយពេលយូររហូតធ្វើឱ្យលោកមកយឺតពេលនោះទេ។ បន្ទាប់មក លោកគ្រូប្រធានបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងពិតជាចង់បន្តការពិភាក្សារបស់លោកម៉ូឡារូមីឱ្យចប់»។ លោកបានបញ្ជាឱ្យលោក សៃយីដ អាល់ហ្វូរ៉ាទី ដែលជាលេខាធិការនៃសមាគម អានកំណត់ហេតុនៃកិច្ចប្រជុំលើកមុន រហូតដល់ឃ្លាចុងក្រោយរបស់លោកម៉ូឡារូមី ដែលមានន័យថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ ជំងឺដ៏កប់ជ្រៅរបស់យើង គឺការដែលសាសនារបស់យើងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញផ្លូវការ ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀតគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមអ្នកល្ងង់ខ្លៅដែលស្លៀកពាក់ជាអ្នកប្រាជ្ញ»។ នៅពេលនោះ លោកម៉ូឡារូមីបានបកស្រាយបន្ថែមថា៖ «ពួកគេគឺជាអ្នកដែលស្និទ្ធស្នាលនឹងពួកអាមីរ (អ្នកដឹកនាំ) ដោយសម្អាងថាខ្លួនជាអ្នកប្រាជ្ញ ហើយពួកគេមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រព័ន្ធតុលាការ និងការសម្រេចចិត្តនានា។ ក្រុមអ្នកស្លៀកពាក់ជាអ្នកប្រាជ្ញនៅក្នុងទឹកដីអូតូម៉ង់ បានបង្កើតច្បាប់មួយសម្រាប់ខ្លួនឯងដែលពួកគេហៅថា (មាគ៌ាអ្នកប្រាជ្ញ)។ ពួកគេបានដាក់បញ្ចូលគោលការណ៍នានាដែលនាំឱ្យកើតមានលទ្ធផលក្នុងរយៈពេលពីររយឆ្នាំមកនេះ គឺការធ្វើឱ្យចំណេះដឹងក្លាយជាអំណោយផ្លូវការដែលផ្តល់ឱ្យអ្នកល្ងង់ខ្លៅ សូម្បីតែអ្នកមិនចេះអក្សរ ឬក្មេងតូចៗក៏ដោយ»។ «ម្ចាស់នៃតំណែងនោះ នឹងឡើងឋានៈក្នុងវិស័យចំណេះដឹង និងគុណធម៌តាមរយៈការកន្លងផុតទៅនៃពេលវេលា ឬការទទួលបានការអនុគ្រោះ ជាពិសេសប្រសិនបើពួកគេមកពីក្រុម (ហ្ស៊ីដ កាណា) ពោលគឺក្រុមអ្នកមានខ្សែស្រឡាយ។ ពួកគេអាចនឹងនៅជាក្មេងតូចក្នុងអង្រឹង ប៉ុន្តែនៅក្នុងលិខិតតែងតាំងផ្លូវការពីព្រះចៅស៊ុលតង់ គេបានហៅពួកគេថា៖ (អ្នកប្រាជ្ញដ៏ឈ្លាសវៃបំផុត)។ បន្ទាប់មក នៅពេលពួកគេដាច់ទឹកដោះ គេហៅពួកគេថា៖ (អ្នកមានគុណធម៌ដ៏ល្អបំផុត)។ បន្ទាប់មក នៅពេលពួកគេឈានចូលវ័យជំទង់ គេផ្តល់តំណែងជាម៉ូឡាឱ្យ ហើយគេបញ្ជាក់ថា៖ (ចៅក្រមដ៏យុត្តិធម៌បំផុតនៃមូស្លីម ជាប្រភពនៃគុណធម៌ និងសេចក្តីពិត ជាអ្នកលើកតម្កើងទង់សាសនា ជាអ្នកស្នងមរតកចំណេះដឹងរបស់ព្យាការីទាំងឡាយ) រហូតដល់ពេលពួកគេចាស់ទៅ គេនឹងពណ៌នាថា៖ (អ្នកប្រាជ្ញដ៏ជ្រៅជ្រះបំផុត អ្នកមានគុណធម៌ដ៏ប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត ជាប្រភពនៃគុណធម៌ និងសេចក្តីពិត) និងពាក្យកុហកដ៏អាម៉ាស់ផ្សេងៗទៀតដែលមានក្នុងលិខិតតែងតាំងទាំងនោះ!»។ «កុំឱ្យនរណាម្នាក់យល់ច្រឡំថា ការលើកតម្កើងពីសំណាក់ព្រះចៅស៊ុលតង់ចំពោះក្រុមអ្នកស្លៀកពាក់ជាអ្នកប្រាជ្ញនេះ គឺដើម្បីឱ្យពួកគេតបស្នងវិញដោយការហៅព្រះអង្គថា៖ (ម៉ូឡាដ៏ពិសិដ្ឋ អ្នកមានអំណាច ម្ចាស់នៃភាពអស្ចារ្យ និងភាពថ្លៃថ្នូរ អ្នកដែលគ្មានគូប្រៀប អ្នកប្រទានជីវិត ស្រមោលរបស់អល់ឡោះ ហ្កាលីហ្វារបស់រ៉សូលអល់ឡោះ ប្រភពនៃវិវរណៈ ប្រភពនៃកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ស៊ុលតង់នៃស៊ុលតង់ទាំងឡាយ ម្ចាស់នៃពិភពលោក...) និងពាក្យផ្សេងៗទៀតដែលនាំទៅរកការធ្វើស៊ិរគី (ការដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) និងភាពអំនួត»។ «គ្មានការសង្ស័យទេថា ៩០ភាគរយនៃអ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះ មិនអាចអានសូម្បីតែចំណងជើងក្លែងក្លាយរបស់ខ្លួនឯងផង។ ដូចគ្នានេះដែរ ៩៥ភាគរយនៃអ្នកដែលហៅខ្លួនឯងថាជាអ្នកមានគុណធម៌ និងអ្នកលើកតម្កើងទង់សាសនា គឺកំពុងប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះយ៉ាងចំហ ហើយពួកគេសមនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលពួកគេគួរទទួលបានពីអល់ឡោះ ពីម៉ាឡាអ៊ីកាត់ (ទេវតា) និងពីបណ្តាអ្នកជំនឿ»។ «ភស្តុតាងដែលគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ពួកគេ គឺការដែលពួកគេស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ដូចកូនកំលោះ ដែលតុបតែងដោយប្រាក់ និងមាសយ៉ាងច្រើន ដែលវាជាការហាមឃាត់ (ហារ៉ាម) ដោយការឯកភាពគ្នា ហើយមិនអាចបកស្រាយជាផ្សេងបានឡើយ។ ពួកគេបានចម្លងសម្លៀកបំពាក់នេះពីពួកបូជាចារ្យរ៉ូម៉ាំង ដែលស្លៀកពាក់អាវវែង និងមួកមាសនៅពេលធ្វើពិធីសាសនា។ គ្រូអធិប្បាយ (ខតីប) ខ្លះនៅក្នុងវិហាររបស់ស៊ុលតង់ ឡើងលើមីមបារ (វេទិកាអធិប្បាយ) ហើយនិយាយថា៖ ចូរកោតខ្លាចអល់ឡោះចុះ! ខណៈដែលនៅលើក្បាល និងទ្រូងរបស់គាត់ពាក់សម្លៀកបំពាក់ដ៏អាក្រក់នេះ។ ចៅក្រមនៅទីក្រុងកុងស្តង់ទីណូបលក្នុងសម័យកាលរបស់យើង ភាគច្រើនមិនបានរាយការណ៍ជូនស៊ុលតង់អំពីការតែងតាំងអ្នកអធិប្បាយសម្រាប់ថ្ងៃសុក្រឡើយ ហើយពួកគេក៏មិនបានតែងតាំងអ្នកមើលថែទ្រព្យសម្បត្តិសម្រាប់អ្នកដែលខ្វះខាត ឬអ្នកដែលស្មារតីមិនប្រក្រតី ឬអ្នកដែលខ្ជះខ្ជាយឡើយ។ ពួកគេមិនបានដកតំណែងអ្នកមើលថែទ្រព្យសម្បត្តិដែលក្បត់ក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិវ៉ាក់ហ្វ (ទ្រព្យសាសនា) ឬទ្រព្យក្មេងកំព្រាឡើយ។ ពួកគេមិនបានកាត់ក្តីលើបញ្ហាការលែងលះ ឬស្តាប់សាក្សីដែលត្រឹមត្រូវឡើយ។ ទាំងអស់នេះគឺជាបញ្ហាសាសនាដែលមិនអាចព្រងើយកន្តើយបានឡើយ»។ «លើសពីនេះ ក្រុមអ្នកស្លៀកពាក់ជាអ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះ នៅមានច្បាប់មួយទៀតដែលពួកគេហៅថា (ច្បាប់កំណត់តួនាទី)។ ពួកគេបានធ្វើឱ្យការបង្រៀន ការណែនាំ ការអធិប្បាយ និងការដឹកនាំសឡាត ក្លាយជារបស់ដែលទិញលក់បាន ផ្តល់ឱ្យបាន និងផ្ទេរមរតកបាន។ ចំណែកតំណែងដែលកម្រនឹងមិនមានអ្នកស្នង គឺចៅក្រមនឹងលក់វាទៅឱ្យអ្នកដែលខ្លួនចង់បាន ឬផ្តល់ឱ្យអ្នកដែលចេះអែបអប។ ដោយសារច្បាប់នេះហើយ ទើបសេវាកម្មសាសនាធ្លាក់ទៅក្នុងដៃអ្នកល្ងង់ខ្លៅ និងពួកមូណាហ្វិកហ៍ (អ្នកកុហក)»។ «នៅពេលដែលច្បាប់ (បង្កើតរដ្ឋបាល) ត្រូវបានដាក់ចេញ ក្រុមអ្នកស្លៀកពាក់ជាអ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះនៅតែមិនពេញចិត្ត រហូតដល់ពួកគេដាក់ចៅក្រម និងមូហ្វទី (អ្នកផ្តល់ដីកា) ក្នុងគ្រប់ទីក្រុងឱ្យក្លាយជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាគ្រប់គ្រង ដែលពួកគេសម្រេចលើរឿងជាច្រើនដែលផ្ទុយនឹងសាសនា ដូចជាការយកការប្រាក់ ការពន្ធលើគ្រឿងស្រវឹង និងពន្ធផ្សេងៗទៀត ដែលតាមពិតទៅអ្នកប្រាជ្ញគួរតែនៅឱ្យឆ្ងាយពីវា។ ដូចដែលបូជាចារ្យមិនចូលរួមក្នុងពិធីរៀបការ ឬការលែងលះតាមផ្លូវច្បាប់ស៊ីវិល ហើយក៏មិនធ្វើជាសាក្សីក្នុងកិច្ចសន្យាដែលមានការប្រាក់ឡើយ»។ «នៅពេលដែល (ច្បាប់យុត្តិធម៌) ត្រូវបានដាក់ចេញ ក្រុមអ្នកស្លៀកពាក់ជាអ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះបានដណ្តើមគ្នាធ្វើជាប្រធានតុលាការ ដែលកាត់ក្តីដោយអ្វីដែលអល់ឡោះមិនបានបញ្ចុះមក និងអ្វីដែលសាសនាដ៏បរិសុទ្ធប្រកាសបដិសេធ ដូចជាការយកការប្រាក់ចំហ ការលុបចោលបទបញ្ញត្តិ (ហ៊ូឌូដ) ដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរគួរអាន ឬជំនួសដោយការដាក់ទណ្ឌកម្មនយោបាយ ឬពិន័យជាប្រាក់។ ពួកគេដាក់ទណ្ឌកម្មដោយផ្អែកលើការសង្ស័យ ការយល់ឃើញផ្ទាល់ខ្លួន សាក្សីតែម្នាក់ ឬសាក្សីដែលជាមនុស្សអសីលធម៌ ដែលមិនស្របនឹងសាសនាឡើយ»។ «ចំណុចសំខាន់មួយទៀតនៃល្បិចកលរបស់ពួកគេ គឺពួកគេតែងតែញុះញង់ពួកអ្នកដឹកនាំឱ្យរក្សាអំណាចផ្តាច់ការ ទោះបីជាវាបង្កគ្រោះថ្នាក់ក៏ដោយ ហើយឱ្យប្រឆាំងនឹងការពិគ្រោះយោបល់ (ស៊ូរ៉ូ) ទោះបីជាវាជាស៊ូណាន់ន់ (គំរូរបស់ព្យាការី) ក៏ដោយ។ ពួកគេប្រាប់អ្នកដឹកនាំថា ការឱ្យប្រជាជនចូលរួមក្នុងការគ្រប់គ្រង និងការផ្តល់សេរីភាពក្នុងការរិះគន់ នឹងធ្វើឱ្យអំណាចរបស់អ្នកដឹកនាំចុះខ្សោយ និងផ្ទុយនឹងនយោបាយសាសនា»។ «ជាចុងក្រោយ ចំពោះបញ្ហាអ្នកប្រាជ្ញផ្លូវការនេះ យើងនិយាយថា៖ ដោយសារច្បាប់ទាំងនេះនៅក្នុងរដ្ឋអូតូម៉ង់ និងរដ្ឋមូស្លីមដទៃទៀត ក្រុមអ្នកស្លៀកពាក់ជាអ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះបានវង្វេង ហើយបានក្លាយជាគ្រោះថ្នាក់ដល់សាសនាជាងពួកសាតាំងទៅទៀត។ ច្បាប់ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យអ្នកល្ងង់ខ្លៅ និងអ្នកអសីលធម៌ដណ្តើមយកតួនាទីរបស់អ្នកប្រាជ្ញពិតប្រាកដ ហើយដណ្តើមយកទ្រព្យសម្បត្តិពីបេឡាជាតិ និងទ្រព្យវ៉ាក់ហ្វ។ ជាលទ្ធផល ចំណាប់អារម្មណ៍ក្នុងការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្របានធ្លាក់ចុះ ហើយសាសនាបានធ្លាក់ចុះក្នុងភាពទន់ខ្សោយ និងអំពើអាក្រក់»។ លោក រីយ៉ាឌី អាល់គូឌី បានឆ្លើយតបថា៖ «ជំងឺនេះកើតឡើងចំពោះតែប្រជាជាតិមូស្លីមមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះវាមិនមែនជាមូលហេតុទូទៅនៃភាពទន់ខ្សោយដែលយើងកំពុងពិភាក្សានោះទេ។ សម្រាប់ខ្ញុំ មូលហេតុទូទៅគឺថា អ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងបានកំណត់ត្រឹមតែវិទ្យាសាស្ត្រសាសនា និងគណិតវិទ្យាមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ ហើយបានបោះបង់ចោលវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ និងវិទ្យាសាស្ត្រដទៃទៀត ដែលនៅពេលនោះគេមិនសូវឱ្យតម្លៃ។ ដូច្នេះហើយ ទើបចំណេះដឹងទាំងនោះបាត់បង់ពីមូស្លីម ហើយសៀវភៅទាំងនោះក៏ត្រូវបោះបង់ចោល។ ផ្ទុយទៅវិញ វិទ្យាសាស្ត្រទាំងនេះបានរីកចម្រើននៅលោកខាងលិច ហើយបានផ្តល់ផលប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងរហូតក្លាយជាពន្លឺដែលមិនអាចខ្វះបាន។ ដូច្នេះ មូស្លីមទោះបីជាឃ្លាតឆ្ងាយពីវា ក៏នៅតែត្រូវការវាដើម្បីតាមឱ្យទាន់អ្នកជិតខាងរបស់ពួកគេ មិនថាក្នុងការចិញ្ចឹមបីបាច់កូន ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ការធ្វើកសិកម្ម ឬការផលិតឧបករណ៍ផ្សេងៗឡើយ»។ «គ្មានការសង្ស័យទេថា បន្ទាប់ពីការរកឃើញថ្មីៗ មូស្លីមបានទទួលផលប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងពីវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ ក្នុងការជួយបកស្រាយអាថ៌កំបាំងមួយចំនួននៃគម្ពីរអល់ឡោះ ដែលពីមុនមកមិនទាន់មានអ្នកណាបកស្រាយបានត្រឹមត្រូវឡើយ»។

