ការប្រមូលផ្តុំសំបុត្រ និងសារលិខិតឥស្លាម

ផ្នែកមួយ។

ហើយដូចគ្នានេះដែរគឺបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតថា៖ ﴿រឿងនោះដោយសារតែពួកគេបានដើរតាមអ្វីដែលនាំឱ្យអល់ឡោះខឹងសម្បារ(អាស្ហខាតាល់ឡោះ) និងបានស្អប់ខ្ពើមនូវការពេញចិត្ត(រ៉ីដវ៉ាន)របស់ទ្រង់...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)៖ ២៨]។ ពីព្រោះអាយ៉ាត់នេះចង្អុលបង្ហាញថាការប្រព្រឹត្តរបស់ពួកគេបានធ្វើឱ្យទ្រង់ខឹងសម្បារដូច្នេះការប្រព្រឹត្តរបស់ពួកគេគឺជាមូលហេតុនៃសេចក្តីខឹងសម្បារបស់ទ្រង់ហើយសេចក្តីខឹងសម្បារបស់ទ្រង់លើពួកគេគឺកើតឡើងបន្ទាប់ពីការប្រព្រឹត្តមិនមែនកើតឡើងមុននោះឡើយ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរគឺបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿នៅពេលដែលពួកគេបានធ្វើឱ្យយើងខឹងសម្បារ(អាសាភូណា) យើងបានដាក់ទណ្ឌកម្មសងសឹកលើពួកគេ...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាសហ្ស៊ុខរុហ្វ៖ ៥៥]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាប្រព្រឹត្តអំពើកាហ្វៀរពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះមិនត្រូវការអ្នករាល់គ្នាឡើយហើយទ្រង់មិនពេញចិត្តឱ្យខ្ញុំបម្រើរបស់ទ្រង់ប្រព្រឹត្តអំពើកាហ្វៀរឡើយប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាដឹងគុណទ្រង់ពេញចិត្តចំពោះអ្នករាល់គ្នា...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាសហ្ស៊ូមើរ៖ ៧]។ ដូច្នេះទ្រង់បានភ្ជាប់ការពេញចិត្តទៅនឹងការដឹងគុណរបស់ពួកគេនិងបានកំណត់វាជាផលតបស្នងនៃលក្ខខណ្ឌហើយផលតបស្នងនៃលក្ខខណ្ឌគឺមិនកើតឡើងឡើយលើកលែងតែនៅក្រោយលក្ខខណ្ឌនោះ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរគឺបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះស្រឡាញ់បណ្តាអ្នកដែលតាវបាត់(កែប្រែចិត្តគំនិត) និងស្រឡាញ់បណ្តាអ្នកដែលសម្អាតកាយចិត្តឱ្យបរិសុទ្ធស្អាតស្អំ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់បាកាហ្កscores៖ ២២២] និង ﴿ស្រឡាញ់បណ្តាអ្នកកោតខ្លាច﴾ និង ﴿ស្រឡាញ់បណ្តាអ្នកយុត្តិធម៌﴾ និង ﴿ស្រឡាញ់បណ្តាអ្នកដែលប្រយុទ្ធនៅក្នុងមាគ៌ារបស់ទ្រង់ជាជួរៗយ៉ាងរឹងមាំ﴾ និងអាយ៉ាត់ស្រដៀងគ្នានេះដែលចង្អុលបង្ហាញថាសេចក្តីស្រឡាញ់គឺកើតឡើងដោយសារតែអំពើល្អទាំងនេះនិងជារង្វាន់តបស្នងចំពោះអំពើទាំងនោះហើយរង្វាន់តបស្នងគឺកើតឡើងនៅក្រោយការប្រព្រឹត្តនិងមូលហេតុប៉ុណ្ណោះ។ ផ្នែកមួយ៖ គុណសម្បត្តិនៃការឮនិងការទតឃើញ(ស៊ីហ្វាតាសសាមអ៊ិវ៉ាល់ពសរ)៖ ហើយដូចគ្នានេះដែរគឺ «ការឮ(អាស្សាមអ៊ិ)» «ការទតឃើញ(អាល់បាសរ)» និង «ការមើល(អាន់ណាហ៊្សរ)»។ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយចូរឯងពោលថា៖ ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើការងារចុះនោះអល់ឡោះនិងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់នឹងទតឃើញការងាររបស់អ្នករាល់គ្នា...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាត់តាវបះ៖ ១០៥] នេះគឺចំពោះពួកជនលាក់ពុត(មុណាហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)) ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលចំពោះពួកអ្នកតាវបាត់ថា៖ ﴿ហើយចូរឯងពោលថា៖ ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើការងារចុះនោះអល់ឡោះរ៉សូលរបស់ទ្រង់និងបណ្តាអ្នកមានជំនឿនឹងមើលឃើញការងាររបស់អ្នករាល់គ្នា...﴾។ ដូច្នេះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា ﴿នោះអល់ឡោះនឹងទតឃើញ(ហ្វាសាយ៉ារ៉ល់ឡោះ)﴾ គឺជាភស្តុតាងចង្អុលបង្ហាញថាទ្រង់នឹងទតឃើញការងារទាំងនោះបន្ទាប់ពីការបញ្ចុះអាយ៉ាត់ដ៏ថ្លៃថ្លានេះមកហើយអ្នកដែលជំទាស់គឺអាចបដិសេធការទតឃើញឬអាចបញ្ជាក់ត្រឹមតែការទតឃើញដែលមានតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ប៉ុណ្ណោះ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរគឺបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿បន្ទាប់មកយើងបានតែងតាំងអ្នករាល់គ្នាឱ្យធ្វើជាអ្នកស្នងតំណែងនៅលើផែនដីបន្ទាប់ពីពួកគេដើម្បីយើងទតមើលថាតើអ្នករាល់គ្នាប្រព្រឹត្តយ៉ាងដូចម្តេច﴾ [ស៊ូរ៉ាត់យូនូស៖ ១៤] ហើយតួអក្សរឡាមនៃ «ខៃ (ដើម្បី)» តម្រូវឱ្យអ្វីដែលនៅខាងក្រោយវាកើតឡើងនៅក្រោយបុព្វហេតុដូច្នេះការទតមើលរបស់ទ្រង់ថាតើពួកគេប្រព្រឹត្តយ៉ាងដូចម្តេចគឺកើតឡើងបន្ទាប់ពីការតែងតាំងពួកគេឱ្យធ្វើជាអ្នកស្នងតំណែង។ ហើយដូចគ្នានេះដែរគឺ៖ ﴿ជាការពិតណាស់អល់ឡោះបានឮសម្តីរបស់ស្ត្រីដែលបានជជែកដេញដោលជាមួយឯងអំពីរឿងប្តីរបស់នាងនិងបានត្អូញត្អែរចំពោះអល់ឡោះហើយអល់ឡោះកំពុងស្តាប់ការសន្ទនារវាងអ្នកទាំងពីរ...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់មូជ៉ាឌីឡះ៖ ១] ដូច្នេះទ្រង់បានប្រាប់ថាទ្រង់កំពុងស្តាប់ការសន្ទនារវាងអ្នកទាំងពីរនៅក្នុងពេលដែលនាងកំពុងជជែកដេញដោលនិងត្អូញត្អែរចំពោះអល់ឡោះ។ ហើយព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)ពោលថា៖ “សាមីអល់ឡាហុលីម៉ានហាមីដះ (អល់ឡោះបានឮអ្នកដែលសរសើរទ្រង់)” ចូរអ្នករាល់គ្នាពោលថា៖ “រ៉ាប់ព៉ាណាវ៉ាឡាកាល់ហាំដ៍ (ឱម្ចាស់របស់យើងរាល់ការសរសើរទាំងអស់ជារបស់ទ្រង់)” នោះអល់ឡោះនឹងស្តាប់ឮអ្នករាល់គ្នា» ដូច្នេះលោក ﷺ បានកំណត់ការឮរបស់ទ្រង់ចំពោះពួកយើងថាជាផលតបស្នងនិងជាចម្លើយចំពោះការសរសើរដូច្នេះរឿងនោះគឺកើតឡើងបន្ទាប់ពីការសរសើរហើយការឮនៅទីនេះរួមបញ្ចូលទាំងការឮពាក្យសម្តីការទទួលយកនិងការឆ្លើយតប។ ហើយក្នុងចំណោមនោះគឺប្រសាសន៍របស់ព្យាការីអ៊ីព្រហ៊ីម ﵇ ថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ម្ចាស់របស់ខ្ញុំគឺជាអ្នកដែលឮរាល់ការបួងសួងជានិច្ច﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អ៊ីព្រហ៊ីម៖ ៣៩]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ជាការពិតណាស់អល់ឡោះបានឮពាក្យសម្តីរបស់ពួកដែលបាននិយាយថា៖ ពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះជាអ្នកក្រីក្រហើយពួកយើងជាអ្នកមានស្តុកស្តម្ភ...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាលីអ៊ីមរ៉ន៖ ១៨១]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ទៅកាន់មូសានិងហារូនថា៖ ﴿...ពិតប្រាកដណាស់យើងស្ថិតនៅជាមួយអ្នកទាំងពីរយើងឮនិងយើងទតឃើញ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ត្វាហា៖ ៤៦]។ ហើយ «បញ្ញាស្មារតីដ៏ច្បាស់លាស់» បានចង្អុលបង្ហាញលើរឿងនេះពីព្រោះអ្វីដែលមិនមានវត្តមាន(មាក់ឌូម) គឺមិនអាចត្រូវគេមើលឃើញឬត្រូវគេស្តាប់ឮឡើយតាមការបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៃបញ្ញានិងការឯកភាពគ្នានៃមនុស្សដែលមានស្មារតីគំនិតទាំងអស់។ ក៏ប៉ុន្តែមានអ្នកនិយាយមកពី «ពួកសាលីមីយយ៉ះ» ថា៖ ទ្រង់ឮនិងទតឃើញអ្វីដែលមានស្រាប់នៅក្នុងចំណេះដឹងរបស់ទ្រង់មិនមែនជាអ្វីដែលមានវត្តមានដាច់ដោយឡែកពីទ្រង់ឡើយហើយគ្មាននរណាម្នាក់និយាយថា៖ ទ្រង់ឮនិងទតឃើញអ្វីដែលដាច់ដោយឡែកពីម្ចាស់ជាអាទិទេពនោះឡើយ។ ដូច្នេះនៅពេលដែលទ្រង់បានបង្កើតខ្ញុំបម្រើទាំងឡាយមកហើយពួកគេបានប្រព្រឹត្តនិងបាននិយាយនោះយើងត្រូវតែនិយាយថា៖ ទ្រង់ឮពាក្យសម្តីរបស់ពួកគេនិងទតឃើញទង្វើរបស់ពួកគេឬមួយទ្រង់មិនទតឃើញនិងមិនឮ។ ប្រសិនបើយើងបដិសេធរឿងនោះនោះវាគឺជាការលុបបំបាត់ចោល(តាក់ទីល)នូវគុណសម្បត្តិទាំងពីរនេះនិងជាការចោទប្រកាន់គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានថាកុហកហើយគុណសម្បត្តិទាំងពីរនេះគឺជាគុណសម្បត្តិនៃភាពពេញលេញឥតខ្ចោះដែលគ្មានភាពកង្វះខាតណាមួយឡើយពីព្រោះអ្នកដែលឮនិងទតឃើញគឺពេញលេញឥតខ្ចោះជាងអ្នកដែលមិនឮនិងមិនមើលឃើញ។ ហើយសត្វលោកដែលត្រូវបានបង្កើតមកគឺត្រូវបានពិពណ៌នាថាអាចឮនិងទតឃើញដូច្នេះវាមិនអាចទៅរួចឡើយដែលសត្វលោកត្រូវបានពិពណ៌នាដោយគុណសម្បត្តិនៃភាពពេញលេញឥតខ្ចោះដោយមិនមានចំពោះព្រះអាទិទេពបង្កើតលោក ﷾ នោះ! ហើយអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតបានរិះគន់បន្ទោសដល់អ្នកដែលគោរពបូជាចំពោះអ្វីដែលមិនឮនិងមិនមើលឃើញនៅកន្លែងជាច្រើន។ ហើយដោយសារតែទ្រង់ជាម្ចាស់ដ៏មានព្រះជន្មគង់នៅជានិច្ច(ហៃយ៍) ហើយភាវ៖រស់កាលណាមិនត្រូវបានពិពណ៌នាដោយការឮនិងការទតឃើញទេនោះវានឹងត្រូវបានពិពណ៌នាដោយអ្វីដែលផ្ទុយពីនោះគឺភាពខ្វាក់និងភាពថ្លង់ហើយរឿងនោះមិនអាចទៅរួចឡើយចំពោះអល់ឡោះហើយការពន្យល់លម្អិតអំពីរឿងនេះគឺមានទីកន្លែងផ្សេងទៀត។ ហើយ «គោលបំណងពិតប្រាកដនៅទីនេះ» គឺបញ្ជាក់ថានៅពេលដែលទ្រង់ឮនិងទតឃើញពាក្យសម្តីនិងទង្វើទាំងឡាយបន្ទាប់ពីវាបានកើតមានឡើងនោះគេត្រូវតែនិយាយថា៖ តើមានអ្វីមួយកើតឡើងថ្មីឬមិនមានអ្វីកើតឡើងថ្មី? ប្រសិនបើមិនមានអ្វីកើតឡើងថ្មីទេហើយទ្រង់មិនធ្លាប់ឮនិងមិនធ្លាប់ទតឃើញវាពីមុនមកនោះមានន័យថាបន្ទាប់ពីទ្រង់បានបង្កើតវាឡើងមកហើយក៏ទ្រង់នៅតែមិនឮនិងមិនទតឃើញវាដដែល! ហើយប្រសិនបើមានអ្វីមួយកើតឡើងថ្មីនោះវាអាចជាអត្ថិភាព(មានវត្តមាន) ឬជាអនត្ថិភាព(គ្មានវត្តមាន)។ ប្រសិនបើវាជាអនត្ថិភាពនោះគ្មានអ្វីកើតឡើងថ្មីឡើយហើយប្រសិនបើវាជាអត្ថិភាពនោះវាអាចស្ថិតនៅលើអង្គរបស់អល់ឡោះឬស្ថិតនៅលើអង្គរបស់អ្នកដទៃក្រៅពីទ្រង់។ ហើយជម្រើសទីពីរតម្រូវឱ្យអ្នកដទៃនោះក្លាយជាអ្នកដែលឮនិងទតឃើញដូច្នេះវាជាក់ច្បាស់ដាច់ខាតថាការឮនិងការទតឃើញដែលមានវត្តមាននោះគឺស្ថិតនៅលើអង្គដ៏បរិសុទ្ធរបស់អល់ឡោះហើយរឿងនេះគឺគ្មានផ្លូវគេចវេះបានឡើយ។ រីឯពួកគុលឡាព៊ីយយ៉ះវិញពួកគេនិយាយនៅក្នុងជំពូកនេះទាំងមូលថា៖ អ្វីដែលកើតឡើងថ្មីគឺគ្រាន់តែជាការផ្សារភ្ជាប់(តាក់អាល់លុក)រវាងបទបញ្ជានិងអ្នកទទួលបញ្ជារវាងបំណងប្រាថ្នានិងអ្វីដែលប្រាថ្នានិងរវាងការឮការទតឃើញនិងអ្វីដែលត្រូវឮត្រូវទតឃើញប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះគេត្រូវតបទៅកាន់ពួកគេវិញថា៖ ការផ្សារភ្ជាប់នេះតើវាជាអត្ថិភាព(មានវត្តមានពិត) ឬជាអនត្ថិភាព(គ្មានវត្តមាន)? ប្រសិនបើវាជាអនត្ថិភាពនោះគ្មានអ្វីកើតឡើងថ្មីឡើយពីព្រោះអនត្ថិភាពគឺគ្មានអ្វីសោះហើយប្រសិនបើវាជាអត្ថិភាពនោះទស្សន៖របស់ពួកគេគឺអសារបង់ភ្លាម។ ម្យ៉ាងវិញទៀតការកើតឡើងនៃ «ការផ្សារភ្ជាប់» ដែលជាទំនាក់ទំនងនិងចំណងទាក់ទងដោយគ្មានការកើតឡើងនៃអ្វីដែលតម្រូវឱ្យកើតមានរឿងនោះគឺជារឿងដែលមិនអាចទៅរួចឡើយ។ ដូច្នេះទំនាក់ទំនងនិងចំណងទាក់ទងមិនអាចកើតឡើងបានឡើយលើកលែងតែតាមរយ៖ការកើតឡើងនៃកិច្ចការអត្ថិភាពពិតប្រាកដដែលតម្រូវឱ្យមានរឿងនោះប៉ុណ្ណោះ។ ហើយក្រុមមួយក្នុងចំណោមពួកគេរួមទាំងអ៊ីប៊្នូអាគីលបានហៅចំណងទាក់ទងទាំងនេះថាជា «សភាព(អះហ្វាល់)»។ ហើយបណ្តានិកាយទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាលើការកើតឡើងនៃ «ទំនាក់ទំនង» «ចំណងទាក់ទង» និង «ការផ្សារភ្ជាប់» ក៏ប៉ុន្តែការកើតឡើងនៃទំនាក់ទំនងដោយគ្មានការកើតឡើងនៃអ្វីដែលតម្រូវឱ្យមានវាគឺជារឿងមិនអាចទៅរួចឡើយ។ ដូច្នេះទំនាក់ទំនងនិងចំណងទាក់ទងមិនអាចមានបានឡើយលើកលែងតែដើរតាមគុណសម្បត្តិអត្ថិភាពពិតប្រាកដប៉ុណ្ណោះដូចជាភាពជាឪពុកនិងភាពជាកូនភាពនៅខាងលើនិងភាពនៅខាងក្រោមភាពនៅខាងស្តាំនិងភាពនៅខាងឆ្វេងពីព្រោះរឿងទាំងនេះចាំបាច់ត្រូវតែតម្រូវឱ្យមានបណ្តាកិច្ចការអត្ថិភាពពិតប្រាកដ។

