ការប្រមូលផ្តុំសំបុត្រ និងសារលិខិតឥស្លាម

សៀវភៅ «ចាមៀកអាល់រ៉ាសាអ៊ីល» (បណ្តុំសារលិខិតនិងសន្ធិសញ្ញា) ដោយសេក្ខុលឥស្លាមតាហ្គីយុទ្ទីនអាប៊ូអាល់អាប់បាសអាហ៍ម៉ាត់ពិនអាប់ដុលហាលីមពិនតៃមីយ៉ះហ៍អាល់ហាររ៉ានី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៧២៨ នៃមហាសករាជឥស្លាម)។ រៀបរៀងនិងផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយបណ្ឌិតមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) រ៉ាសាដសាលីម។ បោះពុម្ពដោយគ្រឹះស្ថានដារអាល់អាត្វា - រីយ៉ាដ។ ចំនួន ២ ភាគ [ការរៀបចំលេខកូដស្របតាមសៀវភៅបោះពុម្ពដើម]។

សារលិខិតទី ១៖ ស្តីពីការចុះចូលការគោរពប្រតិបត្តិនិងការក្រាបថ្វាយបង្គំនៃវត្ថុនិងសព្វសត្វទាំងអស់ចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ (Risalah fi Qunut អាល់-Ashya' Kulliha lillah Ta'ala) ដោយសេក្ខុលឥស្លាមអ៊ីប៊នតៃមីយ៉ះហ៍។

ជំពូកស្តីពីការចុះចូល (Qunut) របស់វត្ថុនិងសព្វសត្វទាំងអស់ចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ភាពចុះចាញ់ក្នុងសាសនា (Islam) ការក្រាបថ្វាយបង្គំ (Sujud) និងការសរសើរតម្កើង (Tasbih) របស់ពួកវាចំពោះទ្រង់។

ការលើកឡើងអំពីពាក្យ «អាល់គូនូត» (អាល់-Qunut - ការចុះចូលនិងការគោរពប្រតិបត្តិយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន) នៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន។

ការលើកឡើងអំពីភាពចុះចាញ់និងចុះចូល (អាល់-Islam) របស់អ្វីៗទាំងអស់នៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ។

ក្នុងនាមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ មហាអាណិតស្រឡាញ់មហាសប្បុរស។ ពួកយើងសុំជំនួយពីទ្រង់និងពឹងផ្អែកលើអំណាចរបស់ទ្រង់។ ការសរសើរទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះ ﷻ ម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងមូលហើយសូមអល់ឡោះ ﷻ ប្រទានពរនិងសន្តិភាពដល់លោកម្ចាស់របស់យើងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ ក្រុមគ្រួសារនិងបណ្តាសាហាវ៉ាត់ទាំងអស់។ ជំពូកស្តីពីការចុះចូល (Qunut) របស់សព្វវត្ថុចំពោះអល់ឡោះ ﷻ ភាពចុះចាញ់ (Islam) ការក្រាបថ្វាយបង្គំ (Sujud) និងការសរសើរតម្កើង (Tasbih) របស់ពួកវា៖ អល់ឡោះ ﷻ បានរំលឹកនូវលក្ខណ៖ទាំងបួនយ៉ាងនេះនៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន៖ ១. ពាក្យគូនូត (ការចុះចូល)៖ - «ហើយពួកគេបាននិយាយថា៖ អល់ឡោះបានយកបុត្រ! ទ្រង់មហាស្អាតស្អំផុតពីការចោទប្រកាន់នេះផ្ទុយទៅវិញអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅលើផ្ទៃមេឃនិងផែនដីគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទ្រង់ហើយទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែចុះចូល (កានីទូន) ចំពោះទ្រង់។ ទ្រង់ជាអ្នកបង្កើតផ្ទៃមេឃនិងផែនដីយ៉ាងល្អឯកឥតខ្ចោះហើយនៅពេលដែលទ្រង់កំណត់កិច្ចការណាមួយទ្រង់គ្រាន់តែមានបន្ទូលទៅកាន់វាថា៖ ចូរក្លាយជា! នោះវាក៏ក្លាយជាភ្លាម» (២:១១៦-១១៧)។ - «ហើយអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទ្រង់ហើយទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែចុះចូលចំពោះទ្រង់។ ហើយទ្រង់គឺជាអ្នកដែលចាប់ផ្តើមការបង្កើតដំបូងបន្ទាប់មកទ្រង់នឹងបង្កើតវាឡើងវិញហើយកិច្ចការនេះកាន់តែងាយស្រួលបំផុតសម្រាប់ទ្រង់» (៣០:២៦-២៧)។ ២. ពាក្យឥស្លាម (ការចុះចាញ់)៖ - «តើពួកគេចង់បានសាសនាផ្សេងក្រៅពីសាសនារបស់អល់ឡោះឬ? ខណ៖ដែលអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីបានចុះចាញ់ចំពោះទ្រង់ដោយស្ម័គ្រចិត្តនិងដោយបង្ខំហើយពួកគេទាំងអស់នឹងត្រូវវិលត្រឡប់ទៅកាន់ទ្រង់វិញ» (៣:៨៣)។ ៣. ពាក្យស៊ូជូត (ការក្រាបថ្វាយបង្គំ)៖ - «ហើយអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីសុទ្ធតែក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះអល់ឡោះដោយស្ម័គ្រចិត្តនិងដោយបង្ខំព្រមទាំងស្រមោលរបស់ពួកវាទាំងនៅពេលព្រឹកនិងពេលល្ងាច» (១៣:១៥)។ - «តើពួកគេមិនបានមើលទៅអ្វីៗដែលអល់ឡោះបានបង្កើតទេឬដែលស្រមោលរបស់វាផ្អៀងទៅខាងស្តាំនិងខាងឆ្វេងដោយក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះអល់ឡោះទាំងបន្ទាបខ្លួននោះ?» (១៦:៤៨)។