កិច្ចប្រជុំលើកទីបួន

កិច្ចប្រជុំលើកទីបួន ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២០ ខែហ្ស៊ុលក្អីដះ ឆ្នាំ១៣១៦ កិច្ចប្រជុំបានចាប់ផ្តើមនៅព្រឹកថ្ងៃដែលបានកំណត់ខាងលើ។ របាយការណ៍កិច្ចប្រជុំលើកមុនត្រូវបានអានតាមទម្លាប់ ហើយលោកគ្រូប្រធានបានអនុញ្ញាតឱ្យចាប់ផ្តើមការពិភាក្សា។ អ្នកប្រាជ្ញមកពីតំបន់ណាច្ប៍ (Najdi) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំសូមការអភ័យទោសពីបងប្អូនទាំងអស់គ្នា ប្រសិនបើខ្ញុំធ្វើឱ្យលោកអ្នកធុញទ្រាន់នឹងការលើកឡើងនូវសេចក្តីផ្តើម និងនិយមន័យដែលលោកអ្នកបានជ្រាបច្បាស់ជាងខ្ញុំទៅទៀត។ តាមពិតទៅ រឿងទាំងនេះចំពោះលោកអ្នកវាជាចំណេះដឹងមូលដ្ឋានទៅហើយ ប៉ុន្តែវាក៏ចាំបាច់សម្រាប់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ ដើម្បីរក្សាឱ្យបាននូវគោលការណ៍នៃការតម្រៀបគំនិត និងការរៀបចំតាមបែបតក្កវិជ្ជា។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ ពូជពង្សមនុស្សត្រូវបានបង្កើតមកឱ្យមានសភាវគតិដឹងថា មានកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លាមួយដែលប្រកបដោយបញ្ញា មិនអាចកំណត់រូបរាងបាន ហើយកំពុងគ្រប់គ្រងសកលលោកតាមច្បាប់ធម្មជាតិដ៏ទៀងទាត់។ មនុស្សទូទៅហៅកម្លាំងនេះថា (ធម្មជាតិ) ចំណែកឯអ្នកដែលមានបញ្ញាញាណយល់ដឹង ពួកគេដឹងថា កម្លាំងនេះមានអ្នកគ្រប់គ្រងវា ហើយពួកគេហៅអ្នកនោះថា (អល់ឡោះ)។ ការយល់ដឹងនេះមានកម្រិតខ្លាំង ឬខ្សោយទៅតាមកម្លាំងនៃចិត្តរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ មនុស្សមានការយល់ឃើញ និងការពណ៌នាអំពីខ្លឹមសារនៃកម្លាំងនេះខុសៗគ្នា ទៅតាមកម្រិតនៃការយល់ដឹងរបស់ពួកគេ ឬទៅតាមអ្វីដែលពួកគេទទួលបានពីអ្នកដទៃ។ នោះហើយគឺជា (ភាពវង្វេង និងការណែនាំត្រឹមត្រូវ)។ ជាការពិតណាស់ ភាពវង្វេងគឺមានច្រើនជាង ព្រោះថាជញ្ជីងនៃបញ្ញាមនុស្ស ទោះបីជាទូលំទូលាយ និងខ្លាំងក្លាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនអាចថ្លឹងថ្លែង ឬទ្រាំទ្រនឹងទម្ងន់នៃភាពអស់កល្បជានិច្ច (អត្ថិភាពដែលគ្មានដើមគ្មានចុង) ការគោរពប្រតិបត្តិ ពេលវេលា លទ្ធភាព និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលពិបាកយល់ ដែលគេហៅថាជាចំណេះដឹងហួសពីដែនកំណត់នៃបញ្ញា។ ហេតុនេះហើយ ទើបមិនអាចនិយាយបានថា អ្នកដែលវង្វេងគឺជាអ្នកដែលមានបញ្ញាទាបជាងអ្នកដែលបានទទួលការណែនាំនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ក្នុងចំណោមពួកគេទាំងក្នុងអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្ន មានមនុស្សជាច្រើនដែលមានបញ្ញាខ្ពង់ខ្ពស់ជាងអ្នកដែលបានទទួលការណែនាំទៅទៀត។ ប៉ុន្តែភាពលំបាកក្នុងការស្រមៃ និងការវិនិច្ឆ័យ បានធ្វើឱ្យពួកគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសមុទ្រនៃសេចក្តីស្រមើស្រមៃ និងភាពងងឹតនៃភាពវង្វេង។ ទោះជាយ៉ាងណា អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានកំណត់នូវសេចក្តីមេត្តាដល់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់មួយចំនួន និងមានបំណងបង្កើតភស្តុតាងចំពោះអ្នកដទៃ ទើបទ្រង់បានបង្កើតមនុស្សមួយចំនួនដែលមានសមត្ថភាពបែងចែក និងពណ៌នាអំពីខ្លឹមសារនៃកម្លាំងនេះបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ពួកគេបានក្លាយជាអ្នកណែនាំដល់មនុស្សជាតិ ដែលពួកគេនោះគឺ (ព្យាការីទាំងឡាយ) សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខសាន្តដល់ពួកគេ។ បន្ទាប់មក ព្យាការីដ៏ថ្លៃថ្លាមួយចំនួនបានធ្វើជាអ្នកតាក់តែងច្បាប់សម្រាប់មនុស្សជុំវិញខ្លួន ហើយពួកគេបានបង្ហាញភស្តុតាងតាមរយៈអព្ភូតហេតុ (ការបំពានច្បាប់ធម្មជាតិ) នៅពេលដែលពួកគេត្រូវបានគេប្រកួតប្រជែង ឬស្នើសុំ។ ពួកគេបានបញ្ជាក់ថា មនុស្សដែលពួកគេកំពុងអប់រំ គឺមានកាតព្វកិច្ចពីអល់ឡោះក្នុងការគោរពតាមពួកគេ។ ពួកគេទាំងនោះគឺ (រ៉សូល - អ្នកនាំសារ)។ អ្នកដែលជឿលើពួកគេ គឺបានធ្វើសក្ខីកម្មថាពួកគេជាអ្នកនាំសារ ហើយបានគោរពតាមការណែនាំរបស់ពួកគេដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ ពួកគេបាននាំមនុស្សចេញពីសមុទ្រនៃសេចក្តីស្រមើស្រមៃ ទៅកាន់ច្រាំងនៃប្រាជ្ញា និងពីភាពងងឹតនៃភាពវង្វេង ទៅកាន់ពន្លឺនៃការណែនាំ។ ពួកគេទាំងនោះគឺ (អ្នកមានជំនឿ - មូអ៊ូមីន)។ នេះគឺជាសេចក្តីផ្តើមទីមួយ។ ក្នុងចំណោមអ្នកមានជំនឿទាំងនោះ គឺពួកយើងដែលជា (មូស្លីម)។ យើងបានដឹងតាមរយៈអ្វីដែលយើងបានរៀនថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ អាល់ហាស៊ីមី អាល់គួរ៉ៃស៊ី អាល់អារ៉ាប៊ី គឺជាមនុស្សដែលមានប្រាជ្ញា និងគុណធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ យើងបានជឿជាក់លើលោកថា លោកគឺជាអ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះសម្រាប់មនុស្សជាតិទាំងមូល ដែលមកកែតម្រូវសាសនារបស់ព្យាការីអ៊ីប្រាហ៊ីម (អប្រាហាំ) ដោយអំពាវនាវឱ្យគោរពសក្ការៈចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ និងណែនាំទៅកាន់អ្វីដែលអល់ឡោះបានកំណត់ជាកាតព្វកិច្ច ទាំងការបញ្ជា និងការហាមឃាត់ ដែលធានាបាននូវសេចក្តីល្អទាំងក្នុងជីវិតនេះ និងក្រោយពេលស្លាប់។ ក្នុងចំណោមគោលការណ៍គ្រឹះនៃសាសនារបស់យើង គឺយើងត្រូវជឿជាក់ថា៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) (ស.ល.វ) បានផ្សព្វផ្សាយសាររបស់លោកយ៉ាងពេញលេញ ដោយមិនបានលាក់បាំងអ្វីឡើយ។ លោកបានបំពេញភារកិច្ចរបស់លោកតាមរយៈគម្ពីររបស់អល់ឡោះ និងអ្វីដែលលោកបាននិយាយ បានធ្វើ ឬបានយល់ព្រមក្នុងន័យជាច្បាប់ ដើម្បីបំពេញឱ្យសាសនារបស់អល់ឡោះបានពេញលេញ។ គោលការណ៍ដ៏សំខាន់មួយទៀតនៃសាសនារបស់យើង គឺការហាមឃាត់មិនឱ្យយើងបន្ថែម ឬកាត់បន្ថយអ្វីដែលអ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះបាននាំមក ឬកែច្នៃវាដោយប្រើបញ្ញារបស់យើងឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ យើងមានកាតព្វកិច្ចត្រូវគោរពតាមអ្វីដែលបានមកពីគម្ពីរគួរអានយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងអ្វីដែលត្រឹមត្រូវច្បាស់លាស់ពីអ្វីដែលអ្នកនាំសារបាននិយាយ បានធ្វើ ឬបានយល់ព្រម និងអ្វីដែលក្រុមសហាបះ (សាវ័ក) បានឯកភាពគ្នា ទោះបីជាយើងយល់ពីប្រាជ្ញានៃច្បាប់នោះ ឬមិនអាចយល់បានក៏ដោយ។ ចំពោះអ្វីដែលមិនច្បាស់លាស់នៅក្នុងគម្ពីរគួរអាន យើងត្រូវនិយាយថា៖ «យើងជឿលើវា អ្វីៗទាំងអស់គឺមកពីម្ចាស់របស់យើង ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងពីអត្ថន័យពិតប្រាកដរបស់វាឡើយ ក្រៅពីអល់ឡោះ»។ គោលការណ៍មួយទៀតនៃសាសនារបស់យើង គឺយើងមានសេរីភាពក្នុងកិច្ចការជីវិតប្រចាំថ្ងៃផ្សេងទៀត យើងអាចធ្វើអ្វីបានតាមចិត្ត ប៉ុន្តែត្រូវគោរពតាមគោលការណ៍ទូទៅដែលអ្នកនាំសារបានកំណត់ ឬបានណែនាំ ដែលទាមទារដោយប្រាជ្ញា ឬគុណធម៌ ដូចជាការមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ខ្លួនឯង ឬអ្នកដទៃ ការអាណិតអាសូរដល់អ្នកខ្សោយ ការស្វែងរកចំណេះដឹងដែលមានប្រយោជន៍ ការរកស៊ីដោយសុចរិត ការមានតុល្យភាពក្នុងកិច្ចការ ការយុត្តិធម៌ក្នុងការដោះស្រាយ ការគោរពតាមសន្យា និងគោលការណ៍ដ៏ថ្លៃថ្លាផ្សេងៗទៀត។ នេះគឺជាសេចក្តីផ្តើមទីពីរ។ ពីសេចក្តីផ្តើមទាំងពីរនេះ មានបញ្ហាសំខាន់ៗមួយចំនួនដែលត្រូវបំបែកចេញមក ដើម្បីពិភាក្សាឱ្យបានស៊ីជម្រៅជាបន្តបន្ទាប់។ ក្នុងនោះរួមមាន៖ ដើមកំណើតនៃជំនឿលើអត្ថិភាពនៃអ្នកបង្កើត គឺជាសភាវគតិរបស់មនុស្សដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ ដូច្នេះពួកគេមិនចាំបាច់ត្រូវការអ្នកនាំសារដើម្បីដឹងរឿងនេះទេ។ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវការអ្នកនាំសារដើម្បីណែនាំអំពីរបៀបនៃជំនឿលើអល់ឡោះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដូចជាការគោរពឯកភាព (តូហ៊ីត) និងការលើកតម្កើងទ្រង់ឱ្យផុតពីការប្រៀបធៀប។ ប្រជាជាតិរបស់ព្យាការីនូហ៍ (ណូអេ) ប្រជាជាតិរបស់ព្យាការីអ៊ីប្រាហ៊ីម សម័យកាលនៃភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់អារ៉ាប់ ពួកយូដា