បណ្តាសកម្មភាពដោយឆន្ទ៖ជ្រើសរើសរបស់ម្ចាស់ជាអាទិទេព៖ ហើយដូចគ្នានេះដែរគឺការដែលទ្រង់ជា «អ្នកបង្កើត(ខាលីក)» «អ្នកប្រទានលាភសក្ការ៖(រ៉ាហ្ស៊ីក)» «អ្នកប្រទានសេចក្តីសប្បុរស(មូហ៍ស៊ីន)» និង «អ្នកយុត្តិធម៌(អាឌីល)»។ ពីព្រោះរឿងទាំងនេះគឺជាសកម្មភាពដែលទ្រង់បានធ្វើដោយឆន្ទ៖(ម៉ាស្ហីអះ)និងព្រះចេស្ដា(កូដរ៉ោះ)របស់ទ្រង់ដោយសារតែទ្រង់បង្កើតលោកដោយឆន្ទ៖របស់ទ្រង់ប្រទានលាភសក្ការ៖ដោយឆន្ទ៖របស់ទ្រង់អនុវត្តយុត្តិធម៌ដោយឆន្ទ៖របស់ទ្រង់និងប្រទានសេចក្តីសប្បុរសដោយឆន្ទ៖របស់ទ្រង់។ ហើយអ្វីដែល «មហាជនមូស្លីមភាគច្រើន» មកពីពួកសាឡាហ្វនិងពួកអ្នកជំនាន់ក្រោយ(ខាឡាហ្វ)បានប្រកាន់ខ្ជាប់គឺ៖ ការបង្កើត(អាល់ខាល់ក) គឺខុសពីអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមក(អាល់ម័ខលូក)។ ដូច្នេះការបង្កើតគឺជាសកម្មភាពរបស់ព្រះអាទិទេពបង្កើតលោក(ហ្វីអ៊ុលុលខាលីក) រីឯអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមកគឺជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពរបស់ទ្រង់(មហ្វអ៊ូលូហ៊ូ)។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបព្យាការី ﷺ តែងតែស្វែងរកការជ្រកកោននឹងបណ្តាសកម្មភាពនិងគុណសម្បត្តិរបស់ម្ចាស់ជាអាទិទេពដូចប្រសាសន៍របស់លោក ﷺ ថា៖ «ទូលបង្គំសូមជ្រកកោននឹងការពេញចិត្តរបស់ទ្រង់ឱ្យរួចផុតពីសេចក្តីខឹងសម្បារបស់ទ្រង់និងសូមជ្រកកោននឹងការលើកលែងទោសប្រទានសុខសុវត្ថិភាព(មូអាហ្វាត)របស់ទ្រង់ឱ្យរួចផុតពីទណ្ឌកម្មរបស់ទ្រង់និងសូមជ្រកកោននឹងទ្រង់ឱ្យរួចផុតពីទ្រង់ទូលបង្គំមិនអាចរាប់អស់នូវការសរសើរតម្កើងចំពោះទ្រង់ឡើយទ្រង់គឺដូចអ្វីដែលទ្រង់បានសរសើរតម្កើងអង្គទ្រង់ផ្ទាល់»។ ដូច្នេះលោក ﷺ បានស្វែងរកការជ្រកកោននឹងការលើកលែងទោសរបស់ទ្រង់ដូចដែលលោកបានស្វែងរកការជ្រកកោននឹងការពេញចិត្តរបស់ទ្រង់ដែរ។ ហើយ «បណ្តាអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)នៃស៊ុននះ» ដូចជាអ៊ីម៉ាមអាហ៍ម៉ាត់និងអ្នកដទៃទៀតបានយកភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា «បន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)មិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមក(មិនមែនម័ខលូក)ឡើយ» តាមរយ៖ការដែលលោក ﷺ បានស្វែងរកការជ្រកកោននឹងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដោយលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជនណាដែលបានចុះចតនៅទីកន្លែងណាមួយហើយបានពោលថា៖ “ខ្ញុំសូមជ្រកកោននឹងបណ្តាពាក្យបន្ទូលដ៏ពេញលេញឥតខ្ចោះរបស់អល់ឡោះឱ្យរួចផុតពីអំពើអាក្រក់នៃអ្វីដែលទ្រង់បានបង្កើតមក” នោះគ្មានអ្វីមួយអាចធ្វើបាបគេបានឡើយរហូតទាល់តែគេចាកចេញពីទីកន្លែងនោះ»។ ដូច្នេះហើយការលើកលែងទោសប្រទានសុខសុវត្ថិភាព(មូអាហ្វាត) និងការពេញចិត្តរបស់ទ្រង់គឺមិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមកឡើយពីព្រោះលោក ﷺ បានស្វែងរកការជ្រកកោននឹងវារីឯសុខសុវត្ថិភាព(អាហ្វីយ៉ះ)ដែលស្ថិតនៅក្នុងរូបកាយរបស់ខ្ញុំបម្រើគឺត្រូវបានបង្កើតមកពីព្រោះវាជាលទ្ធផលនៃការលើកលែងទោសរបស់ទ្រង់។ ហើយប្រសិនបើ «ការបង្កើតគឺជាសកម្មភាពរបស់ទ្រង់» និង «អ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមកគឺជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពរបស់ទ្រង់» ហើយទ្រង់បានបង្កើតសត្វលោកដោយឆន្ទ៖របស់ទ្រង់នោះវាចង្អុលបង្ហាញថាការបង្កើតគឺជាសកម្មភាពដែលកើតឡើងដោយឆន្ទ៖របស់ទ្រង់ហើយវាមិនអាចស្ថិតនៅលើអ្វីផ្សេងក្រៅពីទ្រង់ឡើយដូច្នេះវាបញ្ជាក់ថាបណ្តាសកម្មភាពរបស់ទ្រង់គឺស្ថិតនៅលើអង្គដ៏បរិសុទ្ធរបស់ទ្រង់ទន្ទឹមនឹងការកើតឡើងដោយឆន្ទ៖និងព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់។ ហើយអ៊ីម៉ាមអាល់ពូខរីបានរៀបរាប់ពីការឯកភាពជាឯកច្ឆន្ទ(អ៊ីជ្ញម៉ាអ៍)របស់អ្នកប្រាជ្ញលើភាពខុសគ្នារវាងការបង្កើត(អាល់ខាល់ក) និងអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមក(អាល់ម័ខលូក) ហើយរឿងនេះត្រូវបានចង្អុលបង្ហាញដោយ «បញ្ញាស្មារតីដ៏ច្បាស់លាស់»។ ពីព្រោះវាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងរឹងមាំតាមរយ៖អាំណះអំណាង «ខាងបញ្ញានិងខាងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)» ថាអ្វីៗទាំងអស់ក្រៅពីអល់ឡោះជាម្ចាស់គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមក(ម័ខលូក) ជាអ្វីដែលទើបនឹងកើតនិងកើតមានឡើងបន្ទាប់ពីវាមិនធ្លាប់មានពីមុនមកហើយអល់ឡោះតែមួយគត់ដែលឯកោនៅក្នុងភាពគង់នៅតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់(អាហ្សាល់)។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ជាម្ចាស់ដែលបានបង្កើតផ្ទៃមេឃទាំងឡាយនិងផែនដីព្រមទាំងអ្វីៗទាំងអស់ដែលនៅចន្លោះពិភពទាំងពីរនៅក្នុងរយ៖ពេលប្រាំមួយថ្ងៃ...﴾ ដូច្នេះនៅពេលដែលទ្រង់បានបង្កើតផ្ទៃមេឃទាំងឡាយនៅគ្រាដំបូងតើមានសកម្មភាពមួយកើតឡើងពីទ្រង់ដែលជាការបង្កើតផ្ទៃមេឃនិងផែនដីឬមួយក៏មិនមានសកម្មភាពណាមួយកើតឡើងពីទ្រង់ឡើយប៉ុន្តែបណ្តាសត្វលោកបានកើតមានឡើងដោយគ្មានសកម្មភាព? ហើយគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាប្រសិនបើព្រះអាទិទេពបង្កើតលោកមុនពេលបង្កើតក្នុងពេលបង្កើតនិងក្រោយពេលបង្កើតមានសភាពដូចគ្នាទាំងអស់នោះការកំណត់ពេលបង្កើតនៅពេលវេលាមួយដោយមិនមែនពេលវេលាមួយទៀតដោយគ្មានមូលហេតុដែលតម្រូវឱ្យមានការកំណត់នោះគឺមិនអាចកើតមានឡើងបានឡើយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតការកើតឡើងនៃអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមកដោយគ្មានមូលហេតុទើបនឹងកើតគឺជារឿងដែលមិនអាចទៅរួចឡើយនៅក្នុងមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃបញ្ញា។ ហើយប្រសិនបើគេនិយាយថា៖ បំណងប្រាថ្នានិងព្រះចេស្ដាតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ជាអ្នកកំណត់! នោះគេត្រូវឆ្លើយតបវិញថា៖ ទំនាក់ទំនងនៃបំណងប្រាថ្នាតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ទៅកាន់គ្រប់ពេលវេលាទាំងអស់គឺស្មើគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀតបញ្ញាមិនអាចយល់បានឡើយនូវបំណងប្រាថ្នាដែលកំណត់វត្ថុមួយក្នុងចំណោមវត្ថុពីរដែលដូចគ្នាលើកលែងតែតាមរយ៖មូលហេតុដែលតម្រូវឱ្យមានការកំណត់ជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀតនៅពេលមានវត្តមាននៃអ្វីដែលត្រូវប្រាថ្នាចាំបាច់ត្រូវតែមានមូលហេតុដែលតម្រូវឱ្យមានការកើតឡើងរបស់វាបើពុំដូច្នោះទេប្រសិនបើគ្រាន់តែបំណងប្រាថ្នានិងព្រះចេស្ដាតាំងពីអតីតកាលគឺគ្រប់គ្រាន់នោះវត្តមានរបស់វាប្រាកដជាត្រូវតម្រូវឱ្យមានតាំងពីមុនពេលនោះមកម្ល៉េះពីព្រោះនៅពេលដែលមានបំណងប្រាថ្នាពេញលេញនិងព្រះចេស្ដាពេញលេញនោះអ្វីដែលស្ថិតក្រោមព្រះចេស្ដាចាំបាច់ត្រូវតែកើតមានឡើងភ្លាម។ ហើយអ្នកដែលនិយាយថា «ការបង្កើតគឺដូចគ្នានឹងអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមក»—ដូចជាអាប៊ុលហាសាន(អាល់អាស្ហអារី) និងបណ្តាអ្នកដើរតាមគាត់ដូចជាអ៊ីប៊្នូអាគីល—បានលើកអាំណះអំណាងថា៖ ប្រសិនបើការបង្កើតជាអ្វីផ្សេងក្រៅពីអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមកនោះវាអាចមានតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ឬទើបនឹងកើត។ ប្រសិនបើវាមានតាំងពីអតីតកាលនោះវានឹងតម្រូវឱ្យអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមកមានតាំងពីអតីតកាលដែរដោយសារតែរឿងទាំងពីរជាគូជាប់ទាក់ទងគ្នាហើយប្រសិនបើវាទើបនឹងកើតនោះវានឹងតម្រូវឱ្យមានរឿងទើបនឹងកើតស្ថិតនៅលើអង្គរបស់ទ្រង់បន្ទាប់មកអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមកនោះត្រូវការការបង្កើតមួយទៀតហើយវានឹងតម្រូវឱ្យមានខ្សែស្រឡាយតំណភ្ជាប់គ្នាមិនចេះចប់មិនចេះហើយ(តាសាល់ស៊ុល)។ ដូច្នេះ «មហាជនអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន(ជុមហ៊ូរ)» បានឆ្លើយតបទៅកាន់ពួកគេ—ដោយក្រុមនីមួយៗឆ្លើយតបតាមគោលការណ៍របស់ខ្លួន—ដោយក្រុមមួយបាននិយាយថា៖ ការបង្កើតគឺមានតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ទោះបីជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមកទើបនឹងកើតក៏ដោយដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើននៃនិកាយទាំងបួនបាននិយាយហើយវាជាទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញហាណាភីភាគច្រើន។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ អ្នករាល់គ្នាបានយល់ស្របជាមួយពួកយើងថាបំណងប្រាថ្នាគឺមានតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ខណ៖ដែលអ្វីដែលត្រូវប្រាថ្នាគឺទើបនឹងកើតដូច្នេះពួកយើងនិយាយអំពីការបង្កើតដូចអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នានិយាយអំពីបំណងប្រាថ្នាដែរ។ ហើយ «ក្រុមមួយទៀត» បាននិយាយថា៖ ផ្ទុយទៅវិញការបង្កើតគឺទើបនឹងកើតនៅក្នុងអង្គរបស់ទ្រង់ហើយវាមិនត្រូវការការបង្កើតមួយផ្សេងទៀតឡើយប៉ុន្តែវាកើតឡើងដោយព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់។ ហើយអ្នករាល់គ្នានិយាយថា៖ អ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតមកកើតឡើងដោយព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់បន្ទាប់ពីវាមិនធ្លាប់មានពីមុនមកដូច្នេះប្រសិនបើអ្វីដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីទ្រង់អាចកើតឡើងដោយគ្រាន់តែព្រះចេស្ដានោះអ្វីដែលជាប់ទាក់ទងនឹងអង្គរបស់ទ្រង់រឹតតែសមហេតុផលបំផុតដែលកើតឡើងដោយព្រះចេស្ដាហើយនេះគឺជាចម្លើយរបស់អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើននៃពួកការរ៉ាមីយយ៉ះពួកហ៊ីស្ហាមីយយ៉ះនិងអ្នកដទៃទៀត។

