ការប្រមូលផ្តុំសំបុត្រ និងសារលិខិតឥស្លាម

ក្នុងនាមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) មហាមេត្តាករុណាមហាអាណិតស្រឡាញ់ហើយយើងខ្ញុំសូមពឹងផ្អែកលើទ្រង់។ រាល់ការសរសើរទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះជាព្រះអម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងអស់ហើយសូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យនិងសេចក្តីសុខសាន្តដល់មេដឹកនាំរបស់យើងគឺមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ព្រមទាំងក្រុមគ្រួសារនិងសហការីទាំងអស់របស់លោក។ ក្រោយមកទៀតនេះគឺជា៖ ផ្នែកស្តីអំពីតាវ៉ាក់កុល (ការពឹងផ្អែកលើអល់ឡោះ)៖ ទស្សន៖របស់ក្រុមមួយចំនួនដែលយល់ថាតាវ៉ាក់កុលគ្រាន់តែជាការគោរពប្រតិបត្តិសុទ្ធសាធដែលមិនអាចទាញយកផលប្រយោជន៍ឬទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បានឡើយ៖ ក្រុមមួយចំនួនមកពីចំណោមអ្នកដែលពិភាក្សាអំពី «អំពើនៃដួងចិត្ត» បានគិតស្មានថាតាវ៉ាក់កុល (ការពឹងផ្អែកលើអល់ឡោះ) មិនអាចទាញយកផលប្រយោជន៍ឬទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់អ្វីបានឡើយផ្ទុយទៅវិញអ្វីដែលត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុនដោយគ្មានតាវ៉ាក់កុលគឺវានឹងកើតឡើងដូចគ្នាជាមួយនឹងការមានតាវ៉ាក់កុលដែរប៉ុន្តែតាវ៉ាក់កុលគ្រាន់តែជាការគោរពប្រតិបត្តិមួយដែលទទួលបានផលបុណ្យដូចជាការពេញចិត្តនឹងព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់ដូច្នោះដែរ។ ហើយអាប៊ូអាប់ឌុលឡោះអ៊ីប៊នបាត្តោះបានលើកឡើងនូវទស្សន៖នេះនៅក្នុងក្បួនសៀវភៅរបស់លោក។ ហើយទស្សន៖របស់ពួកទាំងនេះគឺដូចគ្នាទៅនឹងទស្សន៖របស់អ្នកដែលនិយាយថា «ការបួងសួងឌុអា (ការអង្វរសុំព្រះ) (Du'a) មិនអាចទាញយកផលប្រយោជន៍ឬរារាំងគ្រោះថ្នាក់អ្វីឡើយផ្ទុយទៅវិញវាគ្រាន់តែជាការគោរពប្រតិបត្តិដែលទទួលបានផលបុណ្យដូចជាការគប់ក្រួសនៅរដូវហាជ្ជ (ការដើរយាងកាន់ម៉ាក្កះ)ដូច្នោះដែរ»។ ហើយអ្នកខ្លះទៀតបាននិយាយថាការបួងសួងគ្រាន់តែជាសញ្ញាសម្គាល់ប៉ុណ្ណោះ។ នេះគឺជាទស្សន៖របស់ពួកដែលបដិសេធ «មូលហេតុជាក់ស្តែង» (អាល់អាស្បាប) នៅក្នុងការបង្កើតនិងបទបញ្ជាដោយពួកវានិយាយថាអល់ឡោះធ្វើសកម្មភាពនៅពេលមានមូលហេតុមិនមែនធ្វើដោយសារមូលហេតុនោះឡើយដែលនេះជាទស្សន៖របស់ពួកអ្នកទ្រឹស្តីវិទូមួយចំនួនដែលបញ្ជាក់អំពីកាដារដូចជាពួកអាស្ហអារី (Ash'arites) និងក្រុមអ្នកច្បាប់ព្រមទាំងពួកស៊ូហ្វីមួយចំនួន។

ទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន៖ តាវ៉ាក់កុលទាញយកផលប្រយោជន៍និងរារាំងគ្រោះថ្នាក់ហើយវាជាមូលហេតុពិតប្រាកដ។

ហើយឫសគល់នៃប៊ីឌអាហ៍ (ការបង្កើតជំនឿខុសឆ្គង) នេះគឺចេញមកពីសម្តីរបស់ជះហ៍មប៊ីនសាហ្វវ៉ាន (Jahm ibn Safwan) ដ្បិតគេជាមនុស្សជ្រុលនិយមក្នុងការបដិសេធគុណសម្បត្តិរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) និងជ្រុលនិយមនៅក្នុងលទ្ធិចាបារីយ៉ះ (ការបង្ខំវាសនា)។ គេបានចាត់ទុកថាភាពពេញលេញនៃតាវហ៊ីដ (ការគោរពព្រះមួយអង្គ)ចំពោះព្រះអង្គទ្រង់គឺការបដិសេធគុណសម្បត្តិហើយភាពពេញលេញនៃតាវហ៊ីដចំពោះសកម្មភាពគឺការបដិសេធមូលហេតុជាក់ស្តែងរហូតដល់គេបានបដិសេធឥទ្ធិពលនៃសមត្ថភាពរបស់អ្នកបម្រើនិងបដិសេធប្រាជ្ញាញាណព្រមទាំងសេចក្តីមេត្តាករុណារបស់អល់ឡោះ។ គេធ្លាប់ចេញទៅជួបមនុស្សឃ្លង់ហើយនិយាយថា៖ «តើព្រះដ៏មហាមេត្តាករុណាធ្វើរឿងបែបនេះឬ?» មានន័យថាទ្រង់ធ្វើសកម្មភាពតាមតែព្រះឆន្ទ៖សុទ្ធសាធដោយគ្មានសេចក្តីមេត្តា។ ហើយទស្សន៖របស់គេនៅក្នុងរឿងកាដារគឺត្រូវបានពួកអាស្ហអារីនិងបក្សពួកមួយចំនួនយកទៅអនុវត្តតាម។ រីឯទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ដើម (Salaf) បណ្តាអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន (ជុមហ៊ួរ) និងអ្នកប្រាជ្ញទ្រឹស្តីវិទ្យាជាច្រើនគឺការបញ្ជាក់អះអាងអំពី «មូលហេតុជាក់ស្តែង» (អាល់អាស្បាប) ដូចដែលគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានស៊ុននះអារម្មណ៍វិញ្ញាណនិងបញ្ញាបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់។ ហើយគោលបំណងនៅទីនេះគឺការពន្យល់អំពី «តាវ៉ាក់កុល» (Tawakkul) ដ្បិតទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានបញ្ជាក់ថាអ្នកដែលពឹងផ្អែកលើអល់ឡោះនឹងទទួលបានតាមរយ៖ការផ្ញើការទុកចិត្តរបស់ខ្លួននូវផលប្រយោជន៍និងការទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់ដែលអ្នកដទៃមិនអាចទទួលបានឡើយ។ ហើយគម្ពីរគួរអានបានបញ្ជាក់រឿងនេះនៅក្នុងកន្លែងជាច្រើន។ លើសពីនេះតាវ៉ាក់កុលគឺជា «មូលហេតុជាក់ស្តែង» តាមទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ អល់ឡោះ ﷻ មានបន្ទូលថា៖ «ហើយអ្នកណាដែលកោតខ្លាចអល់ឡោះទ្រង់នឹងរៀបចំផ្លូវចេញឱ្យគេនិងប្រទានស្បៀងចិញ្ចឹមជីវិតដល់គេពីកន្លែងដែលគេស្មានមិនដល់។ ហើយអ្នកណាដែលពឹងផ្អែកលើអល់ឡោះនោះទ្រង់គឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គេហើយ» [ស៊ូរ៉ាត់អាល់តឡាក: ២-៣]។ ពាក្យ «ហាសប៊ុហ៊ូ» មានន័យថាជាអ្នកដែលគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គេដូច្នេះទ្រង់បានបញ្ជាក់ថាទ្រង់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នកដែលពឹងផ្អែកលើទ្រង់។ ការពឹងផ្អែករបស់មូស្លីមលើអល់ឡោះគឺជាមូលហេតុដែលទ្រង់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គេ៖ ដូច្នេះគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាការពឹងផ្អែករបស់គេគឺជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យទ្រង់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គេ។ ហើយទ្រង់បានរៀបរាប់អំពីការណ៍នេះនៅក្នុងបរិបទនៃការលើកទឹកចិត្តឱ្យមានតាវ៉ាក់កុលដូចដែលទ្រង់បានលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការកោតខ្លាច (តាក្វា) ដែរ។ ប្រសិនបើអ្នកដែលពឹងផ្អែកលើអល់ឡោះមិនទទួលបាននូវការជួយសង្គ្រោះដែលអ្នកដទៃមិនទទួលបានទេនោះវានឹងមិនអាចជាការលើកទឹកចិត្តឱ្យមានតាវ៉ាក់កុលឡើយ។ ហើយអល់ឡោះ ﷻ បានមានបន្ទូលអំពីបណ្តាសាហាវ៉ាត់ថា៖ «អស់អ្នកដែលមនុស្សលោកបានប្រាប់ពួកគេថា៖ មនុស្សលោកបានប្រមូលផ្តុំកងទ័ពប្រឆាំងនឹងពួកអ្នកដូច្នេះចូរពួកអ្នកខ្លាចពួកគេទៅប៉ុន្តែវាបែរជាបង្កើនជំនឿដល់ពួកគេហើយពួកគេបានពោលថា៖ អល់ឡោះគឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ពួកយើងហើយហើយទ្រង់គឺជាអ្នកការពារដ៏ប្រសើរបំផុត» [ស៊ូរ៉ាត់អាលីអ៊ីមរ៉ន: ១៧៣]។ ហើយទ្រង់ ﷻ បានបញ្ជាឱ្យយកទ្រង់ធ្វើជាអ្នកការពារ (វ៉ាគីល) និងហាមឃាត់មិនឱ្យយកអ្នកដទៃក្រៅពីទ្រង់ធ្វើជាអ្នកការពារឡើយ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់អ៊ីស្ររ៉ក: ២] ពីព្រោះសត្តនិករមិនអាចបំពេញរាល់តម្រូវការរបស់អ្នកបម្រើបានឡើយ។