ការបន្តលើកឡើងអំពីការក្រាបថ្វាយបង្គំនិងការសរសើរតម្កើង (Tasbih) របស់សព្វវត្ថុចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ៖ - បន្ទូលអល់ឡោះ៖ «ហើយចំពោះអល់ឡោះអ្វីៗដែលមាននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីទាំងសត្វលោកនិងបណ្តាម៉ាឡាអ៊ីកាត់សុទ្ធតែក្រាបថ្វាយបង្គំហើយពួកគេមិនមានភាពក្រអឺតក្រទមឡើយ» (១៦:៤៩)។ - «តើអ្នកមិនឃើញទេថាចំពោះអល់ឡោះអ្វីៗដែលមាននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទផ្កាយភ្នំដើមឈើសត្វពាហន៖ និងមនុស្សជាច្រើនសុទ្ធតែក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះទ្រង់...» (២២:១៨)។ ៤. ពាក្យតាសប៊ីហ៍ (ការសរសើរតម្កើង)៖ - «ផ្ទៃមេឃទាំងប្រាំពីរបឋពនិងផែនដីព្រមទាំងអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងនោះសុទ្ធតែសរសើរតម្កើងទ្រង់ហើយគ្មានអ្វីមួយឡើយលើកលែងតែសរសើរតម្កើងដោយការសរសើរចំពោះទ្រង់ក៏ប៉ុន្តែពួកអ្នកមិនយល់អំពីការសរសើរតម្កើងរបស់ពួកវាឡើយពិតប្រាកដណាស់ទ្រង់ជាអ្នកមហាអត់ធ្មត់មហាអភ័យទោស» (១៧:៤៤)។ - គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានបានបើកក្បាលជំពូក (ស៊ូរ៉ាត់) ចំនួនប្រាំដោយការបញ្ជាក់ពីការសរសើរតម្កើងរបស់អ្វីៗទាំងអស់នៅលើមេឃនិងផែនដី (ស៊ូរ៉ាត់អាល់ហាសើរ, អាល់សាហ្វ, អាល់ហាឌីដ, អាល់ជូមូអាហ៍, និងអាល់តាហ្កាប៊ុន)។ - «តើអ្នកមិនឃើញទេថាអល់ឡោះត្រូវបានសរសើរតម្កើងដោយអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីព្រមទាំងហ្វូងសត្វស្លាបដែលលាតស្លាបហើរដែលពួកវានីមួយៗសុទ្ធតែបានដឹងអំពីការសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ)និងការសរសើរតម្កើងរបស់វា» (២៤:៤១)។ ការបដិសេធដាច់ខាតចំពោះការចោទប្រកាន់ថាអល់ឡោះមានបុត្រ៖ បន្ទូលអល់ឡោះ «ហើយពួកគេបាននិយាយថាអល់ឡោះបានយកបុត្រ! ទ្រង់មហាស្អាតស្អំផុតពីការចោទប្រកាន់នេះ...» (២:១១៦) គឺស្របគ្នានឹងបន្ទូលនៅស៊ូរ៉ាត់ម៉ារយ៉ាំ (១៩:៨៨-៩៥) ដែលបញ្ជាក់ថាការចោទប្រកាន់នេះជាទង្វើដ៏អាក្រក់បំផុតដែលស្ទើរតែធ្វើឱ្យផ្ទៃមេឃប្រេះបែកផែនដីបែកខ្ញែកនិងភ្នំរលំរលាយ។ គ្មានអ្វីមួយនៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីឡើយលើកលែងតែត្រូវមកកាន់អល់ឡោះមហាអាណិតស្រឡាញ់ក្នុងនាមជា «ខ្ញុំបម្រើ» (Abdan) ទាំងស្រុងដោយគ្មានភាពជាបុត្រឬជាដៃគូឡើយ! ដូចគ្នានេះដែរបន្ទូលនៅស៊ូរ៉ាត់យូនូស (១០:៦៨) បញ្ជាក់ថាទ្រង់ជាអ្នកមហាសម្បូរសប្បាយមិនត្រូវការបុត្រឡើយ។