ហើយ «ក្រុមមួយទៀត» បាននិយាយថា៖ ចូរសន្មតថាវាត្រូវការសកម្មភាពមួយមុនវាចុះចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នករាល់គ្នានិយាយថារឿងនោះមិនអាចទៅរួច? ហើយពាក្យរបស់អ្នករាល់គ្នាដែលថានេះជាខ្សែស្រឡាយតំណភ្ជាប់គ្នាមិនចេះចប់មិនចេះហើយ(តាសាល់ស៊ុល)។ ដូច្នេះគេត្រូវតបទៅកាន់ពួកគេវិញថា៖ នេះមិនមែនជាខ្សែស្រឡាយតំណភ្ជាប់គ្នាមិនចេះចប់មិនចេះហើយនៅក្នុងតួអង្គអ្នកធ្វើ(ហ្វាអ៊ីលីន) និងបុព្វហេតុបង្កើតលោកឡើយពីព្រោះរឿងនេះគឺមិនអាចទៅរួចឡើយដោយការឯកភាពគ្នានៃមនុស្សដែលមានស្មារតីគំនិតទាំងអស់ប៉ុន្តែវាគឺជាខ្សែស្រឡាយតំណនៃផលវិបាកនិងបណ្តាសកម្មភាពពោលគឺការកើតឡើងនៃកិច្ចការមួយបន្ទាប់ពីកិច្ចការមួយទៀតជាបន្តបន្ទាប់។ ហើយនេះគឺជាចំណុចខ្វែងគំនិតគ្នា។ ដូច្នេះពួកសាឡាហ្វបានបញ្ជាក់ថា៖ អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ តែងតែមានបន្ទូលជានិច្ចនៅពេលណាដែលទ្រង់មានចេតនានិងតាមរបៀបណាដែលទ្រង់មានចេតនា។ ហើយអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរឯងពោលថា៖ ប្រសិនបើសមុទ្រក្លាយជាទឹកថ្នាំសម្រាប់កត់ត្រាបណ្តាពាក្យបន្ទូលនៃម្ចាស់របស់ខ្ញុំនោះសមុទ្រពិតជានឹងរីងស្ងួតអស់មុនពេលដែលបណ្តាពាក្យបន្ទូលនៃម្ចាស់របស់ខ្ញុំត្រូវបានកត់ត្រាអស់ទោះបីជាយើងនាំយកសមុទ្រមួយទៀតមកបន្ថែមដូចគ្នាក៏ដោយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់កះហ្វ៖ ១០៩]។ ដូច្នេះបណ្តាពាក្យបន្ទូលរបស់អល់ឡោះគឺគ្មានទីបញ្ចប់ឡើយហើយនេះគឺជាខ្សែស្រឡាយតំណបន្តបន្ទាប់គ្នាដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតដូចជាខ្សែស្រឡាយតំណបន្តបន្ទាប់គ្នានៅពេលអនាគតដែរដ្បិតសុភមង្គលនៃឋានសួគ៌គឺគង់វង្សជានិច្ចនិរន្តរ៍គ្មានទីបញ្ចប់ឡើយដូច្នេះគ្មានកិច្ចការអ្វីមួយឡើយលើកលែងតែមានកិច្ចការមួយទៀតកើតឡើងបន្ទាប់ពីវាដោយគ្មានទីបញ្ចប់។ ផ្នែកមួយ៖ ហើយ «បណ្តាសកម្មភាពគឺមានពីរប្រភេទ»៖ សកម្មភាពឆ្លង(មុតាអ័ដឌី) និងសកម្មភាពមិនឆ្លង(ឡាហ្ស៊ីម)។ សកម្មភាពឆ្លងដូចជា៖ ការបង្កើតលោកការប្រទាននិងសកម្មភាពស្រដៀងគ្នានេះ។ រីឯសកម្មភាពមិនឆ្លងដូចជា៖ ការគង់ប្រថាប់លើបល្ល័ង្ក(អាល់អ៊ីស្ទីវ៉ា) ការចុះមក(អាន់នូហ៊្សូល) ការយាងមក(អាល់ម៉ាជីអ៍និងអាល់អ៊ីតយ៉ាន)។ អល់ឡោះ ﷻ មានបន្ទូលថា៖ ﴿ទ្រង់គឺជាម្ចាស់ដែលបានបង្កើតផ្ទៃមេឃទាំងឡាយនិងផែនដីព្រមទាំងអ្វីៗទាំងអស់ដែលនៅចន្លោះពិភពទាំងពីរនៅក្នុងរយ៖ពេលប្រាំមួយថ្ងៃបន្ទាប់មកទ្រង់បានគង់ប្រថាប់លើបល្ល័ង្ក(អ៊ីស្ទីវ៉ាអាឡាល់អើស្ហ)﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់ហ្វួរកាន៖ ៥៩] ដូច្នេះទ្រង់បានលើកឡើងនូវសកម្មភាពទាំងពីរប្រភេទគឺសកម្មភាពឆ្លង(ការបង្កើត) និងសកម្មភាពមិនឆ្លង(ការគង់ប្រថាប់លើបល្ល័ង្ក) ហើយសកម្មភាពទាំងពីរប្រភេទសុទ្ធតែកើតឡើងដោយព្រះចេស្ដានិងឆន្ទ៖របស់ទ្រង់ហើយទ្រង់ត្រូវបានពិពណ៌នាដោយសកម្មភាពទាំងនោះហើយការពន្យល់លម្អិតអំពីរឿងនេះត្រូវបានលាតត្រដាងនៅកន្លែងផ្សេងពីនេះ។