នេះគឺជាកំហុសដ៏ធំធេងមួយដែលបក្សពួកជាច្រើនបានវង្វេង។ ក្រុមមួយបាននិយាយថា៖ គ្មានតម្រូវការចំពោះការប្រព្រឹត្តអំពើល្អដែលត្រូវបានបញ្ជាឡើយពីព្រោះអ្នកណាដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ឋានសួគ៌គេនឹងចូលឋានសួគ៌ទោះបីជាគេមិនមានជំនឿក៏ដោយហើយអ្នកណាដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់នរកគេនឹងចូលនរកទោះបីជាគេមានជំនឿក៏ដោយ! ហើយការសង្ស័យនេះព្យាការី ﷺ ត្រូវបានគេសួរដេញដោលនៅពេលដែលលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកឡើយលើកលែងតែកន្លែងស្នាក់នៅរបស់គេនៅក្នុងឋានសួគ៌និងនរកត្រូវបានដឹងរួចជាស្រេច»។ ពួកសាហាវ៉ាត់បានសួរថា៖ «ឱរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)! ចុះហេតុអ្វីបានជាពួកយើងមិនបោះបង់ការប្រព្រឹត្តការងារចោលហើយពឹងផ្អែកតែលើអ្វីដែលបានកត់ត្រាទុក?» លោក ﷺ បានមានប្រសាសន៍ឆ្លើយតបវិញថា៖ «ទេ! ចូរពួកអ្នកខិតខំប្រឹងប្រែងប្រព្រឹត្តការងារចុះដ្បិតមនុស្សម្នាក់ៗត្រូវបានសម្រួលឱ្យធ្វើកិច្ចការដែលខ្លួនត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់វា។ ចំពោះអ្នកណាដែលស្ថិតក្នុងចំណោមពួកអ្នកទទួលបានសុភមង្គលគេនឹងត្រូវបានសម្រួលឱ្យប្រព្រឹត្តការងាររបស់ពួកអ្នកមានសុភមង្គលហើយចំពោះអ្នកណាដែលស្ថិតក្នុងចំណោមពួកអ្នករងទុក្ខវេទនាគេនឹងត្រូវបានសម្រួលឱ្យប្រព្រឹត្តការងាររបស់ពួកអ្នករងទុក្ខវេទនា»។ មូលហេតុជាក់ស្តែង (រួមទាំងតាវ៉ាក់កុល) គឺស្ថិតនៅក្នុងព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់របស់អល់ឡោះ៖ ហើយអត្ថន័យនេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីព្យាការី ﷺ នៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)សហ៊ីហ៍នៅកន្លែងជាច្រើនដោយលោកបានបញ្ជាក់ថាអ្វីដែលត្រូវបានកត់ត្រាទុកជាមុនគឺត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុនជាមួយគ្នានឹង «មូលហេតុជាក់ស្តែង» ដែលនាំទៅរកលទ្ធផលនោះ។ ដូច្នេះសុភមង្គលត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុនតាមរយ៖ការដែលសាមីខ្លួនត្រូវបានប្រើប្រាស់ឱ្យប្រព្រឹត្តកិច្ចការដែលនាំឱ្យគេមានសុភមង្គលហើយទុក្ខវេទនាត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុនតាមរយ៖ការដែលសាមីខ្លួនត្រូវបានប្រើប្រាស់ឱ្យប្រព្រឹត្តកិច្ចការដែលនាំឱ្យគេរងទុក្ខវេទនា។ ដូច្នេះព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់ (កាដារ) បង្កប់នូវគោលដៅចុងក្រោយព្រមទាំងមូលហេតុរបស់វាមិនមែនបង្កប់នូវគោលដៅដោយគ្មានមូលហេតុនោះឡើយដូចជាការដែលទ្រង់កំណត់ថាមនុស្សម្នាក់នឹងមានកូនគឺតាមរយ៖ការរៀបការនិងការរួមដំណេកនិងការដែលដីដុះដំណាំគឺតាមរយ៖ការសាបព្រោះនិងការស្រោចស្រពដំណាំដូច្នោះដែរ។ ហើយនៅក្នុងគម្ពីរស៊ូណាន់ (ប្រពៃណីរបស់ព្យាការី) មានបញ្ជាក់ថាមានគេបានសួរព្យាការី ﷺ ថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ចុះឱសថដែលពួកយើងប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្យាបាលការសូត្ររ៉ូកយ៉ះ (Ruqyah) ដែលពួកយើងសូត្រព្យាបាលនិងការប្រុងប្រយ័ត្នដែលពួកយើងការពារតើវាអាចរារាំងអ្វីមួយពីព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់របស់អល់ឡោះបានដែរឬទេ?» លោក ﷺ បានមានប្រសាសន៍ឆ្លើយតបវិញថា៖ «របស់ទាំងនោះគឺស្ថិតនៅក្នុងព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់របស់អល់ឡោះដូចគ្នា!»។

ជ័យជម្នះរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)កើតមានរួមជាមួយនឹងការផ្ញើការទុកចិត្តលើទ្រង់ (តាវ៉ាក់កុល)។

លោក ﷺ បានបំភ្លឺយ៉ាងច្បាស់ថាមូលហេតុទាំងឡាយដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់គឺស្ថិតនៅក្នុងព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) មិនមែនព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់គឺជាការទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់ដោយគ្មានមូលហេតុនោះឡើយ។ ដូច្នេះសម្តីរបស់អ្នកដែលនិយាយថា «ការបួងសួងឌុអា (ការអង្វរសុំព្រះ)គ្មានឥទ្ធិពលអ្វីឡើយហើយតាវ៉ាក់កុលក៏គ្មានឥទ្ធិពលអ្វីដែរ» គឺស្ថិតនៅក្នុងប្រភេទនេះ។ ប៉ុន្តែការបដិសេធនូវអ្វីដែលទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យប្រព្រឹត្តគឺជាការក្បត់សាសនាយ៉ាងចំហ (កុហ្វើរ) ខណ៖ដែលការបដិសេធឥទ្ធិពលនៃតាវ៉ាក់កុលគឺជាការយល់ខុសធ្ងន់ធ្ងរ។ ប៉ុន្តែឫសគល់នៃកំហុសគឺតែមួយនោះគឺការសម្លឹងមើលទៅលើព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់ដោយកាត់ផ្តាច់ចេញពីមូលហេតុនិងលក្ខខណ្ឌចាំបាច់របស់វា។ ជ័យជម្នះរបស់អល់ឡោះកើតមានរួមជាមួយនឹងការផ្ញើការទុកចិត្តលើទ្រង់៖ អល់ឡោះជាម្ចាស់ ﷻ មានបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះចូរអ្នកលើកលែងទោសឱ្យពួកគេនិងសុំការអភ័យទោសឱ្យពួកគេព្រមទាំងពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកគេនៅក្នុងកិច្ចការទាំងឡាយ។ លុះដល់ពេលអ្នកបានសម្រេចចិត្តយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ហើយចូរអ្នកផ្ញើការទុកចិត្តលើអល់ឡោះ (ចូរធ្វើតាវ៉ាក់កុល)។ ពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះស្រឡាញ់បណ្តាអ្នកដែលផ្ញើការទុកចិត្តលើទ្រង់។ ប្រសិនបើអល់ឡោះជួយសង្គ្រោះពួកអ្នកនោះគ្មាននរណាម្នាក់អាចយកឈ្នះលើពួកអ្នកបានឡើយហើយប្រសិនបើទ្រង់បោះបង់ពួកអ្នកចោលតើមាននរណាអាចជួយសង្គ្រោះពួកអ្នកបន្ទាប់ពីទ្រង់បាន? ហើយចំពោះអល់ឡោះប៉ុណ្ណោះដែលបណ្តាអ្នកមានជំនឿត្រូវផ្ញើការទុកចិត្ត» [ស៊ូរ៉ាត់អាលីអ៊ីមរ៉ន: ១៥៩-១៦០]។ ទ្រង់បានបញ្ជាដល់លោកថានៅពេលដែលលោកបានសម្រេចចិត្តត្រូវផ្ញើការទុកចិត្តលើអល់ឡោះ។ ប្រសិនបើតាវ៉ាក់កុលមិនបានជួយដល់អ្វីដែលលោកបានសម្រេចចិត្តទេនោះវានឹងគ្មានប្រយោជន៍អ្វីឡើយក្នុងការធ្វើតាវ៉ាក់កុលនៅពេលសម្រេចចិត្តនោះ។ ហើយទ្រង់បានបញ្ជាក់ថាទ្រង់គឺជាអ្នកជួយសង្គ្រោះតែមួយគត់ដោយទ្រង់មានបន្ទូលថា «ហើយចំពោះអល់ឡោះប៉ុណ្ណោះដែលបណ្តាអ្នកមានជំនឿត្រូវផ្ញើការទុកចិត្ត» ដោយទ្រង់បានហាមឃាត់មិនឱ្យពឹងផ្អែកលើអ្នកដទៃក្រៅពីទ្រង់ដើម្បីឱ្យអ្នកពឹងផ្អែកទទួលបាននូវជ័យជម្នះពិតប្រាកដ។ ដូចគ្នានេះដែរបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ ﷻ ថា៖ «តើអល់ឡោះមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នកបម្រើរបស់ទ្រង់ទេឬ? ខណ៖ដែលពួកគេកំពុងបំភិតបំភ័យអ្នកជាមួយនឹងពួកដែលនៅក្រៅពីទ្រង់... ចូរអ្នកពោលថា៖ អល់ឡោះគឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ខ្ញុំហើយហើយចំពោះទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដែលបណ្តាអ្នកផ្ញើការទុកចិត្តត្រូវពឹងផ្អែក» [ស៊ូរ៉ាត់អាល់ហ៊្សុម៉ារ: ៣៦-៣៨]។ ទ្រង់បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាអល់ឡោះគឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នកបម្រើរបស់ទ្រង់ដែលគោរពប្រតិបត្តិចំពោះទ្រង់និងជាបណ្តាអ្នកបម្រើដ៏ស្មោះត្រង់របស់ទ្រង់។

