ការប្រមូលផ្តុំសំបុត្រ និងសារលិខិតឥស្លាម

សារលិខិតទីបីគោលការណ៍គ្រឹះស្តីពីសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) (Qa'idah fi អាល់-Mahabbah)។

ផ្នែកស្តីពីសេចក្តីស្រឡាញ់និងការស្អប់ខ្ពើមដោយអាប៊ូអាល់-អាប់បាសអាហ្មាដប៊ីនតៃមិយ៉ះ៖ ក្នុងនាមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ព្រះមហាករុណាព្រះដ៏មហាមេត្តាប្រណីលើសលប់ខ្ញុំផ្ញើការទុកចិត្តលើអល់ឡោះ។ រាល់ការសរសើរទាំងអស់គឺជារបស់អល់ឡោះយើងខ្ញុំសូមសរសើរទ្រង់សូមជំនួយពីទ្រង់សូមការតម្រង់ទិសពីទ្រង់និងសូមការអភ័យទោសពីទ្រង់។ យើងខ្ញុំសូមការការពារពីអល់ឡោះឱ្យរួចផុតពីអំពើអាក្រក់នៃដួងចិត្តរបស់យើងខ្ញុំនិងពីទង្វើអាក្រក់របស់យើងខ្ញុំ។ អ្នកណាដែលអល់ឡោះបានតម្រង់ទិសនោះគ្មាននរណាម្នាក់អាចធ្វើឱ្យគេវង្វេងបានឡើយហើយអ្នកណាដែលទ្រង់បានបណ្តោយឱ្យវង្វេងនោះគ្មាននរណាម្នាក់អាចតម្រង់ទិសគេបានឡើយ។ យើងខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្មថាគ្មានអល់ឡោះណាដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ដោយពិតប្រាកដក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ឡើយទ្រង់គ្មានដៃគូនោះទេហើយយើងខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្មថាមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាខ្ញុំបម្រើរបស់ទ្រង់ជារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ជាទីស្រឡាញ់និងជាមិត្តដ៏ជិតស្និទ្ធបំផុតរបស់ទ្រង់សូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យនិងសេចក្តីសុខសាន្តដ៏បរិបូរណ៍ដល់លោកក្រុមគ្រួសារនិងសហការីទាំងអស់របស់លោក។ ជាកិច្ចបន្ទាប់៖ នេះគឺជាគោលការណ៍គ្រឹះដ៏ធំធេងស្តីពីសេចក្តីស្រឡាញ់ (អាល់-Maḥabbah) និងអ្វីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវាដែលត្រូវបានចងក្រងឡើងដោយអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អ្នកប្រាជ្ញដ៏មហិមាស្ហៃខុលឥស្លាមសេចក្តីចំរើននៃមនុស្សលោកអ្នកបន្តវេននៃបណ្តាសាឡាហ្វដ៏ថ្លៃថ្នូរអាប៊ូអាល់-អាប់បាសអាហ្មាដប៊ីនស្ហៃខ៍ស្ហិហាប៊ុដឌីនអាប់ឌុលហាលីមប៊ីនស្ហៃខ៍មជ្ដិដឌីនអាប៊ូអាល់-បារ៉ាកាតអាប់ឌុសសាឡាមឥប៊្នូតៃមិយ៉ះ ﵁ និងសូមទ្រង់ពេញចិត្តចំពោះលោក។ សេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖គឺជាឫសគល់នៃរាល់សកម្មភាពនិងចលនានៅក្នុងសកលលោកហើយការស្អប់ខ្ពើមគឺជាឫសគល់នៃរាល់ការបោះបង់នៅក្នុងនោះ៖ លោក ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ផ្នែកស្តីពីសេចក្តីស្រឡាញ់និងការស្អប់ខ្ពើមនិងអ្វីដែលត្រូវសរសើរនិងត្រូវស្តីបន្ទោសក្នុងចំណោមនោះ។ ឫសគល់នៃរាល់សកម្មភាពនិងចលនានៅក្នុងសកលលោកគឺកើតចេញពីសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ ដ្បិតវាគឺជាឫសគល់និងជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃរាល់ទង្វើទាំងអស់ដូចដែលការស្អប់ខ្ពើមគឺជាការរារាំងនិងទប់ស្កាត់ចំពោះរាល់អ្វីដែលកើតឡើងដោយសារមូលហេតុរបស់វា។ ដូច្នេះការស្អប់ខ្ពើមគឺជាឫសគល់នៃរាល់ការបោះបង់ប្រសិនបើការបោះបង់ត្រូវបានបកស្រាយថាជារឿងដែលមានអត្ថិភាពដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញពិចារណាភាគច្រើនបានបកស្រាយ។ ហើយប្រសិនបើការបោះបង់មានន័យត្រឹមតែអវត្តមាននៃទង្វើនោះអវត្តមាននៃទង្វើជួនកាលកើតឡើងដោយសារតែអវត្តមាននៃកត្តាជំរុញរបស់វាគឺសេចក្តីស្រឡាញ់ឆន្ទ៖ និងលក្ខខណ្ឌចាំបាច់របស់វាហើយជួនកាលកើតឡើងដោយសារវត្តមាននៃកត្តារារាំងដូចជាការស្អប់ខ្ពើមនិងកត្តាដទៃទៀត។ រីឯវត្តមាននៃទង្វើវិញគឺមិនដែលកើតឡើងឡើយលើកលែងតែចេញពីសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែការដែលមនុស្សរារាំងកិច្ចការដែលខ្លួនស្អប់ខ្ពើមក៏ដោយក៏ការនោះកើតឡើងដោយសារតែផលប្រយោជន៍ជាទីស្រឡាញ់ឬដោយសារភាពរីករាយដែលខ្លួនទទួលបានពីការរារាំងនោះដែររហូតដល់គេនិយាយថា៖ «ទ្រូងនិងបេះដូងរបស់គេបានធូរស្បើយ» ដ្បិតការព្យាបាលនិងសុខុមាលភាពកើតឡើងដោយសារអ្វីដែលជាទីស្រឡាញ់។ ហើយសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ ជួនកាលកើតឡើងដោយផ្ទាល់និងជួនកាលកើតឡើងតាមរយ៖មធ្យោបាយដូចជាការដែលមនុស្សធ្វើនូវកិច្ចការដែលខ្លួនស្អប់ខ្ពើមដូចជាការលេបថ្នាំល្វីងការប្រព្រឹត្តកិច្ចការដែលផ្ទុយពីចំណង់តណ្ហារបស់ខ្លួននិងការអត់ធ្មត់ជាដើម។ ពីព្រោះកិច្ចការទាំងនេះទោះបីជាវាជាការស្អប់ខ្ពើមពីទិដ្ឋភាពមួយចំនួនក៏ដោយក៏វាត្រូវបានប្រព្រឹត្តឡើងដោយសារសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ដែរទោះបីជាវាមិនមែនជាទីស្រឡាញ់ចំពោះអង្គរបស់វាផ្ទាល់ប៉ុន្តែវាជាទីស្រឡាញ់ចំពោះផលវិបាកដែលផ្សារភ្ជាប់នឹងវាដ្បិតមនុស្សស្រឡាញ់សុខភាពនិងសុខុមាលភាពដែលតម្រូវឱ្យមានឆន្ទ៖លេបថ្នាំហើយគេស្រឡាញ់សេចក្តីមេត្តាករុណារបស់អល់ឡោះនិងការរួចផុតពីទណ្ឌកម្មរបស់ទ្រង់ដែលតម្រូវឱ្យមានឆន្ទ៖លះបង់អ្វីដែលតណ្ហាប្រាថ្នាដូចដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយចំពោះអ្នកណាដែលកោតខ្លាចស្ថានចំពោះមុខម្ចាស់របស់គេនិងបានហាមឃាត់ដួងចិត្តពីចំណង់តណ្ហា﴾ [អាល់-Nāzi‘āt: 40] ដូច្នេះសត្វលោកដែលមានជីវិតមិនដែលបោះបង់អ្វីដែលខ្លួនស្រឡាញ់ឡើយលើកលែងតែដើម្បីអ្វីដែលខ្លួនស្រឡាញ់ខ្លាំងជាងប៉ុណ្ណោះ។ គេបោះបង់សេចក្តីស្រឡាញ់ដែលខ្សោយជាងដើម្បីសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលខ្លាំងជាងដូចដែលគេប្រព្រឹត្តអ្វីដែលខ្លួនស្អប់នៅពេលដែលសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះផលរបស់វាខ្លាំងជាងការស្អប់ចំពោះមធ្យោបាយហើយគេបោះបង់អ្វីដែលខ្លួនស្រឡាញ់នៅពេលដែលការស្អប់ចំពោះផលវិបាករបស់វាខ្លាំងជាងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះរឿងនោះ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖គឺជាឫសគល់នៃការស្អប់ខ្ពើមជាមូលហេតុនិងជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់របស់វា។ ការស្អប់ខ្ពើមកើតមាននៅក្នុងលោកគឺដោយសារតែវាផ្ទុយនឹងអ្វីដែលជាទីស្រឡាញ់ប្រសិនបើគ្មានវត្តមាននៃអ្វីដែលជាទីស្រឡាញ់ទេនោះការស្អប់ខ្ពើមក៏មិនកើតមានដែរផ្ទុយពីសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអ្វីមួយដែលអាចកើតមានចំពោះអង្គរបស់វាផ្ទាល់មិនមែនដោយសារការប្រឆាំងនឹងការស្អប់ឡើយ។ ការស្អប់ខ្ពើមនិងកំហឹងរបស់មនុស្សគឺកើតចេញពីអ្វីដែលប្រឆាំងនឹងវត្តមាននៃអ្វីដែលខ្លួនស្រឡាញ់។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបកំពូលនៃជំនឿអ៊ីម៉ានគឺការស្រឡាញ់ដើម្បីអល់ឡោះនិងការស្អប់ដើម្បីអល់ឡោះហើយអ្នកណាដែលស្រឡាញ់ដើម្បីអល់ឡោះស្អប់ដើម្បីអល់ឡោះផ្តល់ឱ្យដើម្បីអល់ឡោះនិងរារាំងដើម្បីអល់ឡោះនោះគេបានបំពេញជំនឿអ៊ីម៉ានយ៉ាងពេញលេញឥតខ្ចោះហើយ។ ដូច្នេះសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖គឺជាឫសគល់នៃវត្តមាននៃការស្អប់ខ្ពើមហើយជាឫសគល់នៃការបាត់បង់នូវអ្វីដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម។ គ្មានការស្អប់ខ្ពើមកើតឡើងឡើយលើកលែងតែដោយសារសេចក្តីស្រឡាញ់ហើយគ្មានអ្វីដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមរលាយបាត់ឡើយលើកលែងតែដោយសារសេចក្តីស្រឡាញ់។ សេចក្តីស្រឡាញ់គឺជាឫសគល់នៃរាល់អ្វីៗទាំងអស់ដែលមានអត្ថិភាពនិងជាឫសគល់នៃការរារាំងអ្វីដែលស្វែងរកអត្ថិភាព។ ចលនានៅក្នុងសកលលោកមានបីយ៉ាង៖ ចលនាដោយឆន្ទ៖ (Irādiyyah), ចលនាតាមធម្មជាតិ (Ṭabī‘iyyah), និងចលនាដោយការបង្ខិតបង្ខំ (Qasriyyah)។ ប្រសិនបើអ្នកប្រព្រឹត្តមានវិញ្ញាណដឹងពីចលនានោះនោះវាជាចលនាដោយឆន្ទ៖ ហើយបើគ្មានវិញ្ញាណដឹងទេប្រសិនបើវាស្របតាមធម្មជាតិនៃវត្ថុនោះវាជាចលនាតាមធម្មជាតិហើយបើផ្ទុយពីធម្មជាតិនោះវាជាចលនាដោយការបង្ខិតបង្ខំ។ ហើយយើងបានបញ្ជាក់ហើយថាចលនានៅលើផ្ទៃមេឃនិងផែនដីព្រមទាំងអ្វីៗដែលនៅចន្លោះនោះរួមមានគន្លងតារាព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទផ្កាយខ្យល់ពពកភ្លៀងរុក្ខជាតិនិងអ្វីៗផ្សេងទៀតគឺសុទ្ធតែកើតឡើងតាមរយ៖បណ្តាម៉ាឡាអ៊ីកាត់របស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យមើលការខុសត្រូវលើផ្ទៃមេឃនិងផែនដីដែលពួកលោកមិនដែលនិយាយមុនទ្រង់ឡើយហើយពួកលោកធ្វើសកម្មភាពតែតាមបទបញ្ជារបស់ទ្រង់ប៉ុណ្ណោះ។