ការបន្តវិភាគលើគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននិងភាសាវិទ្យានៃពាក្យ «អាល់គូនូត»៖ បន្ទូលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បដិសេធការមានបុត្រ៖ «ផ្ទុយទៅវិញពួកគេគឺជាខ្ញុំបម្រើដ៏មានកិត្តិយស... ហើយពួកគេខ្លាចរអាដោយសារការកោតញញើតចំពោះទ្រង់» (២១:២៦-២៨)។ អត្ថន័យនៃពាក្យ «អាល់គូនូត» (អាល់-Qunut) ក្នុងភាសាអារ៉ាប់៖ - នៅក្នុងភាសាវិទ្យាពាក្យ «គូនូត» មានន័យថា៖ «ការបន្តគោរពប្រតិបត្តិដោយខ្ជាប់ខ្ជួន» (Dawam អាល់-Ta'ah)។ - អ្នកដែលកំពុងសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ) នៅពេលដែលគេឈរយូរឱនរ៉ូកួអ៍យូរឬក្រាបស៊ូជូតយូរនោះគេត្រូវបានចាត់ទុកថាជា «អ្នកមានគូនូត» (Qanit) នៅក្នុងគ្រប់សភាពទាំងអស់នោះដូចបន្ទូលអល់ឡោះថា៖ «តើអ្នកណាដែលចុះចូល (កានីត) នៅពេលរាត្រីដោយក្រាបថ្វាយបង្គំនិងឈរសឡាត...» (៣៩:៩)។ អល់ឡោះបានហៅបុគ្គលនោះថាជាអ្នកចុះចូលទាំងនៅក្នុងពេលក្រាបស៊ូជូតនិងពេលឈរ។ - នៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)សាហ៊ីហ៍ព្យាការី ﷺ ត្រូវបានគេសួរថា៖ «តើសឡាតបែបណាដែលប្រសើរបំផុត?» ទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា៖ «គឺសឡាតដែលមានគូនូតវែង» (Tulu អាល់-Qunut) ដែលមានន័យថាការឈរយូរការរ៉ូកួអ៍យូរនិងការស៊ូជូតយូរប្រកបដោយតុល្យភាពដូចការសឡាតរបស់ព្យាការី ﷺ។ - បន្ទូលអល់ឡោះ៖ «ពិតប្រាកដណាស់អ៊ីប្រាហ៊ីមគឺជាគំរូដ៏ល្អជាអ្នកចុះចូល (កានីត) ចំពោះអល់ឡោះប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសច្ចភាព» (១៦:១២០) និង «បណ្តាស្ត្រីល្អប្រពៃគឺជាស្ត្រីដែលចុះចូលគោរពប្រតិបត្តិ (កានីតាត)» (៤:៣៤) និង «បណ្តាអ្នកមូស្លីមប្រុសស្រីអ្នកមានជំនឿប្រុសស្រីនិងអ្នកចុះចូលប្រុសស្រី...» (៣៣:៣៥)។ ទស្សន៖របស់បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញភាសាវិទ្យា៖ - អ៊ីប៊នគុតៃបះហ៍ (Ibn Qutaybah)៖ មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃពាក្យគូនូតគឺ «ការគោរពប្រតិបត្តិ» (អាល់-Ta'ah) ពីព្រោះរាល់ទង្វើសឡាតការឈរនិងការបួងសួងសុទ្ធតែកើតចេញពីការគោរពប្រតិបត្តិ។ - អាល់ហ្សាជ្ជាច (អាល់-Zajjaj) និងអាប៊ូអាល់ហ្វារ៉ាចអ៊ីប៊នអាល់ចាវហ្ស៊ី៖ យល់ឃើញថាគូនូតមានន័យពីរគឺការឈរនិងការគោរពប្រតិបត្តិ។ - ការឆ្លើយតបបដិសេធរបស់សេក្ខុលឥស្លាមអ៊ីប៊នតៃមីយ៉ះហ៍៖ ទស្សន៖ដែលថាគូនូតគ្រាន់តែមានន័យថាការឈរធម្មតាគឺជាទស្សន៖ខ្សោយ! មនុស្សម្នាក់ដែលកំពុងដើរឬឈរធ្វើការងារលោកិយមិនត្រូវបានគេហៅថាជាអ្នកកានីត (Qanit) ឡើយ។ គេត្រូវបានហៅថាជាអ្នកកានីតលុះត្រាតែគេជាអ្នកគោរពប្រតិបត្តិនិងថ្វាយបង្គំអល់ឡោះ ﷻ។ បន្ទូលអល់ឡោះថា «ហើយចូរពួកអ្នកឈរចំពោះអល់ឡោះក្នុងភាពជាអ្នកចុះចូល (កានីទីន)» (២:២៣៨) បញ្ជាក់ថាគូនូតគឺជាគុណសម្បត្តិនៃការគោរពប្រតិបត្តិនិងចុះចូលនៅក្នុងការឈរមិនមែនគ្រាន់តែជាការឈរជើងទទេនោះឡើយ។