ការពឹងផ្អែកលើអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)របស់បណ្តារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ) បានទប់ស្កាត់គ្រោះកាចនៃពួកសត្រូវរបស់ពួកគេ៖ អល់ឡោះជាម្ចាស់ ﷻ មានបន្ទូលថា៖ «ហើយចូរសូត្រឱ្យពួកគេស្តាប់នូវដំណឹងនៃព្យាការីនូហ៍នៅពេលដែលគាត់បានប្រាប់ដល់ប្រជាជាតិរបស់គាត់ថា៖ ប្រសិនបើការស្នាក់នៅរបស់ខ្ញុំនិងការរំលឹករបស់ខ្ញុំអំពីអាយ៉ាត់ទាំងឡាយរបស់អល់ឡោះជាបន្ទុកធ្ងន់ចំពោះពួកអ្នកនោះចំពោះអល់ឡោះប៉ុណ្ណោះដែលខ្ញុំផ្ញើការទុកចិត្ត (ធ្វើតាវ៉ាក់កុល)។ ដូច្នេះចូរពួកអ្នកប្រមូលផ្តុំកម្លាំងរបស់ពួកអ្នកនិងបណ្តាដៃគូរបស់ពួកអ្នកចុះបន្ទាប់មកកុំឱ្យកិច្ចការរបស់ពួកអ្នកស្ថិតក្នុងភាពស្រពិចស្រពិលឡើយរួចចូរពួកអ្នកអនុវត្តមកលើខ្ញុំចុះនិងកុំពន្យារពេលឱ្យសោះ!» [ស៊ូរ៉ាត់យូនូស: ៧១]។ ដូចគ្នានេះដែរទ្រង់បានមានបន្ទូលអំពីព្យាការីហ៊ូដនៅពេលដែលគាត់បានប្រាប់ដល់ប្រជាជាតិរបស់គាត់ថា៖ «...គាត់បានពោលថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ខ្ញុំសូមយកអល់ឡោះធ្វើជាសាក្សីហើយចូរពួកអ្នកធ្វើជាសាក្សីចុះថាខ្ញុំពិតជារួចផុតពីអ្វីដែលពួកអ្នកបានលើកតម្កើងជាដៃគូស្មើនឹងទ្រង់។ ដូច្នេះចូរពួកអ្នកទាំងអស់គ្នាបង្កើតឧបាយកលប្រឆាំងនឹងខ្ញុំចុះហើយកុំពន្យារពេលឱ្យសោះ! ពិតប្រាកដណាស់ខ្ញុំបានផ្ញើការទុកចិត្តលើអល់ឡោះដែលជាព្រះអម្ចាស់របស់ខ្ញុំនិងជាព្រះអម្ចាស់របស់ពួកអ្នក។ គ្មានសត្វលូនវារណាមួយឡើយលើកលែងតែទ្រង់ក្តាប់ជាប់នូវសក់ថ្ងាសរបស់វា។ ពិតប្រាកដណាស់ព្រះអម្ចាស់របស់ខ្ញុំគង់នៅលើមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវ» [ស៊ូរ៉ាត់ហ៊ូដ: ៥៤-៥៦]។ ប្រសិនបើតាវ៉ាក់កុលមិនមានឥទ្ធិពលក្នុងការទប់ស្កាត់គ្រោះកាចរបស់ពួកសត្រូវទេនោះសម្តីរបស់ព្យាការីនូហ៍និងព្យាការីហ៊ូដដែលបានប្រកាសប្រឆាំងនិងប្រឈមមុខដាក់ពួកសត្រូវទាំងហ្វូងបែបនេះនឹងក្លាយជាការអំពាវនាវឱ្យពួកសត្រូវមកសម្លាប់ខ្លួនឯងដែលនេះជារឿងមិនអាចទៅរួចឡើយ។ ប៉ុន្តែនេះគឺជាការប្រកាសឱ្យពួកសត្រូវអស់លទ្ធភាព (តាក់ជីស) ដោយបញ្ជាក់ថាតាមរយ៖តាវ៉ាក់កុលលើអល់ឡោះទ្រង់នឹងធ្វើឱ្យពួកសត្រូវមិនអាចធ្វើអ្វីប៉ះពាល់ដល់ពួកលោកបានឡើយ។

កំហុសរបស់អ្នកដែលបដិសេធមូលហេតុជាក់ស្តែងឬចាត់ទុកវាគ្រាន់តែជាសញ្ញាសម្គាល់៖ ដូចគ្នានេះដែរចំពោះសម្តីរបស់អ្នកដែលចាត់ទុកមូលហេតុជាក់ស្តែងថាគ្រាន់តែជាសញ្ញាសម្គាល់មួយដែលកើតឡើងទន្ទឹមគ្នានោះគឺជាសម្តីមិនត្រឹមត្រូវឡើយដ្បិតគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានបានបញ្ជាក់អំពី «មូលហេតុជាក់ស្តែង» តាមរយ៖អក្សរ «ប៊ី» (Bi - ដោយសារតែឬតាមរយ៖) នៅក្នុងកន្លែងជាច្រើនទាំងក្នុងការបង្កើតនិងបទបញ្ជារបស់ទ្រង់។ អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ជាម្ចាស់ ﷻ មានបន្ទូលថា៖ «ហើយយើងបានបញ្ជូនចុះតាមរយ៖វា (ពពក) នូវទឹកភ្លៀងរួចយើងបានបញ្ចេញតាមរយ៖វា (ទឹក) នូវរាល់ភោគផលផ្លែឈើគ្រប់ប្រភេទ» [ស៊ូរ៉ាត់អាល់អារ៉ាហ្វ: ៥៧] និងបន្ទូលទ្រង់ថា៖ «ចូរពួកអ្នកបរិភោគនិងពិសាដោយក្តីសោមនស្សរីករាយដោយសារតែអ្វីដែលពួកអ្នកបានសាងកាលពីថ្ងៃមុនៗ» [ស៊ូរ៉ាត់អាល់ហាកកោះ: ២៤] និងបន្ទូលទ្រង់ថា៖ «ជាការតបស្នងចំពោះអ្វីដែលពួកគេធ្លាប់បានប្រព្រឹត្ត» [ស៊ូរ៉ាត់អាល់សាចដះ: ១៧]។