ដូចដែលទ្រង់ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿សូមស្បថនឹងពួក (ម៉ាឡាអ៊ីកាត់) ដែលចាត់ចែងកិច្ចការ﴾ [អាល់-Nāzi‘āt: 5] និង ﴿ពួកដែលបែងចែកកិច្ចការ﴾ [អាល់-Dhāriyāt: 4] ហើយដូចដែលគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននិងស៊ុណ្ណះបានចង្អុលបង្ហាញអំពីប្រភេទនៃបណ្តាម៉ាឡាអ៊ីកាត់និងការពឹងពាក់របស់ពួកគេលើប្រភេទនានានៃសត្វលោក។ ហើយពាក្យថា «ម៉ាឡាក់ (Malak)» បង្ហាញថាជាអ្នកនាំសារដែលអនុវត្តបទបញ្ជារបស់អង្គដទៃដូច្នេះពួកគេគ្មានចំណែកណាមួយនៅក្នុងកិច្ចការចាត់ចែងឡើយផ្ទុយទៅវិញ៖ ﴿តើមានម៉ាឡាអ៊ីកាត់ប៉ុន្មាននាក់នៅលើផ្ទៃមេឃដែលការជួយអង្វររបស់ពួកគេមិនផ្តល់ផលប្រយោជន៍អ្វីសោះលើកលែងតែបន្ទាប់ពីអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានអនុញ្ញាតដល់អ្នកដែលទ្រង់មានបំណងនិងទ្រង់ពេញចិត្តប៉ុណ្ណោះ﴾ [អាល់-Najm: 26]។ និង ﴿ហើយពួកយើងមិនបានចុះមកឡើយលើកលែងតែតាមបទបញ្ជារបស់ម្ចាស់របស់អ្នកប៉ុណ្ណោះជារបស់ទ្រង់នូវអ្វីដែលនៅចំពោះមុខពួកយើងអ្វីដែលនៅពីក្រោយពួកយើងនិងអ្វីដែលនៅចន្លោះនោះហើយម្ចាស់របស់អ្នកមិនដែលភ្លេចភ្លាំងឡើយព្រះអម្ចាស់នៃផ្ទៃមេឃនិងផែនដីនិងអ្វីដែលនៅចន្លោះនោះដូច្នេះចូរគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់និងអត់ធ្មត់ក្នុងការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់តើអ្នកស្គាល់អ្នកណាដែលមានឈ្មោះស្មើនឹងទ្រង់ដែរឬទេ?﴾ [Maryam: 64-65]។ ហើយនៅពេលដែលការណ៍ពិតជាបែបនេះនោះរាល់សេចក្តីស្រឡាញ់ឆន្ទ៖ សកម្មភាពនិងចលនាទាំងអស់នោះគឺជាការគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះជាព្រះអម្ចាស់នៃផែនដីនិងផ្ទៃមេឃដូចដែលយើងបានបញ្ជាក់នៅកន្លែងផ្សេង។ សេចក្តីស្រឡាញ់ដែលអល់ឡោះបានបញ្ជាគឺការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូ៖ ហើយនៅពេលដែលការណ៍ពិតជាបែបនេះនោះឫសគល់នៃសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលគួរឱ្យសរសើរដែលអល់ឡោះបានបញ្ជានិងទ្រង់បានបង្កើតសត្វលោកមកដើម្បីវាគឺស្ថិតនៅក្នុងការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូពីព្រោះការគោរពសក្ការ៖ (Ibādah) គឺរួមបញ្ចូលគ្នានូវកំពូលនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ជាមួយកំពូលនៃការបន្ទាបខ្លួន (Ghāyat អាល់-Ḥubb bi Ghāyat អាល់-Dhull)។ ហើយដោយសារតែសេចក្តីស្រឡាញ់គឺជាប្រភេទធំដែលគ្របដណ្តប់លើប្រភេទរងជាច្រើនដែលមានកម្រិតនិងគុណលក្ខណ៖ខុសៗគ្នាដូច្នេះពាក្យដែលគេលើកឡើងច្រើនជាងគេចំពោះសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះគឺអ្វីដែលជាលក្ខណ៖ពិសេសរបស់ទ្រង់និងសមស្របនឹងទ្រង់ដូចជាពាក្យថាការគោរពសក្ការ៖ (Ibādah) និងការវិលត្រឡប់ទៅរកទ្រង់ (Inābah) ដ្បិតការគោរពសក្ការ៖មិនសមស្របចំពោះនរណាម្នាក់ឡើយក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ហើយការ Inābah ក៏ដូចគ្នាដែរ។ ហើយជួនកាលគេលើកឡើងនូវសេចក្តីស្រឡាញ់ដាច់ខាតប៉ុន្តែជួនកាលមានការដាក់ដៃគូនៅក្នុងនោះដូចដែលទ្រង់ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយក្នុងចំណោមមនុស្សលោកមានអ្នកដែលយកដៃគូនានាក្រៅពីអល់ឡោះដោយពួកគេស្រឡាញ់ដៃគូទាំងនោះស្មើនឹងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះរីឯបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿគឺមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះខ្លាំងក្លាបំផុត﴾ [អាល់-Baqarah: 165]។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបសេចក្តីស្រឡាញ់បែបនេះគឺជាប្រភេទដ៏អាក្រក់បំផុតដែលត្រូវស្តីបន្ទោសនៅក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ដូចដែលសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះគឺជាប្រភេទដ៏ឧត្តមបំផុតដែលត្រូវសរសើរផ្ទុយទៅវិញការគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូគឺជាឫសគល់និងជាកំពូលនៃសុភមង្គលដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចរួចផុតពីទណ្ឌកម្មបានឡើយបើគ្មានវាហើយការគោរពសក្ការ៖ចំពោះព្រះដទៃក្រៅពីទ្រង់គឺជាឫសគល់និងជាកំពូលនៃទុក្ខវេទនាដែលគ្មាននរណាម្នាក់នៅសល់ក្នុងទណ្ឌកម្មឡើយលើកលែងតែបក្សពួករបស់វា។ ដូច្នេះអ្នកឯកទេវភាពនិយម (Ahl អាល់-Tawḥīd) ដែលស្រឡាញ់អល់ឡោះនិងគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូនឹងគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេនៅសេសសល់ក្នុងទណ្ឌកម្មឡើយរីឯអ្នកដែលយកដៃគូនានាក្រៅពីទ្រង់ដោយស្រឡាញ់ពួកគេស្មើនឹងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះទ្រង់និងគោរពសក្ការ៖ចំពោះអ្នកដទៃក្រៅពីទ្រង់ពួកគេគឺជាពួកស្ហ៊ិររិក (Ahl អាល់-Shirk) ដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលអំពីពួកគេថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះមិនអភ័យទោសឱ្យការដាក់ដៃគូជាមួយទ្រង់ឡើយ﴾ [អាល់-Nisā’: 48]។ ហើយសេចក្តីសង្ខេបនៃគម្ពីរគួរអានទាំងមូលគឺការបញ្ជាឱ្យមានសេចក្តីស្រឡាញ់នេះព្រមទាំងលក្ខខណ្ឌចាំបាច់របស់វានិងការហាមឃាត់សេចក្តីស្រឡាញ់ទាំងនោះព្រមទាំងលក្ខខណ្ឌចាំបាច់របស់វានិងការលើកឡើងនូវឧទាហរណ៍និងការប្រៀបធៀបចំពោះប្រភេទទាំងពីរព្រមទាំងការរៀបរាប់ពីរឿងរ៉ាវរបស់មនុស្សទាំងពីរប្រភេទ។ ហើយឫសគល់នៃការអំពាវនាវរបស់បណ្តារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)ទាំងអស់គឺប្រសាសន៍របស់ពួកលោកថា៖ ﴿ចូរអ្នករាល់គ្នាគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះចុះអ្នករាល់គ្នាគ្មានព្រះណាផ្សេងក្រៅពីទ្រង់ឡើយ﴾ [អាល់-A‘rāf: 59] ហើយផ្អែកលើចំណុចនេះហើយទើបបណ្តារ៉សូលដែលបានប្រយុទ្ធបានប្រយុទ្ធនឹងពួកមូស្ហ៊រិកដូចដែលព្យាការីចុងក្រោយបង្អស់ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំត្រូវបានបញ្ជាឱ្យប្រយុទ្ធនឹងមនុស្សលោករហូតទាល់តែពួកគេធ្វើសក្ខីកម្មថាគ្មានអល់ឡោះណាដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ពិតក្រៅពីអល់ឡោះនិងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)ជាខ្ញុំបម្រើនិងជារ៉សូលរបស់ទ្រង់ដូច្នេះកាលណាពួកគេបានពោលពាក្យនេះពួកគេបានការពារឈាមនិងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេឱ្យរួចផុតពីខ្ញុំលើកលែងតែដោយសិទ្ធិនៃច្បាប់របស់វាហើយការកាត់សេចក្តីរបស់ពួកគេគឺស្ថិតនៅលើអល់ឡោះ»។ អល់ឡោះជាម្ចាស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ទ្រង់បានកំណត់ច្បាប់សាសនាសម្រាប់អ្នករាល់គ្នានូវអ្វីដែលទ្រង់បានបង្គាប់ដល់នូហ៍និងអ្វីដែលយើងបានបញ្ចុះវ៉ាហ៊ីដល់អ្នកនិងអ្វីដែលយើងបានបង្គាប់ដល់អ៊ីព្រហ៊ីមមូសានិងអ៊ីសាថា៖ ចូរអ្នករាល់គ្នាបង្កើតសាសនាឱ្យរឹងមាំនិងកុំបែកបាក់គ្នានៅក្នុងសាសនាឡើយដែលរឿងនេះជាបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ចំពោះពួកមូស្ហ៊រិកនូវអ្វីដែលអ្នកអំពាវនាវពួកគេទៅរកវា﴾ [អាល់-Shūrā: 13]។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបមាននៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ដែលឯកភាពគ្នា (Muttafaq ‘alayh) ក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហទាំងពីរពីរូបលោកអាន៉ាស់ប៊ីនម៉ាលីក ﵁ ថាព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «លក្ខណ៖បីយ៉ាងអ្នកណាដែលមានវានៅក្នុងខ្លួនគេនឹងទទួលបាននូវភាពផ្អែមល្ហែមនៃជំនឿអ៊ីម៉ាន—ហើយនៅក្នុងរិវ៉ាយ៉ាត់មួយទៀត៖ គ្មាននរណាម្នាក់អាចភ្លក្សរសជាតិនៃជំនឿអ៊ីម៉ានបានឡើយលើកលែងតែអ្នកដែលមានលក្ខណ៖បីយ៉ាងនៅក្នុងខ្លួនគឺ៖ ការដែលអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះគេជាងអ្វីៗទាំងអស់ក្រៅពីអ្នកទាំងពីរ, ការដែលគេស្រឡាញ់មនុស្សម្នាក់ដោយមិនស្រឡាញ់គេក្រៅពីដើម្បីតែអល់ឡោះមួយគត់, និងការដែលគេស្អប់ខ្ពើមការវិលត្រឡប់ទៅរកការគ្មានជំនឿ (Kufr) វិញបន្ទាប់ពីអល់ឡោះបានជួយសង្គ្រោះគេដូចដែលគេស្អប់ខ្ពើមការត្រូវគេបោះចូលទៅក្នុងភ្លើងនរកដូច្នោះដែរ»។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហពីរូបលោកអាន៉ាស់ផងដែរពីព្យាការី ﷺ ថាទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សូមស្បថនឹងអង្គដែលជីវិតរបស់ខ្ញុំស្ថិតនៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ទ្រង់គ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាមានជំនឿពិតប្រាកដឡើយរហូតទាល់តែខ្ញុំជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះគេជាងកូនរបស់គេឪពុករបស់គេនិងមនុស្សលោកទាំងអស់»។ ហើយនៅក្នុង Ṣaḥīḥ អាល់-Bukhārī លោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានពោលថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! សូមស្បថនឹងអល់ឡោះលោកពិតជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះខ្ញុំជាងអ្វីៗទាំងអស់លើកលែងតែខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះ»។ ទ្រង់ ﷺ បានមានប្រសាសន៍តបថា៖ «មិនទាន់ទេឱអ៊ូម៉ើរ! រហូតទាល់តែខ្ញុំជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះអ្នកជាងខ្លួនរបស់អ្នកផ្ទាល់»។ លោកអ៊ូម៉ើរក៏បានពោលថា៖ «សូមស្បថនឹងអង្គដែលបានបញ្ជូនលោកមកដោយសច្ចធម៌ឥឡូវនេះលោកពិតជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះខ្ញុំជាងខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់ទៅទៀត»។ ទ្រង់ ﷺ ក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឥឡូវនេះទើបពេញលេញឱអ៊ូម៉ើរ!»។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបមានភស្តុតាងជាច្រើនលើសលប់អំពីភាពប្រសើរថ្លៃថ្លានៃពាក្យសក្ខីកម្ម «Lā ilāha illā Allāh» ដែលទីកន្លែងនេះចង្អៀតមិនអាចរៀបរាប់អស់បានឡើយហើយវាគឺជាពាក្យសម្តីដ៏ប្រសើរបំផុតហើយចំណេះដឹងនិងសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលមាននៅក្នុងនោះគឺជាចំណេះដឹងនិងសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ឧត្តមបំផុតដូចជាហាឌីសក្នុងស៊ូណាន់ (ប្រពៃណីរបស់ព្យាការី)នថា៖ «ហ៊ីកហរដ៏ប្រសើរបំផុតគឺ Lā ilāha illā Allāh»។ ហើយអាយ៉ាត់ដែលរួមបញ្ចូលពាក្យនេះគឺជាអាយ៉ាត់ដ៏ធំធេងបំផុតនៅក្នុងគម្ពីរគួរអានដូចជាមាននៅក្នុង Ṣaḥīḥ មូស្លីមថាព្យាការី ﷺ បានសួរអ៊ូបៃប៊ីនកាអាប់ថា៖ «ឱអាប៊ូអាល់-មុនហ្ស៊ីរ! តើអ្នកដឹងទេថាតើអាយ៉ាត់ណាមួយនៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះដែលធំធេងបំផុត?» គាត់បានឆ្លើយថា៖ ﴿Allāhu lā ilāha illā Huwa អាល់-Ḥayyu អាល់-Qayyūm﴾ [Āyat អាល់-Kursī]។ គាត់បានរៀបរាប់ថា៖ ទ្រង់ ﷺ បានយកព្រះហស្តទះទ្រូងខ្ញុំហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «សូមឱ្យចំណេះដឹងនាំមកនូវសេចក្តីរីករាយដល់អ្នកឱអាប៊ូអាល់-មុនហ្ស៊ីរ!»។ ហើយនៅពេលដែលរាល់ចលនាទាំងអស់សុទ្ធតែមានឫសគល់ចេញពីសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ចំពោះអ្វីដែលជាទីស្រឡាញ់ដែលគេចង់បានចំពោះអង្គរបស់វាផ្ទាល់មិនមែនស្រឡាញ់ដើម្បីអ្នកដទៃពីព្រោះប្រសិនបើគ្រប់អ្វីៗទាំងអស់សុទ្ធតែត្រូវបានស្រឡាញ់ដើម្បីអ្នកដទៃនោះវានឹងនាំឱ្យកើតមានរង្វង់វិលវល់ឥតឈប់ (អាល់-Dawr) ឬខ្សែសង្វាក់គ្មានទីបញ្ចប់ (អាល់-Tasalsul)។ ហើយវត្ថុមួយជួនកាលអាចត្រូវបានគេស្រឡាញ់ពីទិដ្ឋភាពមួយប៉ុន្តែមិនមែនពីទិដ្ឋភាពមួយទៀតឡើយហើយគ្មានវត្ថុណាមួយដែលត្រូវបានស្រឡាញ់ចំពោះអង្គរបស់វាផ្ទាល់ពីគ្រប់ទិដ្ឋភាពទាំងអស់ឡើយលើកលែងតែអល់ឡោះតែមួយគត់! ហើយភាពជាម្ចាស់ដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ (អាល់-Ilāhiyyah) គឺមិនសមស្របចំពោះនរណាម្នាក់ឡើយក្រៅពីទ្រង់តែមួយគត់ ﴿ប្រសិនបើនៅលើផ្ទៃមេឃនិងផែនដីមានព្រះជាច្រើនក្រៅពីអល់ឡោះនោះពិភពទាំងពីរប្រាកដជាវិនាសអន្តរាយជាមិនខាន﴾ [អាល់-Anbiyā’: 22]។ ហើយពាក្យថា «អាល់-Ilāhiyyah» ដែលត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះគឺសំដៅទៅលើការគោរពសក្ការ៖ (អាល់-Ibādah) និងការលះបង់ដួងចិត្តចំពោះទ្រង់ហើយលក្ខខណ្ឌចាំបាច់របស់វាគឺទ្រង់ត្រូវតែជាព្រះអម្ចាស់ជាអ្នកបង្កើត (អាល់-Rabb អាល់-Khāliq)។ រីឯការស្មានរបស់ក្រុមមួយចំនួននៃពួកកាឡាម (Ahl អាល់-Kalām) ថា Uluhiyyah គឺដូចគ្នានឹង Rububiyyah ហើយថាការបដិសេធព្រះដទៃនៅក្នុងគម្ពីរគួរអានគឺគ្រាន់តែសំដៅលើការបដិសេធអ្នកបង្កើតដែលមកចែករំលែកការបង្កើតលោកជាមួយទ្រង់ដូចជាទម្លាប់របស់ពួកគេនៅក្នុងសៀវភៅកាឡាមនោះគឺជាការខ្វះខាតនិងការធ្វេសប្រហែសដ៏ធំធេងរបស់ពួកគេក្នុងការយល់ដឹងពីគម្ពីរគួរអាននិងភស្តុតាងរបស់វា! ពីព្រោះកម្រិតនៃចំណេះដឹងរបស់ពួកគេគឺត្រឹមតែមាគ៌ាកាឡាមប៉ុណ្ណោះធ្វើឱ្យពួកគេជឿថាគោលបំណងទាំងពីរគឺតែមួយប៉ុន្តែការពិតមិនមែនដូច្នោះឡើយផ្ទុយទៅវិញគម្ពីរគួរអានបដិសេធមិនឱ្យគោរពសក្ការ៖ចំពោះអ្នកដទៃក្រៅពីអល់ឡោះឬយកអ្នកដទៃធ្វើជាព្រះដោយស្រឡាញ់គេនិងចុះចាញ់គេស្មើនឹងសេចក្តីស្រឡាញ់និងការចុះចាញ់ចំពោះអល់ឡោះដូចដែលអាយ៉ាត់គម្ពីរគួរអានទូទៅបានបញ្ជាក់ដូចជាបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ហើយក្នុងចំណោមមនុស្សលោកមានអ្នកដែលយកដៃគូនានាក្រៅពីអល់ឡោះ...﴾ ហើយហេតុដូច្នេះហើយទើបខលីលុលឡោះ (អ៊ីព្រហ៊ីម ﵇) បានពោលថា៖ ﴿ខ្ញុំមិនស្រឡាញ់បណ្តាអ្វីដែលលិចបាត់ទៅនោះឡើយ﴾ [អាល់-An‘ām: 76]។ ហើយគេដឹងច្បាស់ថាសត្វលោកដែលមានជីវិតគ្រប់រូបសុទ្ធតែមានឆន្ទ៖និងទង្វើទៅតាមលក្ខណ៖របស់ខ្លួនហើយរាល់អ្នកដែលមានចលនាឫសគល់នៃចលនារបស់គេគឺសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ ហើយគ្មានភាពល្អប្រសើរចំពោះសត្វលោកឡើយលុះត្រាតែកំពូលនៃសេចក្តីស្រឡាញ់និងចលនារបស់ពួកគេគឺដើម្បីអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដូចដែលពួកគេគ្មានអត្ថិភាពឡើយលុះត្រាតែអល់ឡោះជាអ្នកបង្កើតពួកគេមក។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបទ្រង់ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ប្រសិនបើនៅលើផ្ទៃមេឃនិងផែនដីមានព្រះជាច្រើនក្រៅពីអល់ឡោះនោះពិភពទាំងពីរប្រាកដជាវិនាសអន្តរាយជាមិនខាន﴾ ដោយទ្រង់មិនបានមានបន្ទូលថា «ប្រាកដជារលាយសូន្យបាត់ឡើយ» ពីព្រោះទ្រង់មានព្រះចេស្ដាក្នុងការរក្សាវាទុកក្នុងសភាពវិនាសអន្តរាយប៉ុន្តែពិភពលោកមិនអាចមានភាពល្អប្រសើរបានឡើយលុះត្រាតែគេគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូដ្បិតភាពល្អប្រសើរនៃអ្នកមានជីវិតគឺស្ថិតនៅលើភាពត្រឹមត្រូវនៃគោលដៅនិងឆន្ទ៖របស់គេហើយភាពល្អប្រសើរនៃទង្វើនិងចលនាគឺស្ថិតនៅលើភាពត្រឹមត្រូវនៃឆន្ទ៖និងចេតនារបស់វា។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបពាក្យសម្តីដ៏ទូលំទូលាយនិងជ្រាលជ្រៅបំផុតគឺប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់រាល់ទង្វើទាំងអស់គឺអាស្រ័យលើចេតនាហើយមនុស្សម្នាក់ៗទទួលបាននូវអ្វីដែលខ្លួនបានតាំងចិត្ត» [រៀបរាប់ដោយអាល់-អាល់-ប៊ូខារីនិងមូស្លីម] ហើយរឿងនេះគ្របដណ្តប់លើគ្រប់ទង្វើនិងគ្រប់ចេតនាទាំងអស់។ ដូច្នេះគ្រប់ទង្វើនៅក្នុងសកលលោកគឺកើតឡើងទៅតាមចេតនារបស់ម្ចាស់វាហើយអ្នកធ្វើទង្វើគ្មានចំណែកអ្វីក្រៅពីអ្វីដែលខ្លួនបានតាំងចេតនាស្វែងរកស្រឡាញ់និងប្រាថ្នាតាមរយ៖ទង្វើរបស់ខ្លួនឡើយ។ ហើយសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលគួរឱ្យសរសើរគឺជាសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏មានប្រយោជន៍ដែលនាំមកនូវសុភមង្គលដល់ម្ចាស់របស់វារីឯសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់គឺជាអ្វីដែលនាំមកនូវទុក្ខវេទនា។ ហើយមនុស្សដែលមានចំណេះដឹងមិនដែលជ្រើសរើសស្រឡាញ់អ្វីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ខ្លួនឡើយប៉ុន្តែរឿងនោះកើតឡើងដោយសារភាពល្ងង់ខ្លៅនិងអំពើអយុត្តិធម៌ដ្បិតចិត្តជួនកាលប្រាថ្នានូវអ្វីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ខ្លួនហើយនោះជាអំពើអយុត្តិធម៌ដែលខ្លួនធ្វើបាបខ្លួនឯងឬដោយសារតែគេល្ងង់ខ្លៅមិនដឹងពីផលប្រយោជន៍និងគ្រោះថ្នាក់នៃសេចក្តីស្រឡាញ់នោះហើយដើរតាមតណ្ហារបស់ខ្លួនដោយគ្មានចំណេះដឹង។ ហើយអល់ឡោះជាម្ចាស់បានហាមឃាត់រ៉សូលរបស់ទ្រង់និងបណ្តាអ្នកមានជំនឿមិនឱ្យដើរតាមចំណង់តណ្ហារបស់ពួកដែលគ្មានជំនឿពួក اهل الكتاب និងពួក اهل الأهواء ឡើយដូចជាបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿បន្ទាប់មកយើងបានដាក់អ្នកនៅលើមាគ៌ាច្បាប់សាសនា (Sharī‘ah) នៃកិច្ចការនេះដូច្នេះចូរអ្នកប្រតិបត្តិតាមវាចុះនិងចូរកុំដើរតាមចំណង់តណ្ហារបស់បណ្តាអ្នកដែលមិនដឹងឱ្យសោះ﴾ [អាល់-Jāthiyah: 18]។ ហើយរាល់សត្វលោកទាំងអស់លើកលែងតែពួកបះបោរក្នុងចំណោមជិននិងមនុស្សសុទ្ធសឹងតែជាអ្នកគោរពសក្ការ៖ ជាអ្នកស៊ូជូត (ក្រាបថ្វាយបង្គំ) និងជាអ្នកតេសប៊ីហ (សរសើរតម្កើង) ចំពោះអល់ឡោះជាអ្នកបង្កើតរបស់ពួកគេដូចដែលទ្រង់ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿តើអ្នកមិនឃើញទេឬថាពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះគឺគ្រប់អ្នកដែលនៅលើផ្ទៃមេឃនិងផែនដីព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទផ្កាយភ្នំដើមឈើសត្វពាហន៖ និងមនុស្សជាច្រើនសុទ្ធតែក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះទ្រង់ហើយមនុស្សជាច្រើនទៀតសមនឹងរងទណ្ឌកម្ម...﴾ [អាល់-Ḥajj: 18]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿គ្មានអ្វីមួយឡើយលើកលែងតែវាសរសើរតម្កើងដោយការសរសើរចំពោះទ្រង់ក៏ប៉ុន្តែអ្នករាល់គ្នាមិនយល់នូវការតេសប៊ីហរបស់ពួកគេឡើយ﴾ [អាល់-Isrā’: 44]។