ពួកគ្រិស្ត ពួកម៉ាហ្សូសនៃពែរ្ស ពួកគោរពរូបសំណាកនៅឥណ្ឌា និងចិន មនុស្សព្រៃផ្សៃនៅអាហ្វ្រិក និងអាមេរិក និងមនុស្សជាតិដទៃទៀត សុទ្ធតែជាអ្នកដែលមានសភាវគតិសាសនា ពួកគេស្គាល់អល់ឡោះ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេដែលបដិសេធទ្រង់ទាំងស្រុងនោះទេ។ ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «គ្មានអ្វីមួយឡើយ លើកលែងតែវាបានលើកតម្កើងសរសើរដល់ទ្រង់»។ ប៉ុន្តែភាពវង្វេងរបស់មនុស្សគឺការដាក់ភាគី (ស៊ិរគ) ជាមួយអល់ឡោះ។ ពួកគេកំណត់ឱ្យទ្រង់គ្រប់គ្រងកិច្ចការធំៗដូចជាការបង្កើត ការបែងចែកជីវភាព និងអាយុជីវិត ប៉ុន្តែពួកគេស្រមៃថាទ្រង់មានអ្នកជួយ ឬអ្នកសម្របសម្រួលដូចជា ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ (ទេវតា) ជីន វិញ្ញាណ មនុស្ស សត្វ ដើមឈើ និងថ្ម។ ពួកគេជឿថាទ្រង់បានផ្តល់អំណាចដល់អ្វីៗទាំងនោះក្នុងការគ្រប់គ្រងកិច្ចការតូចតាច ឬមានឥទ្ធិពលលើវាសនា។ ការយល់ខុសនេះកើតចេញពីការដែលពួកគេប្រៀបធៀបអំណាចរបស់អល់ឡោះ ទៅនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ស្តេចនៅលើផែនដី ដែលមានមន្ត្រី និងអ្នកបម្រើជួយការងារ។ អ្នកណាដែលតាមដានប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រជាជាតិអតីតកាល និងគំនិតនៃប្រជាជាតិបច្ចុប្បន្ន នឹងមិនមានការសង្ស័យឡើយថា ជំងឺរបស់មនុស្សជាតិគឺការដាក់ភាគី (ស៊ិរគ) តែប៉ុណ្ណោះ។ គម្ពីរគួរអានគឺជាភស្តុតាងដ៏គ្រប់គ្រាន់ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកសួរពួកគេថា តើអ្នកណាជាអ្នកបង្កើតមេឃ និងផែនដី? ពួកគេនឹងឆ្លើយថា អល់ឡោះ»។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ «ផ្ទុយទៅវិញ គឺទ្រង់តែមួយគត់ដែលអ្នកអំពាវនាវរក»។ និងមានបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះ កុំអំពាវនាវរកអ្នកណាម្នាក់ជាមួយអល់ឡោះ»។ និងមានបន្ទូលថា៖ «តើអ្នកណាអាចជួយអន្តរាគមន៍នៅចំពោះមុខទ្រង់បាន ក្រៅពីការអនុញ្ញាតរបស់ទ្រង់?»។ នេះបញ្ជាក់ថា ការវង្វេងរបស់មនុស្សគឺការដាក់ភាគី (ស៊ិរគ) ក្នុងទិដ្ឋភាពខ្លះប៉ុណ្ណោះ មិនមែនការបដិសេធទាំងស្រុងនោះទេ។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបជាទម្លាប់របស់អល់ឡោះក្នុងការបញ្ជូនអ្នកនាំសារ ដើម្បីសង្គ្រោះមនុស្សចេញពីភាពវង្វេងនៃការដាក់ភាគី (ស៊ិរគ) និងនាំពួកគេទៅរកចំណេះដឹងដ៏ត្រឹមត្រូវអំពីអល់ឡោះ ដើម្បីឱ្យពួកគេគោរពសក្ការៈចំពោះទ្រង់តែមួយគត់។ នោះហើយជាការបំពេញភស្តុតាងរបស់ទ្រង់ចំពោះពួកគេ ហើយពួកគេនឹងទទួលបានសេរីភាពដែលការពារពួកគេពីការក្លាយជាទាសករនៃវិញ្ញាណ រូបកាយ ឬសេចក្តីស្រមើស្រមៃ។ ផលនៃជំនឿថា «គ្មានព្រះណាគួរគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះ» គឺការរំដោះបញ្ញាឱ្យរួចផុតពីការជាប់ឃុំឃាំង។ ជាចុងក្រោយ មនុស្សម្នាក់ៗបើមិនមានការណែនាំទេ គឺពិបាកនឹងឈានទៅរកការគោរពឯកភាព (តូហ៊ីត) ណាស់ ហើយតែងតែងាកទៅរកការដាក់ភាគី (ស៊ិរគ) ដោយមិនដឹងខ្លួន។ ពួកគេតែងតែងាកចេញពីការរំលឹកដល់អល់ឡោះ ទៅរកការរំលឹកដល់អ្វីដែលពួកគេស្រមៃថាជាដៃគូរបស់អល់ឡោះ។ ពួកគេគោរពពួកគេ គោរពបូជាពួកគេ និងអង្វរពួកគេ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលងាកចេញពីការរំលឹកដល់ខ្ញុំ នោះជីវិតរបស់គេនឹងមានភាពតឹងតែង»។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដែលពិតប្រាកដក្នុងសន្យា និងការវិនិច្ឆ័យរបស់ទ្រង់។»

កិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំ

កិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២១ ខែហ្ស៊ុលក្អីដះ ឆ្នាំ១៣១៦ នៅពេលវេលាដែលបានកំណត់ក្នុងថ្ងៃខាងលើ កិច្ចប្រជុំបានចាប់ផ្តើមដោយពេញលេញ ហើយគណៈកម្មាធិការបានត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់ការពិភាក្សា និងការស្តាប់។ លេខាធិការនៃសមាគមបានអានកំណត់ហេតុនៃកិច្ចប្រជុំលើកមុន តាមក្បួនច្បាប់ដែលបានកំណត់។ លោកប្រធានបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងនឹងពិភាក្សានៅពីរថ្ងៃទៀត អំពីការតាក់តែងច្បាប់សម្រាប់សមាគមអចិន្ត្រៃយ៍។ ខ្ញុំយល់ឃើញថា យើងគួរតែប្រគល់ភារកិច្ចនេះទៅឱ្យគណៈកម្មាធិការមួយដែលជ្រើសរើសចេញពីពួកយើង ដែលធ្លាប់មានបទពិសោធន៍ក្នុងសមាគមវិទ្យាសាស្ត្រ ឬអ្នកដែលមានចំណេះដឹងអំពីមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសមាគមច្បាប់ ជាពិសេសសមាគមលោកខាងលិចដែលគេស្គាល់ថាជា (អាកាដេមី) ដើម្បីឱ្យគណៈកម្មាធិការនេះរៀបចំសេចក្តីព្រាងច្បាប់មួយសម្រាប់យើងដាក់ជូនការពិភាក្សានៅក្នុងសមាគម»។ «ខ្ញុំសូមចាត់តាំងបងប្រុសរបស់យើង គឺលោក សៃយីដ អាល់ហ្វូរ៉ាទី ឱ្យទទួលបន្ទុកសរសេរច្បាប់នេះ, និងបងប្រុសរបស់យើង គឺលោក សៃអីដ អ៊ីងគីលីហ្ស៊ី (ជនជាតិអង់គ្លេស) ឱ្យផ្តល់ព័ត៌មានដល់គណៈកម្មាធិការអំពីអ្វីដែលគាត់ដឹងអំពីអាកាដេមី និងបទពិសោធន៍នៃសមាគមនៅលីវើភូល និងកេបថោន (Cape of Good Hope)។ រួមជាមួយបងប្អូនរបស់យើងគឺ អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិអេហ្ស៊ីប, សហការីជនជាតិឥណ្ឌា និងអ្នកត្រួតពិនិត្យជនជាតិទួរគី។ លោក សៃអីដ អ៊ីងគីលីហ្ស៊ី នឹងធ្វើជាប្រធានក្រុមនេះព្រោះគាត់មានវ័យចាស់ជាងគេ។ នេះគឺជាសមាជិកទាំងប្រាំរូប តើសមាគមយល់ព្រមដែរឬទេ? ឬតើមានអ្វីត្រូវបន្ថែមទៀត?» បន្ទាប់មក លោក សៃអីដ អ៊ីងគីលីហ្ស៊ី បានចាប់ផ្តើមថ្លែងទៅកាន់លោកប្រធានថា៖ «ពួកយើងជាមូស្លីមនៅ (លីវើភូល) ទើបតែចូលកាន់សាសនាឥស្លាមថ្មីៗ ហើយយើងមានបញ្ហាសំខាន់ៗដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទថ្ងៃនេះ ពោលគឺវិធីសាស្ត្រនៃការស្វែងរកការណែនាំពីគម្ពីរ (អាល់គួរអាន) និងស៊ូណាន់ន់ (របស់ព្យាការី)។ ព្រោះថាភាគីច្រើននៃពួកយើងបានទទួលការណែនាំទៅកាន់សាសនាឥស្លាម ដោយការផ្លាស់ប្តូរចេញពីសាសនាប្រូតេស្តង់ (ក្រុមគ្រិស្តបរិស័ទ) មិនមែនមកពីកាតូលិក (ក្រុមប្រពៃណីនិយម) នោះទេ។ ដូច្នេះតាមធម្មជាតិ យើងមានទំនោរទៅរកការប្រកាន់ខ្ជាប់តែគម្ពីរ និងស៊ូណាន់ន់ប៉ុណ្ណោះ ហើយយើងមិនជឿជាក់លើពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដែលមិនមែនជាអ្នកដែលត្រូវបានការពារពីកំហុស (ម៉ាស៊ូម) ក្នុងរឿងជំនឿរបស់យើងឡើយ។ យើងបានបោះបង់ចោលសាសនារបស់បុព្វបុរសយើង ដើម្បីដើរតាមសាសនារបស់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ព្យាការីនៃឥស្លាម [ﷺ] មិនមែនដើម្បីដើរតាមហាន៉ាហ្វី, ស៊ីហ្វីអី, ហាន់បាលី ឬម៉ាលីគី នោះទេ ទោះបីជាពួកគេជាអ្នកប្រាជ្ញដែលគួរឱ្យទុកចិត្តក៏ដោយ»។ «យើងមានសមាគមមួយដែលមានសាខានៅអាមេរិក និងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ហើយយើងមានបំណងប្រាថ្នាយ៉ាងមុតមាំក្នុងការខិតខំផ្សព្វផ្សាយសាសនាឥស្លាមដ៏ថ្លៃថ្លា។ ប្រជាជនដែលយើងអញ្ជើញភាគច្រើនជាអ្នកមានអារ្យធម៌ ពោលគឺគំនិតរបស់ពួកគេត្រូវបានបំភ្លឺដោយវិទ្យាសាស្ត្រ និងចំណេះដឹង។ ក្តីសង្ឃឹមដ៏ធំបំផុតរបស់យើងគឺការណែនាំក្រុមពីរ៖ ទីមួយគឺពួកប្រូតេស្តង់ និងទីពីរគឺពួកអ្នកដែលមិនជឿ (ហ្ស៊ីនឌីក)»។ «ចំពោះក្តីសង្ឃឹមរបស់យើងលើពួកប្រូតេស្តង់ គឺដោយសារពួកគេទើបតែផ្លាស់ប្តូរចេញពីកាតូលិក ដោយសារតែពួកគេជ្រើសរើសយកតែគម្ពីរអ៊ិនជីល (គម្ពីរគ្រិស្ត) និងគម្ពីរដ៏ពិសិដ្ឋផ្សេងទៀតជាគោលតែប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺមិនយកចិត្តទុកដាក់លើការពន្យល់ និងការបកស្រាយដែលគ្មានប្រភពច្បាស់លាស់ក្នុងគម្ពីរ។ ពួកប្រូតេស្តង់នៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកមានចំនួនជាងមួយរយលាននាក់ ពួកគេសុទ្ធតែមាននិស្ស័យចូលចិត្តសាសនា មិនសូវរឹងរូសក្នុងជំនឿ ហើយត្រៀមខ្លួនទទួលយកការពិភាក្សា និងចុះចូលចំពោះសេចក្តីពិត ប្រសិនបើវាបង្ហាញឱ្យឃើញតាមបែបហេតុផល។ ជាពិសេសប្រសិនបើសេចក្តីពិតនោះស្របនឹងមូលហេតុដែលពួកគេបោះបង់កាតូលិក ដូចជា៖ ការបដិសេធអំណាចសាសនា និងភាពជាអ្នកបួស, ការអង្វរករតាមរយៈពួកអ្នកបរិសុទ្ធ, ការគោរពរូបភាព និងរូបសំណាក, ការអធិស្ឋានឱ្យអ្នកស្លាប់, ការលក់ការលើកលែងទោស, ការជឿថាពួកសង្ឃមានអំណាចពិសិដ្ឋ និងអំណាចនីតិបញ្ញត្តិ, ការជឿថាប៉ាប៉ា (Pope) មានលក្ខណៈមិនចេះខុសឆ្គងក្នុងសាសនា, និងការជឿថាប៊ីស្សព និងសង្ឃមានឋានៈពិសិដ្ឋ ជាដើម។ អ្វីៗទាំងនេះបង្កើតឱ្យមានអំណាចសាសនា និងការតឹងរ៉ឹងដែលគ្មានប្រភពក្នុងគម្ពីរ»។ «ពួកប្រូតេស្តង់ទាំងនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងក្រុមជនជាតិយូដាមួយក្រុមតូចដែលគេស្គាល់ថាជាក្រុម (ការ៉ាអ៊ីន) ដែលពួកគេយកតែគម្ពីរតូរ៉ាត (Torah) និងទំនុកតម្កើងជាគោល ហើយបដិសេធតាល់មូដ (Talmud) ពោលគឺការបកស្រាយរបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញយូដាជំនាន់មុន»។ «ចំណែកក្រុមទីពីរ គឺពួកអ្នកដែលមិនជឿ (ហ្ស៊ីនឌីក) ដែលបានចាកចេញពីសាសនាគ្រិស្តទាំងស្រុង ដោយសារវាមិនសមហេតុផល។ ពួកគេនៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកក៏មានចំនួនជាងមួយរយលាននាក់ដែរ។ ភាគច្រើននៃពួកគេត្រៀមខ្លួនទទួលយកសាសនាណាដែលសមហេតុផល មានសេរីភាព និងមានភាពធូរស្រាល ដែលជួយឱ្យពួកគេរួចផុតពីភាពលំបាកនៃការមិនជឿក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្ន ក៏ដូចជាការដាក់ទណ្ឌកម្មនៅថ្ងៃបរលោក»។ «លទ្ធផលដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៃការពិនិត្យគឺ៖ សមាជិកនៃក្រុមនេះ កាលណាកាន់តែឃ្លាតឆ្ងាយពីសាសនាគ្រិស្តដោយសារតែការស្អប់ខ្ពើមចំពោះការដាក់ភាគី (ស៊ិរគ) និងរឿងមិនសមហេតុផលរបស់វា ពួកគេកាន់តែខិតជិតទៅរកគោលការណ៍ឯកទេវនិយម (តូហ៊ីត) និងសាសនាឥស្លាមដោយធម្មជាតិ»។ «ដោយផ្អែកលើក្តីសង្ឃឹមទាំងនេះ សមាគម (លីវើភូល) យល់ឃើញថាមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាការស្វែងរកការណែនាំពីគម្ពីរ និងស៊ូណាន់ន់ និងការបង្ហាញពីភាពឈ្លាសវៃ និងភាពធូរស្រាលនៃសាសនាឥស្លាមដល់ពិភពលោកដែលមានអារ្យធម៌។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសូមអង្វរលោកប្រធានអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំពិភាក្សាអំពីបញ្ហានេះតាមបែបការសន្ទនាជាមួយបងប្អូនអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួននៅក្នុងកិច្ចប្រជុំដ៏ធំនេះ»។ លោកប្រធានបានឆ្លើយតបថា៖ «សូមពិភាក្សាជាមួយអ្នកណាដែលអ្នកចង់ ហើយសន្ទនាជាមួយអ្នកណាដែលអ្នកចង់ ព្រោះបងប្អូនទាំងអស់សុទ្ធតែជាអ្នកប្រាជ្ញដែលមានចំណេះដឹង និងភាពឈ្លាសវៃ»។ លោក សៃអីដ អ៊ីងគីលីហ្ស៊ី បាននិយាយទៅកាន់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិណាចឌី (Najdi) ថា៖ «លោកម្ចាស់! លោកបានបង្ហាញនៅក្នុងសុន្ទរកថារបស់លោកអំពីតូហ៊ីតថា តើអ្នកណាជាមូស្លីម ហើយលោកបានតម្រូវឱ្យគាត់ប្រតិបត្តិតាមគម្ពីរ និងស៊ូណាន់ន់។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសូមឱ្យលោកពន្យល់ខ្ញុំជាមុនសិនថា តើអ្វីទៅជាគម្ពីរ ហើយអ្វីទៅជាស៊ូណាន់ន់?» អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិណាចឌីបានឆ្លើយថា៖ «ចំពោះ (គម្ពីរ) គឺគម្ពីរអាល់គួរអាននេះ ដែលបានមកដល់យើងតាមផ្លូវដែលមិនអាចមានការសង្ស័យបាន ដោយសារការឯកភាពគ្នារបស់ប្រជាជាតិមូស្លីមទាំងមូល ការចងចាំតៗគ្នាពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ការរក្សាទុកក្នុងចិត្ត និងការកត់ត្រាក្នុងក្រដាស ដោយមានការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងលើរបៀបអាន និងរបៀបសរសេរ។ ព្រមទាំងការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងពេញលេញក្នុងការស្រាវជ្រាវអំពីមូលហេតុនៃការចុះមកនៃខគម្ពីរ ទីកន្លែង និងពេលវេលា។ ព្រមទាំងការរក្សាភាសាអារ៉ាប់ដើមដែលវាបានចុះមក។ ការដែលគម្ពីរអាល់គួរអាននៅតែរក្សាបាននូវភាពដើមដោយគ្មានការកែប្រែរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងមួយនៃភាពអស្ចារ្យរបស់វា ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ យើងបានបញ្ចុះគម្ពីរអាល់គួរអានមក ហើយយើងជាអ្នករក្សាវា﴾»។ «ចំណែក (ស៊ូណាន់ន់) គឺអ្វីដែលព្យាការី [ﷺ] បានមានប្រសាសន៍ បានធ្វើ ឬបានយល់ព្រម។ ហើយវាត្រូវតែមិនមែនជាអ្វីដែលគាត់បានធ្វើក្នុងនាមជាការងារផ្ទាល់ខ្លួន ឬទម្លាប់នោះទេ។ ក្រុមសហាបះ (Sahaba) ជាពិសេសពួកតាប៊ីអីន (Tabi'in) បានយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការរក្សាទុកស៊ូណាន់ន់ ទាំងហាឌីស ប្រវត្តិ និងជីវប្រវត្តិរបស់គាត់។ ពួកគេបានផ្ទេរវាដោយការរាយការណ៍ និងខ្សែសង្វាក់អ្នករាយការណ៍ (Sanad) ដែលមានភាពជឿជាក់ខ្ពស់បំផុត។ សៀវភៅស៊ូណាន់ន់មួយចំនួនបានទទួលការទុកចិត្តពេញលេញ និងការទទួលស្គាល់ជាទូទៅក្នុងសង្គមមូស្លីម រហូតមកដល់យើងដោយភាពត្រឹមត្រូវ ជាពិសេសសៀវភៅទាំងប្រាំមួយ (Kutub អាល់-Sittah)»។ លោក សៃអីដ អ៊ីងគីលីហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ «គ្មាននរណាម្នាក់សង្ស័យឡើយ សូម្បីតែសត្រូវ ក៏ទទួលស្គាល់ថា មិនមានប្រជាជាតិណាមួយអាចតាមទាន់មូស្លីមក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់រក្សាទុកគម្ពីរអាល់គួរអាន និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្យាការី ឬស៊ូណាន់ន់នោះទេ។ ដូចគ្នានេះដែរចំពោះការយកចិត្តទុកដាក់លើភាសាអារ៉ាប់ ដែលជាឧបករណ៍សម្រាប់យល់ពីសាសនា»។ «ដោយមើលឃើញពីចំណុចនេះ យើងគួរតែរៀបចំច្បាប់ឥស្លាមឱ្យបានល្អបំផុត ដើម្បីកុំឱ្យមានបញ្ហាដូចសាសនាដទៃ ដែលបណ្តាលមកពីការមិនច្បាស់លាស់នៃប្រភពដើម ដែលនាំឱ្យមានការខ្វែងគំនិតគ្នាយ៉ាងខ្លាំងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសូមឱ្យលោកពន្យល់ខ្ញុំថា តើអ្វីជាប្រភពនៃភាពខ្វែងគំនិតគ្នានេះ ដែលយើងឃើញនៅក្នុងការសម្រេចចិត្តផ្សេងៗ?» អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិណាចឌីបានឆ្លើយថា៖ «ការខ្វែងគំនិតគ្នាដែលមាននៅក្នុងច្បាប់ឥស្លាម មិនមែនជាការខ្វែងគំនិតលើគោលការណ៍គ្រឹះ (Usul) ដូចដែលគេគិតនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ គោលការណ៍គ្រឹះនៃសាសនាទាំងអស់ និងផ្នែកខ្លះនៃសាខា (Furu') គឺមានការឯកភាពគ្នា ព្រោះវាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់នៅក្នុងគម្ពីរអាល់គួរអាន ឬស៊ូណាន់ន់ ឬតាមរយៈការឯកភាពគ្នា (Ijma') របស់ប្រជាជាតិមូស្លីម»។ «ចំណែកការខ្វែងគំនិតគ្នា គឺមានតែលើបញ្ហាសាខា និងការសម្រេចចិត្តមួយចំនួនដែលគ្មានអត្ថបទច្បាស់លាស់ក្នុងគម្ពីរ ឬស៊ូណាន់ន់។ អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់សហាបះ និងតាប៊ីអីន និងអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយៗមកទៀត បានយកការសម្រេចចិត្តទាំងនោះដោយការផ្អែកលើការយល់ឃើញ ឬការវិនិច្ឆ័យ (Ijtihad) ពីអត្ថបទនៃគម្ពីរ ឬស៊ូណាន់ន់ ដោយប្រើការវិភាគតាមន័យធៀប ការប្រៀបធៀប (Qiyas) ឬការប្រើហេតុផលផ្សេងៗ។ ការសម្រេចចិត្តដែលមានការខ្វែងគំនិតគ្នាទាំងនេះ សុទ្ធតែត្រឡប់ទៅរកភស្តុតាងដែលខ្លះមានភាពច្បាស់លាស់ក្នុងប្រភព ប៉ុន្តែមិនច្បាស់លាស់ក្នុងន័យ ឬមិនច្បាស់លាស់ទាំងប្រភព និងន័យ។ អ្នកវិនិច្ឆ័យ (Mujtahid) ម្នាក់ៗមានគោលការណ៍ក្នុងការអនុវត្ត និងច្បាប់ក្នុងការទាញយកច្បាប់ដែលខុសពីអ្នកដទៃ ហើយប្រភពនៃភាពខ្វែងគំនិតភាគច្រើនគឺមកពីបញ្ហាវេយ្យាករណ៍ និងការប្រើប្រាស់ភាសា»។ «លើសពីនេះ ការខ្វែងគំនិតគ្នាភាគច្រើនគឺស្ថិតក្នុងបញ្ហាប្រតិបត្តិការ (Mu'amalat)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកដែលបដិសេធវាមិនមែនជាអ្នកកាហ្វេរ (អ្នកមិនជឿ) តាមការឯកភាពរបស់អ្នកប្រាជ្ញឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកដែលខ្វែងគំនិតគ្នាមិនបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបនោះទេ ប្រសិនបើការខ្វែងគំនិតនោះកើតចេញពីការវិនិច្ឆ័យដោយស្មោះត្រង់ មិនមែនដោយសារតណ្ហា ឬការខ្ជិលច្រអូសក្នុងការស្រាវជ្រាវនោះទេ»។ លោក សៃអីដ អ៊ីងគីលីហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមអរគុណលោកចំពោះការពន្យល់ដ៏សង្ខេប និងច្បាស់លាស់នេះ។ ប៉ុន្តែលោកមិនបានលើកឡើងពីមូលហេតុនៃការខ្វែងគំនិតគ្នាលើបញ្ហា (ការលុបចោល និងការជំនួស - Nasikh wa Mansukh) រវាងខគម្ពីរពីរ ឬហាឌីសពីរ ឬរវាងខគម្ពីរ និងហាឌីសនោះទេ។ ខ្ញុំគិតថាវាជាមូលហេតុដ៏ធំបំផុតមួយនៃការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការសម្រេចចិត្ត»។ អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិណាចឌីបានឆ្លើយថា៖ «ការលុបចោលច្បាប់ (Nasikh) មានចំនួនតិចតួច និងមានការកំណត់ច្បាស់លាស់ ហើយការខ្វែងគំនិតលើវាមានតិចតួចណាស់ ព្រោះការលុបចោលក្នុងសម័យកាលនៃការបង្កើតច្បាប់ មិនបានកើតឡើងក្រៅពីមានហេតុផលដ៏ច្បាស់លាស់ ដូចជាការហាមឃាត់ការផឹកស្រាជាបណ្តើរៗជាដើម»។

កិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំមួយ

កិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំមួយ ថ្ងៃចន្ទ ទី២២ ខែហ្ស៊ុលក្អីដះ ឆ្នាំ១៣១៦ ហ.ស. នៅពេលព្រឹកនៃថ្ងៃដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ សមាគមបានជួបជុំគ្នាតាមទម្លាប់ធម្មតា។ របាយការណ៍នៃកិច្ចប្រជុំលើកមុនត្រូវបានអាន ហើយអ្នកចូលរួមទាំងអស់បានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេច ដើម្បីទទួលយកនូវអ្វីដែលអល់ឡោះបានប្រទានមកលើអណ្តាតរបស់បងប្អូនអ្នកជំនឿទាំងឡាយ។ លោកគ្រូប្រធានបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ "ស្ហៃខ៍ ស៊ិនឌី" ថា៖ "ឱលោកគ្រូ! រហូតមកដល់ពេលនេះ លោកមិនទាន់បានចូលរួមពិភាក្សាជាមួយពួកយើងនៅឡើយទេ។ ដូច្នេះ យើងសូមអង្វរលោក សូមលោកមេត្តាផ្តល់ចំណេះដឹងខ្លះៗដល់បងប្អូនរបស់លោក ដើម្បីឱ្យពួកយើងបានបំភ្លឺគំនិតរបស់យើងតាមរយៈចំណេះដឹងនោះ។ យើងសូមអង្វរលោក កុំឱ្យមានការអៀនខ្មាសចំពោះការនិយាយរដាក់រដុបក្នុងកន្សោមពាក្យខ្លះៗ ដោយសារតែលោកមិនមែនជាជនជាតិអារ៉ាប់ (ការប្រើប្រាស់ភាសាអារ៉ាប់មិនមែនជាភាសាកំណើត) ព្រោះលោកមានគំរូដ៏ល្អពីលោក ហ្វៃរូហ្ស៍អាបាឌី, សាអ៊័ដ, ហ្វ័ខរ៍ និងអ្នកដទៃទៀត។" ស្ហៃខ៍ ស៊ិនឌី បានឆ្លើយតបថា៖ "ឱបងប្អូនជាទីគោរព! លោកទាំងឡាយគឺជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏ឆ្នើមនៃសម័យកាលនេះ ជាអ្នកជិះសេះដ៏ប៉ិនប្រសប់ក្នុងគ្រប់សមរភូមិ លោកបានផ្តល់ផលប្រយោជន៍ និងធ្វើបានយ៉ាងល្អប្រសើរ រហូតមិនទុកឱកាសឱ្យអ្នកណាម្នាក់និយាយអ្វីបានទៀតឡើយ ហើយសម្រាប់រូបខ្ញុំ គ្មានអ្វីក្រៅពីការស្តាប់ និងការអនុវត្តតាមនោះទេ។ ខ្ញុំចង់រៀបរាប់ជូនលោកទាំងឡាយអំពីស្ថានភាព និងគំនិតរបស់ខ្ញុំមុនពេលមានកិច្ចប្រជុំទាំងនេះ ក៏ដូចជាអ្វីដែលខ្ញុំទទួលបានពីការពិភាក្សាទាំងនេះ។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ ខ្ញុំគឺជាអ្នកស្នងតំណែងម្នាក់នៃតារីកាត់ (មាគ៌ា) ណាក់ស្ហបានឌីយ៉ះ។ ឪពុករបស់ខ្ញុំដែលបានទទួលមរណភាពទៅហើយ គឺជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយមាគ៌ានេះទៅកាន់តំបន់ភាគខាងកើត និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ បន្ទាប់ពីឪពុកខ្ញុំ ខ្ញុំបានក្លាយជាអ្នកដែលអ្នកស្នងតំណែងទូទៅនៃមាគ៌ានេះងាកមករក។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានធ្វើដំណើរជាច្រើនដងទៅកាន់តំបន់ទាំងនោះ រហូតដល់រដ្ឋកាសហ្ការ៍, កាហ្សាន និងរហូតដល់ស៊ីបេរី។ ដោយសារតែការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់យើងក្នុងការផ្សព្វផ្សាយមាគ៌ារបស់យើង វាបានក្លាយជាការរីកចម្រើនយ៉ាងសំខាន់ និងមានការផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងចំណោមមូស្លីមនៅតំបន់ទាំងនោះ។ វាជាការដឹងឮទូទៅថា មាគ៌ារបស់យើងគឺជាមាគ៌ាមួយដែលជិតស្និទ្ធបំផុតទៅនឹងភាពស្មោះត្រង់ (អ៊ីខ្លាស់) និងជាមាគ៌ាដែលងាកចេញពីសំបកក្រៅនៃស៊ារីអាហ៍តិចតួចបំផុត។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងលើការរំលឹកអល់ឡោះដោយចិត្ត (ហ្ស៊ីកិរ៍ គួរូប៊ី), ការអានវីរដ៍ (ការរំលឹក) របស់ពួកខ្វាហ្សាកាន, ការសម្លឹងពិនិត្យមើលរបស់គ្រូណែនាំ (មូរ៉ូកូពះ) និងការស្វែងរកជំនួយពីវិញ្ញាណ (រូហានីយ៉ាត)។ ខ្ញុំមិនដែលគិតឡើយថា ការរំលឹកអល់ឡោះ និងការអានវីរដ៍តាមរបៀបទៀងទាត់នោះ ជាការសង្ស័យថាជាប៊ីដអះ (ការបង្កើតថ្មីក្នុងសាសនា) ឬជាការបន្ថែមលើសាសនាឡើយ។ ក៏ដូចជាមិនដែលគិតថា ការសម្លឹងពិនិត្យមើល និងការស្វែងរកជំនួយពីវិញ្ញាណរបស់ពួកព្យាការី និងពួកអ្នកសុចរិត (សាលីហ៊ីន) ជាការសង្ស័យថាជាការធ្វើស៊ិរិក (ការដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) រហូតដល់ខ្ញុំបានចូលរួមកិច្ចប្រជុំដ៏មានពរជ័យទាំងនេះ ទើបខ្ញុំបានស្តាប់ បានយល់ច្បាស់ និងបានបោះបង់ចោលនូវជំនឿទាំងនោះ ដោយការសរសើរដល់អល់ឡោះ។ លើសពីនេះ ខ្ញុំបានប្តេជ្ញាថា នឹងប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រទន់ភ្លន់ក្នុងការណែនាំ និងការដាស់តឿនដ៏ល្អ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំទទួលបានជោគជ័យក្នុងការនាំផ្លូវដល់មហាជននៃក្រុមណាក់ស្ហបានឌីយ៉ះនៅតំបន់ទាំងនោះ ឆ្ពោះទៅរកការកែតម្រូវគោលដៅរបស់ពួកគេ ដោយឱ្យពួកគេរំលឹកអល់ឡោះទាំងចិត្ត និងអណ្តាត ដោយមិនកំណត់ចំនួនជាក់លាក់ មិនថាក្នុងឥរិយាបថឈរ អង្គុយ ឬដេក ដោយមិនកំណត់ទម្រង់ ឬរបៀបណាមួយឡើយ គឺនៅពេលណាដែលពួកគេចង់ ដោយមិនកំណត់ពេលវេលា ទាំងម្នាក់ឯង ឬជួបជុំគ្នាដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ។ ហើយឱ្យពួកគេបោះបង់ចោលការសម្លឹងពិនិត្យមើល (មូរ៉ូកូពះ) ហើយជំនួសមកវិញដោយការដួអាសុំការអភ័យទោស និងសេចក្តីមេត្តាប្រោសប្រាណដល់ស្ហៃខ៍ បាហ្សាអ៊ុឌីន ណាក់ស្ហី ដែលជាគ្រូណែនាំជាន់ខ្ពស់របស់ពួកគេ និងដល់អ្នកស្នងតំណែងរបស់គាត់ ដែលជាគ្រូណែនាំជាន់ទាបដែលពួកគេបានធ្វើសច្ចាប្រណិធាន (បៃអាហ៍) ជាមួយ។ ដោយសារពរជ័យនៃសមាគមរបស់យើងនេះ អល់ឡោះបានបើកផ្លូវឱ្យខ្ញុំយល់ពីមូលហេតុដែលមូស្លីមនៅតំបន់ទាំងនោះ ទាំងអ្នកដែលល្អ និងអ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុស មានទំនោរទៅរកការចូលជាសមាជិកនៃមាគ៌ាស៊ូហ្វីណាមួយ។ កាលពីមុន ខ្ញុំយល់ថាវាគ្រាន់តែមកពីភាពស្មោះត្រង់របស់គ្រូណែនាំប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែពេលនេះវាបានច្បាស់លាស់សម្រាប់ខ្ញុំថា មូលហេតុគឺ៖ ពួកអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ (នីតិសាស្ត្រ) របស់យើងទាំងខាងហាន៉ាហ្វី និងស្ហាហ្វីអី បានធ្វើឱ្យការគោរពប្រតិបត្តិរបស់មូស្លីមមានភាពតឹងរ៉ឹងហួសហេតុ ដែលមិនដឹងថាអល់ឡោះបានទាមទារពីបាវបម្រើរបស់ទ្រង់បែបនេះឬអត់។ ពួកគេបានបង្កើនច្បាប់ក្នុងកិច្ចប្រតិបត្តិការ (មូអាមេឡាត) យ៉ាងច្រើន រហូតធ្វើឱ្យមនុស្សបាត់បង់ទិសដៅ និងធ្វើឱ្យការចេញហ្វត្វា (ការសម្រេចសាសនា) និងការកាត់ក្តីមានភាពច្របូកច្របល់ រហូតដល់មូស្លីមម្នាក់ស្ទើរតែមិនអាចធ្វើឱ្យការគោរពប្រតិបត្តិ ឬកិច្ចប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនត្រឹមត្រូវឡើយ ប្រសិនបើគាត់មិនមែនជាអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍។ ការដែលពួកអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ពង្រីកវិសាលភាពនៃច្បាប់ បានធ្វើឱ្យសាសនាកាន់តែតឹងរ៉ឹងសម្រាប់មូស្លីម ដែលនាំឱ្យសហគមន៍ធ្លាក់ក្នុងភាពច្របូកច្របល់យ៉ាងខ្លាំង។ ភាពច្របូកច្របល់ដែលធ្វើឱ្យមូស្លីមម្នាក់ស្ទើរតែមិនអាចចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាមូស្លីមដែលនឹងរួចផុតពីទោសបានឡើយ ដោយសារតែការលំបាកក្នុងការអនុវត្តរាល់ការគោរពប្រតិបត្តិ និងកិច្ចប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួន ទៅតាមអ្វីដែលពួកអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ដ៏តឹងរ៉ឹងទាមទារ។ ដោយហេតុនេះ មូស្លីមភាគច្រើនបានចាប់ផ្តើមគិតថាខ្លួនឯងមានការធ្វេសប្រហែស ហើយពួកគេក៏បន្តធ្វេសប្រហែសដោយចេតនា ដូចជាអ្នកដែលលង់ទឹកដែលមិនខ្លាចការសើមខ្លួនទៀតឡើយ។ តើមូស្លីមហាន៉ាហ្វីម្នាក់អាចមានសេចក្តីសុខក្នុងចិត្តយ៉ាងដូចម្តេចក្នុងការសម្អាតខ្លួន (អ៊ីស្ទីបារ៉ូ) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ? ហើយតើគាត់អាចបញ្ចេញសំឡេងអក្សរទាំងអស់បានត្រឹមត្រូវយ៉ាងដូចម្តេច ក្នុងពេលដែលការមិនចេះភាសាអារ៉ាប់បានធ្វើឱ្យអណ្តាតរបស់គាត់ខូចខាត ដើម្បីឱ្យការសឡាតរបស់គាត់ត្រឹមត្រូវ? ដូចគ្នានេះដែរ តើមូស្លីមស្ហាហ្វីអីម្នាក់អាចកែតម្រូវចេតនា (នីយ៉ះ) របស់គាត់តាមមហ្សហាប់របស់អ៊ីម៉ាមគាត់ក្នុងការសឡាតបានយ៉ាងដូចម្តេច? ឬតើគាត់អាចដឹងពីការសង្កត់សំឡេងទាំង ១៣ នៃស៊ូរ៉ះអាល់ហ្វាតិហះ ដើម្បីឱ្យគាត់បានបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់គាត់បានយ៉ាងដូចម្តេច? ផ្ទុយទៅវិញ តើមានមនុស្សសាមញ្ញប៉ុន្មាននាក់ដែលដឹងពីលក្ខណៈនៃព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ, អត្ថន័យនៃការស្ថិតនៅខ្ពស់ (អ៊ីស្ទីវ៉ា), ការបកស្រាយអំពីព្រះភក្ត្រ និងព្រះហស្ត, ការកំណត់ផ្នែកដែលជាជម្រើស, និងការភ្ជាប់សកម្មភាពទៅនឹងខ្លួនគាត់ ឬទៅនឹងអល់ឡោះ? ក្រៅពីនេះ តើពួកគេអាចក្លាយជាមូស្លីមដែលត្រឹមត្រូវតាមទស្សនៈរបស់ពួកហាន៉ាហ្វី ម៉ាទូរីឌីយ៉ះ និងស្ហាហ្វីអី ក្រៅពីជាអ្នកដើរតាម (មូកាល់លីដ) ដែលសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានការទទួលយកជំនឿនោះ? ហើយតើមានមនុស្សសាមញ្ញប៉ុន្មាននាក់ដែលដឹងច្បាស់ពីអ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលបានបញ្ជាក់ដោយអត្ថបទគម្ពីរដ៏ដាច់ខាត ដូចជាឧទាហរណ៍ពណ៌នៃគោរបស់កូនចៅអ៊ីស្រាអែល ដើម្បីកុំឱ្យគាត់ជឿផ្ទុយពីនេះ ដែលនាំឱ្យគាត់ក្លាយជាអ្នកកាហ្វិរ៍ (អ្នកបដិសេធ) ហើយការងាររបស់គាត់ត្រូវមោឃៈ រួមទាំងការដាច់អាពាហ៍ពិពាហ៍របស់គាត់ផងដែរ? តើមូស្លីមប៉ុន្មាននាក់ដែលត្រូវបានពួកអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ស្ហាហ្វីអីកាត់ក្តីថាជាកូនដែលកើតពីការផិតក្បត់ ហើយកំពុងរស់នៅក្នុងការផិតក្បត់ និងយល់ព្រមឱ្យសាច់ញាតិរបស់ខ្លួនប្រព្រឹត្តការផិតក្បត់? នេះគឺជាអ្វីដែលផ្ទុយពីភាពងាយស្រួលនៃសាសនា និងគុណតម្លៃនៃការប្រតិបត្តិសាសនានៅក្នុងលោកិយ មុននឹងឈានដល់បរលោក។ ដោយសារភាពតឹងរ៉ឹងនេះហើយ ទើបមូស្លីមម្នាក់មិនឃើញផ្លូវចេញសម្រាប់ខ្លួនឯង ក្រៅពីការងាកទៅរកពួកស៊ូហ្វីនៃសម័យកាលនេះ ដែលធ្វើឱ្យសាសនាកាន់តែងាយស្រួលសម្រាប់គាត់។ ពួកគេគឺជាអ្នកដែលនិយាយថា៖ "ចំណេះដឹងគឺជាវាំងននបាំង, គ្រាន់តែមួយភ្លែតក៏អាចទទួលបានការផ្សះផ្សា, គ្រាន់តែការសម្លឹងមើលពីគ្រូណែនាំដ៏ល្អឥតខ្ចោះ អ្នកដែលអភ័ព្វក៏អាចក្លាយជាអ្នកមានបុណ្យ (វ៉ាលី), ហើយគ្រាន់តែការផ្លុំលើមុខអ្នកសិស្ស ឬការខ្ជាក់ទឹកមាត់ចូលក្នុងមាត់របស់គាត់ នោះពស់នឹងស្តាប់បង្គាប់គាត់ ហើយខ្យាដំរីដែលធ្លាប់ទិចម្ចាស់រូង (ព្យាការី) ក៏នឹងគោរពគាត់ ហើយច្បាប់ធម្មជាតិក៏នឹងស្ថិតនៅក្រោមបញ្ជារបស់គាត់។" ពួកគេគឺជាអ្នកដែលកំណត់ថា៖ "ការក្លាយជាអ្នកមានបុណ្យ (វីឡាយ៉ះ) មិនមែនជាឧបសគ្គដល់ការប្រព្រឹត្តអំពើបាបធំៗទាំងអស់នោះទេ លើកលែងតែការកុហក។ ការជឿជាក់គឺសំខាន់ជាងការរិះគន់ ហើយការជំទាស់នឹងនាំឱ្យបាត់បង់ឱកាស។" មានន័យថា ការគិតល្អចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តបាប និងអ្នកអាក្រក់ គឺប្រសើរជាងការប្រើប្រាស់ឱ្យធ្វើល្អ និងហាមឃាត់អំពើអាក្រក់។ នេះគឺជាពាក្យសម្តីដែលធ្វើឱ្យសាសនា និងការងារសាសនាកាន់តែងាយស្រួល ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រភេទនៃការកម្សាន្តដែលចិត្តរបស់អ្នកល្ងង់ខ្លៅចូលចិត្ត។ ប្រសិនបើមនុស្សរកឃើញពួកស៊ូហ្វីពិតប្រាកដ តើពួកគេនៅឯណា? ពួកគេនឹងរត់ចេញពីពួកស៊ូហ្វីទាំងនោះ ដូចជាពួកគេរត់ចេញពីសត្វតោអញ្ចឹង។ ព្រោះថាពួកស៊ូហ្វីពិតប្រាកដមិនមានអ្វីក្រៅពីការប្រើប្រាស់មធ្យោបាយធម្មតាដែលលំបាក ដើម្បីសម្អាតចិត្តពីជំងឺនៃតណ្ហាដែលហួសហេតុ, ការសម្អាតបេះដូងពីភាពកខ្វក់នៃសេចក្តីលោភលន់ក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះលោកិយ, និងការដឹកនាំធម្មជាតិរបស់មនុស្សតាមរយៈមធ្យោបាយនៃការបង្ខំ និងការហ្វឹកហាត់ឱ្យមានភាពស្និទ្ធស្នាលជាមួយអល់ឡោះ និងការគោរពប្រតិបត្តិទ្រង់ ជំនួសឱ្យការកម្សាន្តដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់។ នោះគឺជាឱសថសម្រាប់ភាពស្ងប់ស្ងាត់នៃគំនិត និងជីវិតដ៏រីករាយក្នុងលោកិយ និងសុភមង្គលដ៏អស់កល្បក្នុងបរលោក។ តើភាពងាយស្រួលដែលបានរៀបរាប់ខាងលើរបស់ពួកស៊ូហ្វីនៃសម័យកាលនេះ មានអ្វីប្រៀបធៀបនឹងគោលដៅអប់រំដ៏លំបាកទាំងនេះ? ហើយតើវាមានអ្វីប្រៀបធៀបនឹងការពិតនៃចំណេះដឹងខាងក្នុង (អ៊័រហ្វាន) ដែលគ្មានអ្នកណាយល់ និងអនុវត្តបានឡើយ ក្រៅពីអ្នកដែលអល់ឡោះបានផ្តល់ជោគជ័យ និងបើកភ្នែកបេះដូងឱ្យគាត់។ នោះគឺដូចជាចំណេះដឹងដែលកើតចេញពីភាពប្រាកដប្រជា និងជំនឿថា៖ អ្នកណាដែលលើកតម្កើងពាក្យរបស់អល់ឡោះ អល់ឡោះនឹងលើកតម្កើងគាត់, អ្នកណាដែលជួយសាសនារបស់អល់ឡោះ អល់ឡោះនឹងជួយគាត់, អ្នកណាដែលរំពឹងទុកនូវអ្វីដែលល្អ ឬអាក្រក់ដោយភាពប្រាកដប្រជា គាត់នឹងទទួលបានអ្វីដែលគាត់រំពឹងទុក។ អ្នកណាដែលចិត្តរបស់គាត់បរិសុទ្ធ គាត់នឹងទទួលបានការណែនាំ, អ្នកណាដែលពឹងផ្អែកលើអល់ឡោះយ៉ាងពិតប្រាកដ អល់ឡោះនឹងគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គាត់ក្នុងអ្វីដែលគាត់ព្រួយបារម្ភ, ហើយអ្នកណាដែលអង្វរអល់ឡោះក្នុងស្ថានភាពលំបាក អល់ឡោះនឹងឆ្លើយតបការអង្វររបស់គាត់។ នេះគឺជាការពិតដែលដកស្រង់ចេញពីគម្ពីរគួរអាន និងអាថ៌កំបាំងនៃប្រាជ្ញារបស់មេដឹកនាំនៃកូនចៅអាដណាន (ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ស.អ.)។" លោកគ្រូប្រធានបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "បងប្រុសរបស់យើង ស្ហៃខ៍ ស៊ិនឌី បានពិពណ៌នាបានយ៉ាងល្អអំពីពួកអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ដែលតឹងរ៉ឹង និងពួកស៊ូហ្វីដែលធ្វើឱ្យសាសនាកាន់តែងាយស្រួល។ ខ្ញុំនឹងបន្ថែមការរៀបរាប់របស់គាត់ជាមួយនឹងអ្វីដែលសមស្រប ដើម្បីធ្វើជាសេចក្តីផ្តើមប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់ការពិភាក្សាអំពីស៊ូហ្វីនិយម៖ ការប្រតិបត្តិសាសនា (តានូស៊ូក) ក្នុងចំណោមមូស្លីម គឺជាចរិតលក្ខណៈរបស់សហាបះ (សាវ័ក) និងពួកតាប៊ីអីនភាគច្រើន។ បន្ទាប់មក ការពង្រីកជីវភាពក្នុងលោកិយបានធ្វើឱ្យចំនួនអ្នកប្រតិបត្តិសាសនាថយចុះ ដូច្នេះអ្នកដែលនៅសេសសល់ទទួលបានការគោរពពិសេសក្នុងចំណោមមនុស្ស។ អ្នកខ្លះដែលទំនេរបានព្យាយាមទទួលបាន

កិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំពីរ

កិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំពីរ ថ្ងៃពុធ ទី២៤ ខែហ្ស៊ុលក្អីដះ ឆ្នាំ ១៣១៦ ហ.ស. នៅពេលព្រឹកនៃថ្ងៃដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ សមាជិកបានជួបជុំគ្នា ហើយកំណត់ហេតុនៃកិច្ចប្រជុំលើកមុនត្រូវបានអានឡើងតាមបទបញ្ជាដែលបានកំណត់។ លោកប្រធានបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់លោក អាល់-ហ្វូរ៉ាទី (អាល់-Furati) ថា៖ «សមាគមរំពឹងទុកពីលោកមិនត្រឹមតែការខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការរៀបចំកិច្ចប្រជុំ និងការបំពេញភារកិច្ចផ្នែកនិពន្ធប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងចង់បានមតិយោបល់ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោកអំពីមូលហេតុនៃភាពអសកម្ម (ភាពទន់ខ្សោយ) ដែលកំពុងត្រូវបានពិភាក្សានេះផងដែរ។ នេះគឺបន្ទាប់ពីលោកបានសង្ខេបនូវមតិយោបល់នានាដែលបងប្អូនដ៏ថ្លៃថ្លាបានលើកឡើង ដោយសារលោកបានតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់តាមរយៈការស្តាប់ ការកត់ត្រា ការអាន និងការពិនិត្យឡើងវិញ ដូច្នេះលោកគឺជាអ្នកដែលយល់ដឹងច្បាស់បំផុតអំពីគំនិតទាំងនោះ»។ លើសពីនេះ សមាគមសូមសំណូមពរដល់លោក អាប់-ហ្សាមី (អាល់-Shami) និងលោក អាល់-អ៊ីស្កានដារី (អាល់-Iskandari) ឱ្យជួយកត់ត្រាការថ្លែងសុន្ទរកថារបស់លោក ដោយប្តូរវេនគ្នាក្នុងការស្តាប់ប្រយោគនីមួយៗហើយកត់ត្រាទុក ព្រោះថាអ្នកទាំងពីរដូចជាបងប្អូនដទៃទៀតដែរ មិនទាន់ចេះវិធីសាស្ត្រកាត់ពាក្យ (អក្សរកាត់) ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងកិច្ចប្រជុំបែបនេះនៅឡើយ។ លោក អាប់-ហ្សាមី បានមើលទៅមិត្តរបស់លោក ហើយយល់ព្រមតាមនោះ រួចនិយាយថា៖ «យើងទាំងពីរនាក់ត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីបំពេញកិច្ចការនេះ»។ លោក អាល់-ហ្វូរ៉ាទី បានឆ្លើយតបថា៖ «ដោយក្តីរីករាយ និងការគោរព ទោះបីជាខ្ញុំមានសមត្ថភាពតិចតួច ការនិយាយមិនសូវល្អ និងចំណេះដឹងមានកម្រិតក៏ដោយ»។ បន្ទាប់មក លោកក៏បានក្រោកចេញពីតុ ហើយលោក អាប់-ហ្សាមី និងលោក អាល់-អ៊ីស្កានដារី ក៏បានចូលទៅជំនួសកន្លែងនោះ។ មិនយូរប៉ុន្មាន លោក អាល់-ហ្វូរ៉ាទី ក៏ចាប់ផ្តើមថ្លែងសុន្ទរកថា៖ «អ្វីដែលទទួលបានពីការពិភាក្សានៃសមាគមដ៏មានពររបស់យើង គឺភាពអសកម្មដែលកំពុងពិភាក្សានេះ កើតចេញពីមូលហេតុជាច្រើនរួមគ្នា មិនមែនមកពីមូលហេតុតែមួយ ឬមូលហេតុតិចតួចដែលងាយនឹងដោះស្រាយនោះទេ។ មូលហេតុទាំងនេះមានទាំងផ្នែកគ្រឹះ (គោលការណ៍) និងផ្នែកអនុវត្ត (សាខា)។ ទាំងអស់នេះអាចបែងចែកជាបីប្រភេទគឺ៖ មូលហេតុផ្នែកសាសនា មូលហេតុផ្នែកនយោបាយ និងមូលហេតុផ្នែកសីលធម៌។ ខ្ញុំនឹងអានសេចក្តីសង្ខេបជូនលោកអ្នកតាមតារាងដែលខ្ញុំបានចងក្រងពីការពិភាក្សារបស់សមាគម ដោយសម្គាល់អក្សរ (អ) សម្រាប់គ្រឹះ និងអក្សរ (ផ) សម្រាប់ផ្នែកអនុវត្ត៖ ប្រភេទទី១៖ មូលហេតុផ្នែកសាសនា ១. ឥទ្ធិពលនៃជំនឿលើការកំណត់ទុកជាមុន (Jabriyyah) លើគំនិតរបស់ប្រជាជាតិ (អ)។ ២. ឥទ្ធិពលនៃភាពតឹងរ៉ឹងហួសហេតុ (Zuhd) លើការខិតខំប្រឹងប្រែង ការងារ និងភាពស្រស់បំព្រងនៃជីវិត (ផ)។ ៣. ឥទ្ធិពលនៃជម្លោះក្នុងការជជែកវែកញែកអំពីគោលជំនឿសាសនា (អ)។ ៤. ការបណ្តោយខ្លួនឱ្យមានការបែកបាក់ និងការបែកខ្ញែកក្នុងសាសនា (អ)។ ៥. ការភ្លេចភ្លាំងអំពីភាពងាយស្រួល និងភាពសប្បុរសនៃសាសនា (អ)។ ៦. ការតឹងរ៉ឹងហួសហេតុរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយក្នុងសាសនា ដែលផ្ទុយពីគន្លងរបស់សហាបះ (អ)។ ៧. ការធ្វើឱ្យគំនិតប្រជាជាតិច្របូកច្របល់ ដោយសារភាពខុសគ្នានៃមតិយោបល់ក្នុងរឿងរ៉ាវអនុវត្តសាសនា (ផ)។ ៨. ការបាត់បង់លទ្ធភាពក្នុងការធ្វើឱ្យការនិយាយស្របនឹងការអនុវត្តក្នុងសាសនា ដោយសារការលាយឡំ និងការតឹងរ៉ឹង (ផ)។ ៩. ការបញ្ចូលនូវរឿងរ៉ាវដែលមិនមែនជាសាសនា រឿងព្រេង និងការបង្កើតថ្មី (Bid'ah) ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដោយអ្នកប្រាជ្ញមិនស្មោះត្រង់ (អ)។ ១០. ការធ្វើឱ្យសាសនាក្លាយជារឿងលេងសើចដោយក្រុមស៊ូហ្វីជ្រុលនិយម (ផ)។ ១១. ការបំផ្លាញសាសនាដោយការបកស្រាយខុស និងការបន្ថែមឬកាត់បន្ថយតាមចិត្ត (ផ)។ ១២. ការបញ្ចូលជំនឿមិនពិតជាច្រើនដល់សាធារណជនដោយអ្នកបោកប្រាស់ និងអ្នកថែរក្សាផ្នូរ (អ)។ ១៣. ការធ្វើឱ្យបេះដូងមូស្លីមភ័យខ្លាចដោយសារការបំភិតបំភ័យពីក្រុមហោរាសាស្ត្រ និងអ្នកលេងអូមអាម (ផ)។ ១៤. ការបំភាន់របស់ក្រុមបោកប្រាស់ថា សាសនាមានរឿងសម្ងាត់ ហើយចំណេះដឹងគឺជាឧបសគ្គ (ផ)។ ១៥. ជំនឿថាវិទ្យាសាស្ត្រ និងតក្កវិជ្ជាផ្ទុយនឹងសាសនា (អ)។ ១៦. ការជ្រៀតចូលនៃអំពើគោរពបូជាក្រៅពីអល់ឡោះ (Shirk) ទាំងចំហ និងលាក់កំបាំងទៅក្នុងជំនឿរបស់សាធារណជន (ផ)។ ១៧. ការធ្វេសប្រហែសរបស់អ្នកប្រាជ្ញក្នុងការលើកកម្ពស់គោលការណ៍តូហ៊ីត (ផ)។ ១៨. ការចុះចាញ់នឹងការធ្វើតាមដោយងងឹតងងុល (Taqlid) និងការបោះបង់ការពិចារណា (ផ)។ ១៩. ការប្រកាន់បក្សពួក និងមតិយោបល់ជំនាន់ក្រោយ ដោយបោះបង់ចោលគម្ពីរ និងគន្លងរបស់សហាបះ (ផ)។ ២០. ការធ្វេសប្រហែសចំពោះប្រយោជន៍នៃការជួបជុំ ការអានសឡាតថ្ងៃសុក្រ និងការធ្វើហជ្ជ (អ)។ ២១. ការរឹងរូសក្នុងការបដិសេធសេរីភាពសាសនា ដោយសារការមិនយល់ពីគុណតម្លៃរបស់វា (ផ)។ ២២. ការបង្ខំខ្លួនឯងលើរឿងដែលមិនចាំបាច់ ដើម្បីស្វែងរកការណែនាំពីគម្ពីរ និងស៊ូណាន់ន់ (ផ)។ ២៣. ការដាក់បន្ទុកលើខ្លួនឯងនូវអ្វីដែលអល់ឡោះមិនបានបង្គាប់ ហើយធ្វេសប្រហែសចំពោះអ្វីដែលទ្រង់បង្គាប់ (ផ)។ ប្រភេទទី២៖ មូលហេតុផ្នែកនយោបាយ ២៤. នយោបាយដែលគ្មានការត្រួតពិនិត្យ និងគ្មានការទទួលខុសត្រូវ (អ)។ ២៥. ការបែកបាក់នៃប្រជាជាតិទៅជាក្រុមបក្សពួកនយោបាយ (ផ)។ ២៦. ការដកហូតសេរីភាពក្នុងការនិយាយ និងការធ្វើការងាររបស់ប្រជាជាតិ និងការបាត់បង់សន្តិសុខ និងក្តីសង្ឃឹម (ផ)។ ២៧. ការបាត់បង់យុត្តិធម៌ និងសមភាពក្នុងសិទ្ធិរវាងស្រទាប់ប្រជាជន (ផ)។ ២៨. ការលំអៀងរបស់អ្នកដឹកនាំទៅរកអ្នកប្រាជ្ញមិនស្មោះត្រង់ និងអ្នកស៊ូហ្វីល្ងង់ខ្លៅ (ផ)។ ២៩. ការដកហូតការគាំទ្រ និងការផ្តល់កិត្តិយសដល់អ្នកប្រាជ្ញ និងសិស្សដែលខិតខំរៀនសូត្រ (អ)។ ៣០. ការចាត់ទុកចំណេះដឹងជាអំណោយដែលអ្នកដឹកនាំផ្តល់ឱ្យអ្នកបម្រើខ្លួន និងការប្រគល់កិច្ចការសាសនាឱ្យអ្នកល្ងង់ខ្លៅ (អ)។ ៣១. ការបង្វែរគោលបំណងនៃការយកហ្សាកាត់ពីអ្នកមានទៅឱ្យអ្នកក្រ (អ)។ ៣២. ការបង្ខំអ្នកចៅក្រម និងអ្នកផ្តល់ដីកា (Mufti) ឱ្យធ្វើរឿងដែលបំផ្លាញសាសនារបស់ពួកគេ (ផ)។ ៣៣. ការដកចេញនូវអ្នកដឹកនាំដែលមានគុណធម៌ និងសេរីភាព ហើយនាំយកអ្នកអែបអប និងមនុស្សអាក្រក់មកជិតខ្លួន (អ)។ ៣៤. ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើអ្នកដឹកនាំដែលមានសីលធម៌ (ផ)។ ៣៥. ការបាត់បង់កម្លាំងនៃមតិសាធារណៈដោយសារការរឹតត្បិត និងការបំបែកបំបាក់ (ផ)។ ៣៦. ភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់អ្នកដឹកនាំភាគច្រើន និងការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវនយោបាយដែលខុសឆ្គង (ផ)។ ៣៧. ការទទូចរបស់អ្នកដឹកនាំភាគច្រើនលើការផ្តាច់ការដោយសារភាពរឹងរូស និងអំនួត (ផ)។ ៣៨. ការលង់ខ្លួនរបស់អ្នកដឹកនាំក្នុងភាពហ៊ឺហា និងតណ្ហា (ផ)។ ៣៩. ការកំណត់ការយកចិត្តទុកដាក់ផ្នែកនយោបាយត្រឹមតែការប្រមូលពន្ធ និងកងទ័ពប៉ុណ្ណោះ (អ)។ ប្រភេទទី៣៖ មូលហេតុផ្នែកសីលធម៌ ៤០. ការលង់ខ្លួនក្នុងភាពល្ងង់ខ្លៅ និងការពេញចិត្តនឹងវា (អ)។ ៤១. ការអស់សង្ឃឹមក្នុងការតាមទាន់អ្នកដែលជោគជ័យក្នុងសាសនា និងលោកិយ (ផ)។ ៤២. ការបណ្តោយខ្លួនឱ្យខ្ជិលច្រអូសដើម្បីសម្រាក (ផ)។ ៤៣. ការបាត់បង់ការដាស់តឿនគ្នាទៅវិញទៅមក និងការបោះបង់ការស្អប់ខ្ពើមដើម្បីអល់ឡោះ (អ)។ ៤៤. ការរលាយនៃចំណងសាសនា និងការទទួលខុសត្រូវសង្គម (អ)។ ៤៥. ភាពអន់ថយនៃការអប់រំ ការទេសនា និងការណែនាំ (ផ)។ ៤៦. ការបាត់បង់ការអប់រំផ្នែកសាសនា និងសីលធម៌ (អ)។ ៤៧. ការបាត់បង់កម្លាំងនៃសមាគម និងផលប្រយោជន៍នៃការបន្តសកម្មភាពរបស់វា (អ)។ ៤៨. ការបាត់បង់កម្លាំងហិរញ្ញវត្ថុរួម ដោយសារការធ្វេសប្រហែសក្នុងការបង់ហ្សាកាត់ (អ)។ ៤៩. ការបោះបង់ការងារដោយសារភាពទន់ខ្សោយនៃក្តីសង្ឃឹម (ផ)។ ៥០. ការមិនហ៊ានទាមទារសិទ្ធិទូទៅដោយសារភាពកំសាក (ផ)។ ៥១. ការប្រកាន់យកការអែបអបដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ៥២. ការពេញចិត្តនឹងការធ្វើជាទាហាន ឬការងាររដ្ឋ ជាងការងារជំនាញ (ផ)។ ៥៣. ការយល់ខុសថាចំណេះដឹងសាសនាមានតែនៅលើក្បាលពាក់ក្បាំង និងអ្វីដែលសរសេរក្នុងសៀវភៅ (ផ)។ ៥៤. ការប្រឆាំងនឹងវិទ្យាសាស្ត្រជាន់ខ្ពស់ដោយសារការពេញចិត្តនឹងភាពល្ងង់ខ្លៅ (អ)។ ៥៥. ការឃ្លាតឆ្ងាយពីការពិភាក្សាលើកិច្ចការទូទៅ (អ)។ ៥៦. ការភ្លេចភ្លាំងអំពីការជ្រៀតចូលនៃអំពើគោរពបូជាក្រៅពីអល់ឡោះ (អ)។» លោក អាល់-ហ្វូរ៉ាទី បានបន្តទៀតថា៖ «នេះគឺជាសេចក្តីសង្ខេបនៃមូលហេតុនៃភាពអសកម្មដែលបងប្អូនសមាជិកបានលើកឡើង។ ដោយសារតែភាពខ្វះខាតក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលឥស្លាមមានចំណែកសំខាន់ក្នុងការបង្កើតភាពអសកម្មទូទៅ ខ្ញុំសូមបន្ថែមមូលហេតុខាងក្រោមនេះ ដែលខ្ញុំនឹងរៀបរាប់ត្រឹមតែចំណុចសំខាន់ៗប៉ុណ្ណោះ៖ មូលហេតុផ្នែកនយោបាយ និងរដ្ឋបាលក្នុងរដ្ឋអូតូម៉ង់៖ ៥៧. ការបង្រួបបង្រួមច្បាប់រដ្ឋបាល និងការដាក់ទណ្ឌកម្ម ដោយមិនគិតពីភាពខុសគ្នានៃធម្មជាតិរបស់ប្រជាជន និងជាតិសាសន៍ (អ)។ ៥៨. ការធ្វើឱ្យច្បាប់មានភាពស្មុគស្មាញ និងការច្របូកច្របល់ក្នុងការកាត់ក្តី (អ)។ ៥៩. ការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការគ្រប់គ្រងបែបមជ្ឈការ ខណៈដែលតំបន់ដាច់ស្រយាលមិនត្រូវបានយល់ដឹងពីលក្ខណៈពិសេសរបស់ប្រជាជន (ផ)។ ៦០. ការមិនកំណត់ការទទួលខុសត្រូវលើមន្ត្រីរដ្ឋបាល និងអភិបាលខេត្តចំពោះការងាររបស់ពួកគេ (ផ)។ ៦១. ការធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលច្របូកច្របល់ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើការបង្រួបបង្រួមសីលធម៌របស់មន្ត្រី (ផ)។ ៦២. ការប្រើប្រាស់មន្ត្រីដែលមានជាតិសាសន៍ខុសពីប្រជាជន ដើម្បីបង្កការលំបាកក្នុងការយល់ចិត្តគ្នា (ផ)។ ៦៣. ការតែងតាំងអ្នកដឹកនាំដែលមិនមានសមត្ថភាពក្នុងតំបន់មួយចំនួន ដើម្បីឱ្យប្រជាជនស្អប់ខ្ពើម ហើយមិនអាចរួបរួមគ្នាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋ (អ)។ ៦៤. ការតែងតាំងតំណែងមួយចំនួនដូចជាតំណែងមេដឹកនាំសាសនា (Sheikh អាល់-Islam) ដោយមិនត្រឹមត្រូវ...»

កិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំបី

កិច្ចប្រជុំលើកទី ៨ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ២៥ ខែហ្ស៊ុលក្អីដះ ឆ្នាំ ១៣១៦ ហ.ស នៅពេលព្រឹកនៃថ្ងៃនោះ កិច្ចប្រជុំបានចាប់ផ្តើមឡើង។ លោក បាលីហ៍ អាល់អីស្កានដារី បានអានកំណត់ហេតុនៃកិច្ចប្រជុំលើកមុនតាមទម្លាប់ធម្មតា ហើយលោកប្រធានបានអនុញ្ញាតឱ្យលោក អាល់ហ្វូរ៉ាទី បន្តការពិភាក្សារបស់លោក។ លោក អាល់ហ្វូរ៉ាទី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មូលហេតុចម្បងមួយនៃភាពទន់ខ្សោយរបស់មូស្លីម គឺភាពល្ងង់ខ្លៅ (ការមិនយល់ដឹង) ពោលគឺពួកគេមិនដឹងពីរបៀបរៀបចំជីវភាពរស់នៅឱ្យមានរបៀបរៀបរយ ព្រោះគ្មានអ្នកណាម្នាក់ណែនាំពួកគេអំពីបញ្ហានេះឡើយ។ ខុសប្លែកពីប្រជាជាតិដទៃទៀត ដែលភារកិច្ចរបស់អ្នកបម្រើវិស័យសាសនារបស់ពួកគេ គឺការលុបបំបាត់ភាពល្ងង់ខ្លៅ ពោលគឺការណែនាំអំពីគតិបណ្ឌិតក្នុងកិច្ចការជីវិត។ ចំពោះប្រជាជាតិដែលគ្មានអ្នកបម្រើវិស័យសាសនា ឬអ្នកដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់នឹងសាសនារបស់ពួកគេ ពួកគេបានប្រើប្រាស់មធ្យោបាយផ្សេងទៀតដូចជា៖ ការអប់រំតាមសាលា, ការសិក្សាពីសៀវភៅសីលធម៌, សៀវភៅគ្រប់គ្រងគេហដ្ឋាន, សៀវភៅសេដ្ឋកិច្ចលម្អិត, ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលត្រឹមត្រូវ, និងអក្សរសិល្ប៍សីលធម៌ ឬរឿងនិទានអប់រំ។ អ្វីៗទាំងអស់នេះ គឺខ្វះខាតទាំងស្រុងចំពោះមូស្លីមភាគច្រើន លើកលែងតែក្រុមមនុស្សមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត មនុស្សមួយចំនួនតូចដែលរួចផុតពីភាពល្ងង់ខ្លៅខាងចំណេះដឹង ក៏មិនអាចអនុវត្តតាមអ្វីដែលខ្លួនដឹងបានដែរ ដោយសារមូលហេតុជាច្រើន។ មូលហេតុដ៏ធំបំផុតមួយគឺ ការអប់រំរបស់ស្ត្រីដែលខ្វះខាត ដែលធ្វើឱ្យខូចដល់ការបណ្តុះបណ្តាលកុមារតាំងពីតូច។ មូលហេតុផ្សេងទៀតគឺ ការខ្វះការហ្វឹកហាត់ និងទម្លាប់ ក៏ដូចជាកង្វះបរិយាកាសជុំវិញខ្លួនដែលជួយឱ្យពួកគេអាចរក្សាប្រព័ន្ធជីវិតឱ្យមានរបៀបរៀបរយបាន។ លោកបានបន្តទៀតថា៖ ខ្ញុំមិនឃើញមានភាពចាំបាច់ក្នុងការរកហេតុផលមកបញ្ជាក់ថា យើងកំពុងស្ថិតក្នុងភាពល្ងង់ខ្លៅនោះទេ ព្រោះវាជាការពិតដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាទទួលស្គាល់។ ភាពល្ងង់ខ្លៅនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈចម្លើយរបស់យើងនៅពេលសួរអំពីស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នថា៖ "មូស្លីមជួបទុក្ខលំបាក", "ប្រសិនបើអល់ឡោះស្រឡាញ់អ្នកណាម្នាក់ ទ្រង់នឹងសាកល្បងអ្នកនោះ", "អ្នកឋានសួគ៌ភាគច្រើនជាមនុស្សស្លូតត្រង់ (មិនសូវចេះដឹង)", "អាដាំ (មនុស្ស) គ្រាន់តែត្រូវការអាហារបន្តិចបន្តួចដើម្បីទ្រទ្រង់រាងកាយប៉ុណ្ណោះ", "អ្នកដទៃកំពុងត្រូវបានអល់ឡោះទុកឱកាសឱ្យ (Istidraj)", "ពួកគេជាឆ្កែនៃលោកិយ", "ពួកគេទទួលបានតែសំបកក្រៅនៃជីវិតលោកិយ", និង "ពួកគេកំពុងធ្វេសប្រហែសពីសេចក្តីស្លាប់ និងមិនដឹងថាពិភពលោកនេះចាស់ជរាហើយ"។ លោកបានបន្ថែមថា៖ ភាពល្ងង់ខ្លៅក្នុងគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈរបស់យើង ចាប់តាំងពីស្តេចរហូតដល់អ្នកក្រីក្រ គឺយើងមិនឃើញពីភាពចាំបាច់នៃការធ្វើកិច្ចការឱ្យបានល្អឥតខ្ចោះ (Itqan) នោះទេ។ គោលការណ៍របស់យើងគឺ "ធ្វើខ្លះៗក៏គ្រប់គ្រាន់ហើយ"។ ប៉ុន្តែការពិតគឺថា ភាពឥតខ្ចោះគឺជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់ភាពជោគជ័យក្នុងគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់។ ប្រសិនបើកិច្ចការណាមួយមិនអាចធ្វើឱ្យល្អឥតខ្ចោះបានទេ នោះចាំបាច់ត្រូវតែបោះបង់កិច្ចការនោះចោល ហើយងាកទៅធ្វើកិច្ចការផ្សេងទៀតដែលយើងអាចធ្វើឱ្យល្អឥតខ្ចោះបាន។ ភាពល្ងង់ខ្លៅមួយទៀតគឺ ការយល់ខុសរបស់យើងថា កិច្ចការជីវិតជារឿងងាយស្រួល។ យើងគិតថាការដឹងត្រឹមតែទ្រឹស្តីដោយមិនបានហ្វឹកហាត់ គឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អនុវត្ត។ ឧទាហរណ៍៖ ម្នាក់ក្នុងចំណោមយើងហ៊ានទទួលតំណែងដឹកនាំ គ្រាន់តែដោយសារគាត់គិតថាខ្លួនឯងជាមនុស្សឆ្លាតវៃ ដោយមិនបានដឹងថាការគ្រប់គ្រងគឺជាអ្វី មិនបានហ្វឹកហាត់ និងមិនបានកសាងកេរ្តិ៍ឈ្មោះដែលជួយឱ្យគាត់បំពេញការងារនោះបានល្អ។ ម្នាក់ទៀតហ៊ានប្រកបរបរលក់ទឹកផឹក ដោយគ្រាន់តែគិតថាវាជារឿងងាយស្រួល គ្រាន់តែមានក្អម និងកែវ ហើយដើរលក់តាមទីសាធារណៈ។ គាត់មិនឃើញពីភាពចាំបាច់នៃការរៀនពីរបៀបធ្វើឱ្យវាល្អឥតខ្ចោះ ដូចជាការរក្សាអនាម័យក្អម កែវ និងសម្លៀកបំពាក់របស់ខ្លួន ការរក្សាទឹកឱ្យត្រជាក់ ការធ្វើឱ្យទឹកថ្លាស្អាតដើម្បីឱ្យគេចង់ផឹក ការដឹងពីពេលវេលាដែលគេស្រេកទឹកខ្លាំង និងការចេះនិយាយសម្តីផ្អែមល្ហែមដើម្បីទាក់ទាញអតិថិជន។ ទាំងនេះគឺជាចំណុចតូចៗនៃភាពឥតខ្ចោះដែលកំណត់ភាពជោគជ័យ ទោះបីជាវាជាការងារសាមញ្ញក៏ដោយ។ ភាពល្ងង់ខ្លៅមួយទៀតគឺ ការយល់ថាភាពឆ្លាតវៃគឺការឆ្លើយថា "ខ្ញុំដឹង និងខ្ញុំធ្វើបាន" ចំពោះគ្រប់បញ្ហា។ ប៉ុន្តែការពិត ភាពឆ្លាតវៃពិតប្រាកដកើតឡើងបានតែក្នុងជំនាញតែមួយគត់ដែលមនុស្សម្នាក់នោះស្រឡាញ់ និងធ្វើវាបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿អល់ឡោះមិនបានបង្កើតឱ្យមនុស្សមានបេះដូងពីរនៅក្នុងទ្រូងរបស់គេឡើយ﴾។ មនុស្សឆ្លាតគឺអ្នកដែលជំនាញក្នុងកិច្ចការតែមួយ ហើយចំពោះរឿងផ្សេងទៀត គាត់ហ៊ាននិយាយថា "ខ្ញុំមិនដឹង និងខ្ញុំមិនអាចធ្វើបានទេ"។ អ្នកទីមួយនឹងព្យាយាមធ្វើកិច្ចការដែលខ្លួនមិនជំនាញ ហើយនឹងធ្វើឱ្យខូចខាតទាំងអស់ ចំណែកអ្នកទីពីរនឹងរកអ្នកដែលជំនាញមកជួយ ទើបកិច្ចការរបស់គាត់មានរបៀបរៀបរយ និងមានជីវិតរស់នៅប្រកបដោយសុភមង្គល។ ឧទាហរណ៍៖ ស្តេចមានភារកិច្ចត្រួតពិនិត្យទូទៅ និងជ្រើសរើសរដ្ឋមន្ត្រីដែលទុកចិត្តបាន ដើម្បីឱ្យពួកគេជួយជ្រើសរើសរដ្ឋមន្ត្រីដទៃទៀត និងគ្រប់គ្រងកិច្ចការធំៗ។ ទោះបីស្តេចមានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គាត់មិនអាចធ្វើកិច្ចការលើសពីភារកិច្ចនេះបានឡើយ។ ប្រសិនបើស្តេចល្ងង់ខ្លៅ ហើយចុះទៅជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការនយោបាយ ការគ្រប់គ្រង ការយោធា ឬតុលាការ នោះគាត់នឹងដូចជាម្ចាស់ផ្ទះដែលទៅជ្រៀតជ្រែកការងារចុងភៅ ឬអ្នកថែសួន ដែលនឹងធ្វើឱ្យម្ហូបខូច និងសួនច្បារខូចខាត ហើយគាត់នឹងត្អូញត្អែរដោយមិនដឹងថាបញ្ហាគឺមកពីខ្លួនឯង។ ភាពល្ងង់ខ្លៅមួយទៀតគឺ ការធ្វើកិច្ចការដោយគ្មានរបៀបរៀបរយ។ គតិបណ្ឌិតតម្រូវឱ្យមនុស្សគ្រប់រូប ទោះបីជាអ្នកបួសដែលរស់នៅម្នាក់ឯងក្នុងរូងភ្នំ ឬអ្នកដឹកនាំប្រជាជន ឬមេគ្រួសារ ត្រូវតែមានរបៀបរៀបរយ៖ ១. រៀបចំពេលវេលាតាមការងារ និងរៀបចំការងារតាមពេលវេលា។ ការងារណាដែលគ្មានពេលគ្រប់គ្រាន់ ត្រូវបោះបង់ចោល ឬប្រគល់ឱ្យអ្នកដែលធ្វើបានល្អជាង។ ២. រៀបចំការចំណាយឱ្យសមស្របនឹងចំណូល។ ប្រសិនបើចំណូលមិនគ្រប់គ្រាន់ ត្រូវផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ ឬផ្លាស់ទៅកន្លែងដែលមានតម្លៃទាបជាង។ ៣. រៀបចំកាត់បន្ថយបន្ទុកគ្រួសារនៅពេលមានឱកាស ដើម្បីឱ្យខ្លួនឯងបានសម្រាកនៅពេលចាស់ជរា ដោយបណ្តុះបណ្តាលកូនៗឱ្យចេះរកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតដោយខ្លួនឯង។ ៤. រៀបចំកិច្ចការសីលធម៌ឱ្យសមស្របនឹងស្ថានភាពសម្ភារៈ ពោលគឺរៀបចំកិច្ចការសាសនា ការគិត និងតម្រូវការរាងកាយឱ្យមានរបៀប ដោយមិនដាក់បន្ទុកលើខ្លួនឯងលើសពីសមត្ថភាព។ ៥. រៀបចំមហិច្ឆតារបស់ខ្លួនឱ្យសមស្របនឹងសមត្ថភាពពិតប្រាកដ ដោយមិនឱ្យខ្លួនឯងរំពឹងខ្ពស់ហួសពីសមត្ថភាពដែលខ្លួនមាន។ សរុបមក ភាពល្ងង់ខ្លៅគឺជាមូលហេតុដ៏ធំបំផុតនៃភាពទន់ខ្សោយ។ ខ្ញុំបានពន្យល់យ៉ាងលម្អិត ដើម្បីឱ្យបងប្អូនយល់ច្បាស់ថា ការលុបបំបាត់ភាពទន់ខ្សោយផ្ទាល់ខ្លួន មិនមែនជារឿងដែលមិនអាចទៅរួចនោះទេ។ លោកបានបន្តទៀតថា៖ មូលហេតុសំខាន់មួយទៀតនៃភាពធ្លាក់ចុះសីលធម៌របស់យើង គឺទាក់ទងនឹងស្ត្រី ពោលគឺការទុកឱ្យពួកគេល្ងង់ខ្លៅ ខុសពីសម័យបុព្វបុរសរបស់យើង។ នៅសម័យនោះ យើងមានស្ត្រីដូចជា មាតានៃអ្នកជំនឿ អាអ៊ីសះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងនាង) ដែលយើងទទួលបានចំណេះដឹងសាសនាពាក់កណ្តាលពីនាង។ យើងមានស្ត្រីរាប់រយនាក់ដែលជាអ្នករាយការណ៍ហាឌីស និងអ្នកចេះដឹងផ្នែកហ្វិកហ៍ហ៍។ នេះគឺជាភស្តុតាងដ៏រឹងមាំដែលបដិសេធអ្នកដែលអះអាងថា ការទុកឱ្យស្ត្រីល្ងង់ខ្លៅនឹងជួយរក្សាកិត្តិយសរបស់ពួកគេ។ គ្មានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ថាចំណេះដឹងនាំឱ្យមានអំពើអសីលធម៌នោះទេ។ ផលប៉ះពាល់នៃការល្ងង់ខ្លៅរបស់ស្ត្រីទៅលើសីលធម៌របស់កូនៗ គឺជារឿងច្បាស់លាស់ណាស់។ ចំណែកផលប៉ះពាល់ទៅលើសីលធម៌របស់ស្វាមីវិញ គឺមានភាពស្មុគស្មាញបន្តិច។ បុរសមានចិត្តស្រឡាញ់ភរិយា ហើយស្ត្រីមានសមត្ថភាពខ្លាំងជាងបុរសក្នុងការជះឥទ្ធិពលលើសីលធម៌។ មានតែបុរសដែលចាញ់បោកភរិយាខ្លួនឯងទេ ដែលគិតថាភរិយាជាមនុស្សខ្សោយដែលត្រូវស្តាប់បង្គាប់ខ្លួន។ តាមពិតទៅ ភរិយាគឺជាអ្នកកាន់ចង្កូតដែលដឹកនាំស្វាមីទៅតាមចិត្តនាង។ គ្មានច្បាប់ណាមួយដែលយល់ពីល្បិចកលរបស់ស្ត្រីបានល្អដូចច្បាប់ឥស្លាមឡើយ។ ឥស្លាមបានបញ្ជាឱ្យមានការបិទបាំង (ហ៊ីចាប) ដើម្បីកំណត់អំណាចរបស់ពួកគេ និងឱ្យពួកគេផ្តោតលើការគ្រប់គ្រងគេហដ្ឋាន។ នេះមិនមែនជាការគាបសង្កត់ទេ ប៉ុន្តែជាការផ្តល់មេត្តាធម៌ដល់បុរស និងការបែងចែកភារកិច្ចជីវិតឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ជនជាតិចិន ដែលជាប្រជាជាតិមានអារ្យធម៌ចំណាស់ បានអនុវត្តការរឹតជើងកូនស្រី ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេដើរហើរច្រើន ដែលអាចនាំឱ្យខូចកិត្តិយសគ្រួសារ។ នេះគឺជាកិត្តិយសដែលប្រជាជនបូព៌ាឱ្យតម្លៃ ខុសពីជនជាតិលោកខាងលិចដែលគិតតែពីសម្ភារៈនិយម។ ច្បាប់ឥស្លាមក៏បានបញ្ជាឱ្យមានការពិចារណាលើភាពសមស្រប (កាហ្វាអះ) ក្នុងការរៀបការ ដែលជាមេត្តាធម៌សម្រាប់បុរសផងដែរ។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានមើលរំលងចំណុចនេះ ដោយតម្រូវតែបុរសឱ្យសមស្របនឹងស្ត្រី ប៉ុន្តែការពិចារណាលើភាពសមស្របរបស់ស្ត្រីចំពោះបុរស ក៏មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សុភមង្គលគ្រួសារ។

កិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំបួន

បន្ទាប់មក គឺការជួបជុំលើកទីដប់ និងទីដប់មួយ។

កិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំបួន បន្តដោយកិច្ចប្រជុំលើកទីដប់ និងទីដប់មួយ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៧ ខែហ្ស៊ុលក្អីដាស់ ឆ្នាំ១៣១៦ នៅព្រឹកថ្ងៃដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ សមាគមបានបើកកិច្ចប្រជុំ ហើយលេខាធិការគឺលោក សៃយីដ អាល់ហ្វូរ៉ាទី បានអានកំណត់ហេតុនៃកិច្ចពិភាក្សានៅថ្ងៃមុន ស្របតាមបទបញ្ជាដែលបានកំណត់។ លោកប្រធានបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ថ្ងៃនេះ យើងនឹងអានលក្ខន្តិកៈរបស់សមាគម។ បងប្អូនទាំងអស់គ្នាបានជ្រាបរួចមកហើយតាមរយៈការអានសេចក្តីណែនាំដែលគណៈកម្មាធិការបានរៀបចំឡើងថា លក្ខន្តិកៈនេះបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងឋានៈជាលក្ខន្តិកៈបណ្តោះអាសន្ន រហូតដល់សមាគមអចិន្ត្រៃយ៍ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការអនុញ្ញាតពីអល់ឡោះ ហើយចាប់ផ្តើមបំពេញមុខងាររបស់ខ្លួន។ នៅពេលនោះ សមាគមនឹងពិនិត្យឡើងវិញ និងយកចិត្តទុកដាក់លើការអនុវត្តវាឱ្យស្របទៅនឹងតម្រូវការ និងបទពិសោធន៍ជាក់ស្តែង រួចទើបដាក់ជូនមហាសន្និបាតដែលនឹងត្រូវលើកឡើងនៅក្នុងនោះ។ ប្រសិនបើមហាសន្និបាតអនុម័ត នោះវានឹងក្លាយជាលក្ខន្តិកៈដ៏រឹងមាំ។ ដូច្នេះ សូមយើងអានខ្លឹមសារនៃលក្ខន្តិកៈនេះម្តងមួយចំណុចៗ។ ប្រសិនបើបងប្អូនណាម្នាក់មានមតិយោបល់លើចំណុចណាមួយ សូមលើកឡើងនៅពេលដែលចំណុចនោះត្រូវបានអាន។ បន្ទាប់ពីការពិភាក្សា វានឹងត្រូវទទួលយក បដិសេធ ឬកែសម្រួលដោយផ្អែកលើសំឡេងភាគច្រើន។ ក្នុងករណីណាក៏ដោយ ការពិភាក្សានឹងត្រូវកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅកំណត់ហេតុដាច់ដោយឡែកមួយ ដើម្បីទុកជាការពន្យល់អំពីបញ្ហាផ្សេងៗ ដែលអាចយកមកពិនិត្យមើលវិញបាននៅពេលចាំបាច់»។ បន្ទាប់មក លោកប្រធានបានបញ្ជាឱ្យអានសេចក្តីណែនាំនៃលក្ខន្តិកៈ ហើយវាត្រូវបានអានរួចរាល់។ ការពិភាក្សាបានកើតឡើងលើបញ្ហា និងចំណុចមួយចំនួននៃលក្ខន្តិកៈនោះ។ លោកអ្នកត្រួតពិនិត្យជនជាតិទួរគី ដែលជាប្រធានគណៈកម្មាធិការ បានទទួលបន្ទុកផ្តល់ការពន្យល់ចាំបាច់អំពីគោលបំណងដែលគណៈកម្មាធិការបានកំណត់ទុកក្នុងនោះ។ ជាលទ្ធផល ខ្លឹមសារភាគច្រើននៃលក្ខន្តិកៈត្រូវបានទទួលយក ហើយខ្លះទៀតត្រូវបានកែសម្រួល ដោយមានការកត់ត្រាការពិភាក្សាទុកដោយឡែក។ ការពិភាក្សាលើលក្ខន្តិកៈនេះបានចំណាយពេលពេញមួយកិច្ចប្រជុំនៅថ្ងៃនោះ ក៏ដូចជាកិច្ចប្រជុំលើកទីដប់ ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៨ នៃខែដដែល និងកិច្ចប្រជុំលើកទីដប់មួយ ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅនៅល្ងាចថ្ងៃអាទិត្យ ពោលគឺយប់ថ្ងៃចន្ទ។