ផ្នែក។

ផ្នែក៖ អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានដាក់កាតព្វកិច្ចឱ្យបួងសួងឌុអា (ការអង្វរសុំព្រះ) ដោយសារតម្រូវការចាំបាច់បំផុតរបស់មនុស្សចំពោះការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវ (ហ៊ីដាយ៉ាត់) របស់ទ្រង់៖ ហើយពិតប្រាកដណាស់ការបួងសួងឌុអា (Du'a) ជាប្រចាំដែលអល់ឡោះ ﷻ បានដាក់កាតព្វកិច្ចមកលើអ្នកបម្រើដែលត្រូវសូត្រដដែលៗនៅក្នុងរាល់ការថ្វាយបង្គំសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ) និងនៅក្នុងរាល់រ៉ាកអាត់ទាំងសឡាតកាតព្វកិច្ចនិងសឡាតស្ម័គ្រចិត្តនោះគឺជាការបួងសួងដែលមាននៅក្នុងមាតានៃគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន (ស៊ូរ៉ាត់អាល់-ហ្វាទីហះ)៖ «សូមទ្រង់មេត្តាចង្អុលបង្ហាញផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវដល់ពួកយើងគឺមាគ៌ានៃបណ្តាអ្នកដែលទ្រង់បានប្រទានព្រះគុណដល់ពួកគេមិនមែនជាមាគ៌ានៃពួកដែលរងការខឹងសម្បារនិងមិនមែនជាមាគ៌ានៃពួកដែលវង្វេងនោះឡើយ»។ មូលហេតុគឺដោយសារតែអ្នកបម្រើគ្រប់រូបតែងតែមានសេចក្តីត្រូវការបន្ទាន់ជាប់ជានិច្ចចំពោះគោលបំណងនៃការបួងសួងនេះនោះគឺការទទួលបានការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់ផ្លូវត្រង់ (ហ៊ីដាយ៉ាត់អាល់ស៊ីរ៉ាត់អាល់មុស្តាកីម) ពីព្រោះគ្មានការរួចផុតពីទណ្ឌកម្មឡើយប្រសិនបើគ្មានការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវនេះហើយក៏គ្មានការឈានទៅដល់សុភមង្គលពិតប្រាកដឡើយប្រសិនបើគ្មានវា។ ហើយមនុស្សលោកត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានភាពអយុត្តិធម៌និងភាពល្ងង់ខ្លៅ (ហ្សាលូម៉ាន់ចាហូឡា) ដូច្នេះធម្មជាតិដើមរបស់មនុស្សគឺខ្វះចំណេះដឹងនិងមានទំនោរទៅរកអ្វីដែលតណ្ហារបស់ខ្លួនចង់បាន។ ហេតុនេះហើយគេតែងតែត្រូវការជាប្រចាំនូវ «ចំណេះដឹងលម្អិត» ដើម្បីបំបាត់ភាពល្ងង់ខ្លៅនិងត្រូវការ «យុត្តិធម៌លម្អិត» នៅក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ការស្អប់ការពេញចិត្តការខឹងសម្បារការប្រព្រឹត្តការលះបង់និងការហាមឃាត់របស់ខ្លួន។ ប្រសិនបើអល់ឡោះមិនប្រោសប្រទានចំណេះដឹងលម្អិតនិងយុត្តិធម៌លម្អិតដល់គេទេនោះគេប្រាកដជាធ្លាក់ក្នុងភាពល្ងង់ខ្លៅនិងអយុត្តិធម៌ដែលធ្វើឱ្យគេចាកចេញពីផ្លូវត្រង់ជាក់ជាមិនខាន។ សូម្បីតែចំពោះព្យាការីរបស់ទ្រង់ ﷺ ក្រោយពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្ធិសញ្ញាហុដៃប៊ីយ៉ះអល់ឡោះ ﷻ នៅតែមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់យើងបានផ្តល់ជ័យជម្នះយ៉ាងច្បាស់លាស់ដល់អ្នក... ដើម្បីឱ្យអល់ឡោះអភ័យទោសចំពោះបាបកម្មរបស់អ្នកទាំងអតីតនិងអនាគតនិងបំពេញព្រះគុណរបស់ទ្រង់មកលើអ្នកព្រមទាំងចង្អុលបង្ហាញផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវដល់អ្នក» [ស៊ូរ៉ាត់អាល់ហ្វាតះ: ១-៣]។ ប្រសិនបើស្ថានភាពរបស់ព្យាការី ﷺ មានសេចក្តីត្រូវការចំពោះការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវដល់ម្ល៉ឹងចុះទម្រាំតែស្ថានភាពរបស់មនុស្សទូទៅវិញនោះ? ដូច្នេះសេចក្តីត្រូវការរបស់មនុស្សចំពោះការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវ (ហ៊ីដាយ៉ាត់) គឺធំធេងនិងសំខាន់ជាងសេចក្តីត្រូវការចំពោះស្បៀងអាហារនិងជ័យជម្នះទៅទៀតដ្បិតស្បៀងអាហារបើអស់គេគ្រាន់តែស្លាប់ហើយការស្លាប់សម្រាប់អ្នកដើរលើផ្លូវត្រង់គឺជាការនាំទៅរកសុភមង្គលអមត៖នៅក្នុងឋានសួគ៌។ ប៉ុន្តែបើគ្មានការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវទេគេនឹងធ្លាក់ក្នុងសេចក្តីវិនាសអន្តរាយជារៀងរហូត។ ហេតុនេះហើយទើបការបួងសួងសុំការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវនេះត្រូវបានដាក់កាតព្វកិច្ចឱ្យសូត្រនៅក្នុងគ្រប់រ៉ាកអាត់ទាំងអស់នៃសឡាត។

សន្ធិសញ្ញាស្តីពីការបញ្ជាក់ការពិតនៃសេចក្តីដឹងគុណ (តាហ៍គីកអះស្ហុកើរ) ដោយស្ហៃឃុលឥស្លាមអាហ៍ម៉ាដអ៊ីប៊ិនតៃមីយ៉ាស់ (សូមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)មេត្តាប្រោសប្រណីដល់គាត់)។

ពួកមុច់ប៊ីរ៉ោះ (អ្នកប្រកាន់និកាយកម្មនិយមផ្តាច់ការ) ពួកកុដារីយ៉ាស់ (អ្នកបដិសេធព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់) និងពួកគ្មានសាសនាមិនសរសើរតម្កើងអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ហើយក៏មិនដឹងគុណចំពោះទ្រង់ឡើយ។

ទស្សន៖និងពាក្យសំដីរបស់ពួកមុច់ប៊ីរ៉ោះ (អ្នកប្រកាន់និកាយកម្មនិយមផ្តាច់ការ)។

ផ្នែក៖ ទាក់ទងនឹងសេចក្តីដឹងគុណ (ស្ហុកើរ)។ ពួកមុច់ប៊ីរ៉ោះពួកកុដារីយ៉ាស់និងពួកគ្មានសាសនាមិនសរសើរតម្កើងអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ហើយក៏មិនដឹងគុណចំពោះទ្រង់ឡើយ។ ចូរដឹងចុះថាពួកបង្កើតភាពច្នៃប្រឌិតថ្មីក្នុងជំនឿ (អះលុលប៊ីឌ្អាហ៍) ខាងព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់ (កុដ័រ) ដែលមានដូចជាពួកចះហ៍មីយ៉ាស់ខាងមុច់ប៊ីរ៉ោះ (អ្នកបង្ខំកម្ម) និងពួកកុដារីយ៉ាស់ខាងណាភីយ៉ាស់ (អ្នកបដិសេធកុដ័រ) មិនសរសើរតម្កើងអល់ឡោះហើយក៏មិនដឹងគុណចំពោះទ្រង់ឡើយដូចដែលពួកគេមិនគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់ដូច្នោះដែរ។ រីឯពួកគ្មានសាសនា (អះលុលឥលហ៍ហាដ) ក្នុងចំណោមពួកទស្សនវិទូនិងពួកបាត៊ីនីយ៉ាស់ (ពួកនិយមអាថ៌កំបាំងជ្រុលនិយម) គឺរឹតតែឆ្ងាយដាច់ស្រឡះពីការសរសើរតម្កើងនិងការដឹងគុណចំពោះទ្រង់ទៅទៀត។ ទស្សន៖របស់ពួកមុច់ប៊ីរ៉ោះ៖ ការពិតនៃពាក្យសំដីរបស់ពួកមុច់ប៊ីរ៉ោះនោះគឺថាទ្រង់មិនមែនជាព្រះដ៏មហាមេត្តាប្រណីឬជាអ្នកផ្តល់ឧបការគុណឡើយហើយក៏មិនមែនជាម្ចាស់ដែលសមនឹងត្រូវបានគេគោរពសក្ការ៖ និងស្រឡាញ់នោះដែរ! ផ្ទុយទៅវិញតាមទស្សន៖ពួកគេការកើតចេញនូវសេចក្តីសប្បុរសពីទ្រង់គឺប្រៀបដូចជាការកើតចេញនូវគ្រោះអាក្រក់ដូច្នោះដែរព្រោះទ្រង់គ្រាន់តែធ្វើសកម្មភាពដោយឆន្ទ៖សុទ្ធសាធដែលជ្រើសរើសយកវត្ថុមួយលើវត្ថុដែលដូចគ្នាដោយគ្មានហេតុផលអ្វីនាំឱ្យលើសលុបឡើយ។ អ្វីៗទាំងអស់ដែលអាចកើតមានឡើង (មុំគីណាត) នៅក្នុងទស្សន៖របស់ពួកគេគឺសុទ្ធតែស្មើគ្នាគ្មានភាពខុសគ្នារវាងការដែលទ្រង់មានបំណងផ្តល់ក្តីមេត្តាដល់សត្តនិករផ្តល់ផលប្រយោជន៍និងធ្វើអំពើល្អដល់ពួកគេឬទ្រង់មានបំណងបង្កការវិនាសការបំផ្លិចបំផ្លាញនិងគ្រោះថ្នាក់ដល់ពួកគេនោះឡើយ។ ពួកគេពោលថាការណ៍ទាំងអស់នេះចំពោះទ្រង់គឺសុទ្ធតែស្មើគ្នា! ហើយជាការដឹងស្រាប់ហើយថាការផ្តល់ឧបការគុណ (ឥនអាំ) នឹងក្លាយជាឧបការគុណពិតប្រាកដលុះត្រាតែអ្នកផ្តល់ឧបការគុណមានបំណងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់អ្នកទទួលដោយមិនមានបំណងបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់គេឡើយ។ ចំណែកឯប្រសិនបើមានបំណងទាំងពីរស្មើគ្នានោះការចាត់ទុកគេជាអ្នកផ្តល់គុណនិងកែប្រែឱ្យប្រសើរឡើងគឺមិនប្រសើរជាងការចាត់ទុកគេជាអ្នករំលោភបំពាននិងបំផ្លិចបំផ្លាញនោះឡើយប្រៀបដូចជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានដាវនៅក្នុងដៃជួនកាលកាប់ទៅលើមិត្តភក្តិជួនកាលកាប់ទៅលើសត្រូវឬមានប្រាក់កាសជួនកាលយកទៅពង្រឹងកម្លាំងមិត្តជួនកាលយកទៅពង្រឹងកម្លាំងសត្រូវនោះការចាត់ទុកគេជាអ្នកធ្វើល្អចំពោះមិត្តគឺមិនសមហេតុផលជាងការចាត់ទុកគេជាអ្នកបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់មិត្តនិងជាអ្នកធ្វើល្អដល់សត្រូវនោះឡើយ។ ទស្សន៖របស់ពួកកុដារីយ៉ាស់ដែលបដិសេធព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់ (ណាភីយ៉ាស់)៖ រីឯពួកបដិសេធព្រះរាជក្រឹត្យកំណត់វិញពួកគេយល់ឃើញថាការណ៍ទាំងអស់នេះ (ការបញ្ជាក់សេចក្តីពិតការបង្កើតសមត្ថភាពការលុបបំបាត់ឧបសគ្គនិងការផ្តល់ផលតបស្នង) គឺសុទ្ធសឹងជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាតដែលអល់ឡោះត្រូវតែធ្វើចំពោះមនុស្សលោក។ ហើយបុគ្គលណាដែលគ្រាន់តែបំពេញកាតព្វកិច្ចដែលអ្នកដទៃមានសិទ្ធិទាមទារពីខ្លួននោះគេមិនសមនឹងទទួលបាននូវសេចក្តីដឹងគុណជាដាច់ខាត (ស្ហុកើរមុតឡាក់) នោះឡើយ!