﴿...លើកលែងតែនឹងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មហាករុណាក្នុងនាមជាខ្ញុំបម្រើប៉ុណ្ណោះ។ ពិតប្រាកដណាស់ទ្រង់បានកំណត់ចំនួនរបស់ពួកគេនិងបានរាប់ពួកគេយ៉ាងលម្អិតហើយពួកគេទាំងអស់គ្នានឹងចូលទៅគាល់ទ្រង់នៅថ្ងៃបរលោកតែម្នាក់ឯង﴾ [Maryam: 93-95]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពួកគេបាននិយាយថា៖ ព្រះដ៏មហាករុណាមានបុត្រ! មហាបរិសុទ្ធទ្រង់! ផ្ទុយទៅវិញពួកគេ (ម៉ាឡាអ៊ីកាត់) គឺជាបណ្តាខ្ញុំបម្រើដ៏ថ្លៃថ្នូរដែលមិនដែលនិយាយមុនទ្រង់ឡើយហើយពួកគេធ្វើសកម្មភាពតែតាមបទបញ្ជារបស់ទ្រង់ប៉ុណ្ណោះ...﴾ [អាល់-Anbiyā’: 26-29]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ទ្រង់គឺជាអង្គដែលបង្ហាញផ្លេកបន្ទោរដល់អ្នករាល់គ្នាប្រកបដោយការភ័យខ្លាចនិងក្តីសង្ឃឹមនិងបានបង្កើតពពកដ៏ធ្ងន់ហើយផ្គរលាន់សរសើរតម្កើងដោយការសរសើរចំពោះទ្រង់និងម៉ាឡាអ៊ីកាត់ដោយសារការកោតខ្លាចទ្រង់...﴾ [អាល់-Ra‘d: 12-13]។ ហើយបណ្តាម៉ាឡាអ៊ីកាត់បានពោលថា៖ ﴿តើទ្រង់នឹងដាក់នៅលើផែនដីនូវអ្នកដែលបំផ្លិចបំផ្លាញនៅលើនោះនិងបង្ហូរឈាមខណ៖ដែលពួកយើងសរសើរតម្កើងដោយការសរសើរចំពោះទ្រង់និងលើកតម្កើងភាពបរិសុទ្ធរបស់ទ្រង់ឬ? ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ពិតប្រាកដណាស់យើងដឹងនូវអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាមិនដឹងឡើយ﴾ [អាល់-Baqarah: 30]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់យើងបានបង្ក្រាបបណ្តាភ្នំឱ្យនៅជាមួយលោក (ដាវូដ) ដោយពួកគេសរសើរតម្កើងនៅពេលល្ងាចនិងពេលព្រឹកព្រហាមព្រមទាំងបក្សាបក្សីដែលប្រមូលផ្តុំគ្នាទាំងអស់សុទ្ធតែវិលត្រឡប់ទៅរកទ្រង់﴾ [Ṣād: 18-19]។ ពួកទស្សនវិទូធម្មជាតិនិយមមិនមើលឃើញគតិបណ្ឌិតចុងក្រោយនៃសត្វលោកឡើយ៖ ចំណែកឯមនុស្សជាច្រើននិងពួកទស្សនវិទូធម្មជាតិនិយម (Ahl អាល់-Ṭab‘ អាល់-Mutafalsifah) និងអ្នកដទៃទៀតពួកគេដឹងត្រឹមតែសំបកខាងក្រៅនៃជីវិតលោកិយនេះប៉ុណ្ណោះនិងប្រកាន់យកត្រឹមតែពាក្យសម្តីខាងក្រៅ។ ពួកគេមើលឃើញតែសំបកក្រៅនៃចលនានិងសកម្មភាពរបស់សត្វលោកមើលឃើញតែបុព្វហេតុជិតៗមួយចំនួននិងមើលឃើញតែគតិបណ្ឌិតនិងគោលដៅជិតៗមួយចំនួនដោយពួកគេស្មានថាការនោះគឺជាបុព្វហេតុពេញលេញនៃទង្វើនិងជាគោលដៅចុងក្រោយដូចជាអ្វីដែលពួកគេលើកឡើងនៅក្នុងកាយវិភាគវិទ្យានៃមនុស្សលោកសរីរាង្គកាយនិងចលនារបស់វា។

ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅនិងអ្វីដែលពួកគេលើកឡើងអំពីថាមពលដែលមាននៅក្នុងរូបកាយដែលចលនាកើតឡើងតាមរយ៖វានិងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលពួកគេលើកឡើង។ ហើយក្នុងចំណោមនោះគឺការលើកឡើងរបស់ពួកគេអំពីធម្មជាតិដែលមាននៅក្នុងមនុស្សដូចជាថាមពលស្រូបយកថាមពលរំលាយអាហារថាមពលចិញ្ចឹមថាមពលបញ្ចេញចោលនិងថាមពលបន្តពូជនិងការដែលសួតជួយបន្ថយកម្តៅបេះដូងដោយសារតែកម្តៅខ្លាំងរបស់វានិងការដែលខួរក្បាលត្រជាក់ជាងបេះដូងរួមទាំងបុព្វហេតុនិងគតិបណ្ឌិតផ្សេងទៀតដែលនៅក្នុងនោះមានការពិចារណាលើបុព្វហេតុនិងគតិបណ្ឌិតនៃសត្វលោករបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ដែលជាមេរៀនពិចារណាសម្រាប់អ្នកមានបញ្ញា។ ក៏ប៉ុន្តែកំហុសឆ្គងបានកើតឡើងដោយសារតែការភ្ជាប់នូវផលវិបាកដ៏ធំធេងទាំងនេះទៅនឹងថាមពលសុទ្ធសាធនៅក្នុងរូបកាយតែមួយគត់ដោយពួកគេមិនបានមើលឃើញនូវគតិបណ្ឌិតនៃគោលដៅចុងក្រោយ (អាល់-Ḥikmah អាល់-Ghā’iyyah) នៃបណ្តាសត្វលោកទាំងនេះថាគោលដៅចុងក្រោយនោះគឺការគោរពសក្ការ៖ចំពោះព្រះអម្ចាស់របស់វា ﷾ នោះឡើយ។ ពួកកាឡាមបដិសេធធម្មជាតិនៃសត្វលោកថាមពលនិងបុព្វហេតុដែលមាននៅក្នុងនោះ៖ ហើយជួនកាលក្រុមមួយចំនួននៃពួកកាឡាម (Ahl អាល់-Kalām) បានចេញមកប្រឆាំងនឹងពួកគេទាំងអស់ដោយបដិសេធនូវធម្មជាតិនៃសត្វលោកថាមពលនិងបុព្វហេតុនានាដែលមាននៅក្នុងនោះហើយបដិសេធនូវអ្វីដែលអល់ឡោះបានបង្ហាញដល់ខ្ញុំបម្រើរបស់ទ្រង់ពីបណ្តាអាយ៉ាត់ភស្តុតាងនៅលើលំហអាកាសនិងនៅក្នុងខ្លួនពួកគេផ្ទាល់ដូចជាការដែលទ្រង់បានបញ្ជាក់នៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់ទ្រង់ថាទ្រង់បានបង្កើតរឿងនេះតាមរយ៖រឿងនេះដូចជាបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ហើយយើងបានបញ្ចុះទឹកភ្លៀងតាមរយ៖វារួចយើងបានបញ្ចេញតាមរយ៖វានូវរាល់ផលផ្លែឈើគ្រប់ប្រភេទ﴾ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿រួចទ្រង់បានធ្វើឱ្យផែនដីរស់ឡើងវិញតាមរយ៖វាបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់វា﴾។ ដូច្នេះភាគីទាំងពីរជួនកាលមិនបានដឹងពីគតិបណ្ឌិតដែលមាននៅក្នុងនោះដែលជាការគោរពសក្ការ៖ចំពោះព្រះអម្ចាស់របស់វាឡើយខណ៖ដែលនេះគឺជាគោលបំណងចម្បងដែលអល់ឡោះបានបញ្ជូនបណ្តារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)មកនិងបានបញ្ចុះបណ្តាគម្ពីរមកប៉ុន្តែពួកគេគ្រាន់តែជជែកប្រកែកគ្នាអំពីអ្នកប្រព្រឹត្តកិច្ចការទាំងនេះនិងអ្វីដែលទាក់ទងនឹង Tawḥīd អាល់-Rubūbiyyah ប៉ុណ្ណោះដូចដែលយើងបានលើកឡើងពីមុនមក។ រីឯការដឹងពីគោលដៅចុងក្រោយនៃកិច្ចការទាំងនេះនិងអ្វីដែលទាក់ទងនឹង Tawḥīd អាល់-Ilāhiyyah នោះពួកគេមិនទទួលបានការតម្រង់ទិសឆ្ពោះទៅរកវាឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបនៅក្នុងមាគ៌ារបស់ពួកគេមានការវង្វេងនិងភាពល្ងង់ខ្លៅជាច្រើនដែលផ្ទុយនឹងអត្ថបទគម្ពីរដ៏ត្រឹមត្រូវនិងបញ្ញាដ៏ច្បាស់ក្រឡែត។ ក៏ប៉ុន្តែ Ahl អាល់-ស៊ូណាន់ (ប្រពៃណីរបស់ព្យាការី) នៅក្នុងការភ្ជាប់រាល់ឧប្បត្តិហេតុទាំងអស់ទៅនឹងការបង្កើតរបស់អល់ឡោះបំណងប្រាថ្នារបស់ទ្រង់និង Rubūbiyyah របស់ទ្រង់គឺមានភាពត្រឹមត្រូវជាងទាំងខាងបញ្ញានិងសាសនាហើយអ្នកណាដែលបញ្ចូលគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់រួមទាំងទង្វើរបស់សត្វលោកផងដែរនោះគេគឺជាអ្នកដែលត្រឹមត្រូវស្របគ្នានឹងស៊ុណ្ណះនិងបញ្ញា។ ពួកគេគឺជាអ្នកប្រាជ្ញនៃ Ahl អាល់-Ithbāt ដែលបញ្ជាក់ថាអល់ឡោះជាអ្នកបង្កើតគ្រប់អ្វីៗទាំងអស់ជាព្រះអម្ចាស់និងជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិរបស់វាផ្ទុយពីពួកកាដារីយ៉ះ (Qadariyyah) ដែលបានដកទង្វើរបស់សត្វលោកចេញពីការបង្កើតរបស់អល់ឡោះនិងផ្ទុយពីពួកធម្មជាតិនិយមនិងទស្សនវិទូដែលបានដកសត្វលោកភាគច្រើនចេញពីការបង្កើតរបស់អល់ឡោះដោយចាត់ទុកថាវាជាបុព្វហេតុដែលបង្កើតឡើងដោយខ្លួនឯងដែលទស្សន៖ទាំងពីរនេះសុទ្ធសឹងតែមិនត្រឹមត្រូវ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបអ្នកឃើញថានៅពេលដែលពួកទាំងនេះជជែកអំពីចលនានៅចន្លោះមេឃនិងផែនដីដូចជាចលនាខ្យល់ពពកភ្លៀងការកកើតភ្លៀងពីខ្យល់អាកាសឬចំហាយទឹកដែលហុយឡើងពីដីដូចដែលបណ្តាសាឡាហ្វជាច្រើនបានលើកឡើងដែលវាជាសច្ចភាពជាក់ស្តែងនឹងភ្នែកដូចជាការដែលកូនកកើតក្នុងផ្ទៃម្តាយពីទឹកកាមនិងដើមឈើកកើតពីគ្រាប់ពូជនោះពួកគេបានឃើញត្រឹមតែបុព្វហេតុមួយចំនួនដែលមើលឃើញនឹងភ្នែកប៉ុន្តែពួកគេល្ងង់ខ្លៅចំពោះបុព្វហេតុភាគច្រើននិងបានព្រងើយកន្តើយចំពោះព្រះអាទិទេពជាអ្នកបង្កើតនិងជាអ្នកកំណត់បុព្វហេតុទាំងនោះព្រមទាំងព្រងើយកន្តើយចំពោះការគោរពសក្ការ៖ ការតេសប៊ីហនិងការស៊ូជូតចំពោះទ្រង់ដែលជាគតិបណ្ឌិតចុងក្រោយបង្អស់។ តើមានមនុស្សមានបញ្ញាណាម្នាក់និយាយថារូបរាងកាយដ៏អស្ចារ្យរបស់សត្វលោកដែលមានសរីរាង្គកាយខុសៗគ្នាក្នុងទំហំគុណលក្ខណ៖ គតិបណ្ឌិតនិងគោលដៅគឺកើតចេញពីលក្ខណ៖អរូបីនៅក្នុងរូបកាយដ៏តូចមួយនៃទឹកកាមឬកើតចេញពីរូបកាយតូចមួយនោះដោយគ្មានអ្នកបង្កើតនោះទេឬ? នេះជារឿងដ៏មិនត្រឹមត្រូវបំផុតនៅក្នុងបញ្ញាពីកំណើតរបស់មនុស្ស! ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់ភ្ជាប់អក្សរដែលគេសរសេរដោយទឹកថ្នាំទៅនឹងទឹកថ្នាំតែមួយមុខដោយមិនគិតពីអ្នកសរសេរនោះមនុស្សទាំងអស់នឹងចាត់ទុកគេជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅជាទីបំផុតចុះទម្រាំអ្នកដែលភ្ជាប់ការបង្កើតសត្វលោកនិងរុក្ខជាតិទៅនឹងរូបធាតុដើមរបស់វាឬធម្មជាតិនៅក្នុងរូបធាតុដើមរបស់វាតើគេមិនមែនជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅអយុត្តិធម៌និងគ្មានជំនឿខ្លាំងជាងនោះទៅទៀតទេឬ? ដូចគ្នានេះដែរការបង្កើតពពកនិងភ្លៀងពីខ្យល់និងចំហាយទឹកការភ្ជាប់រញ្ជួយដីទៅនឹងការកកស្ទះនៃចំហាយទឹកនិងការភ្ជាប់ផ្គរលាន់ទៅនឹងការកកិតនៃដុំពពកគឺជាបុព្វហេតុដែលពួកគេបានវង្វេងយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែតដោយពួកគេចាត់ទុកវាជាបុព្វហេតុពេញលេញនៃអ្នកប្រព្រឹត្តហើយមិនបានស្គាល់គោលដៅចុងក្រោយឡើយ។ ហើយនៅពេលដែលសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖គឺជាឫសគល់នៃរាល់ទង្វើនិងចលនាទាំងអស់ហើយកិច្ចការដ៏ធំធេងបំផុតនៅក្នុងសច្ចធម៌គឺសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះនិងឆន្ទ៖ចំពោះទ្រង់តាមរយ៖ការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូហើយកិច្ចការដ៏ធំធេងបំផុតនៅក្នុងភាពមិនត្រឹមត្រូវគឺការដែលមនុស្សលោកយកដៃគូនានាក្រៅពីអល់ឡោះ...