ការបញ្ជាក់លម្អិតរបស់សេក្ខុលឥស្លាមអ៊ីប៊នតៃមីយ៉ះហ៍ជុំវិញពាក្យ «គូនូត» គឺជាការគោរពប្រតិបត្តិ (អាល់-Ta'ah)៖ ពាក្យដែលគេនិយមនិយាយថាគូនូតសំដៅលើការបួងសួង (ទូអា) ពេលឈរសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ) គឺជាវាក្យស័ព្ទបច្ចេកទេសជាក់លាក់របស់អ្នកច្បាប់ហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍ (Fuqaha') ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននិងភាសាអារ៉ាប់ដើមពាក្យគូនូតគឺមានន័យដាច់ខាតថា «ការគោរពប្រតិបត្តិ» (អាល់-Ta'ah) ឬ «ការគោរពប្រតិបត្តិជាប់ជាប្រចាំ» (អាល់-Ta'ah អាល់-Da'imah)។ ហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)និងការបកស្រាយរបស់អ្នកប្រាជ្ញសាឡាហ្វ៖ - ហាឌីសរាយការណ៍ដោយអ៊ីប៊នអាប៊ីហាតិមពីអាប៊ូសាអ៊ីដអាល់ឃុឌរី ﵁ ថារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «រាល់ពាក្យគូនូតទាំងអស់ដែលត្រូវបានរំលឹកនៅក្នុងគម្ពីរគួរអានគឺមានន័យថាការគោរពប្រតិបត្តិ (អាល់-Ta'ah)»។ - អ៊ីប៊នអាប់បាស ﵁ បានបកស្រាយខគម្ពីរ «បណ្តាស្ត្រីល្អប្រពៃគឺជាស្ត្រីដែលចុះចូល (កានីតាត)» (៤:៣៤) ថាមានន័យថា៖ ស្ត្រីដែលគោរពប្រតិបត្តិ (Muti'at)។ - មុចាហ៊ីដ, អ៊ីគ្រីម៉ះហ៍, អាប៊ូម៉ាលិក, អាត្វា, ក្វាតាដះហ៍, និងអាល់ស៊ូដឌីសុទ្ធតែបានបកស្រាយដូចគ្នាថាគូនូតគឺការគោរពប្រតិបត្តិ។ - ម៉ូក្វាទិលពិនហៃយ៉ានបានបកស្រាយថា៖ គោរពប្រតិបត្តិចំពោះអល់ឡោះនិងស្វាមីរបស់ខ្លួនក្នុងកិច្ចការល្អត្រឹមត្រូវ។ - សាអ៊ីដពិនជូបែរបានបកស្រាយពាក្យ «បណ្តាអ្នកចុះចូលជាបុរសនិងស្ត្រី» (៣៣:៣៥) ថា៖ បណ្តាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិជាបុរសនិងស្ត្រី។ - អាប៊ូអាល់អាលីយ៉ះហ៍និងអាល់អ៊ោហ្សាអ៊ីបានបកស្រាយបន្ទូលទៅកាន់ម៉ារយ៉ាំ ﵂ ថា «ឱម៉ារយ៉ាំចូរនាងចុះចូល (អ៊ីក្នូទី) ចំពោះម្ចាស់របស់នាង» (៣:៤៣) ថា៖ នាងបានឈរឱនរ៉ូកួអ៍និងក្រាបស៊ូជូតនៅក្នុងកន្លែងថ្វាយបង្គំរបស់នាងរហូតដល់ជើងរបស់នាងឡើងហើមជាំ។ - អាល់ហាសានអាល់បាស្រ៊ីបានបកស្រាយថា៖ ចូរគោរពប្រតិបត្តិចំពោះម្ចាស់របស់នាង។ - អាប់ឌុលឡោះអ៊ីប៊នម៉ាសអ៊ូដ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកចុះចូល (អាល់-Qanit) គឺជាបុគ្គលដែលគោរពប្រតិបត្តិចំពោះអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់»។

ផ្នែកបន្ត៖ ការបកស្រាយពិស្តារលើទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញបកស្រាយគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន (Mufassirin) ជុំវិញទម្រង់ទាំងឡាយនៃពាក្យ «អាល់គូនូត»។

ការរាយការណ៍របស់អ៊ីប៊នអាប៊ីហាតិមជុំវិញទម្រង់នៃការបកស្រាយពាក្យគូនូត (អាល់-Qunut) នៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន។

នេះគឺជាការបកស្រាយរបស់អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ដើម (Salaf) រួមមានបណ្តាសាហាវ៉ាត់អ្នកបន្តវេននិងអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយជុំវិញពាក្យគូនូតនៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន។ ពួកលោកក៏បានបកស្រាយពាក្យគូនូតនៅក្នុងបន្ទូលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ថា «ផ្ទុយទៅវិញអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅលើផ្ទៃមេឃនិងផែនដីគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទ្រង់ហើយទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែចុះចូល (កានីទូន) ចំពោះទ្រង់» (២:១១៦) ផងដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែការបកស្រាយរបស់ពួកលោកមានលក្ខណ៖ខុសៗគ្នាដោយសារតែពួកលោកសង្កេតឃើញថាមនុស្សនិងជិនមួយចំនួនបានល្មើសនឹងបទបញ្ជាសាសនា (Amr Shar'i) ដូច្នេះអ្នកប្រាជ្ញនីមួយៗបានលើកឡើងនូវទម្រង់នៃការចុះចូលដែលគ្របដណ្តប់លើសត្វលោកទាំងអស់។ ទម្រង់ទីមួយនៃការបកស្រាយរបស់អ៊ីប៊នអាប៊ីហាតិម៖ ការគោរពប្រតិបត្តិ (អាល់-Ta'ah)៖ - ហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)លើកឡើងថា៖ «រាល់ពាក្យគូនូតទាំងអស់ក្នុងគម្ពីរគួរអានគឺមានន័យថាការគោរពប្រតិបត្តិ»។ - មុចាហ៊ីដ (Mujahid) បានបកស្រាយពាក្យ «កានីទូន» (Qanitun) ថា៖ «ជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ»។ លោកបានពន្យល់ថាការគោរពប្រតិបត្តិរបស់អ្នកក្បត់សាសនាគឺតាមរយ៖ការក្រាបថ្វាយបង្គំនៃស្រមោលរបស់គេទោះបីជាគេស្អប់ខ្ពើមក៏ដោយ។ - នៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍មួយទៀតមុចាហ៊ីដបានពន្យល់ពាក្យ «ទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែចុះចូលចំពោះទ្រង់» ថា៖ នៅពេលដែលអល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ «ចូរក្លាយជាមនុស្ស!» វាក៏ក្លាយជាមនុស្ស, ហើយនៅពេលទ្រង់មានបន្ទូលថា «ចូរក្លាយជាសត្វលា!» វាក៏ក្លាយជាសត្វលា។ ដូច្នេះមុចាហ៊ីដបានបកស្រាយការចុះចូលនេះថាជា «ការចុះចូលចំពោះបទបញ្ជាបង្កើតលោក» (អាល់-Amr អាល់-Kawni) ស្របតាមបន្ទូលអល់ឡោះថា «ពិតប្រាកដណាស់បទបញ្ជារបស់ទ្រង់នៅពេលដែលទ្រង់មានបំណងលើអ្វីមួយទ្រង់គ្រាន់តែមានបន្ទូលទៅកាន់វាថា៖ ចូរក្លាយជា! នោះវាក៏ក្លាយជាភ្លាម» (៣៦:៨២) ដែលគ្មានសត្វលោកណាមួយអាចគេចផុតពីបទបញ្ជានេះបានឡើយ!