បណ្តាភស្តុតាងលើគោលការណ៍គ្រឹះនេះចេញពីមាគ៌ាស៊ុននះ៖ ហើយគោលបំណងនៅទីនេះគឺបញ្ជាក់ថាគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានបានចង្អុលបង្ហាញលើ «គោលការណ៍គ្រឹះនេះ» នៅក្នុងកន្លែងច្រើនជាងមួយរយអាយ៉ាត់។ រីឯ «បណ្តាហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)សាហ៊ីហ៍» វិញគឺមិនអាចរាប់អស់បានឡើយនៅក្នុងជំពូកនេះដូចជាសេចក្តីរាយការណ៍នៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍ទាំងពីរ(អាល់ពូខរីនិងមូស្លីម) ពីហ្សៃដប៊ីនខាលីដអាល់ជូហានីថា៖ ព្យាការី ﷺ បានដឹកនាំពួកសហាបះរបស់លោកថ្វាយបង្គំសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ)ស៊ូប៊ុហ៍នៅតំបន់អាល់ហ៊ូដៃប៊ីយយ៉ះបន្ទាប់ពីមានភ្លៀងធ្លាក់ពីលើមេឃកាលពីយប់មិញបន្ទាប់មកលោក ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «តើអ្នករាល់គ្នាដឹងទេថាម្ចាស់របស់អ្នករាល់គ្នាបានមានបន្ទូលអ្វីខ្លះកាលពីយប់មិញនេះ? ពួកគេបានឆ្លើយថា៖ អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)និងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុត។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ “នៅព្រឹកព្រហាមនេះនៅក្នុងចំណោមខ្ញុំបម្រើរបស់យើងមានអ្នកដែលមានជំនឿលើរូបយើងនិងមានអ្នកដែលបានក្បត់(កាហ្វៀរ)នឹងយើង។ ចំពោះអ្នកដែលនិយាយថា៖ ពួកយើងទទួលបានទឹកភ្លៀងដោយសារព្រះគុណទាននិងក្តីមេត្តារបស់អល់ឡោះបុគ្គលនោះគឺជាអ្នកមានជំនឿលើរូបយើងនិងជាអ្នកបដិសេធផ្កាយ។ រីឯអ្នកដែលនិយាយថា៖ ពួកយើងទទួលបានទឹកភ្លៀងដោយសារតែរដូវផ្កាយនេះនិងផ្កាយនោះបុគ្គលនោះគឺជាអ្នកក្បត់បដិសេធនឹងយើងនិងជាអ្នកជឿលើផ្កាយ”»។ ហើយនៅក្នុងបណ្តាសៀវភៅសាហ៊ីហ៍នៅក្នុងហាឌីសស្តីអំពីការជួយអង្វរ(ស្ហាហ្វាអាត់)៖ «រ៉សូលនីមួយៗនៅពេលដែលមនុស្សលោកនាំគ្នាទៅជួបលោកតែងតែពោលថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ម្ចាស់របស់ខ្ញុំនៅថ្ងៃនេះបានខ្ញាល់យ៉ាងខ្លាំងដែលទ្រង់មិនធ្លាប់ខ្ញាល់បែបនេះពីមុនមកឡើយហើយទ្រង់នឹងមិនខ្ញាល់បែបនេះនៅពេលក្រោយទៀតឡើយ» ហើយនេះគឺជាការពន្យល់យ៉ាងច្បាស់ថាព្រះពិរោធនោះបានកើតឡើងនៅថ្ងៃនោះពោលគឺមិនមែនកើតឡើងពីមុននោះឡើយ។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍៖ «នៅពេលដែលអល់ឡោះមានបន្ទូលជាវ៉ាហ៊ីពួកអ្នកដែលនៅលើមេឃទាំងឡាយបានឮសំឡេងដូចជាការអូសច្រវាក់នៅលើផ្ទាំងថ្មរលីង» ដូច្នេះប្រសាសន៍របស់លោក ﷺ ដែលថា «នៅពេលដែលអល់ឡោះមានបន្ទូលជាវ៉ាហ៊ីពួកគេបានឮ» ចង្អុលបង្ហាញថាទ្រង់មានបន្ទូលនៅក្នុងពេលដែលពួកគេបានឮដែលរឿងនេះបដិសេធការអះអាងថាវាមានតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ហើយអ្វីដែលដូចជាការអូសច្រវាក់នៅលើផ្ទាំងថ្មគឺកើតឡើងម្តងមួយកង់ៗបន្តបន្ទាប់គ្នាហើយអ្វីដែលត្រូវបាននាំមុខដោយអ្វីផ្សេងទៀតគឺមិនអាចមានតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ឡើយ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរនៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍គឺហាឌីសកូដស៊ីថា៖ «អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ យើងបានបែងចែកការថ្វាយបង្គំ(សឡាតគឺស៊ូរ៉ាត់អាល់-ហ្វាទីហះ)រវាងយើងនិងខ្ញុំបម្រើរបស់យើងជាពីរចំណែកស្មើគ្នាពាក់កណ្តាលគឺជារបស់យើងហើយពាក់កណ្តាលទៀតគឺជារបស់ខ្ញុំបម្រើរបស់យើងហើយខ្ញុំបម្រើរបស់យើងនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលគេសុំ។ នៅពេលដែលខ្ញុំបម្រើពោលថា៖ ﴿ការសរសើរទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់នៃពិភពទាំងអស់﴾ អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ ខ្ញុំបម្រើរបស់យើងបានសរសើរយើង។ នៅពេលដែលគេពោលថា៖ ﴿ជាម្ចាស់ដ៏មហាករុណាទិគុណដ៏មហាអាណិតអាសូរ﴾ អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ ខ្ញុំបម្រើរបស់យើងបានលើកតម្កើងយើង... រហូតដល់ចប់ហាឌីស» ដូច្នេះទ្រង់បានប្រាប់ថានៅពេលដែលខ្ញុំបម្រើពោលថា៖ «អាល់-ហាំឌុលីលឡាហ៍» ទើបអល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ ខ្ញុំបម្រើរបស់យើងបានសរសើរយើង...។ ហើយនៅក្នុងបណ្តាសៀវភៅសាហ៊ីហ៍គឺហាឌីសស្តីអំពីការចុះមក(នូហ៊្សូល) ថា៖ «ម្ចាស់របស់យើងតែងតែចុះមកកាន់ផ្ទៃមេឃលោកិយនៅរៀងរាល់យប់នៅពេលដែលនៅសល់មួយភាគបីចុងក្រោយនៃពេលយប់ដោយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ តើនរណាដែលបួងសួងសុំពីយើងដើម្បីយើងឆ្លើយតបទទួលយកគេ? តើនរណាដែលសុំពីយើងដើម្បីយើងប្រទានឱ្យគេ? តើនរណាដែលសុំការអភ័យទោសពីយើងដើម្បីយើងអភ័យទោសឱ្យគេ?» ដូច្នេះនេះគឺជាពាក្យបន្ទូលនិងសកម្មភាពនៅក្នុងពេលវេលាជាក់លាក់មួយហើយពួកសាឡាហ្វបានឯកភាពគ្នាថា «ការចុះមក(អាន់នូហ៊្សូល)» គឺជាសកម្មភាពដែលម្ចាស់ជាអាទិទេពបានធ្វើដូចដែលអាល់អ៊ាវហ្សាអ៊ី, ហាំម៉ាដប៊ីនហ្សៃដ, អាល់ហ្វូឌៃលប៊ីនអ៊ីយ៉ាដ, អាហ៍ម៉ាត់ប៊ីនហាន់ពាល់និងអ្នកដទៃទៀតបានបញ្ជាក់។ ម្យ៉ាងទៀតលោក ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះពិតជាផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់បុរសដែលមានសំឡេងពិរោះក្នុងការសូត្រគួរអានខ្លាំងជាងម្ចាស់ស្រីរបាំផ្ទៀងស្តាប់ស្រីរបាំរបស់ខ្លួនទៅទៀត»។ ហើយនៅក្នុងហាឌីសសាហ៊ីហ៍មួយទៀតលោក ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះមិនដែលស្តាប់រឿងអ្វីមួយដូចជាការស្តាប់របស់ទ្រង់ចំពោះព្យាការីដែលមានសំឡេងពិរោះដែលសូត្រគួរអានជាបទភ្លេងយ៉ាងច្បាស់ៗនោះឡើយ»។ ពាក្យ «អាហ្ស៊ីណាយ៉ាក់ហ្សាឌូអាហ្សាណាន់» មានន័យថា៖ ផ្ទៀងស្តាប់យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ដូចក្នុងអាយ៉ាត់៖ ﴿ហើយវាបានផ្ទៀងស្តាប់បង្គាប់ម្ចាស់របស់វាហើយវាសមនឹងស្តាប់បង្គាប់﴾ ដូច្នេះទ្រង់បានប្រាប់ថាទ្រង់ស្តាប់រឿងនេះនិងរឿងនោះ។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍មានហាឌីសកូដស៊ីថា៖ «ខ្ញុំបម្រើរបស់យើងនៅតែបន្តខិតជិតមករកយើងតាមរយ៖ការបំពេញកិច្ចការស្ម័គ្រចិត្ត(ណាវ៉ាហ្វ៊ីល) រហូតដល់យើងស្រឡាញ់គេហើយនៅពេលដែលយើងស្រឡាញ់គេយើងនឹងក្លាយជាការឮរបស់គេដែលគេស្តាប់តាមរយ៖វាជាការទតឃើញរបស់គេដែលគេមើលតាមរយ៖វាជាដៃរបស់គេដែលគេចាប់កាន់តាមរយ៖វានិងជាជើងរបស់គេដែលគេដើរតាមរយ៖វា» ដូច្នេះទ្រង់បានប្រាប់ថាគេនៅតែបន្តខិតជិតតាមរយ៖ការបំពេញកិច្ចការស្ម័គ្រចិត្តបន្ទាប់ពីកាតព្វកិច្ច(ហ្វារ៉ាអ៊ីដ) រហូតដល់ទ្រង់ស្រឡាញ់គេហើយពាក្យ «រហូតដល់(ហាត់តា)» គឺជាពាក្យកំណត់កាលកំណត់ចុងក្រោយដែលចង្អុលបង្ហាញថាទ្រង់ស្រឡាញ់គេបន្ទាប់ពីការខិតជិតរបស់គេតាមរយ៖កិច្ចការស្ម័គ្រចិត្តនិងកាតព្វកិច្ច។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍ទាំងពីរពីលោក ﷺ នៅក្នុងអ្វីដែលលោកបានរាយការណ៍ពីម្ចាស់របស់លោកថាលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះមានបន្ទូលថា៖ យើងគឺស្របតាមការគិតស្មានរបស់ខ្ញុំបម្រើរបស់យើងចំពោះយើងហើយយើងស្ថិតនៅជាមួយគេនៅពេលដែលគេរំឭកពីយើង។ ប្រសិនបើគេរំឭកពីយើងនៅក្នុងចិត្តរបស់គេយើងនឹងរំឭកពីគេនៅក្នុងអង្គរបស់យើងហើយប្រសិនបើគេរំឭកពីយើងនៅក្នុងអង្គប្រជុំណាមួយយើងនឹងរំឭកពីគេនៅក្នុងអង្គប្រជុំដែលប្រសើរជាងអង្គប្រជុំរបស់ពួកគេ...» ហើយពាក្យ «អ៊ីន (ប្រសិនបើ)» គឺជាពាក្យលក្ខខណ្ឌហើយផលតបស្នងគឺកើតឡើងនៅក្រោយលក្ខខណ្ឌដូច្នេះរឿងនេះបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាទ្រង់រំឭកពីខ្ញុំបម្រើបន្ទាប់ពីខ្ញុំបម្រើបានរំឭកពីទ្រង់...»