អត្ថន័យនានានៃពាក្យអាល់-ឌីន (សាសនា)។

សេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖គឺជាឫសគល់នៃរាល់សាសនាទាំងអស់៖...ក្រៅពីអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ដោយពួកគេស្រឡាញ់ដៃគូទាំងនោះស្មើនឹងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះនិងបង្កើតដៃគូនិងសមភាគីចំពោះទ្រង់នោះគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖គឺជាឫសគល់នៃរាល់សាសនាទាំងអស់មិនថាសាសនានោះជាសាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវឬជាសាសនាដ៏វង្វេងនោះឡើយដ្បិតសាសនា (អាល់-Dīn) គឺស្ថិតនៅក្នុងចំណោមទង្វើខាងក្នុងនិងខាងក្រៅហើយសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖គឺជាឫសគល់នៃកិច្ចការទាំងអស់នោះ។ ហើយពាក្យថាសាសនា (អាល់-Dīn) គឺសំដៅលើការស្តាប់បង្គាប់ការគោរពសក្ការ៖ និងចរិតលក្ខណ៖ ពោលគឺការស្តាប់បង្គាប់ដ៏ខ្ជាប់ខ្ជួនជាប់ជានិច្ចដែលបានក្លាយជាទម្លាប់និងចរិតលក្ខណ៖ ផ្ទុយពីការស្តាប់បង្គាប់តែម្តងម្កាល។ អត្ថន័យនានានៃពាក្យអាល់-ឌីន៖ ហេតុដូច្នេះហើយទើបគេបានបកស្រាយពាក្យឌីនថាជាទម្លាប់និងចរិតលក្ខណ៖ ហើយគេក៏បកស្រាយចរិតលក្ខណ៖ថាជាសាសនាដូចគ្នាដែរដូចជាបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿ហើយពិតប្រាកដណាស់អ្នក (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ) ស្ថិតនៅលើចរិតលក្ខណ៖ដ៏មហិមា﴾ [អាល់-Qalam: 4] ដែលលោកឥប៊្នូអាប់បាស ﵄ បានបកស្រាយថា៖ «ស្ថិតនៅលើសាសនាដ៏មហិមា»។ ហើយរឿងនេះត្រូវបានរៀបរាប់ពីលោកដោយស៊ូហ្វយ៉ានប៊ីនអ៊ុយៃណាស់ហើយអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អះម៉ាត់បានយកវាពីស៊ូហ្វយ៉ានប៊ីនអ៊ុយៃណាស់ហើយបានបកស្រាយវាតាមន័យនោះ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរពាក្យនេះត្រូវបានបកស្រាយថាជាទម្លាប់ដូចដែលកវីបានពោលថា៖ «តើនេះជាទម្លាប់ (Dīn) របស់គេជានិច្ចនិងជាទម្លាប់របស់ខ្ញុំដែរឬទេ?»។ ហើយចេញពីពាក្យនេះហើយដែលគេប្រើពាក្យដៃដាន (Daydan) ដោយគេនិយាយថា៖ «នេះជាដៃដានរបស់គេ» ពោលគឺទម្លាប់ជាប់ជានិច្ចរបស់គេ។ ហើយពាក្យដាណា (Dāna) អាចចេញមកពីអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ជាអ្នកបង្ក្រាបនិងអាចចេញមកពីអ្នកស្តាប់បង្គាប់។ គេនិយាយថា៖ «Dintuhu fa-dāna» ពោលគឺ៖ ខ្ញុំបានបង្ក្រាបគេហើយគេក៏បានចុះចូលនិងបន្ទាបខ្លួន។ ដូចដែលគេពោលថា៖ «Kamā tadīnu tudān» (អ្នកប្រព្រឹត្តបែបណាអ្នកនឹងទទួលផលបែបនោះ)។ រីឯចំពោះអ្នកស្តាប់បង្គាប់វិញគេប្រើពាក្យនេះថា៖ «Dintu Allāha» និង «Dintu li-Llāh»។ ប្រសិនបើគេនិយាយថា «Dāna Allāha» មានន័យថា៖ គេបានស្តាប់បង្គាប់អល់ឡោះនិងស្រឡាញ់ទ្រង់ហើយប្រសិនបើគេនិយាយថា «Dāna li-Llāh» មានន័យថា៖ គេបានបន្ទាបខ្លួនចំពោះអល់ឡោះនិងកោតខ្លាចទ្រង់។ ហើយខ្ញុំបានបញ្ជាក់ហើយថាឈ្មោះនៃការគោរពសក្ការ៖ (អាល់-Ibādah) គឺរួមបញ្ចូលគ្នានូវកំពូលនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ជាមួយកំពូលនៃការបន្ទាបខ្លួនហើយដូចគ្នានេះដែរសាសនា (អាល់-Dīn) ដែលមនុស្សប្រតិបត្តិតាមទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅគឺចាំបាច់ត្រូវតែមានសេចក្តីស្រឡាញ់និងការបន្ទាបខ្លួននៅក្នុងនោះផ្ទុយពីការស្តាប់បង្គាប់របស់ពួកគេចំពោះបណ្តាស្តេចដែលជួនកាលគ្រាន់តែជាការបន្ទាបខ្លួនខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ។ ហើយអល់ឡោះ ﷿ បានហៅថ្ងៃបរលោកថាជាថ្ងៃនៃសាសនា (Yawm អាល់-Dīn) ដូចជាបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿Māliki Yawmi អាល់-Dīn﴾ (ព្រះអម្ចាស់នៃថ្ងៃកាត់សេចក្តី) ដែលដូចមានរៀបរាប់ពីឥប៊្នូអាប់បាសនិងអ្នកដទៃទៀតថា៖ ជាថ្ងៃដែលអល់ឡោះកាត់សេចក្តីនិងតបស្នងចំពោះបណ្តាខ្ញុំបម្រើនូវទង្វើរបស់ពួកគេបើល្អគឺល្អហើយបើអាក្រក់គឺអាក្រក់ដែលរឿងនោះរួមបញ្ចូលនូវការតបស្នងនិងការគិតគូរបញ្ជីរបស់ពួកគេ។ ហេតុដូច្នេះហើយអ្នកណាដែលពោលថាវាជាថ្ងៃនៃការគិតបញ្ជី (Yawm អាល់-Ḥisāb) និងជាថ្ងៃនៃការតបស្នង (Yawm អាល់-Jazā’) គឺគេបានលើកឡើងនូវគុណសម្បត្តិមួយចំនួននៃពាក្យឌីន។ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿មិនមែនដូច្នោះទេផ្ទុយទៅវិញអ្នករាល់គ្នាបដិសេធចំពោះការកាត់សេចក្តីតបស្នង (អាល់-Dīn)...﴾ [អាល់-Infiṭār: 9-19]។ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ដូច្នេះប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាមិនមែនជាអ្នកដែលត្រូវគេកាត់សេចក្តីតបស្នងទេ (Ghayra Madīnīn) ចូរអ្នករាល់គ្នាទាញព្រលឹងនោះត្រឡប់មកវិញមកប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាជាអ្នកនិយាយពិតនោះ﴾ [អាល់-Wāqi‘ah: 86-87] ពោលគឺ៖ ប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាមិនមែនជាអ្នកដែលត្រូវគេបង្ក្រាបចាត់ចែងនិងតបស្នងទោសពៃរ៍នោះទេ។

មនុស្សលោកគ្រប់ក្រុមចាំបាច់ត្រូវតែមានសាសនាមួយដែលបង្រួបបង្រួមពួកគេ៖ ហើយនៅពេលដែលរាល់ទង្វើទាំងអស់សុទ្ធតែកើតចេញពីសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ ហើយការបោះបង់កើតចេញពីការស្អប់ខ្ពើមហើយមនុស្សគ្រប់រូបសុទ្ធតែជាអ្នកមានចេតនានិងការប្រឹងប្រែង (Hammām Ḥārith) ដែលមានសេចក្តីស្រឡាញ់និងការស្អប់ខ្ពើមដែលមិនអាចខ្វះបានហើយទង្វើរបស់គេតែងតែដើរតាមសេចក្តីស្រឡាញ់និងការស្អប់ខ្ពើមរបស់គេបន្ទាប់មករឿងនោះជួនកាលកើតឡើងនៅក្នុងកិច្ចការដែលជាទម្លាប់និងចរិតលក្ខណ៖របស់គេនិងជួនកាលកើតឡើងនៅក្នុងកិច្ចការចៃដន្យនោះគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាគ្រប់ក្រុមទាំងអស់នៃកូនចៅអ័ដាមគឺចាំបាច់ត្រូវតែមានសាសនាមួយដែលបង្រួបបង្រួមពួកគេដ្បិតពួកគេម្នាក់ៗមិនអាចខ្វះគ្នាទៅវិញទៅមកបានឡើយហើយមនុស្សម្នាក់ៗមិនអាចមានសមត្ថភាពទាញយកផលប្រយោជន៍និងរារាំងគ្រោះថ្នាក់ដោយខ្លួនឯងតែម្នាក់ឯងបានឡើយដូច្នេះពួកគេត្រូវតែរួមរស់នៅជាមួយគ្នា។ ហើយនៅពេលដែលពួកគេរួមរស់នៅជាមួយគ្នាពួកគេត្រូវតែចែករំលែករួមគ្នានូវការទាញយកអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ពួកគេទាំងអស់គ្នាដូចជាការចង់ឱ្យមានទឹកភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកដែលនោះជាសេចក្តីស្រឡាញ់រួមរបស់ពួកគេនិងការចែករំលែកក្នុងការរារាំងអ្វីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ពួកគេដូចជាការការពារពីសត្រូវដែលនោះជាការស្អប់ខ្ពើមរួមរបស់ពួកគេ។ ដូច្នេះពួកគេចាំបាច់ត្រូវតែចែករំលែករួមគ្នានូវសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះរឿងរួមទូទៅមួយនិងការស្អប់ខ្ពើមចំពោះរឿងរួមទូទៅមួយហើយរឿងនេះហើយគឺជាសាសនារួមទូទៅរបស់ពួកគេ។ រីឯសេចក្តីស្រឡាញ់ជាក់លាក់របស់មនុស្សម្នាក់ៗចំពោះអ្វីដែលខ្លួនបរិភោគផឹករៀបការនិងសម្លៀកបំពាក់បិទបាំងកាយគឺពួកគេចែករំលែករួមគ្នានៅក្នុងប្រភេទរបស់វាមិនមែននៅក្នុងវត្ថុជាក់លាក់របស់វានោះឡើយពោលគឺម្នាក់ៗស្រឡាញ់វត្ថុដែលស្រដៀងនឹងអ្វីដែលអ្នកដទៃស្រឡាញ់មិនមែនជាវត្ថុតែមួយនោះឡើយដ្បិតមនុស្សម្នាក់មិនអាចទាញយកផលប្រយោជន៍ពីអាហារការផឹកការរៀបការនិងសម្លៀកបំពាក់ដោយវត្ថុជាក់លាក់ដូចគ្នានឹងអ្នកដទៃឡើយប៉ុន្តែគឺដោយវត្ថុស្រដៀងគ្នា។ ហើយកិច្ចការដែលមកពីលើមេឃក៏មានលក្ខណ៖បែបនេះដែរនៅក្នុងការពិតដ្បិតទឹកភ្លៀងជាក់លាក់ដែលធ្លាក់លើដីរបស់ម្នាក់នេះមិនមែនជាទឹកភ្លៀងជាក់លាក់ដែលធ្លាក់លើដីរបស់ម្នាក់នោះឡើយប៉ុន្តែវាជាវត្ថុស្រដៀងគ្នាហើយខ្យល់ត្រជាក់ដែលប៉ះលើរូបកាយរបស់ម្នាក់ក៏មិនមែនជាខ្យល់ត្រជាក់ជាក់លាក់ដែលប៉ះលើរូបកាយរបស់ម្នាក់ទៀតដែរប៉ុន្តែជាវត្ថុស្រដៀងគ្នា។

ប៉ុន្តែកិច្ចការដែលមកពីលើមេឃគឺកើតឡើងជាការរួមគ្នានិងទូទៅហេតុដូច្នេះហើយទើបសេចក្តីស្រឡាញ់និងការស្អប់ខ្ពើមរបស់ពួកគេចំពោះកិច្ចការទាំងនោះគឺមានលក្ខណ៖ទូទៅនិងរួមគ្នាផ្ទុយពីកិច្ចការដែលទាក់ទងនឹងសកម្មភាពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេដូចជាអាហារនិងសម្លៀកបំពាក់ដែលជួនកាលអាចជាលក្ខណ៖ផ្ទាល់ខ្លួននិងជួនកាលជាលក្ខណ៖រួម។ សាសនាគឺជាកិច្ចសន្យានិងកតិកាសញ្ញារួម៖ ហើយនៅពេលដែលការណ៍ពិតជាបែបនេះនោះកិច្ចការទាំងឡាយណាដែលពួកគេត្រូវការពួកគេត្រូវតែកំណត់វាជាកាតព្វកិច្ចលើខ្លួនឯងហើយកិច្ចការទាំងឡាយណាដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ពួកគេពួកគេត្រូវតែកំណត់វាជាការហាមឃាត់លើខ្លួនឯងហើយរឿងនោះហើយគឺជាសាសនារបស់ពួកគេ។ ហើយការនោះមិនអាចសម្រេចបានឡើយលើកលែងតែតាមរយ៖ការឯកភាពគ្នារបស់ពួកគេលើរឿងនោះដែលការនោះគឺជាការសន្យានិងការចងកតិកាសញ្ញារួម (អាល់-Ta‘āhud wa អាល់-Ta‘āqud)។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបមាននៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ថា៖ «គ្មានជំនឿអ៊ីម៉ានឡើយចំពោះអ្នកដែលគ្មានការទុកចិត្ត (Amānah) ហើយគ្មានសាសនាឡើយចំពោះអ្នកដែលមិនគោរពកិច្ចសន្យា (‘Ahd)»។ ដូច្នេះនេះគឺជាសាសនារួមរវាងកូនចៅអ័ដាមទាំងអស់គឺការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវកាតព្វកិច្ចនានានិងការហាមឃាត់នានាព្រមទាំងការបំពេញកិច្ចសន្យា។ ហើយសាសនានេះជួនកាលអាចជាសាសនាមិនត្រឹមត្រូវនិងខូចខាតប្រសិនបើវាមានគ្រោះថ្នាក់លើសលប់ជាងផលប្រយោជន៍ហើយជួនកាលអាចជាសាសនាពិតដ៏ត្រឹមត្រូវប្រសិនបើវាមានផលប្រយោជន៍ពិសេសឬផលប្រយោជន៍លើសលប់។ ដូចដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរពោលថា៖ ឱពួកកាហ្វៀរ! ខ្ញុំមិនគោរពសក្ការ៖ចំពោះអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាគោរពសក្ការ៖ឡើយហើយអ្នករាល់គ្នាក៏មិនមែនជាអ្នកគោរពសក្ការ៖ចំពោះអ្វីដែលខ្ញុំគោរពសក្ការ៖ដែរហើយខ្ញុំមិនមែនជាអ្នកគោរពសក្ការ៖ចំពោះអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាបានគោរពសក្ការ៖ឡើយហើយអ្នករាល់គ្នាក៏មិនមែនជាអ្នកគោរពសក្ការ៖ចំពោះអ្វីដែលខ្ញុំគោរពសក្ការ៖ដែរសម្រាប់អ្នករាល់គ្នាគឺជាសាសនារបស់អ្នករាល់គ្នាហើយសម្រាប់ខ្ញុំគឺជាសាសនារបស់ខ្ញុំ﴾ [អាល់-Kāfirūn: 1-6]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿លោក (យូសុហ្វ) មិនអាចចាប់ឃាត់ខ្លួនប្អូនប្រុសរបស់លោកនៅក្នុងសាសនា (ច្បាប់) របស់ស្តេចបានឡើយ...﴾ [Yūsuf: 76]។

ហើយទ្រង់ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រយុទ្ធនឹងបណ្តាអ្នកដែលគ្មានជំនឿលើអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) និងថ្ងៃបរលោកនិងមិនហាមឃាត់នូវអ្វីដែលអល់ឡោះនិងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់បានហាមឃាត់និងមិនប្រតិបត្តិតាមសាសនាពិត (Dīn អាល់-Ḥaqq) ក្នុងចំណោមបណ្តាអ្នកដែលត្រូវបានផ្តល់គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)...﴾ [អាល់-Tawbah: 29]។ សាសនាដ៏ពិតប្រាកដគឺការស្តាប់បង្គាប់អល់ឡោះនិងការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់៖ ហើយសាសនាពិតដ៏ត្រឹមត្រូវគឺការស្តាប់បង្គាប់អល់ឡោះនិងការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់ដូចដែលយើងបានបញ្ជាក់ហើយថាសាសនាគឺជាការស្តាប់បង្គាប់ជាប់ជានិច្ចដែលបានក្លាយជាចរិតលក្ខណ៖ ហើយតាមរយ៖នោះអ្នកដែលគេស្តាប់បង្គាប់គឺជាអ្នកដែលគេស្រឡាញ់និងប្រាថ្នាចង់បានដ្បិតឫសគល់នៃរឿងនោះគឺសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖។ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់សមនឹងត្រូវបានគេគោរពសក្ការ៖ និងត្រូវបានគេស្តាប់បង្គាប់ជាដាច់ខាតឡើយលើកលែងតែអល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូ។ រីឯបណ្តារ៉សូលរបស់ទ្រង់និងបណ្តាអ្នកដឹកនាំត្រូវបានគេស្តាប់បង្គាប់ដោយសារតែពួកគេបានបញ្ជាឱ្យស្តាប់បង្គាប់អល់ឡោះដូចដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ដែលឯកភាពគ្នា (Muttafaq ‘alayh) ថា៖ «អ្នកណាដែលស្តាប់បង្គាប់ខ្ញុំគឺគេបានស្តាប់បង្គាប់អល់ឡោះហើយអ្នកណាដែលស្តាប់បង្គាប់មេដឹកនាំរបស់ខ្ញុំគឺគេបានស្តាប់បង្គាប់ខ្ញុំហើយអ្នកណាដែលបំពានលើខ្ញុំគឺគេបានបំពានលើអល់ឡោះហើយអ្នកណាដែលបំពានលើមេដឹកនាំរបស់ខ្ញុំគឺគេបានបំពានលើខ្ញុំ»។ រីឯការគោរពសក្ការ៖ (អាល់-Ibādah) វិញគឺជារបស់អល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានអន្តរការីណាមួយឡើយដូច្នេះខ្ញុំបម្រើមិនត្រូវគោរពសក្ការ៖ចំពោះនរណាម្នាក់ក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ឡើយដូចដែលយើងបានបញ្ជាក់នៅកន្លែងជាច្រើនហើយយើងបានបញ្ជាក់ថារាល់ទង្វើណាដែលគោលដៅចុងក្រោយរបស់វាមិនមែនជាការចង់បានអល់ឡោះនិងការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់នោះវាជាទង្វើខូចខាតមិនត្រឹមត្រូវគ្មានផលប្រយោជន៍និងមិនផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ម្ចាស់របស់វាឡើយ។ ហើយទ្រង់ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពួកគេមិនត្រូវបានបញ្ជាឱ្យធ្វើអ្វីក្រៅពីដើម្បីគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះដោយធ្វើឱ្យសាសនាស្មោះត្រង់ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ក្នុងនាមជាអ្នកប្រកាន់មាគ៌ាត្រង់ (Ḥunafā’) និងបង្កើតការថ្វាយបង្គំសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ) ព្រមទាំងផ្តល់ទានហ្សាខាត់ហើយនោះហើយជាសាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវ (Dīn អាល់-Qayyimah)﴾ [អាល់-Bayyinah: 5]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយចូរអ្នករាល់គ្នាប្រយុទ្ធនឹងពួកគេរហូតទាល់តែគ្មានការល្បួងបង្កចលាចលហើយសាសនាទាំងអស់គឺជារបស់អល់ឡោះ﴾ [អាល់-Baqarah: 193]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿នោះហើយជាសាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវដូច្នេះចូរអ្នករាល់កុំធ្វើបាបខ្លួនឯងនៅក្នុងខែទាំងនោះឡើយ﴾ [អាល់-Tawbah: 36]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរពោលថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ម្ចាស់របស់ខ្ញុំបានតម្រង់ទិសខ្ញុំឆ្ពោះទៅកាន់មាគ៌ាដ៏ត្រង់សាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវជាមាគ៌ារបស់អ៊ីព្រហ៊ីមដ៏ត្រង់ហើយលោកមិនមែនស្ថិតនៅក្នុងចំណោមពួកមូស្ហ៊រិកឡើយ﴾ [អាល់-An‘ām: 161]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហេតុអ្វីបានជាមិនមានក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមនីមួយៗចេញដំណើរទៅដើម្បីស្វែងយល់ឱ្យស៊ីជម្រៅនៅក្នុងសាសនា (Li-yatafaqqahū fī អាល់-Dīn) និងដើម្បីដាស់តឿនប្រជាជនរបស់ពួកគេនៅពេលដែលពួកគេវិលត្រឡប់ទៅរកពួកគេវិញ?﴾ [អាល់-Tawbah: 122]។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហទាំងពីរពីព្យាការី ﷺ ថាទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលអល់ឡោះមានបំណងប្រទានសេចក្តីល្អដល់គេទ្រង់នឹងធ្វើឱ្យគេយល់ដឹងយ៉ាងស៊ីជម្រៅនៅក្នុងសាសនា» [Ṣaḥīḥ អាល់-Bukhārī និង Ṣaḥīḥ មូស្លីម]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពួកគេនៅតែបន្តប្រយុទ្ធនឹងអ្នករាល់គ្នារហូតទាល់តែពួកគេអាចបង្វែរអ្នករាល់គ្នាចេញពីសាសនារបស់អ្នករាល់គ្នាប្រសិនបើពួកគេអាចធ្វើបានហើយអ្នកណាដែលក្បត់ចាកចេញពីសាសនារបស់ខ្លួនក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាហើយគេបានស្លាប់ខណ៖ដែលគេជាកាហ្វៀរនោះអំពើល្អរបស់ពួកគេត្រូវរលាយសូន្យបាត់...﴾ [អាល់-Baqarah: 217]។

«...អំពើល្អរបស់ពួកគេត្រូវរលាយសូន្យបាត់ទាំងក្នុងលោកិយនិងបរលោកហើយពួកគេទាំងនោះគឺជាអ្នកនរកដែលពួកគេត្រូវស្ថិតនៅក្នុងនោះជាអមត៖» [អាល់-Baqarah: 217]។ ហើយទ្រង់ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ឱបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿ! អ្នកណាដែលក្បត់ចាកចេញពីសាសនារបស់ខ្លួនក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នានោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)នឹងនាំមកនូវក្រុមមនុស្សមួយក្រុមដែលទ្រង់ស្រឡាញ់ពួកគេហើយពួកគេស្រឡាញ់ទ្រង់...﴾ [អាល់-Mā’idah: 54]។ ហើយនោះគឺជាសាសនាពិតដ៏ត្រឹមត្រូវ (អាល់-Dīn អាល់-Ḥaqq) ដែលជាការគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូនិងការស្តាប់បង្គាប់ទ្រង់ព្រមទាំងការស្តាប់បង្គាប់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ដែលវាជាឥស្លាមទូទៅដែលអល់ឡោះមិនទទួលយកសាសនាណាមួយផ្សេងក្រៅពីវាឡើយ។ ដូចដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់សាសនានៅចំពោះអល់ឡោះគឺឥស្លាម﴾ [Āli ‘Imrān: 19]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយអ្នកណាដែលស្វែងរកសាសនាផ្សេងក្រៅពីឥស្លាមនោះវានឹងមិនត្រូវបានទទួលយកពីគេជាដាច់ខាតហើយគេនៅក្នុងថ្ងៃបរលោកនឹងស្ថិតនៅក្នុងចំណោមពួកដែលខាតបង់﴾ [Āli ‘Imrān: 85]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿តើពួកគេចង់បានសាសនាផ្សេងក្រៅពីសាសនារបស់អល់ឡោះឬខណ៖ដែលគ្រប់អ្នកនៅលើផ្ទៃមេឃនិងផែនដីបានចុះចូលចំពោះទ្រង់ទាំងស្ម័គ្រចិត្តនិងបង្ខិតបង្ខំហើយឆ្ពោះទៅកាន់ទ្រង់ពួកគេនឹងត្រូវវិលត្រឡប់ទៅវិញ?﴾ [Āli ‘Imrān: 83]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ទ្រង់បានកំណត់ច្បាប់សាសនាសម្រាប់អ្នករាល់គ្នានូវអ្វីដែលទ្រង់បានបង្គាប់ដល់នូហ៍និងអ្វីដែលយើងបានបញ្ចុះវ៉ាហ៊ីដល់អ្នកនិងអ្វីដែលយើងបានបង្គាប់ដល់អ៊ីព្រហ៊ីមមូសានិងអ៊ីសាថា៖ ចូរអ្នករាល់គ្នាបង្កើតសាសនាឱ្យរឹងមាំនិងកុំបែកបាក់គ្នានៅក្នុងសាសនាឡើយដែលរឿងនេះជាបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ចំពោះពួកមូស្ហ៊រិកនូវអ្វីដែលអ្នកអំពាវនាវពួកគេទៅរកវា﴾ [អាល់-Shūrā: 13]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់បណ្តាអ្នកដែលបានបំបែកបំបាក់សាសនារបស់ពួកគេហើយបានក្លាយជាបក្សពួកជាច្រើននោះអ្នក (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ) មិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងពួកគេនៅក្នុងរឿងណាមួយឡើយ﴾ [អាល់-An‘ām: 159]។ គ្រប់សាសនាទាំងអស់ក្រៅពីឥស្លាមគឺជាការមិនត្រឹមត្រូវនិងអសារបង់៖ ដូច្នេះនៅពេលដែលមនុស្សលោកម្នាក់ៗមិនអាចខ្វះការរួមរស់នៅជាសង្គមបានឡើយហើយនៅក្នុងគ្រប់សង្គមមនុស្សគឺចាំបាច់ត្រូវតែមានការស្តាប់បង្គាប់និងសាសនាហើយគ្រប់សាសនានិងការស្តាប់បង្គាប់ណាដែលមិនមែនដើម្បីអល់ឡោះគឺសុទ្ធតែជាការអសារបង់ដូច្នេះគ្រប់សាសនាទាំងអស់ក្រៅពីឥស្លាមគឺសុទ្ធតែជាការមិនត្រឹមត្រូវនិងអសារបង់។ ម្យ៉ាងទៀតសត្វលោកដែលមានជីវិតគ្រប់រូបគឺចាំបាច់ត្រូវតែមានអង្គមួយជាទីស្រឡាញ់ដែលជាគោលដៅចុងក្រោយបង្អស់នៃសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖របស់គេហើយរាល់ចលនាខាងក្នុងនិងខាងក្រៅរបស់គេសុទ្ធតែតម្រង់ឆ្ពោះទៅរកអង្គនោះហើយអង្គនោះហើយគឺជាព្រះដែលគេគោរពសក្ការ៖ (Ilāh) ហើយគ្មាននរណាម្នាក់សមស្របនឹងរឿងនេះឡើយលើកលែងតែអល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូ។ ដូច្នេះរាល់អ្វីៗទាំងអស់ក្រៅពីឥស្លាមគឺសុទ្ធតែជាការមិនត្រឹមត្រូវនិងអសារបង់ទាំងអស់។

ភាពចម្រុះគ្នារបស់មនុស្សលោកនៅក្នុងអង្គដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ និងទម្រង់នៃការគោរពសក្ការ៖។