ទស្សន៖របស់ពួកទស្សនវិទូ (មុតាហ្វាល់ស៊ីហ្វាស់)។

ទស្សន៖របស់ពួកបាត៊ីនីយ៉ាស់ (ពួកនិយមអាថ៌កំបាំង) នៃស្ហ៊ីអះនិងពួកស៊ូហ្វីជ្រុលនិយម។

ម្យ៉ាងវិញទៀតតាមទស្សន៖របស់ពួកគេការដែលទ្រង់ផ្តល់ការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវដល់អ្នកមានជំនឿនិងអ្នកមិនជឿគឺស្មើគ្នាដូច្នេះការដឹងគុណរបស់អ្នកមានជំនឿចំពោះទ្រង់ចំពោះការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវគឺមិនខុសពីការដឹងគុណរបស់អ្នកមិនជឿនោះឡើយពីព្រោះទ្រង់មិនបានផ្តល់នូវការចង្អុលបង្ហាញផ្លូវដោយផ្ទាល់ដល់អ្នកមានជំនឿឡើយផ្ទុយទៅវិញគឺពួកគេខ្លួនឯងទៅវិញទេដែលដើរលើផ្លូវត្រូវដោយសមត្ថភាពនិងឆន្ទ៖ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ! ដូច្នេះហើយការផ្តល់ឧបការគុណរបស់ទ្រង់ចំពោះក្រុមទាំងពីរគឺស្មើគ្នាប៉ុន្តែគឺពួកគេខ្លួនឯងជាអ្នកបង្កើតនូវសុភមង្គលសម្រាប់ខ្លួនឯង! ទស្សន៖របស់ពួកទស្សនវិទូ៖ រីឯពួកទស្សនវិទូ—អារីស្តូត (Aristotle) និងបក្ខពួករបស់គេ—ពួកគេយល់ថាទ្រង់មិនធ្វើសកម្មភាពអ្វីឡើយមិនមានឆន្ទ៖ចង់បានអ្វីឡើយមិនដឹងនូវរឿងរ៉ាវលម្អិតអ្វីឡើយនិងមិនបង្កើតអ្វីទាំងអស់។ ដូច្នេះតើត្រូវដឹងគុណទ្រង់លើរឿងអ្វីឬត្រូវសរសើរតម្កើងនិងគោរពសក្ការ៖ទ្រង់លើរឿងអ្វីទៀត?! ទស្សន៖របស់ពួកបាត៊ីនីយ៉ាស់នៃស្ហ៊ីអះនិងពួកស៊ូហ្វីជ្រុលនិយម៖ ចំណែកឯពួកបាត៊ីនីយ៉ាស់ (ពួកនិយមអាថ៌កំបាំង) ក្នុងចំណោមស្ហ៊ីអះនិងពួកស៊ូហ្វីដូចជាអ៊ីប៊ិនសាប់អ៊ីននិងអ៊ីប៊ិនអារ៉ោប៊ីគឺនៅក្នុងជម្រៅចិត្តរបស់ពួកគេក៏យល់ឃើញដូច្នោះដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញពួកគេថែមទាំងពោលថាវត្តមាននៃអ្វីៗទាំងអស់គឺតែមួយ (វ៉ះហ៍ដាតុលវ៉ូជូដ) គឺវត្តមាននៃសត្តនិករគឺជាវត្តមានរបស់ព្រះអាទិករ! ដូច្នេះតាមទស្សន៖ពួកគេអ្វីៗទាំងអស់ដែលមានវត្តមានគឺគ្រាន់តែគោរពសក្ការ៖ខ្លួនឯងដឹងគុណខ្លួនឯងនិងសរសើរតម្កើងខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ! ទស្សន៖របស់អ៊ីប៊ិនអារ៉ោប៊ី៖ អ៊ីប៊ិនអារ៉ោប៊ីបានកំណត់ថារូបធាតុនិងលក្ខណ៖ទាំងឡាយគឺស្ថិតនៅយ៉ាងគង់វង្សក្នុងភាពអវត្តមាន (អាល់អាក់យ៉ានអាល់ថstatic) ហើយគាត់បានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថាអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)មិនបានផ្តល់អ្វីដល់នរណាម្នាក់ឡើយហើយរាល់អ្វីដែលពួកខ្ញុំបម្រើមានគឺសុទ្ធតែមកពីខ្លួនពួកគេផ្ទាល់មិនមែនមកពីទ្រង់ឡើយ! គាត់បានអះអាងថាអល់ឡោះត្រូវការពួកគេដើម្បីឱ្យវត្តមានរបស់ទ្រង់លេចចេញនៅក្នុងរូបធាតុរបស់ពួកគេហើយពួកគេត្រូវការទ្រង់ដោយសារតែរូបធាតុរបស់ពួកគេលេចចេញនៅក្នុងវត្តមានរបស់ទ្រង់! ដូច្នេះប្រសិនបើម្ចាស់លេចចេញមកនោះទ្រង់គឺជាខ្ញុំបម្រើហើយប្រសិនបើខ្ញុំបម្រើលាក់បាំងខ្លួននោះគេគឺជាម្ចាស់! ហេតុដូច្នេះហើយបានជាគាត់ពោលថា៖ "ចូរកុំសរសើរនិងកុំដឹងគុណនរណាក្រៅពីខ្លួនឯងឡើយពីព្រោះគ្មានអ្វីមួយមកពីអល់ឡោះនៅក្នុងខ្លួននរណាម្នាក់ឡើយហើយក៏គ្មានអ្វីមួយមកពីខ្លួនគេនៅក្នុងខ្លួនអ្នកដទៃនោះដែរ!" ហើយគាត់បានពោលថា៖ "វាជារឿងមិនអាចទៅរួចទេដែលខ្ញុំបម្រើបួងសួងឌុអា (ការអង្វរសុំព្រះ)ចំពោះទ្រង់ពីព្រោះគេបានឃើញជាក់ច្បាស់នូវភាពតែមួយនៃធាតុពិតដូច្នេះអ្នកបួងសួងគឺជាបុគ្គលដែលត្រូវបានគេបួងសួងទៅរកចុះតើគេអាចបួងសួងចំពោះខ្លួនឯងយ៉ាងដូចម្តេច?!" គាត់បានអះអាងថានេះគឺជាចំណុចកំពូលនៃចំណេះដឹងដែលគ្មានអ្វីលើសពីនេះឡើយដោយពោលថា៖ "ចូរកុំសង្ឃឹមថានឹងឡើងខ្ពស់ជាងកម្រិតនេះឱ្យសោះពីព្រោះគ្មានអ្វីទាំងអស់នៅទីនោះហើយរឿងនេះគឺមានតែក្រុមអ្នកពិសេសនៃក្រុមអ្នកពិសេសក្នុងចំណោមប្រជាជនរបស់អល់ឡោះប៉ុណ្ណោះដែលដឹង!" គាត់បានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថាក្រៅពីវត្តមាននៃសត្តនិករគឺគ្មានវត្តមានណាផ្សេងទៀតដែលបង្កើតផ្តល់ភោគផលឬត្រូវបានគេគោរពសក្ការ៖ឡើយ! ហេតុដូច្នេះហើយទើបមិត្តភក្តិរបស់គាត់ដែលជាចៅក្រម (កាឌី) តែងតែសូត្រកំណាព្យថា៖ "កិច្ចការទាំងឡាយពុំមែនជាអ្វីក្រៅពីរៀបចំឡើងតាមលំដាប់តែមួយ... គ្មានការសរសើរឬការបន្ទោសអ្វីនៅក្នុងនោះឡើយ; ទម្លាប់សុទ្ធសាធជាអ្នកបែងចែកភាពខុសគ្នា... ព្រមទាំងនិស្ស័យធម្មជាតិនិងម្ចាស់ច្បាប់តាមរយ៖ការវិនិច្ឆ័យ។" ប៉ុន្តែអល់ឡោះ ﷻ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ {ហើយរាល់ឧបការគុណទាំងឡាយណាដែលពួកអ្នកមានគឺសុទ្ធតែមកពីអល់ឡោះ។ បន្ទាប់មកនៅពេលដែលគ្រោះអាក្រក់បានប៉ះពាល់ដល់ពួកអ្នក...} [ស៊ូរ៉ាត់អះន៉ាហ៍ល 16:53]។