ផ្នែកមួយ។

...នៅក្នុងអង្គប្រជុំដែលប្រសើរជាងអង្គប្រជុំរបស់ពួកគេ។ រីឯអ្នកដែលប្រកែកជំទាស់វិញពួកគេនិយាយថា៖ អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានរំឭកពីគេតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់និងជានិច្ចនិរន្តរ៍បន្ទាប់មកពួកគេនិយាយទៀតថា៖ ការរំឭកពីគេការរំឭកពីអ្នកដទៃនិងរាល់អ្វីៗទាំងអស់ដែលអល់ឡោះមានបន្ទូលគឺជាវត្ថុតែមួយគត់ដែលមិនអាចបំបែកជាចំណែកនិងមិនអាចមានច្រើនឡើយដូច្នេះការពិតនៃពាក្យសម្តីរបស់ពួកគេគឺមានន័យថាអល់ឡោះមិនដែលធ្លាប់មានបន្ទូលនិងមិនមានបន្ទូលហើយមិនដែលរំឭកពីនរណាម្នាក់ឡើយ! ហើយនៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍មូស្លីមនៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ស្តីអំពីការបង្រៀនថ្វាយបង្គំ៖ «ហើយនៅពេលដែលអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)ពោលថា៖ “សាមីអល់ឡាហុលីម៉ានហាមីដះ” ចូរអ្នករាល់គ្នាពោលថា៖ “អល់ឡាហុម្ម៉ារ៉ាប់ព៉ាណាវ៉ាឡាកាល់ហាំដ៍” នោះអល់ឡោះនឹងស្តាប់ឮអ្នករាល់គ្នាពីព្រោះអល់ឡោះបានមានបន្ទូលតាមរយ៖អណ្តាតនៃព្យាការីរបស់ទ្រង់ថា៖ “សាមីអល់ឡាហុលីម៉ានហាមីដះ (អល់ឡោះបានឮអ្នកដែលសរសើរទ្រង់)”» ដូច្នេះប្រសាសន៍របស់លោក ﷺ ថា៖ «អល់ឡោះបានឮអ្នកដែលសរសើរទ្រង់» គឺដោយសារតែផលតបស្នងកើតឡើងនៅក្រោយលក្ខខណ្ឌដូច្នេះពាក្យ «យាស្មាក់អ៊ុលឡាហុឡាគុម (អល់ឡោះនឹងស្តាប់ឮអ្នករាល់គ្នា)» ជាចាហ្សាំដែលតម្រូវឱ្យយល់ថាទ្រង់ស្តាប់ឮបន្ទាប់ពីអ្នករាល់គ្នាបានសរសើរទ្រង់រួចហើយ។ ផ្នែកមួយ៖ ជំហររបស់ពួកបដិសេធចំពោះបញ្ហានៃបណ្តាគុណសម្បត្តិនិងការឆ្លើយតបបដិសេធចំពោះពួកគេ៖ ហើយបណ្តាអ្នកជំទាស់ដែលជា «ពួកបដិសេធ» ក៏មានជំហរខុសៗគ្នាដែរ។ ក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលបដិសេធបណ្តាគុណសម្បត្តិទាំងស្រុងដូច្នេះការជជែកដេញដោលជាមួយពួកគេគឺត្រូវធ្វើឡើងលើបញ្ហានៃបណ្តាគុណសម្បត្តិជារួមដោយមិនមែនជាការជាក់លាក់លើ «បណ្តាគុណសម្បត្តិដោយឆន្ទ៖ជ្រើសរើស» ឡើយ។ ហើយក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលបញ្ជាក់នូវបណ្តាគុណសម្បត្តិប៉ុន្តែនិយាយថា៖ គ្មានអ្វីមួយស្ថិតនៅលើអង្គរបស់ទ្រង់ដោយឆន្ទ៖និងព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់ឡើយដូច្នេះគេនិយាយថា៖ ទ្រង់មិនមានបន្ទូលដោយឆន្ទ៖និងការជ្រើសរើសរបស់ទ្រង់ឡើយហើយគេនិយាយថា៖ ទ្រង់មិនពេញចិត្តមិនខឹងសម្បារមិនស្រឡាញ់មិនស្អប់និងមិនជ្រើសរើសដោយឆន្ទ៖និងព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់ឡើយហើយគេនិយាយថា៖ ទ្រង់មិនបានធ្វើសកម្មភាពណាមួយដែលជា «ការបង្កើត» ដើម្បីបង្កើតអ្វីដែលត្រូវបង្កើតមកនោះឡើយហើយនៅចំពោះគេទ្រង់គ្មានព្រះចេស្ដាលើសកម្មភាពណាដែលស្ថិតនៅលើអង្គរបស់ទ្រង់ឡើយផ្ទុយទៅវិញអ្វីដែលស្ថិតក្រោមព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់គឺមានតែអ្វីដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីទ្រង់ប៉ុណ្ណោះហើយនេះគឺជាកន្លែងខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមពួកបដិសេធ។ ដូច្នេះមានអ្នកនិយាយថា៖ អ្វីដែលស្ថិតក្រោម «ព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់» គឺមានតែអ្វីដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដូចដែលពួកជះហ៍មីយយ៉ះពួកគុលឡាព៊ីយយ៉ះនិងពួកមុតាហ្ស៊ីឡះនិយាយ។ ហើយមានអ្នកនិយាយថា៖ អ្វីដែលស្ថិតក្រោម «ព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់» គឺមានតែអ្វីដែលស្ថិតនៅលើអង្គរបស់ទ្រង់ប៉ុណ្ណោះដូចដែលពួកសាលីមីយយ៉ះនិងពួកការរ៉ាមីយយ៉ះនិយាយ។ រីឯទស្សន៖ដ៏ត្រឹមត្រូវពិតប្រាកដគឺ៖ រឿងទាំងពីរយ៉ាងសុទ្ធតែស្ថិតក្រោមព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់ទាំងអស់! រីឯ «សកម្មភាព» គឺដូចបន្ទូលរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតថា៖ ﴿ចូរឯងពោលថា៖ ទ្រង់មានមហិទ្ធិឫទ្ធិអាចបញ្ជូនទណ្ឌកម្មមកលើអ្នករាល់គ្នាពីលើក្បាលរបស់អ្នករាល់គ្នាឬពីក្រោមជើងរបស់អ្នករាល់គ្នា...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់អាន់អាំ៖ ៦៥]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿តើម្ចាស់នោះមិនមានមហិទ្ធិឫទ្ធិអាចផ្តល់ជីវិតឡើងវិញដល់មនុស្សស្លាប់ទេឬ?﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់ក្យាម៉ះ៖ ៤០]។ និងពាក្យសម្តីរបស់ពួកហាវ៉ារីយីនថា៖ ﴿តើម្ចាស់របស់ឯងអាចបញ្ចុះតុអាហារពីលើមេឃមកឱ្យពួកយើងបានទេ?﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ១១២]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿តើម្ចាស់ដែលបានបង្កើតផ្ទៃមេឃទាំងឡាយនិងផែនដីមិនមានមហិទ្ធិឫទ្ធិអាចបង្កើតមនុស្សដូចជាពួកគេទេឬ?﴾ [ស៊ូរ៉ាត់យ៉ាស៊ីន៖ ៨១]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿តើពួកគេមិនបានឃើញទេឬថាអល់ឡោះដែលបានបង្កើតផ្ទៃមេឃទាំងឡាយនិងផែនដីហើយមិនបានហត់នឿយក្នុងការបង្កើតពិភពទាំងនោះមានមហិទ្ធិឫទ្ធិអាចផ្តល់ជីវិតឡើងវិញដល់មនុស្សស្លាប់?﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់អះកហ្វ៖ ៣៣] និងអាយ៉ាត់ស្រដៀងគ្នានេះជាច្រើនដែលបង្ហាញថាទ្រង់មានព្រះចេស្ដាលើ «បណ្តាសកម្មភាព» ដូចជាការផ្តល់ជីវិតឡើងវិញការបញ្ជូននិងសកម្មភាពដទៃទៀត។ រីឯ «ព្រះចេស្ដាលើរូបកាយជាក់ស្តែង» គឺមានចែងនៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហ៍ពីអាប៊ូម៉ាសអ៊ូដគាត់បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំកំពុងវាយក្មេងបម្រើម្នាក់ស្រាប់តែព្យាការី ﷺ បានទតឃើញខ្ញុំរួចលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរឯងដឹងចុះឱអាប៊ូម៉ាសអ៊ូដ! ចូរឯងដឹងចុះឱអាប៊ូម៉ាសអ៊ូដ! អល់ឡោះមានមហិទ្ធិឫទ្ធិលើឯងខ្លាំងជាងឯងមានអំណាចលើក្មេងនេះទៅទៀត» ដូច្នេះប្រសាសន៍របស់លោក ﷺ ថា «អល់ឡោះមានមហិទ្ធិឫទ្ធិលើឯងខ្លាំងជាងឯងមានអំណាចលើក្មេងនេះ» គឺជាភស្តុតាងចង្អុលបង្ហាញថាព្រះចេស្ដាគឺជាប់ទាក់ទងនឹងរូបកាយជាក់ស្តែងដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺទាំង «ព្រះចេស្ដារបស់ម្ចាស់ជាអាទិទេព» និង «សមត្ថភាពរបស់ខ្ញុំបម្រើ»។ ហើយក្នុងចំណោមមនុស្សមានអ្នកដែលនិយាយថា៖ ទាំងពីរយ៉ាងសុទ្ធតែជាប់ទាក់ទងនឹងសកម្មភាពដូចជាពួកការរ៉ាមីយយ៉ះ។ ហើយក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលនិយាយថា៖ ព្រះចេស្ដារបស់ម្ចាស់ជាអាទិទេពជាប់ទាក់ទងនឹងអ្វីដែលនៅដាច់ដោយឡែករីឯសមត្ថភាពរបស់ខ្ញុំបម្រើគឺមិនជាប់ទាក់ទងឡើយលើកលែងតែសកម្មភាពនៅក្នុងទីកន្លែងរបស់វាប៉ុណ្ណោះដូចជាពួកអាស្ហអារីយ្យះ។ ប៉ុន្តែ «បណ្តាអត្ថបទច្បាប់» បានចង្អុលបង្ហាញថាសមត្ថភាពទាំងពីរគឺជាប់ទាក់ទងទាំងនឹងអ្វីដែលជាប់នឹងខ្លួននិងអ្វីដែលនៅដាច់ដោយឡែក។ ពីព្រោះអល់ឡោះ ﷻ បានប្រាប់ថាខ្ញុំបម្រើមានសមត្ថភាពលើសកម្មភាពរបស់ខ្លួនដូចបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ចូរអ្នករាល់គ្នាកោតខ្លាចអល់ឡោះឱ្យអស់ពីសមត្ថភាពរបស់អ្នករាល់គ្នា﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាត់តាហ្កាប៊ុន៖ ១៦] និង ﴿ហើយជនណាដែលគ្មានលទ្ធភាពល្មមនឹងរៀបការជាមួយនារីមានសេរីភាពដែលមានជំនឿ...﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាន់នីសា៖ ២៥] ដែលបង្ហាញថាក្នុងចំណោមពួកយើងមានអ្នកដែលមានលទ្ធភាពនិងមានអ្នកដែលគ្មានលទ្ធភាព។ ហើយព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱយុវជនទាំងឡាយអើយ! ជនណាដែលមានលទ្ធភាពរៀបការចូររៀបការចុះហើយជនណាដែលគ្មានលទ្ធភាពនោះចូរគេបួសដ្បិតការបួសគឺជាខែលការពារសម្រាប់គេ» (កត់ត្រាដោយពូខរីនិងមូស្លីម)។ និងប្រសាសន៍របស់លោក ﷺ ថា៖ «ប្រសិនបើឯងមានសមត្ថភាពធ្វើការងារដោយសេចក្តីពេញចិត្តនិងជំនឿជាក់យ៉ាងមុតមាំចូរឯងធ្វើចុះ»។ និងប្រសាសន៍របស់លោកនៅក្នុងហាឌីសសាហ៊ីហ៍ថា៖ «នៅពេលដែលខ្ញុំបញ្ជាអ្នករាល់គ្នានូវកិច្ចការអ្វីមួយចូរអ្នករាល់គ្នាអនុវត្តវាឱ្យអស់ពីសមត្ថភាពរបស់អ្នករាល់គ្នា»។ ហើយទ្រង់បានប្រាប់ថាទ្រង់មានមហិទ្ធិឫទ្ធិលើខ្ញុំបម្រើរបស់ទ្រង់។ ហើយជនទាំងឡាយដែលនិយាយថា «បណ្តាកិច្ចការដោយឆន្ទ៖ជ្រើសរើស» មិនអាចស្ថិតនៅលើអង្គរបស់ទ្រង់ឡើយមូលដ្ឋានចម្បងរបស់ពួកគេគឺលើកឡើងថា៖ ប្រសិនបើរឿងទើបនឹងកើតស្ថិតនៅលើអង្គរបស់ទ្រង់នោះទ្រង់នឹងមិនរួចផុតពីរឿងទើបនឹងកើតឡើយហើយអ្វីដែលមិនរួចផុតពីរឿងទើបនឹងកើតនោះវាគឺជារឿងទើបនឹងកើត។ ប៉ុន្តែមនុស្សលោកបានជំទាស់នឹងពួកគេលើ «បុព្វបទទាំងពីរ» ហើយបណ្តាសិស្សជំនាន់ក្រោយរបស់ពួកគេដូចជាអាល់រ៉ាហ្ស៊ីនិងអាល់អាមីឌីបានរិះគន់ប្រឆាំងនឹង «បុព្វបទទីមួយ» នៅក្នុងបញ្ហានេះផ្ទាល់ហើយអាល់រ៉ាហ្ស៊ីបានរិះគន់ប្រឆាំងនឹង «បុព្វបទទីពីរ» នៅកន្លែងជាច្រើននៃសៀវភៅរបស់គាត់ហើយការពន្យល់លម្អិតអំពីរឿងនេះត្រូវបានលាតត្រដាងនៅកន្លែងផ្សេងពីនេះ។ ហើយពាក្យសម្តីរបស់ពួកគេដែលថា៖ ពួកយើងបានស្គាល់ពីភាពទើបនឹងកើតនៃចក្រវាលលោកិយតាមរយ៖មាគ៌ានេះហើយតាមរយ៖រឿងនេះហើយដែលពួកយើងបានបញ្ជាក់នូវ «ព្រះអាទិទេពបង្កើតលោក(អាល់ស៊្វនីអ៊ិ)» នោះគេត្រូវតបទៅកាន់ពួកគេវិញថា៖ គ្មានអ្វីចម្លែកឡើយដែលអ្នករាល់គ្នាបានបង្កើតច្នៃប្រឌិតឡើងនូវមាគ៌ាមួយដែលមិនស្របនឹងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)វ៉ាហ៊ីនិងមិនស្របនឹងបញ្ញាស្មារតី! ដ្បិតបណ្តាអ្នកចេះដឹងខាងច្បាប់សាសនាបានទទួលស្គាល់ថាអ្នករាល់គ្នាគឺជាពួកច្នៃប្រឌិតថ្មី(មូប៊តាឌីអូន) ដែលបង្កើតឡើងនៅក្នុងសាសនាឥស្លាមនូវអ្វីដែលមិនមែនជាផ្នែកនៃសាសនាឥស្លាមឡើយហើយបណ្តាអ្នកដែលមានបញ្ញាយល់ដឹងនូវអ្វីដែលពួកគេនិយាយសុទ្ធតែដឹងថាបញ្ញាស្មារតីគឺប្រឆាំងផ្ទុយស្រឡះពីអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាបាននិយាយហើយអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាបានកំណត់ធ្វើជាភស្តុតាងលើការបញ្ជាក់នូវព្រះអាទិទេពបង្កើតលោកគឺមិនបានចង្អុលបង្ហាញលើការបញ្ជាក់ទ្រង់ឡើយផ្ទុយទៅវិញវាគឺជាការទាញយកភស្តុតាងដើម្បីបដិសេធនូវ «ព្រះអាទិទេពបង្កើតលោក» ទៅវិញ! ហើយការបញ្ជាក់នូវ «ព្រះអាទិទេពបង្កើតលោក» គឺជាសច្ចភាពដ៏ពិតប្រាកដហើយសច្ចភាពនេះតម្រូវឱ្យមានការបដិសេធចោលនូវការទាញយកភស្តុតាងរបស់អ្នករាល់គ្នាដែលថា «អ្វីដែលមិនរួចផុតពីរឿងទើបនឹងកើតគឺជារឿងទើបនឹងកើត»។ រីឯការដែល «មាគ៌ារបស់អ្នករាល់គ្នាជាមាគ៌ាច្នៃប្រឌិតថ្មី(ប៊ីឌអះ)» ដែលបណ្តាព្យាការីអ្នកដើរតាមពួកគេនិងពួកសាឡាហ្វមិនធ្លាប់ដើរតាមនោះគឺដោយសារតែគ្រប់អ្នកដែលដឹងពីអ្វីដែលរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ) ﷺ បាននាំមក—ទោះបីជាចំណេះដឹងរបស់គេស្ថិតក្នុងកម្រិតមធ្យមមិនទាន់ដល់កម្រិតកំពូលក៏ដោយ—សុទ្ធតែដឹងថារ៉សូល ﷺ មិនធ្លាប់អំពាវនាវមនុស្សលោកក្នុងការស្គាល់ព្រះអាទិទេពបង្កើតលោកការប្រកាសពីភាពតែមួយរបស់ទ្រង់(តាវហ៊ីដ (ការគោរពព្រះមួយអង្គ)) និងសច្ចភាពនៃបណ្តារ៉សូលរបស់ទ្រង់ឱ្យទៅទាញយកភស្តុតាងតាមរយ៖ការបញ្ជាក់នូវលក្ខណ៖អម(អារ៉ដ) និងថាវាទើបនឹងកើតហើយជាភាពចាំបាច់នៃរូបកាយហើយថាអ្វីដែលមិនរួចផុតពីរឿងទើបនឹងកើតគឺជារឿងទើបនឹងកើតដោយសារតែភាពមិនអាចទៅរួចនៃរឿងទើបនឹងកើតដែលគ្មានការចាប់ផ្តើមនោះឡើយ! ផ្ទុយទៅវិញគេដឹងដោយដាច់ខាតថា «មាគ៌ានេះ» រ៉សូល ﷺ មិនធ្លាប់មានប្រសាសន៍ឡើយហើយមិនធ្លាប់អំពាវនាវពួកសហាបះរបស់លោកឡើយហើយពួកសហាបះរបស់លោកក៏មិនធ្លាប់និយាយនិងមិនធ្លាប់អំពាវនាវមនុស្សលោកតាមរយ៖មាគ៌ានោះដែរ។ ហើយរឿងនេះតម្រូវឱ្យមានចំណេះដឹងដាច់ខាតចេញពីសាសនារបស់រ៉សូលថានៅចំពោះរ៉សូល ﷺ និងបណ្តាអ្នកមានជំនឿលើលោកពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះត្រូវបានស្គាល់ការប្រកាសពីភាពតែមួយរបស់ទ្រង់ត្រូវបានស្គាល់និងសច្ចភាពនៃបណ្តារ៉សូលរបស់ទ្រង់ត្រូវបានស្គាល់តាមរយ៖មាគ៌ាផ្សេងក្រៅពីមាគ៌ានេះ។ ដូច្នេះច្បាប់សាសនា(ស្ហារីអាត់)បានចង្អុលបង្ហាញជាដាច់ខាតថាគឺគ្មានតម្រូវការណាមួយចំពោះមាគ៌ានេះឡើយហើយអ្វីដែលមាននៅក្នុងមាគ៌ានោះនៃការប្រឆាំងនឹងអត្ថបទគម្ពីរគួរអាននិងស៊ុននះបានចង្អុលបង្ហាញថាមាគ៌ានោះគឺជាមាគ៌ាអសារបង់។ ដូច្នេះច្បាប់សាសនាបានបង្ហាញថាគ្មានតម្រូវការចំពោះវាឡើយនិងបង្ហាញថាវាជាមាគ៌ាអសារបង់។ រីឯខាងបញ្ញាស្មារតីវិញការពន្យល់លម្អិតអំពីអ្វីៗទាំងអស់ដែលត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងរឿងនោះត្រូវបានលាតត្រដាងនៅកន្លែងផ្សេងពីនេះនិងបានបញ្ជាក់ថាបណ្តាមេដឹកនាំនៃអ្នកទ្រឹស្តីវិទ្យាផ្ទាល់ជួនកាលបានសារភាពទទួលស្គាល់នូវភាពមិនត្រឹមត្រូវរបស់វាតាមផ្លូវបញ្ញាដូចដែលមាននៅក្នុងសម្តីរបស់អាប៊ូហាមីដ(អាល់ហ្កាហ្សាលី), អាល់រ៉ាហ្ស៊ីនិងអ្នកដទៃទៀត។ ហើយនៅពេលដែលភាពមិនត្រឹមត្រូវរបស់វាបានលេចឡើងចំពោះបញ្ញាស្មារតីពួក «ទស្សនវិទូ» ក៏បានវាយលុកលើបណ្តាអ្នកដែលដើរតាមមាគ៌ានោះហើយពួកទស្សនវិទូបានគិតស្មានថានៅពេលដែលពួកគេបានរិះគន់ប្រឆាំងនឹងមាគ៌ានោះគឺពួកគេបានរិះគន់ប្រឆាំងនឹងអាំណះអំណាងនៃច្បាប់សាសនាដោយការគិតស្មានរបស់ពួកគេថាច្បាប់សាសនាបាននាំមកនូវអ្វីដែលស្របតាមមាគ៌ានោះដោយសារតែពួកទស្សនវិទូមានភាពល្ងង់ខ្លៅចំពោះច្បាប់សាសនានិងបញ្ញាខ្លាំងជាងពួកអ្នកដែលដើរតាមមាគ៌ានោះទៅទៀត! ដូច្នេះអ្នកដែលដើរតាមមាគ៌ានោះមិនបានជួយសង្គ្រោះសាសនាឥស្លាមឡើយហើយក៏មិនបានកម្ទេចសត្រូវរបស់សាសនាឥស្លាមដែរផ្ទុយទៅវិញពួកគេបែរជាបើកដៃឱ្យពួកទស្សនវិទូវាយប្រហារលើពួកគេនិងវាយប្រហារលើសាសនាឥស្លាមទៅវិញ! ហើយរឿងទាំងអស់នេះត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងក្បោះក្បាយនៅកន្លែងជាច្រើន។ ហើយ «គោលបំណងពិតប្រាកដនៅទីនេះ» គឺដើម្បីឱ្យគេដឹងថាការបដិសេធរបស់ពួកគេចំពោះ «បណ្តាគុណសម្បត្តិដោយឆន្ទ៖ជ្រើសរើស» ដែលពួកគេហៅថាការកើតមានរឿងទើបនឹងកើតនៅលើអង្គគឺពួកគេគ្មានអាំណះអំណាងខាងបញ្ញាណាមួយឡើយហើយបណ្តាអ្នកជំនាញដ៏វៃឆ្លាតរបស់ពួកគេបានសារភាពទទួលស្គាល់រឿងនោះ។ រីឯខាងគម្ពីរវ៉ាហ៊ីវិញគឺគ្មានការសង្ស័យឡើយថាវាពោរពេញទៅដោយអ្វីដែលប្រឆាំងនឹងទស្សន៖របស់ពួកគេហើយបញ្ញាស្មារតីក៏បានចង្អុលបង្ហាញលើអ្វីដែលផ្ទុយពីទស្សន៖របស់ពួកគេតាមទិដ្ឋភាពជាច្រើនដែលពួកយើងបានដាស់តឿនលើចំណុចមួយចំនួនរួចមកហើយ។ ហើយនៅពេលដែលពួកអ្នកទ្រឹស្តីវិទ្យាមិនអាចរកឃើញអាំណះអំណាងណាមួយ «ទាំងខាងបញ្ញានិងខាងគម្ពីរ» ចេញពីគម្ពីរគួរអាននិងមាគ៌ាស៊ុននះពួកជំនាន់ក្រោយរបស់ពួកគេក៏បានរកល្បិចដើរតាម «មាគ៌ាខាងគម្ពីរ» ដោយគិតស្មានថាវានឹងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ពួកគេដោយពួកគេបាននិយាយថា...