ហើយបណ្តាអ្នកដែលបានបំបែកបំបាក់គ្នានៅក្នុងសាសនាដោយម្នាក់ៗយកមួយចំណែកនិងបោះបង់ចោលមួយចំណែកហើយចំណង់តណ្ហារបស់ពួកគេបានបែកខ្ញែកគ្នានោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)និងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់រួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវចំពោះពួកគេហើយ។ គ្រប់សាសនាទាំងអស់ចាំបាច់ត្រូវតែមានកត្តាពីរយ៉ាងគឺ៖ ជំនឿនិងច្បាប់ឬអង្គដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖និងការគោរពសក្ការ៖៖ ហើយនៅក្នុងគ្រប់សាសនាការស្តាប់បង្គាប់និងសេចក្តីស្រឡាញ់គឺចាំបាច់ត្រូវតែមានកត្តាពីរយ៉ាងគឺ៖ (ទីមួយ) អល់ឡោះជាទីស្រឡាញ់ដែលគេត្រូវស្តាប់បង្គាប់ដែលទ្រង់ជាគោលដៅចុងក្រោយបង្អស់។ និង (ទីពីរ)៖ ទម្រង់នៃទង្វើដែលគេយកមកស្តាប់បង្គាប់និងគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់ដែលវាជាមាគ៌ាផ្លូវដើរច្បាប់សាសនា (Sharī‘ah) វិធីសាស្ត្រ (Minhāj) និងមធ្យោបាយ (Wasīlah)។ ដូចដែលលោកហ្វ៊ូដ្វៃលប៊ីនអ៊ីយ៉ាដបានពន្យល់អំពីបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿ដើម្បីសាកល្បងអ្នករាល់គ្នាថាតើអ្នកណាខ្លះក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាដែលមានទង្វើល្អប្រពៃបំផុត﴾ [អាល់-Mulk: 2] ថា៖ «មានន័យថា៖ ស្មោះត្រង់បំផុតនិងត្រឹមត្រូវបំផុត»។ គេបានសួរលោកថា៖ «ឱអាប៊ូអាលី! តើអ្វីទៅជាស្មោះត្រង់បំផុតនិងត្រឹមត្រូវបំផុត?» លោកបានឆ្លើយតបថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ប្រសិនបើទង្វើមួយមានភាពស្មោះត្រង់ប៉ុន្តែមិនត្រឹមត្រូវវានឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយហើយប្រសិនបើវាត្រឹមត្រូវប៉ុន្តែមិនស្មោះត្រង់វាក៏មិនត្រូវបានទទួលយកដែររហូតទាល់តែវាមានទាំងភាពស្មោះត្រង់និងភាពត្រឹមត្រូវ។ ភាពស្មោះត្រង់គឺការធ្វើដើម្បីតែអល់ឡោះមួយគត់ហើយភាពត្រឹមត្រូវគឺការធ្វើស្របទៅតាមមាគ៌ាស៊ុណ្ណះ»។ ដូច្នេះហើយទើបសាសនាបានប្រមូលផ្តុំនូវកត្តាទាំងពីរនេះគឺ៖ អង្គដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ (អាល់-Ma‘būd) និងការគោរពសក្ការ៖ (អាល់-Ibādah)។ អង្គដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ គឺជាព្រះតែមួយគត់ហើយការគោរពសក្ការ៖ គឺជាការស្តាប់បង្គាប់ទ្រង់និងការស្តាប់បង្គាប់រ៉សូលរបស់ទ្រង់។ នេះហើយជាសាសនារបស់អល់ឡោះដែលទ្រង់បានពេញចិត្តដូចជាបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ហើយយើងបានពេញចិត្តឥស្លាមធ្វើជាសាសនាសម្រាប់អ្នករាល់គ្នា﴾ [អាល់-Mā’idah: 3] ហើយវាជាសាសនារបស់បណ្តាអ្នកមានជំនឿតាំងពីជំនាន់ដំបូងរហូតដល់ជំនាន់ចុងក្រោយហើយវាជាសាសនាតែមួយគត់ដែលអល់ឡោះទទួលយកដោយមិនទទួលយកសាសនាផ្សេងឡើយដ្បិតសាសនាដទៃជាសាសនាខូចខាតនិងអសារបង់ដូចជាអ្នកដែលគោរពសក្ការ៖ចំពោះអ្នកដែលមិនសមនឹងការគោរពសក្ការ៖ ឬគោរពសក្ការ៖ដោយវិធីដែលមិនសមនឹងការគោរពសក្ការ៖។ ភាពចម្រុះគ្នារបស់មនុស្សលោកនៅក្នុងអង្គដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ និងទម្រង់នៃការគោរពសក្ការ៖៖ បន្ទាប់មកទន្ទឹមនឹងការចែករំលែករួមគ្នានៃមនុស្សជំនាន់មុននិងជំនាន់ក្រោយនៅក្នុងសាសនានេះពួកគេមានភាពចម្រុះគ្នានៅក្នុងកត្តាទាំងពីរ។ ពីព្រោះអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ទ្រង់មានព្រះនាមដ៏ស្រស់បំព្រងបំផុត (អាល់-Asmā’ អាល់-Ḥusnā) និងគុណសម្បត្តិដ៏ឧត្តមបំផុត (អាល់-Mathal អាល់-A‘lā) ដូច្នេះប្រជាជាតិនេះអាចស្គាល់ព្រះនាមនិងគុណសម្បត្តិរបស់ទ្រង់នូវអ្វីដែលប្រជាជាតិផ្សេងទៀតមិនបានស្គាល់ប៉ុន្តែពួកគេសុទ្ធតែរួមគ្នាក្នុងការគោរពសក្ការ៖ចំពោះអង្គរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់ទោះបីជាពួកគេមានភាពចម្រុះគ្នានៅក្នុងអ្វីដែលពួកគេបានដឹងនិងបានគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់ពីព្រះនាមនិងគុណសម្បត្តិរបស់ទ្រង់ក៏ដោយ។ ហើយអល់ឡោះបានលើកតម្កើងអ្នកខ្លះឱ្យខ្ពស់ជាងអ្នកខ្លះទៀតជាច្រើនកម្រិតដូច្នេះនេះគឺជាភាពចម្រុះគ្នារបស់ពួកគេនៅក្នុងអង្គដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ ហើយដូចគ្នានេះដែរគឺស្ថានភាពរបស់ពួកគេក្នុងការយល់ដឹងអំពីថ្ងៃបរលោក។ រីឯភាពចម្រុះគ្នារបស់ពួកគេនៅក្នុងការគោរពសក្ការ៖និងការស្តាប់បង្គាប់ទាំងពាក្យសម្តីនិងទង្វើគឺពួកគេមានភាពចម្រុះគ្នានៅក្នុងរឿងនោះផងដែរ។ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿សម្រាប់អ្នករាល់គ្នាម្នាក់ៗ យើងបានកំណត់នូវច្បាប់សាសនា (Sharī‘ah) និងវិធីសាស្ត្រច្បាស់លាស់ (Minhāj)﴾ [អាល់-Mā’idah: 48]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿បន្ទាប់មកយើងបានដាក់អ្នកនៅលើមាគ៌ាច្បាប់សាសនា (Sharī‘ah) នៃកិច្ចការនេះដូច្នេះចូរអ្នកប្រតិបត្តិតាមវាចុះនិងចូរកុំដើរតាមចំណង់តណ្ហារបស់បណ្តាអ្នកដែលមិនដឹងឱ្យសោះ﴾ [អាល់-Jāthiyah: 18]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿សម្រាប់ប្រជាជាតិនីមួយៗ យើងបានកំណត់នូវពិធីគោរពសក្ការ៖ (Mansak) ដែលពួកគេត្រូវប្រតិបត្តិតាមដូច្នេះចូរកុំឱ្យពួកគេប្រកែកនឹងអ្នកនៅក្នុងកិច្ចការនេះឡើយ﴾ [អាល់-Ḥajj: 67]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗគឺមានទិសដៅដែលខ្លួនត្រូវបែរឆ្ពោះទៅរក﴾ [អាល់-Baqarah: 148]។ ហើយមូលដ្ឋានគ្រឹះទាំងពីរនេះច្បាប់សាសនារបស់យើងបាននាំមកនូវភាពចម្រុះដ៏សម្បូរបែបទាំងនៅក្នុងព្រះនាមនិងគុណសម្បត្តិរបស់អល់ឡោះនិងនៅក្នុងទម្រង់នៃការគោរពសក្ការ៖ ហើយមូលដ្ឋានគ្រឹះទីមួយត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយជំនឿលើថ្ងៃបរលោកព្រមទាំងការសន្យានិងការព្រមានដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងនោះ។

ហើយមូលដ្ឋានគ្រឹះទាំងបីនេះគឺ៖ ជំនឿលើអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ជំនឿលើថ្ងៃបរលោកនិងការធ្វើអំពើល្អសុចរិតគឺជាកាតព្វកិច្ចដែលនាំមកនូវសុភមង្គលនៅក្នុងគ្រប់សាសនាដូចដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់បណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿបណ្តាពួកយូដាពួកគ្រីស្ទាននិងពួកសាប៊ីអ៊ីនអ្នកណាដែលមានជំនឿលើអល់ឡោះនិងថ្ងៃបរលោកព្រមទាំងបានសាងអំពើល្អសុចរិតនោះពួកគេនឹងទទួលបានផលបុណ្យរបស់ពួកគេនៅចំពោះម្ចាស់របស់ពួកគេហើយគ្មានការភ័យខ្លាចចំពោះពួកគេឡើយហើយពួកគេក៏មិនព្រួយបារម្ភដែរ﴾ [អាល់-Baqarah: 62]។ ហើយច្បាប់សាសនា (Shar‘) គឺជាអ្វីដែលបណ្តារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)បាននាំមកហើយវាគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះទីបួន។ អល់ឡោះបានថ្កោលទោសការបែកបាក់គ្នានិងការខ្វែងគំនិតគ្នានៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)និងស៊ុណ្ណះ៖ ពីព្រោះមូលដ្ឋានគ្រឹះទាំងបួននេះមានទំនាក់ទំនងផ្សារភ្ជាប់គ្នាជាចាំបាច់ហើយការបែកបាក់គ្នានៅក្នុងរឿងនោះដោយការបញ្ជាលើមួយចំណែកនិងការហាមឃាត់លើមួយចំណែកគឺជាការបែកបាក់គ្នានិងការខ្វែងគំនិតគ្នាដែលគម្ពីរនិងស៊ុណ្ណះបានថ្កោលទោសចំពោះពួកដែលខ្វែងគំនិតគ្នា។ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពិតប្រាកដណាស់បណ្តាអ្នកដែលបានខ្វែងគំនិតគ្នានៅក្នុងគម្ពីរគឺស្ថិតនៅក្នុងការបែកបាក់ដ៏ឆ្ងាយជាទីបំផុត﴾ [អាល់-Baqarah: 176]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់បណ្តាអ្នកដែលបានបំបែកបំបាក់សាសនារបស់ពួកគេហើយបានក្លាយជាបក្សពួកជាច្រើននោះអ្នក (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ) មិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងពួកគេនៅក្នុងរឿងណាមួយឡើយ﴾ [អាល់-An‘ām: 159]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយចូរអ្នករាល់គ្នាកុំធ្វើដូចជាបណ្តាអ្នកដែលបានបែកបាក់គ្នានិងខ្វែងគំនិតគ្នាបន្ទាប់ពីភស្តុតាងច្បាស់លាស់បានមកដល់ពួកគេឱ្យសោះ﴾ [Āli ‘Imrān: 105]។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបព្យាការី ﷺ មានការខឹងសម្បាយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលដែលពួកគេបានខ្វែងគំនិតគ្នាលើការអានគម្ពីរគួរអាន (Qirā’āt) ហើយទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកទាំងពីរគឺសុទ្ធតែធ្វើបានល្អ»។ ហើយទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់គម្ពីរគួរអានត្រូវបានបញ្ចុះមកលើរបៀបអានចំនួនប្រាំពីរ (Sab‘at Aḥruf) ដូច្នេះចូរអ្នករាល់គ្នាអាននូវអ្វីដែលងាយស្រួលពីវាចុះ»។ ហើយដូចគ្នានេះដែរទ្រង់ ﷺ បានខឹងសម្បាយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលដែលពួកគេបានជជែកប្រកែកគ្នាលើបញ្ហាកាដារ (វាសនាកំណត់) ហើយពួកគេបានយកអាយ៉ាត់នានាមកប្រឆាំងគ្នានឹងគ្នាដែលការណ៍នោះនាំឱ្យកើតមានជំនឿលើមួយចំណែកនិងការបដិសេធមួយចំណែកទៀត។ ហើយការបែកបាក់គ្នានិងការខ្វែងគំនិតគ្នានេះនាំឱ្យកើតមានអំពើស្ហ៊ិររិក (Shirk) និងផ្ទុយស្រឡះពីសច្ចភាពនៃ Tawḥīd ដែលជាការធ្វើឱ្យសាសនាទាំងអស់ស្មោះត្រង់ចំពោះតែអល់ឡោះមួយគត់ដូចជាបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ដូច្នេះចូរអ្នកតម្រង់ផ្ទៃមុខរបស់អ្នកឆ្ពោះទៅកាន់សាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវក្នុងនាមជាអ្នកប្រកាន់មាគ៌ាត្រង់ (Ḥanīf) និងចូរកុំស្ថិតនៅក្នុងចំណោមពួកមូស្ហ៊រិកក្នុងចំណោមបណ្តាអ្នកដែលបានបំបែកបំបាក់សាសនារបស់ពួកគេហើយបានក្លាយជាបក្សពួកជាច្រើនដែលបក្សពួកនីមួយៗរីករាយនឹងអ្វីដែលមាននៅជាមួយពួកគេនោះឡើយ﴾ [អាល់-Rūm: 30-32]។ ដូច្នេះការតម្រង់ផ្ទៃមុខឆ្ពោះទៅកាន់សាសនាត្រង់និងការគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូគឺរួមបញ្ចូលគ្នានូវជំនឿលើរាល់អ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ជានិងអ្វីដែលទ្រង់បានប្រាប់ដំណឹងដើម្បីឱ្យសាសនាទាំងអស់ជារបស់អល់ឡោះតែមួយគត់។ បន្ទាប់មកអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿និងចូរកុំស្ថិតនៅក្នុងចំណោមពួកមូស្ហ៊រិកក្នុងចំណោមបណ្តាអ្នកដែលបានបំបែកបំបាក់សាសនារបស់ពួកគេហើយបានក្លាយជាបក្សពួកជាច្រើន...﴾ ពីព្រោះកាលណាសាសនាទាំងអស់គឺជារបស់អល់ឡោះនោះជំនឿនិងការស្តាប់បង្គាប់នឹងកើតមានចំពោះរាល់អ្វីដែលទ្រង់បានបញ្ចុះមកនិងអ្វីដែលទ្រង់បានបញ្ជូនបណ្តារ៉សូលមកហើយរឿងនេះប្រមូលផ្តុំរាល់សច្ចធម៌ទាំងអស់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនដូច្នោះទេនោះក្រុមនីមួយៗប្រាកដជាមានលក្ខណ៖ពិសេសរៀងៗខ្លួនដូចជាការលើកតម្កើងមេដឹកនាំដែលគេស្តាប់បង្គាប់ឬអង្គដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ដែលអល់ឡោះមិនបានបញ្ជាឱ្យគោរពសក្ការ៖និងស្តាប់បង្គាប់ឬដូចជាពាក្យសម្តីនិងសាសនាដែលពួកគេបង្កើតឡើងថ្មី (Bid‘ah) ដែលអល់ឡោះមិនបានអនុញ្ញាតនិងមិនបានកំណត់ច្បាប់ធ្វើឱ្យភាគីនីមួយៗក្លាយជាអ្នកធ្វើស្ហ៊ិររិកពីទិដ្ឋភាពនេះ។ ម្យ៉ាងទៀតនៅក្នុងដួងចិត្តនៃកូនចៅអ័ដាមគឺមានសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ចំពោះអង្គដែលខ្លួនត្រូវគោរពសក្ការ៖ ដែលនោះជាសសរទ្រូងនៃដួងចិត្តរបស់ពួកគេនិងជាសេចក្តីល្អប្រសើរនៃព្រលឹងរបស់ពួកគេដូចដែលនៅក្នុងខ្លួនពួកគេមានសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ចំពោះអ្វីដែលពួកគេបរិភោគនិងរួមរស់ដែលតាមរយ៖នោះជីវិតរស់នៅរបស់ពួកគេមានភាពល្អប្រសើរ។ ហើយសេចក្តីត្រូវការរបស់ពួកគេចំពោះការគោរពសក្ការ៖ចំពោះព្រះ (Ta’alluh) គឺធំធេងជាងសេចក្តីត្រូវការរបស់ពួកគេចំពោះអាហារទៅទៀតដ្បិតកាលណាខ្វះអាហាររូបកាយនឹងត្រូវខូចខាតប៉ុន្តែបើខ្វះការគោរពសក្ការ៖ចំពោះព្រះនោះព្រលឹងវិញ្ញាណនឹងត្រូវវិនាសអន្តរាយ! ហើយគ្មានអ្វីអាចកែប្រែពួកគេឱ្យល្អប្រសើរបានឡើយលើកលែងតែការគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូដែលនោះជាធម្មជាតិពីកំណើត (អាល់-Fiṭrah) ដែលទ្រង់បានបង្កើតពួកគេមកលើវាដូចដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី) Muttafaq ‘alayh ថា៖ «ទារកគ្រប់រូបកើតមកលើធម្មជាតិពីកំណើត (Fiṭrah) បន្ទាប់មកឪពុកម្តាយរបស់គេធ្វើឱ្យគេក្លាយជាយូដាជាគ្រីស្ទានឬជាម៉ាជូស៊ី (អ្នកគោរពភ្លើង)»។ ហើយនៅក្នុង Ṣaḥīḥ មូស្លីមពីរូបលោកអ៊ីយ៉ាដប៊ីនហ៊ីម៉ារពីព្យាការី ﷺ នៅក្នុងអ្វីដែលទ្រង់បានរៀបរាប់ពីម្ចាស់របស់ទ្រង់ថាទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់យើងបានបង្កើតបណ្តាខ្ញុំបម្រើរបស់យើងទាំងអស់ឱ្យស្ថិតនៅលើមាគ៌ាត្រង់ (Ḥunafā’) ប៉ុន្តែពួកស្ហៃតន (អារក្ស)បានមកអូសទាញពួកគេឱ្យវង្វេងចេញពីសាសនារបស់ពួកគេហើយបានហាមឃាត់ពួកគេនូវអ្វីដែលយើងបានអនុញ្ញាតដល់ពួកគេព្រមទាំងបានបញ្ជាពួកគេឱ្យដាក់ដៃគូជាមួយយើងនូវអ្វីដែលយើងមិនបានបញ្ចុះភស្តុតាងមកឡើយ»។ ប៉ុន្តែអំពើស្ហ៊ិររិកភាគច្រើននៅក្នុងចំណោមកូនចៅអ័ដាមគឺកើតឡើងតាមរយ៖ការបង្កើតព្រះមួយផ្សេងទៀតរួមជាមួយអល់ឡោះហើយមនុស្សជាច្រើនបានប្រតិបត្តិតាមរឿងនោះនៅក្នុងទម្រង់ជាច្រើន។