ព្យាការី ﷺ តែងតែមានប្រសាសន៍បួងសួងថា៖ «ខ្ញុំសូមជ្រកកោននឹងបន្ទូលដ៏ល្អឥតខ្ចោះរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ដែលគ្មានមនុស្សល្អឬមនុស្សអាក្រក់ណាអាចរំលងផុតបានឡើយ»។ ចម្លើយទាំងបីរបស់អ្នកប្រាជ្ញ (តាមការដកស្រង់របស់អ៊ីប៊នអាល់អាន់បារីនិងអាប៊ូអាល់ហ្វារ៉ាច) ចំពោះសំណួរថា៖ តើខគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)នេះមានលក្ខណ៖ទូទៅដូចម្តេចបើមានមនុស្សជាច្រើនមិនគោរពតាមអល់ឡោះ? ១. ពាក្យនេះមានទម្រង់ខាងក្រៅទូទៅតែមានអត្ថន័យជាក់លាក់សំដៅលើ «បណ្តាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ»។ ២. ពួកអ្នកក្បត់សាសនាគឺស្រមោលរបស់ពួកគេបានក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះអល់ឡោះនៅពេលព្រឹកនិងពេលល្ងាចដូច្នេះហើយទើបពាក្យគូនូតត្រូវភ្ជាប់ទៅកាន់ពួកគេ។ ៣. រាល់សត្វលោកទាំងអស់សុទ្ធតែជាអ្នកចុះចូលចំពោះអល់ឡោះតាមរយ៖ស្លាកស្នាមនៃការបង្កើតរបស់ទ្រង់នៅលើរូបកាយរបស់ពួកគេនិងការអនុវត្តច្បាប់ធម្មជាតិរបស់ទ្រង់មកលើពួកគេដែលជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពជាម្ចាស់របស់ទ្រង់។ ទម្រង់ទីពីរនៃការបកស្រាយរបស់អ៊ីប៊នអាប៊ីហាតិម៖ សឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ) (អាល់-សឡាត)៖ អ៊ីប៊នអាប៊ីហាតិមបានរាយការណ៍ពីអ៊ីប៊នអាប់បាស ﵁ ថា៖ ពាក្យ «កានីទូន» (Qanitun) មានន័យថា៖ «ជាអ្នកដែលធ្វើសឡាត» (Musallun)។