ការឆ្លើយតបបដិសេធលើអាំណះអំណាងរបស់ពួកបដិសេធតាមទិដ្ឋភាពជាច្រើន៖ ការបកស្រាយលម្អិតអំពីការបដិសេធនូវមន្ទិលសង្ស័យរបស់ពួកបដិសេធបណ្តាគុណសម្បត្តិដោយឆន្ទ៖ជ្រើសរើសរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ។

ទិដ្ឋភាពទីមួយ៖

...បណ្តាគុណសម្បត្តិទាំងនេះប្រសិនបើវាជាគុណសម្បត្តិនៃភាពកង្វះខាតនោះចាំបាច់ត្រូវតែប្រកាសសម្អាតម្ចាស់ជាអាទិទេពឱ្យផុតស្រឡះពីគុណសម្បត្តិទាំងនោះហើយប្រសិនបើវាជាគុណសម្បត្តិនៃភាពពេញលេញឥតខ្ចោះនោះទ្រង់ធ្លាប់ខ្វះខាតគុណសម្បត្តិទាំងនោះមុនពេលដែលវាកើតឡើងហើយការខ្វះខាតនូវភាពពេញលេញឥតខ្ចោះគឺជាភាពកង្វះខាតដូច្នេះវានឹងតម្រូវឱ្យទ្រង់ធ្លាប់ជាម្ចាស់ដែលមានភាពកង្វះខាតពីមុនមកហើយការប្រកាសសម្អាតទ្រង់ឱ្យផុតស្រឡះពីភាពកង្វះខាតគឺជាកាតព្វកិច្ចដោយការឯកភាពជាឯកច្ឆន្ទ(អ៊ីជ្ញម៉ាអ៍)។ ការឆ្លើយតបបដិសេធលើអាំណះអំណាងរបស់ពួកបដិសេធតាមទិដ្ឋភាពជាច្រើន៖ ហើយអាំណះអំណាងនេះគឺជាអាំណះអំណាងដ៏អន់ខ្សោយនិងមិនត្រឹមត្រូវបំផុតមួយហើយរឿងនោះគឺតាមទិដ្ឋភាពជាច្រើន៖ ទិដ្ឋភាពទីមួយ៖ (ចំណុចទីមួយ)៖ បណ្តាអ្នកទាំងនេះបាននិយាយថា៖ ការបដិសេធភាពកង្វះខាតពីទ្រង់គឺមិនត្រូវបានដឹងដោយបញ្ញាស្មារតីឡើយប៉ុន្តែត្រូវបានដឹងតាមរយ៖ «ការឯកភាពជាឯកច្ឆន្ទ(អ៊ីជ្ញម៉ាអ៍)»—ហើយពួកគេបានពឹងផ្អែកលើការឯកភាពគ្នានេះនៅក្នុងការបដិសេធភាពកង្វះខាតនៅទីនេះ—ដូច្នេះរឿងនេះបានវិលត្រឡប់ទៅរកការលើកយកការឯកភាពគ្នាមកធ្វើជាអាំណះអំណាងរបស់ពួកគេហើយគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាការឯកភាពគ្នាមិនអាចយកមកធ្វើជាអាំណះអំណាងបានឡើយនៅក្នុងចំណុចដែលមានការខ្វែងគំនិតគ្នា! ពីព្រោះអ្នកដែលប្រកែកជំទាស់នឹងពួកគេនិយាយថា៖ ខ្ញុំមិនដែលយល់ស្របជាមួយអ្នករាល់គ្នាលើការបដិសេធអត្ថន័យនេះឡើយទោះបីជាខ្ញុំយល់ស្របជាមួយអ្នករាល់គ្នាលើការនិយាយជាទូទៅថាអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ត្រូវបានប្រកាសសម្អាតឱ្យផុតស្រឡះពីភាពកង្វះខាតក៏ដោយដ្បិតអត្ថន័យនេះនៅចំពោះខ្ញុំមិនមែនជាភាពកង្វះខាតឡើយហើយមិនបានចូលទៅក្នុងអ្វីដែលខ្ញុំបានយល់ស្របជាមួយអ្នករាល់គ្នាឡើយ។ ដូច្នេះប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាអាចបញ្ជាក់តាមបញ្ញាឬតាមគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)វ៉ាហ៊ីនូវការបដិសេធរឿងនោះនោះទើបជាការត្រឹមត្រូវប៉ុន្តែបើពុំដូច្នោះទេការដែលអ្នករាល់គ្នាយកពាក្យសម្តីរបស់ខ្ញុំមកធ្វើជាអាំណះអំណាងខណ៖ដែលខ្ញុំមិនមានបំណងបែបនោះគឺជាការកុហកភូតភរមកលើខ្ញុំ! ពីព្រោះអ្នករាល់គ្នាកំពុងលើកយកការឯកភាពគ្នាមកធ្វើជាអាំណះអំណាងខណ៖ដែលក្រុមដែលបញ្ជាក់នូវគុណសម្បត្តិក៏ជាសមាជិកនៃការឯកភាពគ្នាដែរហើយពួកគេមិនដែលយល់ស្របនឹងរឿងនេះឡើយ។ ទិដ្ឋភាពទីពីរ៖ (ចំណុចទីពីរ)៖ គេត្រូវតបទៅកាន់ពួកគេវិញថា៖ ពួកយើងមិនទទួលស្គាល់ឡើយថាការមិនទាន់មានវត្តមាននៃកិច្ចការទាំងនេះមុនពេលដែលវាកើតឡើងគឺជាភាពកង្វះខាតនោះ! ផ្ទុយទៅវិញប្រសិនបើកិច្ចការទាំងនោះមានវត្តមានមុនពេលវេលារបស់វានោះទើបជាភាពកង្វះខាតទៅវិញទេ! ឧទាហរណ៍ដូចជា៖ ការដែលអល់ឡោះមានបន្ទូលទៅកាន់មូសា ﵇ និងការត្រាស់ហៅរបស់ទ្រង់ចំពោះលោកគឺការត្រាស់ហៅរបស់ទ្រង់នៅក្នុងពេលដែលទ្រង់បានត្រាស់ហៅលោកគឺជាគុណសម្បត្តិនៃភាពពេញលេញឥតខ្ចោះ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើទ្រង់ត្រាស់ហៅលោកមុនពេលដែល...