{...នោះគឺចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដែលពួកអ្នកស្រែកអង្វរសុំជំនួយ។ បន្ទាប់មកនៅពេលដែលទ្រង់បានរំដោះគ្រោះអាក្រក់នោះចេញពីពួកអ្នកស្រាប់តែមានមួយក្រុមក្នុងចំណោមពួកអ្នកបានសន្មតដៃគូជាមួយម្ចាស់របស់ពួកគេ!} [ស៊ូរ៉ាត់អះន៉ាហ៍ល 16:53-54] រហូតដល់បន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ {ហើយសម្រាប់ពួកគេគឺជាអ្វីដែលពួកគេប្រាថ្នាចង់បាន} [ស៊ូរ៉ាត់អះន៉ាហ៍ល 16:57]។ ការក្បត់ជំនឿរបស់ពួកបាត៊ីនីយ៉ាស់ស៊ូហ្វីគឺធ្ងន់ធ្ងរជាងការក្បត់ជំនឿរបស់ពួកទស្សនវិទូទៅទៀត៖ ខគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គម្ពីរគួរអានទាំងនេះដូចដែលបានបន្ទោសដល់ពួកដែលបានសន្មតដៃគូនិងកូនចៅចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ការស្តីបន្ទោសរបស់វាទៅលើពួកគ្មានសាសនា (មុឡាហ៊ីឌីន) ទាំងនេះគឺរឹតតែធ្ងន់ធ្ងរជាងទៅទៀត! ពីព្រោះពួកដែលអះអាងថាលោកិយនេះមានតាំងពីដើមអនន្តកាល (គីដាមុលអាឡាំ) និងជាផលដែលកើតឡើងរួមជាមួយទ្រង់ជាអមត៖ ពួកគេបានចាត់ទុកសកលលោកទាំងមូលនិងភស្តុតាងទាំងអស់ថាជាវត្ថុបុរាណអនន្តកាលរួមជាមួយទ្រង់ដែលនេះជាការក្បត់ជំនឿធ្ងន់ធ្ងរជាងពាក្យសំដីរបស់ពួកពហុទេវនិយមទៅទៀត! ចំណែកពួកដែលមិនបានចាត់ទុកលោកិយជាផលរបស់ទ្រង់បាននិយាយថាវាជាវត្ថុអនន្តកាលរួមជាមួយទ្រង់ជាវត្ថុដែលត្រូវតែមាន (វ៉ាជីប៊ុលវ៉ូជូដ) ស្មើនឹងទ្រង់ហើយពួកគេថែមទាំងបានចាត់ទុកគន្លងតារាសាស្ត្រ (ហ្វាឡាក់) ថាជាអ្នកបង្កើតឱ្យមានព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗកើតឡើងដោយសារតែចលនារបស់វាធ្វើឡើងដើម្បីត្រាប់តាមទ្រង់! នេះគឺជាការបង្កើតដៃគូ (ស្ហ៊ីរើក) ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅក្នុងលោកនិងធ្ងន់ធ្ងរជាងស្ហ៊ីរើករបស់ពួកម៉ាជូស (អ្នកបូជាភ្លើង) និងពួកហារ៉ានីយ៉ូនទៅទៀត។ ពីព្រោះពួកទាំងនោះទោះបីជាពួកគេបានសន្មតវត្ថុអនន្តកាលរួមជាមួយទ្រង់—ទោះជាភាពងងឹត (ដែលជាអ៊ីព្លីសតាមទស្សន៖ពួកម៉ាជូស) ឬព្រលឹងនិងរូបធាតុដើម (ហ៊ីយូលីតាមទស្សន៖ពួកហារ៉ានីយ៉ូន) ក៏ដោយក៏ពួកគេនៅតែនិយាយថាទ្រង់ជាអ្នកបង្កើតលោកិយថ្មីឡើងហើយទ្រង់ជាអ្នកផ្គុំវាឡើងចេញពីព្រលឹងនិងរូបធាតុដើមអនន្តកាលទាំងពីរឬផ្គុំវាឡើងពីផ្នែកនៃពន្លឺនិងភាពងងឹត។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊ិនកាអាប់និងអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតបានលើកឡើងអំពីពួកម៉ាជូសនិងពួកសាប៊ីអ៊ីនថាពួកគេបាននិយាយអំពីអល់ឡោះថា៖ "ប្រសិនបើគ្មានមិត្តនិងអ្នកជួយរបស់ទ្រង់ទេទ្រង់មុខជាត្រូវអាម៉ាស់និងទន់ខ្សោយជាមិនខាន!" ពេលនោះអល់ឡោះ ﷻ ក៏បានបញ្ចុះខគម្ពីរថា៖ {ហើយទ្រង់មិនមានអ្នកជួយការពារដោយសារភាពទន់ខ្សោយនោះឡើយ} [ស៊ូរ៉ាត់អាល់អ៊ីស្រ៉ា 17:111]។ ពីព្រោះពួកគេបានចាត់ទុកទ្រង់ថាត្រូវការអ្នកជួយឧបត្ថម្ភដោយសារតែទ្រង់ត្រូវបានចាញ់ប្រៀបក្នុងទិដ្ឋភាពខ្លះចំពោះវត្ថុអនន្តកាលដែលនៅជាមួយទ្រង់ដូចដែលទ្រង់មានប្រៀបក្នុងទិដ្ឋភាពខ្លះដូច្នោះដែរ។