សេក្ខុលឥស្លាមអ៊ីប៊នតៃមីយ៉ះហ៍បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការបកស្រាយថាគូនូតជាសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ) គឺដូចគ្នានឹងការពិពណ៌នាអំពីការក្រាបថ្វាយបង្គំនិងការសរសើរតម្កើងរបស់សព្វវត្ថុដូចបន្ទូលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ថា «សព្វសត្វនិងសព្វវត្ថុទាំងអស់សុទ្ធតែដឹងអំពីការសឡាតនិងការសរសើរតម្កើងរបស់វា» (២៤:៤១)។ ទម្រង់ទីបីនៃការបកស្រាយ៖ ការទទួលស្គាល់ភាពជាខ្ញុំបម្រើ (អាល់-Iqrar bil-'Ubudiyyah)៖ អ៊ីប៊នអាប៊ីហាតិមបានរាយការណ៍ពីអ៊ីគ្រីម៉ះហ៍និងអាប៊ូម៉ាលិកថា៖ ពាក្យ «កានីទូន» មានន័យថា៖ «ជាអ្នកដែលទទួលស្គាល់ភាពជាខ្ញុំបម្រើចំពោះអល់ឡោះ»។ - នេះគឺជាការបញ្ជាក់អំពី «ធម្មជាតិដើមពីកំណើត» (អាល់-Fitrah) ដែលមនុស្សលោកទាំងអស់ត្រូវបានបង្កើតឡើងមកដោយទទួលស្គាល់ថាអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់ពួកគេស្របតាមបន្ទូលអល់ឡោះស្តីពីការសច្ចាប្រណិធានដើម៖ «ហើយនៅពេលដែលម្ចាស់របស់អ្នកបានយកកូនចៅអារដាមចេញពីខ្នងរបស់ពួកគេហើយឱ្យពួកគេធ្វើសក្ខីកម្មលើខ្លួនឯងថា៖ តើខ្ញុំមិនមែនជាម្ចាស់របស់ពួកអ្នកទេឬ? ពួកគេបានឆ្លើយថា៖ ពិតប្រាកដណាស់!» (៧:១៧២) និងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ព្យាការី ﷺ៖ «រាល់ទារកដែលកើតមកសុទ្ធតែកើតមកលើធម្មជាតិដើមដ៏បរិសុទ្ធ (ហ្វីត្រោះហ៍)»។ - ហាឌីសត្រឹមត្រូវរបស់អាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះហ៍ (Tirmidhi) និងអ៊ូមើរអ៊ីប៊នអាល់ខាត់ត្វ (មូវ៉ាត់ត៏') បញ្ជាក់ថាអល់ឡោះបានយកពូជពង្សមនុស្សលោកមកបង្ហាញដល់អារដាម ﵇ និងបែងចែករវាងអ្នកឋានសួគ៌និងអ្នកនរក។ - ចំណេះដឹងនិងការទទួលស្គាល់ព្រះបង្កើតគឺជា «ចំណេះដឹងពីធម្មជាតិដើមដ៏ចាំបាច់» (Daruri Fitri) នៅក្នុងក្រអៅបេះដូងរបស់មនុស្ស។ ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះមានធម្មជាតិដើមខូចខាតទើបត្រូវការការព្យាបាលនិងការត្រិះរិះពិចារណា។ - ការទម្លាយទស្សន៖របស់ពួកចាហ៍មីយ៍និងអ្នកកាឡាមមួយចំនួន៖ ពួកគេអះអាងខុសឆ្គងថាចំណេះដឹងលើអល់ឡោះមិនអាចកើតឡើងពីកំណើតបានឡើយគឺត្រូវតែឆ្លងកាត់ការគិតស្រាវជ្រាវ (Kasb)។ ការអះអាងនេះគឺខុសពីព្រោះការសាកល្បងនិងការបញ្ជូនព្យាការីគឺដើម្បីអំពាវនាវឱ្យមនុស្សគោរពថ្វាយបង្គំអល់ឡោះតែមួយដោយមិនបង្កើតដៃគូមិនមែនដើម្បីទាមទារឱ្យគេទៅស្វែងរកវត្តមានរបស់ព្រះបង្កើតនោះឡើយ។ សូម្បីតែហ្វៀរអ៊ោន (Pharaoh) និងអ៊ីព្លីស (Iblis) ក៏ដឹងច្បាស់ក្នុងចិត្តថាអល់ឡោះជាព្រះបង្កើតដែរប៉ុន្តែពួកគេបានក្បត់ដោយសារភាពក្រអឺតក្រទមអំនួតនិងការបដិសេធ (Juhud wa Istikbar) ស្របតាមបន្ទូលអល់ឡោះថា «ហើយពួកគេបានបដិសេធវាទាំងដែលចិត្តរបស់ពួកគេជឿជាក់យ៉ាងច្បាស់ដោយសារតែការជិះជាន់និងអំនួត» (២៧:១៤)។

ទម្រង់ទីបួននៃការបកស្រាយពាក្យគូនូត៖ ការឈរនៅចំពោះមុខអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)នៅថ្ងៃរស់ឡើងវិញ (អាល់-Qiyam Yawm អាល់-Qiyamah)។

ហេតុដូច្នេះហើយទើបអ្នកប្រាជ្ញធំៗដូចជាវ៉ាគីអ៍អ៊ីប៊នអាល់ចាររ៉ាហ៍ (Waki' ibn អាល់-Jarrah) និងអាហ៍ម៉ាត់អ៊ីប៊នហាន់បាល់ (Ahmad ibn Hanbal) បានប្រកាសកាត់កាលអ្នកដែលប្រកាន់តាមទ្រឹស្តីខុសឆ្គងរបស់ពួកចាហ៍មីយ៍ថាជាអ្នកក្បត់សាសនាដូចដែលមានរៀបរាប់ពិស្តារក្នុងកន្លែងដទៃ។ ទម្រង់ទីបួននៃការបកស្រាយរបស់អ៊ីប៊នអាប៊ីហាតិម៖ ការឈរនៅថ្ងៃរស់ឡើងវិញ៖ រាយការណ៍ពីអាល់រ៉ាប៊ីពិនអាណាស់ថា៖ ពាក្យ «កានីទូន» (Qanitun) មានន័យថា៖ អ្វីៗទាំងអស់សុទ្ធតែឈរនៅចំពោះមុខអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)នៅថ្ងៃរស់ឡើងវិញ។ ទម្រង់ទីប្រាំនៃការបកស្រាយ៖ សម្តីនៃភាពស្មោះត្រង់ (Qawl អាល់-Ikhlas)៖ រាយការណ៍ពីសាអ៊ីដពិនជូបែរថា៖ «ទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែចុះចូលចំពោះទ្រង់» គឺតាមរយ៖ការសារភាពសម្តីនៃភាពស្មោះត្រង់។ - សេក្ខុលឥស្លាមអ៊ីប៊នតៃមីយ៉ះហ៍បានពន្យល់ថា៖ ប្រសិនបើបំណងនៃការសារភាពនេះគឺការទទួលស្គាល់ថាអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់ពួកគេនិងការដែលពួកគេបួងសួងទៅកាន់អល់ឡោះនៅពេលជួបគ្រោះអាសន្ននោះវាគឺស្របគ្នានឹងការបកស្រាយរបស់អ៊ីគ្រីម៉ះហ៍ដែរ។