ចំណុចទីបី។

ចំណុចទីបួន។

ចំណុចទីប្រាំ។

ប្រសិនបើវាកើតមានឡើងនោះទើបជាភាពពេញលេញឥតខ្ចោះនៅពេលដែលវាមានវត្តមានមិនមែនជាភាពពេញលេញមុនពេលដែលវាមានវត្តមានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញវត្តមានរបស់វាមុនពេលវេលាដែលប្រាជ្ញាញាណដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់តម្រូវឱ្យវាមានវត្តមាននោះទៅវិញទេដែលជាភាពកង្វះខាត។ (ចំណុចទីបី)៖ គេត្រូវឆ្លើយតបថា៖ ពួកយើងមិនយល់ស្របឡើយថាអវត្តមាននៃកិច្ចការនោះគឺជាភាពកង្វះខាតពីព្រោះអ្វីដែលទើបនឹងកើតគឺមិនអាចមានតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ឡើយហើយអ្វីដែលមិនអាចទៅរួចនោះអវត្តមានរបស់វាក៏មិនមែនជាភាពកង្វះខាតដែរពីព្រោះភាពកង្វះខាតគឺជាការបាត់បង់នូវអ្វីដែលអាចទៅរួចនៃគុណសម្បត្តិពេញលេញឥតខ្ចោះ។ (ចំណុចទីបួន)៖ អំណះអំណាងនេះត្រូវបានបកត្រឡប់ទៅលើរាល់អ្វីៗទាំងអស់ដែលម្ចាស់ជាអាទិទេពបានធ្វើនិងបានបង្កើត។ គេអាចនិយាយបានថា៖ ការបង្កើតវត្ថុនេះប្រសិនបើវាជាភាពកង្វះខាតនោះទ្រង់ច្បាស់ជាត្រូវបានពិពណ៌នាដោយភាពកង្វះខាតហើយប្រសិនបើវាជាភាពពេញលេញឥតខ្ចោះនោះទ្រង់ច្បាស់ជាខ្វះខាតវាមុនពេលនោះ! ដូច្នេះប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នានិយាយថា៖ «គុណសម្បត្តិនៃសកម្មភាព» នៅក្នុងទស្សន៖របស់ពួកយើងគឺមិនមែនជាភាពកង្វះខាតហើយក៏មិនមែនជាភាពពេញលេញឥតខ្ចោះដែរ។ នោះគេត្រូវឆ្លើយតបវិញថា៖ នៅពេលដែលអ្នករាល់គ្នានិយាយបែបនោះអ្នកប្រឆាំងក៏អាចនិយាយបានដែរថា៖ បណ្តាកិច្ចការទើបនឹងកើតទាំងនេះក៏មិនមែនជាភាពកង្វះខាតហើយក៏មិនមែនជាភាពពេញលេញឥតខ្ចោះដែរ។ (ចំណុចទីប្រាំ)៖ គេត្រូវឆ្លើយតបថា៖ ប្រសិនបើគេលើកយកទៅបង្ហាញចំពោះបញ្ញាស្មារតីដ៏ច្បាស់លាស់នូវអង្គមួយដែលអាចមានបន្ទូលដោយព្រះចេស្ដារបស់ទ្រង់និងធ្វើអ្វីៗដែលទ្រង់មានបំណងប្រាថ្នាដោយអង្គទ្រង់ផ្ទាល់ប្រៀបធៀបជាមួយអង្គមួយដែលមិនអាចមានបន្ទូលដោយឆន្ទ៖របស់ខ្លួននិងមិនអាចធ្វើសកម្មភាពដោយខ្លួនឯងបានទាល់តែសោះដូចជាមនុស្សពិការដែលមិនអាចធ្វើសកម្មភាពណាមួយដោយជម្រើសផ្ទាល់ខ្លួនបាននោះបញ្ញាស្មារតីដ៏ច្បាស់លាស់នឹងកាត់សេចក្តីភ្លាមថាអង្គទីមួយគឺពេញលេញឥតខ្ចោះជាងអង្គទីពីរដាច់ខាត! ដូច្នេះហើយអ្នករាល់គ្នាទៅវិញទេដែលបានពិពណ៌នាម្ចាស់ជាអាទិទេពដោយគុណសម្បត្តិនៃភាពកង្វះខាតខណ៖ដែលភាពពេញលេញឥតខ្ចោះគឺស្ថិតនៅក្នុងការពិពណ៌នាទ្រង់ដោយបណ្តាគុណសម្បត្តិទាំងនេះមិនមែនស្ថិតនៅក្នុងការបដិសេធគុណសម្បត្តិទាំងនោះឡើយ។ (ចំណុចទីប្រាំមួយ)៖ គេត្រូវឆ្លើយតបថា៖ បណ្តាកិច្ចការទើបនឹងកើតដែលមិនអាចមានវត្តមានតាំងពីអតីតកាលឥតកាលកំណត់ហើយមិនអាចមានវត្តមានឡើយលើកលែងតែកើតឡើងម្តងមួយៗជាបន្តបន្ទាប់នោះប្រសិនបើគេសួរថា៖ តើមួយណាដែលពេញលេញឥតខ្ចោះជាងរវាងអ្នកដែលមានព្រះចេស្ដាធ្វើវាម្តងមួយៗជាបន្តបន្ទាប់ឬអ្នកដែលគ្មានព្រះចេស្ដាធ្វើរឿងនោះ? គេដឹងយ៉ាងច្បាស់ដោយបញ្ញាស្មារតីដ៏ច្បាស់លាស់ថាអ្នកដែលមានព្រះចេស្ដាធ្វើវាម្តងមួយៗជាបន្តបន្ទាប់គឺពេញលេញឥតខ្ចោះជាងអ្នកដែលគ្មានសមត្ថភាពធ្វើវា។ ប៉ុន្តែអ្នករាល់គ្នាបែរជានិយាយថា៖ ម្ចាស់ជាអាទិទេពគ្មានព្រះចេស្ដាធ្វើអ្វីមួយក្នុងចំណោមកិច្ចការទាំងនេះឡើយហើយអ្នករាល់គ្នានិយាយថាទ្រង់មានព្រះចេស្ដាត្រឹមតែកិច្ចការដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីទ្រង់ប៉ុណ្ណោះ។ ហើយគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាព្រះចេស្ដារបស់អ្នកមានអំណាចលើសកម្មភាពដែលជាប់ទាក់ទងនឹងអង្គខ្លួនគឺកើតមុនព្រះចេស្ដាលើកិច្ចការដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីខ្លួន។ ដូច្នេះនៅពេលដែលអ្នករាល់គ្នានិយាយថាទ្រង់គ្មានព្រះចេស្ដាលើសកម្មភាពដែលជាប់ទាក់ទងនឹងអង្គទ្រង់នោះវាច្បាស់ជាតម្រូវឱ្យទ្រង់គ្មានព្រះចេស្ដាលើកិច្ចការដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីទ្រង់ដែរ។ ដូច្នេះតាមទស្សន៖របស់អ្នករាល់គ្នាគឺតម្រូវឱ្យទ្រង់គ្មានសមត្ថភាពលើអ្វីទាំងអស់និងមិនអាចធ្វើអ្វីបានឡើយដែលតម្រូវឱ្យទ្រង់មិនមែនជាអ្នកបង្កើតអ្វីទាំងអស់ហើយនេះគឺជាផលវិបាកដែលពួកអ្នកបដិសេធមិនអាចគេចវេះបានឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបគេបាននិយាយថា៖ មាគ៌ាដែលពួកគេបានដើរក្នុងការបញ្ជាក់អំពីការកកើតឡើងនៃចក្រវាលនិងការបញ្ជាក់អំពីព្រះអាទិទេពបង្កើតលោកគឺផ្ទុយស្រឡះពីការកកើតនៃចក្រវាលនិងការបញ្ជាក់អំពីព្រះអាទិទេពហើយការនិយាយអំពីការកកើតនៃចក្រវាលនិងការបញ្ជាក់អំពីព្រះអាទិទេពមិនអាចត្រឹមត្រូវឡើយលើកលែងតែតាមរយ៖ការបំផ្លាញចោលនូវមាគ៌ារបស់ពួកគេមិនមែនតាមរយ៖ការបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវរបស់វាឡើយ។ ដូច្នេះអ្វីដែលពួកគេពឹងផ្អែកលើនិងបានកំណត់វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសាសនានិងជាភស្តុតាងលើសាសនានោះគឺជារឿងអសារបង់នៅក្នុងខ្លួនវាទាំងខាងផ្លូវច្បាប់សាសនានិងខាងបញ្ញាហើយវាផ្ទុយស្រឡះពីសាសនាដូចដែលវាផ្ទុយស្រឡះពីបញ្ញាស្មារតីដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបពួកសាឡាហ្វនិងបណ្តាអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)តែងតែរិះគន់បន្ទោសពាក្យសម្តីទស្សនវិជ្ជានិងទ្រឹស្តីកាឡាមនេះហើយពួកគេបានពោលថា៖ «ជនណាដែលស្វែងរកចំណេះដឹងតាមរយ៖ទ្រឹស្តីកាឡាមគេនឹងក្លាយជាអ្នកក្បត់សាសនា(ហ្ស៊ិនឌីក)» ដូចដែលអាប៊ូយូស៊ុហ្វបានមានប្រសាសន៍ហើយត្រូវបានរៀបរាប់ពីអ៊ីម៉ាមម៉ាលិកផងដែរ។ ហើយអ៊ីម៉ាមអាស្ហ-ស្ហាហ្វីអ៊ីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សេចក្តីសម្រេចរបស់ខ្ញុំចំពោះពួកអ្នកទ្រឹស្តីកាឡាមគឺត្រូវវាយពួកគេដោយមែកធាងល្មើនិងស្បែកជើងហើយដង្ហែពួកគេជុំវិញកុលសម្ព័ន្ធទាំងឡាយរួចប្រកាសថា៖ នេះជារង្វាន់តបស្នងចំពោះអ្នកដែលបោះបង់គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននិងស៊ុននះហើយបែរមករកទ្រឹស្តីកាឡាម»។ ហើយអ៊ីម៉ាមអាហ៍ម៉ាត់អ៊ីប៊្នូហាន់បាល់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពួកអ្នកប្រាជ្ញទ្រឹស្តីកាឡាមគឺជាពួកក្បត់សាសនា(ហ្ស៊ិនឌីក) ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ដែលពាក់អាវទ្រនាប់នៃទ្រឹស្តីកាឡាមហើយទទួលបានជោគជ័យឡើយ»។ ហើយបណ្តាអ៊ីម៉ាមពិតជាបាននិយាយពិតប្រាកដណាស់ពីព្រោះពួកគេបានកសាងកិច្ចការរបស់ពួកគេលើ «ពាក្យសម្តីមិនច្បាស់លាស់(កាឡាមមូជម៉ាល់)» ដែលលួងលោមអ្នកដែលមិនដឹងពីការពិតរបស់វាប៉ុន្តែនៅពេលដែលគេជឿជាក់ថាវាជាការពិតនោះវាក៏លេចចេញមកថាវាផ្ទុយស្រឡះពីគម្ពីរគួរអាននិងស៊ុននះធ្វើឱ្យបេះដូងរបស់គេនៅសេសសល់តែជំងឺការលាក់ពុតការសង្ស័យនិងការស្ទាក់ស្ទើរថែមទាំងការរិះគន់វាយប្រហារលើអ្វីដែលរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)បាននាំមកទៀតផង។ ហើយនេះហើយគឺជាការក្បត់សាសនា(ហ្ស៊ិនឌីក)។ ហើយវាជា «ពាក្យសម្តីអសារបង់ខាងបញ្ញា» ដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញសាឡាហ្វមួយចំនួនបានពោលថា៖ «ចំណេះដឹងខាងទ្រឹស្តីកាឡាមគឺជាភាពល្ងង់ខ្លៅសុទ្ធសាធ» ពីព្រោះពួកគេគិតស្មានថាពួកគេកាន់កាប់ហេតុផលខាងបញ្ញាប៉ុន្តែតាមពិតពួកគេកាន់កាប់តែភាពល្ងង់ខ្លៅប៉ុណ្ណោះ៖ ﴿ប្រៀបដូចជាស្រមោលបញ្ឆោតភ្នែក(កាត់ស្មៅអណ្តែត)នៅលើវាលរាបស្មើដែលមនុស្សស្រេកទឹកគិតស្មានថាជាទឹករហូតដល់នៅពេលដែលគេទៅដល់ទីនោះគេមិនបានប្រទះឃើញអ្វីសោះឡើយប៉ុន្តែគេបានប្រទះឃើញអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)នៅទីនោះហើយទ្រង់បានទូទាត់គណនីរបស់គេយ៉ាងពេញលេញហើយអល់ឡោះជាអ្នកដែលគិតគណនីយ៉ាងរហ័សបំផុត﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាន់ណ៊ូរ៖ ៣៩]។ នេះហើយគឺជាភាពល្ងង់ខ្លៅទ្វេដង(ជះល់មូរ៉ាកកាប់) ពីព្រោះពួកគេស្ថិតនៅក្នុងភាពសង្ស័យនិងវង្វេងស្មារតីស្ថិតនៅក្នុងភាពងងឹតត្រួតលើភាពងងឹតដែលនៅពេលគេលូកដៃចេញមកគេសឹងតែមើលមិនឃើញដៃរបស់ខ្លួនឯងផងហើយជនណាដែលអល់ឡោះមិនបានប្រទានពន្លឺឱ្យទេនោះគេគ្មានពន្លឺណាមួយឡើយ។ តើពួកគេស្ថិតនៅទីណាធៀបនឹងពន្លឺនៃគម្ពីរគួរអាននិងជំនឿអ៊ីម៉ាន? អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿អល់ឡោះជាពន្លឺនៃផ្ទៃមេឃទាំងឡាយនិងផែនដីឧបមាពន្លឺរបស់ទ្រង់ប្រៀបដូចជាប្រហោងជញ្ជាំងដែលមានចង្កៀងមួយចង្កៀងនោះស្ថិតនៅក្នុងកែវកែវនោះប្រៀបដូចជាផ្កាយដ៏ភ្លឺចិញ្ចាចដែលត្រូវបានដុតបំភ្លឺដោយប្រេងពីដើមឈើដ៏មានពរជ័យគឺដើមអូលីវដែលមិនមែននៅទិសខាងកើតហើយក៏មិនមែននៅទិសខាងលិចប្រេងរបស់វាស្ទើរតែបញ្ចេញពន្លឺដោយខ្លួនឯងទោះបីជាភ្លើងមិនទាន់ប៉ះពាល់វាក៏ដោយពន្លឺត្រួតលើពន្លឺអល់ឡោះណែនាំបង្ហាញផ្លូវទៅកាន់ពន្លឺរបស់ទ្រង់ចំពោះអ្នកណាដែលទ្រង់ស្ម័គ្រចិត្តហើយអល់ឡោះលើកជាឧបមាដល់មនុស្សលោកហើយអល់ឡោះដឹងច្បាស់លើគ្រប់អ្វីៗទាំងអស់﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាន់ណ៊ូរ៖ ៣៥]។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ រីឯការដែលបន្ទូល(កាឡាម)និងសកម្មភាព(ហ្វីអ៊ុល)ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុង «គុណសម្បត្តិដោយឆន្ទ៖ជ្រើសរើស(ស៊ីហ្វាតអ៊ីខធិយ៉ារីយយ៉ះ)» គឺជារឿងច្បាស់ក្រឡែតពីព្រោះវាកើតឡើងដោយឆន្ទ៖និងព្រះចេស្ដារបស់ម្ចាស់ជាអាទិទេព។ ប៉ុន្តែចំពោះ «បំណងប្រាថ្នា(អ៊ីរ៉ាដះ)» «សេចក្តីស្រឡាញ់(មហាប់ពះ)» «ការពេញចិត្ត(រ៉ីដវ៉ាន)» និង «សេចក្តីខឹងសម្បារ(ហ្កាដាប់)» តើវាត្រូវបានចាត់ទុកយ៉ាងដូចម្តេច? ពីព្រោះអង្គនៃបំណងប្រាថ្នាគឺជាឆន្ទ៖(ម៉ាស្ហីអះ) ហើយទ្រង់ ﷾ នៅពេលដែលទ្រង់បង្កើតអ្នកដែលទ្រង់ស្រឡាញ់ដូចជាព្យាការីអ៊ីព្រហ៊ីមជាមិត្តសម្លាញ់នោះទ្រង់ស្រឡាញ់លោកនិងស្រឡាញ់បណ្តាអ្នកមានជំនឿហើយពួកគេក៏ស្រឡាញ់ទ្រង់ដែរ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរនៅពេលដែលមនុស្សលោកប្រព្រឹត្តការងារទាំងឡាយទ្រង់ក៏ទតឃើញការងារទាំងនោះហើយរឿងនេះជាកិច្ចការចាំបាច់មិនអាចខ្វះបានដូច្នេះតើវាត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងឆន្ទ៖ជ្រើសរើសយ៉ាងដូចម្តេច? គេត្រូវឆ្លើយតបថា៖ រាល់អ្វីៗទាំងអស់ដែលកើតឡើងបន្ទាប់ពីអវត្តមានរបស់វាគឺកើតឡើងដោយឆន្ទ៖និងព្រះចេស្ដារបស់អល់ឡោះជានិច្ចហើយទ្រង់ ﷾ អ្វីដែលទ្រង់មានបំណងប្រាថ្នានោះវានឹងកើតឡើងហើយអ្វីដែលទ្រង់មិនមានបំណងប្រាថ្នានោះវាមិនកើតឡើងឡើយ។ ដូច្នេះអ្វីដែលទ្រង់មានបំណងប្រាថ្នាវត្តមានរបស់វាគឺចាំបាច់ត្រូវតែកើតឡើងដោយសារតែឆន្ទ៖និងព្រះចេស្ដារបស់ម្ចាស់ជាអាទិទេពហើយអ្វីដែលទ្រង់មិនមានបំណងប្រាថ្នាវត្តមានរបស់វាគឺមិនអាចកើតឡើងបានឡើយទោះបីជាទ្រង់មានព្រះចេស្ដាលើវាពេញលេញក៏ដោយដូចដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើយើងមានបំណងប្រាថ្នាយើងពិតជាបានប្រទានដល់គ្រប់ដួងព្រលឹងទាំងអស់នូវការណែនាំបង្ហាញផ្លូវរបស់វាជាមិនខាន﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាស-សាចដះ៖ ១៣] និង ﴿ហើយប្រសិនបើអល់ឡោះមានបំណងប្រាថ្នាបណ្តាអ្នកដែលនៅជំនាន់ក្រោយពួកគេច្បាស់ជាមិនប្រយុទ្ធកាប់សម្លាប់គ្នាឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់បាកាហ្កscores៖ ២៥៣] និង ﴿ហើយប្រសិនបើម្ចាស់របស់ឯងមានបំណងប្រាថ្នាពួកគេច្បាស់ជាមិនធ្វើវាឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់អាន់អាម៖ ១១២]។ ដូច្នេះការដែលកិច្ចការមួយត្រូវតែកើតឡើងដោយសារតែវាត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុនដោយការវិនិច្ឆ័យព្រះរាជបញ្ជា(កាដា) និងត្រូវបានដឹងជាមុនថាវានឹងកើតឡើងនោះវាមិនរារាំងកិច្ចការនោះពីការកើតឡើងដោយឆន្ទ៖ ព្រះចេស្ដានិងបំណងប្រាថ្នារបស់ទ្រង់ឡើយទោះបីជាបំណងប្រាថ្នាជាគុណសម្បត្តិចាំបាច់នៃអង្គដ៏បរិសុទ្ធរបស់ទ្រង់ដូចជាព្រះជន្មនិងចំណេះដឹងរបស់ទ្រង់ក៏ដោយ។ ពីព្រោះ «បំណងប្រាថ្នារបស់ទ្រង់ចំពោះកិច្ចការនាពេលអនាគត» គឺត្រូវបាននាំមុខដោយ «បំណងប្រាថ្នារបស់ទ្រង់ចំពោះកិច្ចការនាពេលអតីតកាល»៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ព្រះរាជបញ្ជារបស់ទ្រង់នៅពេលដែលទ្រង់មានបំណងប្រាថ្នាចង់បានអ្វីមួយគឺទ្រង់គ្រាន់តែមានបន្ទូលទៅកាន់វាថា៖ ចូរកើតឡើង! នោះវានឹងកើតឡើងភ្លាម﴾ [ស៊ូរ៉ាត់យ៉ាស៊ីន៖ ៨២] ហើយទ្រង់មានបំណងប្រាថ្នាចំពោះកិច្ចការទីពីរនេះបន្ទាប់ពីទ្រង់បានមានបំណងប្រាថ្នាមុននោះនូវអ្វីដែលតម្រូវឱ្យមានបំណងប្រាថ្នារបស់វាដូច្នេះការកើតឡើងនៃបំណងប្រាថ្នាក្រោយគឺកើតឡើងតាមរយ៖បំណងប្រាថ្នាមុន។ ហើយមនុស្សលោកមានការខ្វែងគំនិតគ្នាយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុង «បញ្ហានៃបំណងប្រាថ្នារបស់អល់ឡោះ ﷾» ដោយបែកចែកជាទស្សន៖ជាច្រើន។ ហើយមានអ្នកខ្លះបានបដិសេធវាទាំងស្រុងហើយអាល់-រ៉ាហ្ស៊ីបានជ្រើសរើសទស្សន៖នេះនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ម៉ាត្វាលីបអាល់អាលីយ៉ះ» របស់គាត់ប៉ុន្តែ—សូមសរសើរតម្កើងចំពោះអល់ឡោះ—ពួកយើងបានបញ្ជាក់យ៉ាងរឹងមាំនិងបានពន្យល់បំភ្លឺយ៉ាងច្បាស់លាស់ព្រមទាំងបានបង្ហាញពីភាពអសារបង់នៃការសង្ស័យដែលរារាំងពីវា។ ហើយអ្វីដែលគម្ពីរគួរអាននិងស៊ុននះបាននាំមកគឺជាសច្ចធម៌ដ៏បរិសុទ្ធពិតប្រាកដដែលអំណះអំណាងខាងបញ្ញាដ៏ច្បាស់លាស់បានចង្អុលបង្ហាញហើយពិតប្រាកដណាស់ «បញ្ញាស្មារតីដ៏ច្បាស់លាស់គឺស្របគ្នាយ៉ាងឥតខ្ចោះជាមួយគម្ពីរដ៏ត្រឹមត្រូវពិតប្រាកដ»។ ហើយពួកយើងបានពន្យល់ពីមុនមកហើយថា «ជាបឋម» ភស្តុតាងដាច់ខាតទាំងឡាយគឺមិនអាចផ្ទុយគ្នាបានឡើយដូច្នេះវាមិនអាចទៅរួចឡើយដែលភស្តុតាងដាច់ខាតពីរមានភាពផ្ទុយគ្នាទោះបីជាវាជាភស្តុតាងខាងបញ្ញាទាំងពីរឬជាភស្តុតាងខាងគម្ពីរទាំងពីរឬមួយជាបញ្ញានិងមួយទៀតជាគម្ពីរក៏ដោយ។ បន្ទាប់មកពួកយើងបានបញ្ជាក់ថា៖ ភស្តុតាងទាំងអស់នោះគឺស្របគ្នាគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមកនិងជួយពង្រឹងគ្នា។ ដូច្នេះបញ្ញាបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃគម្ពីរហើយគម្ពីរបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃបញ្ញាហើយជនណាដែលដើរតាមផ្លូវមួយក្នុងចំណោមផ្លូវទាំងពីរវានឹងនាំគេទៅកាន់ផ្លូវមួយទៀតជានិច្ច។ ហើយបណ្តាអ្នកដែលសមនឹងទទួលរងទណ្ឌកម្មគឺពួកអ្នកដែលមិនព្រមស្តាប់និងមិនព្រមគិតពិចារណាដោយបញ្ញា។ ដូចដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ឬមួយឯងគិតស្មានថាពួកគេភាគច្រើនស្តាប់ឮឬពិចារណាដោយបញ្ញា? ពួកគេមិនខុសពីសត្វធាតុឡើយផ្ទុយទៅវិញពួកគេវង្វេងផ្លូវឆ្ងាយជាងសត្វធាតុទៅទៀត﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់ហ្វួរកន៖ ៤៤]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿រាល់ពេលដែលក្រុមមួយត្រូវបានបោះទម្លាក់ចូលទៅក្នុងនរកពួកអ្នកយាមទ្វារនរកនឹងសួរពួកគេថា៖ តើគ្មានអ្នកដាស់តឿនព្រមានណាម្នាក់បានមកជួបអ្នករាល់គ្នាទេឬ? ពួកគេបានឆ្លើយថា៖ បាទពិតមែនហើយអ្នកដាស់តឿនព្រមានបានមកជួបពួកយើងពិតប្រាកដមែនប៉ុន្តែពួកយើងបានចោទប្រកាន់ថាកុហកហើយពួកយើងបាននិយាយថា៖ អល់ឡោះមិនបានបញ្ចុះអ្វីមួយឡើយអ្នករាល់គ្នាមិនស្ថិតនៅអ្វីក្រៅពីនៅក្នុងការវង្វេងដ៏ធំធេងនោះឡើយ។ ហើយពួកគេបានពោលថា៖ ប្រសិនបើកាលពីមុនពួកយើងបានស្តាប់ឬបានគិតពិចារណាដោយបញ្ញាពួកយើងច្បាស់ជាមិនស្ថិតនៅក្នុងចំណោមពួកអ្នកនរកនោះឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់មុលក៍៖ ៨-១០]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿តើពួកគេមិនបានធ្វើដំណើរនៅលើផែនដីដើម្បីឱ្យពួកគេមានបេះដូងដែលអាចគិតពិចារណាដោយបញ្ញាឬមានត្រចៀកដែលអាចស្តាប់ឮទេឬ? ពីព្រោះពិតប្រាកដណាស់វាមិនមែនខ្វាក់ភ្នែកឡើយប៉ុន្តែវាខ្វាក់បេះដូងដែលស្ថិតនៅក្នុងទ្រូងទៅវិញទេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់ហ៉ាជ្ជ្ញ៖ ៤៦]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់នៅក្នុងរឿងនោះគឺជាការដាស់តឿនរំលឹកចំពោះជនណាដែលមានបេះដូងឬបានផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ខណ៖ដែលគេមានវត្តមានស្មារតីពេញលេញ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់កាហ្វ៖ ៣៧]។ ដូច្នេះគម្ពីរគួរអានបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាជនណាដែលមានបញ្ញាគិតពិចារណាឬបានស្តាប់ឮនោះគេនឹងក្លាយជាអ្នកដែលរួចផុតពីទណ្ឌកម្មទទួលបានសុភមង្គលនិងមានជំនឿលើអ្វីដែលបណ្តារ៉សូលបាននាំមកហើយបញ្ហាទាំងនេះត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងក្បោះក្បាយនៅក្នុងទីកន្លែងផ្សេងទៀតហើយអល់ឡោះជាអ្នកដឹងបំផុត។

ផ្នែកមួយ។

ភាពមិនត្រឹមត្រូវនៃអំណះអំណាងរបស់អ្នកបដិសេធសកម្មភាពទើបនឹងកើត។

អំណះអំណាងទីមួយ។

ភាពមិនត្រឹមត្រូវនៃអំណះអំណាងនេះ។

អំណះអំណាងទីពីរ។

ភាពអសារបង់នៃអំណះអំណាងនេះតាមទិដ្ឋភាពជាច្រើន។