...ត្រូវចាញ់ប្រៀបក្នុងទិដ្ឋភាពខ្លះចំពោះវត្ថុអនន្តកាលដែលនៅជាមួយទ្រង់ដូចដែលទ្រង់មានប្រៀបក្នុងទិដ្ឋភាពខ្លះដូច្នោះដែរ។ ហើយការក្បត់ជំនឿរបស់ពួកគ្មានសាសនា (មុឡាហ៊ីឌីន) ទាំងនេះគឺរឹតតែធ្ងន់ធ្ងរជាងទៅទៀតពីព្រោះពួកគេមិនបានផ្តល់ឱ្យទ្រង់នូវអំណាចជះឥទ្ធិពលលើគន្លងតារាសាស្ត្រឬការចាត់ចែងក្នុងទិដ្ឋភាពណាមួយឡើយ! ដូច្នេះហើយពួកគេបានបន្ទាបបន្ថោកទ្រង់និងបានដកហូតនូវភាពជាម្ចាស់គ្រប់គ្រង (រ៉ូប៊ូប៊ីយ៉ាស់) និងភាពជាព្រះដែលត្រូវគេគោរពសក្ការ៖ (អ៊ូលូហ៊ីយ៉ាស់) ធ្ងន់ធ្ងរជាងពួកជំនាន់មុនទៅទៀត។ ពួកគេបានចាត់ទុកទ្រង់រួមជាមួយគន្លងតារាសាស្ត្រថាជាអ្នកចាញ់ប្រៀបគ្រប់ទិដ្ឋភាពទាំងអស់ដោយគ្មានលទ្ធភាពធ្វើអ្វីមួយនៅក្នុងនោះឡើយ! នេះប្រៀបដូចជាពាក្យសំដីរបស់ពួកអ្នកគោរពបូជារូបបដិមាដែលនិយាយថា៖ "ទ្រង់មានភាពខ្ពង់ខ្ពស់ហួសពីយើងគោរពសក្ការ៖ទ្រង់ដោយផ្ទាល់គឺយើងគោរពសក្ការ៖តែអ្នកអន្តរការីប៉ុណ្ណោះ" និងពោលថា "ទ្រង់មានភាពខ្ពង់ខ្ពស់ហួសពីការបញ្ជូនមនុស្សជាតិធម្មតាឱ្យធ្វើជារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)" ដោយពួកគេបានបដិសេធនូវភាពតែមួយគត់របស់ទ្រង់ (តាវហ៊ីដ (ការគោរពព្រះមួយអង្គ)) និងបេសកកម្មរ៉សូលក្រោមលេសនៃការលើកតម្កើងទ្រង់! ដូចគ្នាដែរពួកម៉ាជូសដែលប្រកាន់ព្រះពីរ (សះណាវីយ៉ាស់) បានកំណត់ថាមានភាពងងឹតដោយឡែកដោយសារចង់លើកតម្កើងទ្រង់ឱ្យផុតពីការបង្កើតអំពើអាក្រក់ហើយពួកហារ៉ានីយ៉ូនបានកំណត់ថាមានព្រលឹងនិងរូបធាតុដើមអនន្តកាលជាមួយទ្រង់ដោយសារចង់លើកតម្កើងទ្រង់ឱ្យផុតពីការបង្កើតលោកិយដោយគ្មានមូលហេតុ។ ដូច្នេះប្រជាជាតិទាំងអស់នោះសុទ្ធតែបានលើកតម្កើងទ្រង់ប៉ុន្តែជាការលើកតម្កើងដែលបង្កប់នូវមន្ទិលសង្ស័យនិងការប្រមាថមើលងាយ! រាល់ឧបការគុណដែលមានចំពោះសត្តនិករគឺសុទ្ធតែមកពីអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)តែមួយគត់៖ គោលបំណងសំខាន់នៅទីនេះគឺបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ {ហើយរាល់ឧបការគុណទាំងឡាយណាដែលពួកអ្នកមានគឺសុទ្ធតែមកពីអល់ឡោះ} [ស៊ូរ៉ាត់អះន៉ាហ៍ល 16:53] និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ {ហើយទ្រង់បានដាក់ឱ្យបម្រើពួកអ្នកនូវអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងបណ្តាមេឃនិងអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅលើផែនដីគឺសុទ្ធតែមកពីទ្រង់ទាំងអស់} [ស៊ូរ៉ាត់អាល់ជាស៊ីយ៉ាស់ 45:13]។ ដូច្នេះការពិតគឺផ្ទុយស្រឡះពីអ្វីដែលពួកគ្មានសាសនាដូចជាអ៊ីប៊ិនអារ៉ោប៊ីនិងបក្ខពួករបស់គេបាននិយាយដោយពួកគេអះអាងថា "គ្មានអ្វីមួយមកពីអល់ឡោះនៅក្នុងខ្លួននរណាម្នាក់ឡើយ!" ផ្ទុយទៅវិញត្រូវតែប្រាប់ពួកគេថា៖ រាល់ឧបការគុណទាំងអស់ដែលសត្តនិករមានគឺសុទ្ធតែមកពីអល់ឡោះតែមួយគត់! ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ជនណាដែលពោលនៅពេលព្រឹកព្រលឹមថា៖ 'ឱអល់ឡោះ! រាល់ឧបការគុណទាំងឡាយណាដែលបានមកដល់រូបខ្ញុំនៅពេលព្រឹកនេះឬបានមកដល់នរណាម្នាក់នៃសត្តនិកររបស់ទ្រង់គឺសុទ្ធតែមកពីទ្រង់តែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូឡើយដូច្នេះរាល់ការសរសើរតម្កើងគឺជារបស់ទ្រង់ហើយរាល់សេចក្តីដឹងគុណគឺជារបស់ទ្រង់' នោះគេពិតជាបានបំពេញសេចក្តីដឹងគុណសម្រាប់ថ្ងៃនោះហើយ។ ហើយជនណាដែលពោលវានៅពេលល្ងាចនោះគេពិតជាបានបំពេញសេចក្តីដឹងគុណសម្រាប់យប់នោះហើយ" (និទានដោយអាប៊ូដាវូដនិងអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀត)។ ដូច្នេះរាល់ឧបការគុណទាំងអស់ដែលសត្តនិករមានគឺសុទ្ធតែមកពីទ្រង់តែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបទ្រង់បានផ្គួបបញ្ចូលគ្នារវាងសេចក្តីដឹងគុណ (ស្ហុកើរ) និងតាវហ៊ីដ៖ នៅក្នុងការថ្វាយបង្គំដើមដំបូងនៃស៊ូរ៉ាត់អាល់-ហ្វាទីហះហ៍គឺ {រាល់ការសរសើរតម្កើងគឺចំពោះអល់ឡោះជាម្ចាស់គ្រប់គ្រងពិភពលោកទាំងមូល} ហើយកណ្តាលនៃស៊ូរ៉ាត់នេះគឺ {ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដែលពួកយើងគោរពសក្ការ៖ និងចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដែលពួកយើងសុំជំនួយ}។ នៅក្នុងការថ្លែងធម្មទេសនា (ឃុតពះហ៍) និងកិច្ចការសំខាន់ៗទាំងឡាយរាល់កិច្ចការសំខាន់ណាដែលមិនបានចាប់ផ្តើមដោយការសរសើរតម្កើងអល់ឡោះ (អាល់ហាំឌូលីលឡោះ) នោះវាត្រូវកាត់ផ្តាច់ (គ្មានពរជ័យឡើយ)។ អ៊ីប៊ិនអាបបាសបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "នៅពេលដែលអ្នកពោលថា 'ឡាអ៊ីឡាហាអ៊ីលឡាល់ឡោះ' (គ្មានម្ចាស់ដ៏ពិតប្រាកដក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ) ចូរអ្នកបន្តដោយពាក្យ 'អាល់ហាំឌូលីលឡោះ' (រាល់ការសរសើរតម្កើងគឺចំពោះអល់ឡោះ) ពីព្រោះអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ {ចូរពួកអ្នកបួងសួងចំពោះទ្រង់ដោយស្មោះត្រង់ក្នុងសាសនាចំពោះទ្រង់រាល់ការសរសើរតម្កើងគឺចំពោះអល់ឡោះជាម្ចាស់គ្រប់គ្រងពិភពលោកទាំងមូល} [ស៊ូរ៉ាត់ហ្គាហ្វៀរ 40:65]"។ ហើយនៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)មួយពីព្យាការី ﷺ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ជនណាដែលពោលនៅពេលព្រឹកព្រលឹមថា៖ 'អាល់ហាំឌូលីលឡាហិរ៉ប់ពីឡាអ៊ូស្ហរីកុប៊ីហ៊ីស្ហៃអាអះស្ហហាឌុអាន់ឡាអ៊ីឡាហាអ៊ីលឡាល់ឡោះ' (រាល់ការសរសើរតម្កើងគឺចំពោះអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំខ្ញុំមិនសន្មតដៃគូណាមួយជាមួយទ្រង់ឡើយខ្ញុំសូមធ្វើជាសាក្សីថាគ្មានម្ចាស់ដ៏ពិតប្រាកដក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ) បាបកម្មរបស់គេនឹងត្រូវបានអភ័យទោសជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់ពេលល្ងាច។ ហើយជនណាដែលពោលវានៅពេលល្ងាចបាបកម្មរបស់គេនឹងត្រូវបានអភ័យទោសរហូតដល់ពេលព្រឹក" (និទានដោយអាបានអាល់មូហារីប៊ីពីព្យាការី ﷺ ដូចដែលបានបញ្ជាក់ដោយអ៊ីប៊ិនអាប់ឌុលពើរនិងអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀត)។ ដូច្នេះការសរសើរតម្កើង (ហាំដ៍) គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃកិច្ចការទាំងអស់—រាល់កិច្ចការសំខាន់ណាដែលមិនចាប់ផ្តើមដោយការសរសើរតម្កើងអល់ឡោះគឺត្រូវបានកាត់ផ្តាច់—ហើយតាវហ៊ីដគឺជាទីបញ្ចប់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់វា។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាពាក់កណ្តាលនៃស៊ូរ៉ាត់អាល់-ហ្វាទីហះហ៍ដែលជារបស់អល់ឡោះគឺចាប់ផ្តើមដោយការសរសើរតម្កើង (ហាំដ៍) ហើយបញ្ចប់ទៅដោយតាវហ៊ីដគឺ {ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដែលពួកយើងគោរពសក្ការ៖}។ ហើយការសរសើរតម្កើង (ហាំដ៍) គឺជាកំពូលនៃសេចក្តីដឹងគុណ (ស្ហុកើរ)៖ អ្នកសរសើរត្រូវដឹងគុណទ្រង់ជាមុនសិនចំពោះឧបការគុណរបស់ទ្រង់បន្ទាប់មកទើបគោរពសក្ការ៖ទ្រង់តែមួយគត់។ ពីព្រោះរឿងដំបូងបំផុតដែលខ្ញុំបម្រើបានដឹងគឺឧបការគុណដែលគេទទួលបានដូចជាការដែលទ្រង់បានបង្កើតគេឱ្យមានជីវិតនិងការបង្កើតផ្លូវនៃចំណេះដឹងគឺការស្តាប់ការមើលឃើញនិងបញ្ញាញាណ។

អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយមានទស្សន៖ខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីឧបការគុណដំបូងបង្អស់ដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានប្រទានដល់ខ្ញុំបម្រើ៖ មានទស្សន៖លើកឡើងថា៖ គឺការបង្កើតគេឱ្យមានជីវិតឬការបង្កើតជីវិតផ្ទាល់តែម្តងដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនក្នុងចំណោមពួកមុئتាហ្ស៊ីឡាស់បាននិយាយ។ ហើយមានទស្សន៖លើកឡើងថា៖ ផ្ទុយទៅវិញគឺការដឹងនូវភាពរីករាយនិងការទទួលបាននូវចំណង់តណ្ហាដូចដែលអាល់អាស្ហអារីនិងបណ្តាអ្នកច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វូកាហា) ដែលស្របនឹងគាត់ក្នុងចំណោមសិស្សរបស់អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាហ៍ម៉ាដនិងអ្នកដទៃទៀតបាននិយាយដូចជាចៅក្រមអាប៊ូយ៉ាអ៍ឡានៅក្នុងទស្សន៖មួយក្នុងចំណោមទស្សន៖ទាំងពីររបស់គាត់។ ហើយក្នុងចំណោមសិស្សរបស់អ៊ីម៉ាមអាហ៍ម៉ាដនិងអ្នកដទៃទៀតមានអ្នកពោលថា៖ ផ្ទុយទៅវិញឧបការគុណដំបូងបង្អស់គឺជំនឿ (អ៊ីម៉ាន) ហើយពួកគេមិនបានចាត់ទុកអ្វីៗដែលកើតមានមុនជំនឿថាជាឧបការគុណពិតប្រាកដឡើយដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋានដែលថាអ្វីៗទាំងនោះមិនអាចក្លាយជាឧបការគុណពិតប្រាកដបានឡើយលុះត្រាតែមានជំនឿហើយអ្នកមិនជឿគឺគ្មានឧបការគុណពិតប្រាកដចំពោះគេឡើយ—នេះគឺជាទស្សន៖មួយក្នុងចំណោមទស្សន៖ទាំងពីររបស់អាល់អាស្ហអារីនិងជាទស្សន៖មួយក្នុងចំណោមទស្សន៖ទាំងពីររបស់អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយនៃមជ្ឈដ្ឋានហាន់បាលីនិងអ្នកដទៃទៀតដូចជាអាប៊ូអាល់ហ្វារ៉ាច (អ៊ីប៊ិនអាល់ជូហ្ស៊ី)។ ឧបការគុណរបស់អល់ឡោះចំពោះពួកមិនជឿនិងអ្នកដទៃប៉ុន្តែឧបការគុណដាច់ខាតពេញលេញរបស់ទ្រង់គឺចំពោះតែបណ្តាអ្នកមានជំនឿប៉ុណ្ណោះ៖ ប៉ុន្តែទស្សន៖ដ៏ត្រឹមត្រូវនោះគឺថាឧបការគុណរបស់អល់ឡោះគឺមានចំពោះមនុស្សគ្រប់រូបទាំងពួកមិនជឿនិងអ្នកដទៃទៀត។ ក៏ប៉ុន្តែឧបការគុណដាច់ខាតពេញលេញនិងពិតប្រាកដបំផុត (អាននីកម៉ាស់អាល់មុតឡាកោះហ៍) គឺមានចំពោះតែបណ្តាអ្នកដែលអល់ឡោះបានប្រទានឧបការគុណដល់ពួកគេប៉ុណ្ណោះគឺបណ្តាព្យាការីបណ្តាអ្នកមានសច្ចធម៌បណ្តាអ្នកពលីជីវិតនិងបណ្តាអ្នកសប្បុរសធម៌ដែលយើងត្រូវបានបញ្ជាឱ្យបួងសួងនៅក្នុងការថ្វាយបង្គំរបស់យើងថា៖ {សូមទ្រង់មេត្តាចង្អុលបង្ហាញពួកយើងនូវមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវមាគ៌ារបស់បណ្តាអ្នកដែលទ្រង់បានប្រទានឧបការគុណដល់ពួកគេ} [ស៊ូរ៉ាត់អាល់-ហ្វាទីហះហ៍ 1:6-7]។ ប្រសិនបើពាក្យ "ហ្គយរើ" (ក្រៅពី) ត្រូវបានចាត់ទុកជាគុណនាមពណ៌នាមិនមែនជាការលើកលែងទេនោះពួកដែលទទួលរងនូវកំហឹងនិងពួកវង្វេងផ្លូវគឺមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងចំណោមអ្នកដែលទទួលបានឧបការគុណឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាត្រូវបានចាត់ទុកជាការលើកលែងនោះពួកគេធ្លាប់ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកទទួលបានឧបការគុណទូទៅរួចហើយទើបត្រូវបានលើកលែងជាក្រោយ។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញភាសាវិទ្យាបានផ្តល់ទម្ងន់លើទស្សន៖ទីមួយ។ អាល់បាហ្គាវីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ពាក្យហ្គយរើនៅទីនេះមានន័យស្មើនឹងពាក្យឡា (មិនមែន) ហើយពាក្យឡាមានន័យស្មើនឹងពាក្យហ្គយរើហេតុដូច្នេះហើយទើបអនុញ្ញាតឱ្យប្រើឈ្នាប់ភ្ជាប់លើវាបានដូចពាក្យគេនិយាយថា៖ ជននេះមិនមែនជាអ្នកធ្វើល្អហើយក៏មិនមែនជាអ្នកសមរម្យដែរ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពាក្យហ្គយរើមានន័យស្មើនឹងពាក្យស៊ីវ៉ា (ក្រៅពី) នោះគេមិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រើឈ្នាប់ភ្ជាប់ឡានៅពីក្រោយវាឡើយ"។ ហើយមានការនិទានពីលោកអូមើរថាលោកបានសូត្រថា៖ "ស៊Rowatoh man an'amta 'alayhim, ghayril-maghdubi 'alayhim wa ghayrid-dallin"។ ហើយរឿងនេះត្រូវបានលើកឡើងដោយអ្នកប្រាជ្ញភាសាអារ៉ាប់ជាច្រើនរូបដោយពួកគេបានលើកឧទាហរណ៍ដូចជាពាក្យសំដីរបស់បុគ្គលម្នាក់ដែលនិយាយថា៖ "ខ្ញុំទទួលស្គាល់ចំពោះមនុស្សស្មោះត្រង់មិនមែនមនុស្សកុហកឡើយ"។ ពួកគេបានពោលថាពាក្យហ្គយរើនៅទីនេះគឺជាគុណនាមមិនមែនជាការលើកលែងឡើយហើយធាតុដើមនៃពាក្យហ្គយរើគឺត្រូវដើរតួជាគុណនាមហើយនៅក្នុងខគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)នេះវាគឺជាគុណនាមពិតប្រាកដហេតុដូច្នេះហើយទើបវាអានស្រ៖ក្រោម (កាសរ៉ោះ) ហាក់ដូចជាពាក្យពោលថា៖ "មាគ៌ារបស់បណ្តាអ្នកដែលទទួលបានឧបការគុណដែលខុសប្លែកពីពួកទាំងនេះនិងពួកទាំងនោះ"។ នេះហើយគឺជាឧបការគុណដាច់ខាតពេញលេញ។ រីឯគម្ពីរគម្ពីរគួរអានគឺពោរពេញទៅដោយការរំលឹកអំពីឧបការគុណខាងលោកិយរបស់ទ្រង់ចំពោះពួកមិនជឿដូចដែលអល់ឡោះ ﷻ បានមានបន្ទូលថា៖ {តើពួកអ្នកអាចប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះដោយរបៀបណាខណ៖ដែលពួកអ្នកធ្លាប់ជាសាកសពគ្មានជីវិតហើយទ្រង់បានផ្តល់ជីវិតដល់ពួកអ្នក?} [ស៊ូរ៉ាត់អាល់បាកScores 2:28]។ ដូច្នេះជីវិតគឺជាឧបការគុណមួយហើយការដឹងនូវភាពរីករាយគឺជាឧបការគុណមួយ។ ចំណែកឯជំនឿ (អ៊ីម៉ាន) វិញគឺជាឧបការគុណដ៏ធំធេងបំផុតហើយតាមរយ៖ជំនឿនេះហើយទើបរាល់ឧបការគុណដទៃទៀតត្រូវបានបំពេញយ៉ាងពេញលេញ! មនុស្សលោកដោយនិស្ស័យធម្មជាតិពីកំណើត (ហ្វីត្រោះ) តែងតែស្វែងរកនូវអ្វីដែលត្រូវគ្នានឹងខ្លួននិងអ្វីដែលផ្តល់នូវភាពរីករាយដល់ខ្លួនដូចជាអាហារនិងរបស់ដទៃទៀតគឺគេត្រូវបានបង្កើតមកលើនិស្ស័យបែបនេះ។ ដូច្នេះគេស្គាល់នូវឧបការគុណដែលនាំឱ្យគេស្គាល់នូវអ្នកផ្តល់ឧបការគុណហើយគេក៏ដឹងគុណចំពោះទ្រង់។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាការសរសើរតម្កើង (ហាំដ៍) គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមដំបូងបង្អស់៖ ពីព្រោះការដឹងអំពីខ្លួនឯងនិងដឹងអំពីអ្វីដែលខ្លួនត្រូវការនិងអ្វីដែលផ្តល់ភាពរីករាយដល់ខ្លួនគឺកើតមានឡើងមុនការដឹងអំពីអ្វីៗទាំងអស់។ ចាប់តាំងពីពេលដែលគេចេញពីផ្ទៃម្តាយមកគេបានដឹងអំពីទឹកដោះដែលខ្លួនត្រូវការនិងផ្តល់ភាពរីករាយដល់ខ្លួនព្រមទាំងដឹងអំពីប្រភពដែលវាចេញមកគឺដើមទ្រូងរបស់ម្តាយ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបអល់ឡោះបានបង្ហាញទ្រង់ឱ្យគេស្គាល់តាមរយ៖ឧបការគុណទាំងឡាយដើម្បីឱ្យគេដឹងគុណចំពោះទ្រង់ហើយការដឹងគុណចំពោះទ្រង់គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការស្គាល់អល់ឡោះ។ នៅពេលដែលគេបានស្គាល់អល់ឡោះយ៉ាងពិតប្រាកដគេក៏ស្រឡាញ់ទ្រង់គោរពសក្ការ៖ទ្រង់និងរីករាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូឡើយហើយគេបានដឹងនូវភាពរីករាយដ៏ធំធេងក្នុងការលះបង់ចំពោះទ្រង់ដែលគ្មានភាពរីករាយណាមួយអាចយកមកប្រៀបផ្ទឹមបានឡើយ! ហេតុដូច្នេះហើយបានជាតាវហ៊ីដ (ការគោរពព្រះមួយអង្គ)គឺជាទីបញ្ចប់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត៖ ចំណុចចាប់ផ្តើមរបស់វាគឺការសរសើរតម្កើង (ហាំដ៍) ហើយទីបញ្ចប់របស់វាគឺ {ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដែលពួកយើងគោរពសក្ការ៖}។ ហើយដូចគ្នាដែរនៅក្នុងឋានសួគ៌ដូចដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍មូស្លីមពីរូបលោកស៊ូហៃបពីព្យាការី ﷺ [អំពីឧបការគុណដ៏ធំធេងបំផុតនៃការបានទស្សនាព្រះភក្ត្ររបស់អល់ឡោះ]។