ការចងក្រងទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញបកស្រាយគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន (Aqwal អាល់-Mufassirin) ជុំវិញពាក្យគូនូត។

ការបន្តពិភាក្សាលើភាពជាក់លាក់និងភាពទូទៅនៃពាក្យគូនូត៖ ភាពស្មោះត្រង់ (Ikhlas) ក្នុងការគោរពថ្វាយបង្គំដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានបញ្ជាគឺមានតែអ្នកមានជំនឿពិតប្រាកដប៉ុណ្ណោះដែលបានអនុវត្ត។ ដូច្នេះអ្នកដែលបកស្រាយថាខគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)នេះមានលក្ខណ៖ជាក់លាក់ (Khas) គឺសំដៅលើអ្នកមានជំនឿ។ ទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញបកស្រាយគម្ពីរ (អាល់ហ្សាអ៍ឡាប៊ីនិងអាល់បាហ្កាវី)៖ - អាល់បាហ្កាវី (អាល់-Baghawi) បានលើកឡើងថាពាក្យ «កានីទូន» (Qanitun) មានទស្សន៖ធំៗ៖ ១. មុចាហ៊ីដ, អាត្វា, និងអាល់ស៊ូដឌី៖ មានន័យថា «ជាអ្នកគោរពប្រតិបត្តិ» (Muti'un)។ ២. អ៊ីគ្រីម៉ះហ៍និងម៉ូក្វាទិល៖ មានន័យថា «ជាអ្នកទទួលស្គាល់ភាពជាខ្ញុំបម្រើ» (Muqirruna bil-'Ubudiyyah)។ ៣. អ៊ីប៊នកៃសាន៖ មានន័យថា «ជាអ្នកឈរធ្វើសក្ខីកម្ម» ហើយឫសនៃពាក្យគូនូតគឺការឈរ។ ព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «សឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ)ដែលប្រសើរបំផុតគឺសឡាតដែលមានគូនូតវែង»។ តើការចុះចូលមានលក្ខណ៖ជាក់លាក់ឬទូទៅ? - ទស្សន៖ទីមួយ (ជាក់លាក់ - Khas)៖ ម៉ូក្វាទិលនិងអ៊ីប៊នអាប់បាសយល់ឃើញថាសំដៅជាក់លាក់លើព្យាការីអ៊ូហ្សែរ, ព្យាការីអ៊ីសា, និងបណ្តាម៉ាឡាអ៊ីកាត់ឬសំដៅលើអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិចំពោះទ្រង់ប៉ុណ្ណោះ។ - ទស្សន៖ទីពីរ (ទូទៅ - 'Amm)៖ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ឃើញថាខគម្ពីរនេះមានលក្ខណ៖ទូទៅគ្របដណ្តប់លើសត្វលោកនិងសព្វវត្ថុទាំងអស់ពីព្រោះពាក្យ «គុល្លុន» (Kull - ទាំងអស់) បញ្ជាក់ពីការគ្របដណ្តប់ដោយគ្មានការលើកលែងអ្វីមួយឡើយ! ចំពោះពួកកាហ្វៀរវិញគឺស្រមោលរបស់ពួកគេបានក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះអល់ឡោះទាំងស្អប់ខ្ពើម។

ការបកស្រាយស៊ីជម្រៅរបស់សេក្ខុលឥស្លាមអ៊ីប៊នតៃមីយ៉ះហ៍លើគោលបំណងនៃការបង្កើតលោកនិងគតិបណ្ឌិតរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ៖ - អាល់ស៊ូដឌីបានពន្យល់ថាការចុះចូលរបស់សព្វសត្វនឹងបង្ហាញច្បាស់នៅថ្ងៃបរលោកដូចបន្ទូលអល់ឡោះថា «ហើយរាល់ផ្ទៃមុខទាំងអស់នឹងត្រូវបន្ទាបចុះដោយការចុះចាញ់ចំពោះទ្រង់ដែលគង់នៅរស់ជានិរន្តរ៍ជាអ្នកគ្រប់គ្រងអ្វីៗទាំងអស់» (២០:១១១)។ ការវិភាគរបស់សេក្ខុលឥស្លាមអ៊ីប៊នតៃមីយ៉ះហ៍៖ អ្នកដែលយល់ថាខគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)នេះមានលក្ខណ៖ជាក់លាក់គឺសំដៅលើមូលហេតុនៃការចុះមកនៃខគម្ពីរ (Sabab អាល់-Nuzul) ដែលពួកពហុទេពនិយមបានអះអាងថាអល់ឡោះបានយកម៉ាឡាអ៊ីកាត់ធ្វើជាបុត្រីហើយពួកជនកាន់គម្ពីរបានអះអាងថាព្យាការីអ៊ីសាឬអ៊ូហ្សែរជាបុត្ររបស់អល់ឡោះ។ អល់ឡោះ ﷻ បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាបណ្តាឥស្សរជនដែលពួកគេចោទថាជាបុត្រនោះគឺជា «ខ្ញុំបម្រើដ៏មានកិត្តិយស» (Ibadun Mukramun) ដែលចុះចូលនិងអនុវត្តតាមបទបញ្ជារបស់ទ្រង់ទាំងស្រុង (២១:២៦-២៨)! ការបង្កើតលោកប្រកបដោយសច្ចភាពនិងគតិបណ្ឌិត (មិនមែនជាការលេងសើចឡើយ)៖ - បន្ទូលអល់ឡោះ៖ «ហើយយើងមិនបានបង្កើតផ្ទៃមេឃផែនដីនិងអ្វីៗទាំងអស់ដែលនៅចន្លោះនោះក្នុងនាមជាអ្នកលេងសើចឡើយ» (២១:១៦, ៤៤:៣៨, ៣៨:២៧)។ អល់ឡោះ ﷻ មហាស្អាតស្អំផុតពីការធ្វើសកម្មភាពឥតប្រយោជន៍ឬលេងសើច (Lahw / 'Abath) ដោយគ្មានគោលដៅនិងគតិបណ្ឌិតដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ - ព្យាការីអ៊ីប្រាហ៊ីម ﵇ នៅពេលដែលលោកប្រឆាំងនឹងរូបបដិមារបស់ឪពុកនិងប្រជាជនរបស់លោកពួកគេបានសួរថា «តើអ្នកនាំយកសច្ចភាពមកឱ្យពួកយើងឬអ្នកគ្រាន់តែជាអ្នកលេងសើច?» (២១:៥៥)។ អ្នកដែលនាំយកសច្ចភាពគឺជាអ្នកដែលប្រាប់ពីការពិតនិងបញ្ជាឱ្យធ្វើអំពើយុត្តិធម៌ផ្ទុយពីអ្នកលេងសើច។ - ហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ព្យាការី ﷺ៖ «រាល់ការលេងសើចទាំងអស់របស់មនុស្សគឺជាការឥតប្រយោជន៍លើកលែងតែការបាញ់ធ្នូការបង្ហាត់សេះនិងការលលេងជាមួយភរិយារបស់ខ្លួនពីព្រោះវាជាផ្នែកនៃសច្ចភាព»។ - អល់ឡោះ ﷻ គង់នៅផុតពីតណ្ហានិងការលេងសើច។ ផ្ទៃមេឃនិងផែនដីត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសច្ចភាពដើម្បីបង្ហាញពីអំណាចភាពជាម្ចាស់តែមួយគត់និងការរៀបចំកន្លែងសម្រាប់ការគោរពប្រតិបត្តិ។

ការសន្និដ្ឋានយ៉ាងច្បាស់លាស់របស់សេក្ខុលឥស្លាមអ៊ីប៊នតៃមីយ៉ះហ៍ជុំវិញភាពជាសកលនៃពាក្យគូនូត៖ ទោះបីជាខគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ចុះមកដោយសារការបដិសេធការមានបុត្រក៏ដោយក៏ពាក្យសម្ដីនៅក្នុងខគម្ពីរមានលក្ខណ៖ទូទៅជាសកល (Lafz 'Amm)៖ «ផ្ទុយទៅវិញអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទ្រង់ហើយទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែចុះចូល (កានីទូន) ចំពោះទ្រង់» (២:១១៦)។ - នៅពេលដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បញ្ជាក់ថាអ្វីៗទាំងអស់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទ្រង់នោះបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាអ្វីៗទាំងអស់ជា «ខ្ញុំបម្រើ» របស់ទ្រង់ហើយខ្ញុំបម្រើមិនអាចក្លាយជាបុត្ររបស់ម្ចាស់បានឡើយ! - នៅក្នុងស៊ូរ៉ាត់អាល់រ៉ូម (៣០:២៥-២៧) អល់ឡោះបានរំលឹកពាក្យគូនូតដោយមិនបានភ្ជាប់ទៅនឹងការមានបុត្រឡើយគឺទ្រង់មានបន្ទូលថា «ហើយអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទ្រង់ហើយទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែចុះចូលចំពោះទ្រង់»។ ការកំណត់ថាខគម្ពីរនេះសំដៅតែលើមនុស្សជាក់លាក់គឺជាការខុសឆ្គងយ៉ាងច្បាស់ពីព្រោះខគម្ពីរនេះចង់បង្ហាញពី «ភាពជាម្ចាស់ដ៏ទូលំទូលាយ» និង «ការចុះចូលបន្ទាបខ្លួននៃសព្វវត្ថុទាំងអស់» ចំពោះអំណាចរបស់ទ្រង់! - ដូចគ្នានឹងបន្ទូលអល់ឡោះថា «តើពួកគេចង់បានសាសនាផ្សេងក្រៅពីសាសនារបស់អល់ឡោះឬ? ខណ៖ដែលអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីបានចុះចាញ់ចំពោះទ្រង់ដោយស្ម័គ្រចិត្តនិងដោយបង្ខំ» (៣:៨៣-៨៥)។ គូនូតគឺជាការចុះចូលនិងការបន្ទាបខ្លួនរបស់សព្វសត្វនិងសព្វវត្ថុទាំងអស់ចំពោះព្រះចេស្ដានិងការកំណត់របស់អល់ឡោះ ﷻ។ - ពាក្យសរសើរតម្កើង (Tasbih) ដ៏ពិសិដ្ឋនៅពេលរ៉ូកួអ៍៖ «មហាស្អាតស្អំទ្រង់ដែលអ្វីៗទាំងអស់បន្ទាបខ្លួនចំពោះភាពមហិមារបស់ទ្រង់, មហាស្អាតស្អំទ្រង់ដែលអ្វីៗទាំងអស់ចុះចាញ់ចំពោះអំណាចដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ទ្រង់, មហាស្អាតស្អំទ្រង់ដែលអ្វីៗទាំងអស់ប្រគល់ខ្លួនចំពោះព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់!»។