ដូច្នេះគ្រប់ក្រុមនៃកូនចៅអ័ដាមគឺចាំបាច់ត្រូវតែមានសាសនាមួយដោយសារកត្តាទាំងពីរនេះគឺ៖ ដោយសារសេចក្តីត្រូវការនៃព្រលឹងរបស់ពួកគេចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) (Ilāh) ដែលជាទីស្រឡាញ់និងជាទីស្វែងរកចំពោះអង្គរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់និងដោយសារតែទ្រង់ផ្តល់ផលប្រយោជន៍និងរារាំងគ្រោះថ្នាក់និងដោយសារសេចក្តីត្រូវការរបស់ពួកគេក្នុងការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអ្វីដែលពួកគេស្រឡាញ់ពីតម្រូវការចាំបាច់និងការរារាំងអ្វីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ពួកគេ។ ហើយពួកគេបានចែករំលែករួមគ្នានូវសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះកិច្ចការដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកទាំងអង្គជាក់លាក់និងប្រភេទរបស់វាដូច្នេះពួកគេចែករំលែករួមគ្នានូវសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះដែលពួកគេគោរពសក្ការ៖ ការលើកតម្កើងទ្រង់សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអ្នកដែលផ្សព្វផ្សាយពីទ្រង់នូវអ្វីដែលជាលក្ខណ៖ពិសេសរបស់ទ្រង់និងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះបទបញ្ជានិងការហាមឃាត់របស់ទ្រង់ព្រមទាំងចែករំលែករួមគ្នានូវសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះប្រភេទនៃកាតព្វកិច្ចនិងការហាមឃាត់ទូទៅដែលពួកគេបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដែលជាការទាញយកផលប្រយោជន៍ដល់ពួកគេទាំងអស់គ្នានិងការរារាំងគ្រោះថ្នាក់ពីពួកគេទាំងអស់គ្នា។ ដូច្នេះសេចក្តីស្រឡាញ់នេះគឺជា «សេចក្តីស្រឡាញ់ខាងសាសនា» ដូចជាសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះសាសនាដែលពួកគេប្រកាន់ខ្ជាប់មិនថាត្រូវឬខុសឡើយហើយដូចគ្នានេះដែរសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអ្វីដែលជួយដល់រឿងនោះនិងនាំទៅរកវាដោយសារតែវាក៏ជាសេចក្តីស្រឡាញ់ខាងសាសនាដូចគ្នាដែរ។ ពួកទស្សនវិទូមួយចំនួននិយាយថាគោលបំណងនៃសាសនាគឺគ្រាន់តែជាផលប្រយោជន៍លោកិយសុទ្ធសាធ៖ ប៉ុន្តែគោលបំណងនៃសាសនាពិតដ៏ត្រឹមត្រូវមិនមែនគ្រាន់តែជាផលប្រយោជន៍លោកិយសុទ្ធសាធពីការបង្កើតយុត្តិធម៌រវាងមនុស្សលោកនៅក្នុងកិច្ចការលោកិយដូចដែលក្រុមមួយចំនួននៃពួកទស្សនវិទូបានលើកឡើងអំពីគោលបំណងនៃច្បាប់ (Nawāmīs) និងបណ្តាព្យាការីនោះឡើយ! ដោយពួកគេអះអាងថាគោលបំណងនៃសាសនាគឺគ្រាន់តែជាការបង្កើតច្បាប់យុត្តិធម៌ដែលចាំបាច់សម្រាប់ជីវភាពរស់នៅរបស់ពួកគេក្នុងលោកិយប៉ុណ្ណោះ។ ក៏ប៉ុន្តែរឿងនេះអាចជាគោលបំណងនៃសាសនារបស់បណ្តាអ្នកដែលមិនមានជំនឿលើអល់ឡោះនិងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ក្នុងចំណោមអ្នកដើរតាមបណ្តាស្តេចទស្សនវិទូដូចជាពួករបស់នូហ៍ណាំរូតជិនហ្គីសខាន់ (Genghis Khan) និងអ្នកដទៃទៀត។ ពីព្រោះគ្រប់ក្រុមទាំងអស់នៃកូនចៅអ័ដាមសុទ្ធតែត្រូវការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវកាតព្វកិច្ចនិងបោះបង់ការហាមឃាត់ដើម្បីឱ្យជីវភាពរស់នៅលោកិយរបស់ពួកគេអាចដំណើរការទៅបានហើយជួនកាលពួកគេបានបង្កើតច្បាប់ដើម្បីត្រួតត្រាលើអ្នកដទៃនិងបង្ក្រាបពួកគេដូចជាទង្វើរបស់បណ្តាស្តេចអយុត្តិធម៌ដូចជាជិនហ្គីសខាន់ជាដើម។ ដូច្នេះប្រសិនបើគោលបំណងនៃសាសនានិងច្បាប់ដែលគេបង្កើតឡើងគ្រាន់តែដើម្បីទាញយកផលប្រយោជន៍ក្នុងជីវិតលោកិយនិងរារាំងគ្រោះថ្នាក់ក្នុងលោកិយប៉ុណ្ណោះនោះពួកទាំងនេះនឹងគ្មានចំណែកផលបុណ្យអ្វីឡើយនៅក្នុងថ្ងៃបរលោក! ហើយប្រសិនបើទន្ទឹមនឹងនោះពួកគេបានបង្កើតវាឡើងដើម្បីត្រួតត្រាលើមនុស្សលោកដទៃទៀតនិងបង្ក្រាបពួកគេដូចជាទង្វើរបស់ហ្វៀរអោន (Pharaoh) និងជិនហ្គីសខាន់នោះពួកទាំងនេះគឺជាមនុស្សដែលត្រូវរងទណ្ឌកម្មធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅក្នុងថ្ងៃបរលោក។ ដូចដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿យើងសូត្រប្រាប់អ្នកនូវដំណឹងរបស់មូសានិងហ្វៀរអោនដោយសច្ចធម៌សម្រាប់ក្រុមមនុស្សដែលមានជំនឿ។ ពិតប្រាកដណាស់ហ្វៀរអោនបានតម្កើងឫកនៅលើផែនដីនិងបានធ្វើឱ្យប្រជាជននៅលើនោះក្លាយជាបក្សពួកជាច្រើនដោយគេបានជិះជាន់សង្កត់សង្កិនលើក្រុមមួយក្នុងចំណោមពួកគេដោយសម្លាប់កូនប្រុសៗរបស់ពួកគេនិងទុកឱ្យកូនស្រីៗរបស់ពួកគេរស់នៅពិតប្រាកដណាស់គេស្ថិតនៅក្នុងចំណោមពួកដែលបំផ្លិចបំផ្លាញ﴾ [អាល់-Qaṣaṣ: 3-4]។ ហើយអល់ឡោះ ﷿ បានរៀបរាប់ពីរឿងរ៉ាវរបស់ហ្វៀរអោននៅកន្លែងជាច្រើនក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានហើយគាត់និងប្រជាជនរបស់គាត់បានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសាសនាមួយក្នុងចំណោមសាសនារបស់ស្តេចដូចដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងរឿងរ៉ាវរបស់យូសុហ្វថា៖ ﴿លោកមិនអាចចាប់ឃាត់ខ្លួនប្អូនប្រុសរបស់លោកនៅក្នុងសាសនា (ច្បាប់) របស់ស្តេចបានឡើយ...﴾ [Yūsuf: 76] ហើយស្តេចនេះគឺជាហ្វៀរអោននៃសម័យយូសុហ្វដែលនៅមុនហ្វៀរអោននៃសម័យមូសាពីព្រោះពាក្យថាហ្វៀរអោនគឺជាឈ្មោះសម្រាប់អ្នកដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសអេហ្ស៊ីបមកពីពួកកូបត៍ (Copts) ដែលវាជាឈ្មោះទូទៅដូចជាសេសារ (Caesar), គីស្រូ (Chosroes), និងណេហ្គូស (Negus) ដូច្នោះដែរ។ ហើយពួកទស្សនវិទូសាព្វៀអ៊ីនដែលបង្កើតគំនិតប្លែកៗ (អាល់-Mutafalsifah អាល់-Ṣābi’ah) មកពីពួកដើរត្រសុំត្រសាល (Peripatetics) និងអ្នកដែលដើរតាមមាគ៌ារបស់ពួកគេក្នុងចំណោមអ្នកដែលសន្មតខ្លួនជាអ្នកកាន់សាសនាក្នុងចំណោមអ្នកមូស្លីមយូដានិងគ្រីស្ទានពួកគេបានចាត់ទុកច្បាប់សាសនានិងជំនឿសាសនាថាស្ថិតក្នុងជំពូកនេះគឺដើម្បីបង្កើតច្បាប់មួយសម្រាប់ផលប្រយោជន៍នៃជីវិតលោកិយប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបពួកគេមិនបញ្ជាឱ្យមាន Tawḥīd គឺការគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ឡើយហើយក៏មិនបញ្ជាឱ្យធ្វើការដើម្បីថ្ងៃបរលោកដែរហើយពួកគេក៏មិនហាមឃាត់អំពើស្ហ៊ិររិកដែរប៉ុន្តែពួកគេគ្រាន់តែបញ្ជាឱ្យមានយុត្តិធម៌ភាពស្មោះត្រង់ការគោរពកិច្ចសន្យានិងរឿងប្រហាក់ប្រហែលនេះដែលជីវិតលោកិយមិនអាចដំណើរការបានបើគ្មានវាប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបពួកគេបង្កើតច្បាប់ឡើងដោយប្រើល្បិចកលមន្តអាគមអាបធ្មប់និងយន្ត័មន្តអាគម (Ṭilasmāt) ដូចដែលពួកគេបានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅរបស់ពួកគេដោយពួកគេនិយាយអំពីយន្ត័មួយចំនួនថា៖ «នេះសមស្របសម្រាប់ការបង្កើតច្បាប់» ដូចជាការផ្តាំផ្ញើរបស់ពួកការ៉ាមីត្វះ (Qarāmiṭah) និងពួកបាតីនីយ៉ះ (Bāṭiniyyah) និងដូចជាអ្វីដែលពួកគ្រូមន្តអាគមរបស់ហ្វៀរអោនធ្លាប់បានធ្វើ។ ហើយពួកទស្សនវិទូសាព្វៀអ៊ីនបានចាត់ទុកទង្វើទាំងនោះថាជាប្រភេទដូចគ្នានឹងអព្ភូតហេតុដែលបណ្តារ៉សូលបាននាំមកហើយពួកគេចាត់ទុកមូសានិងពួកគ្រូមន្តអាគមថាស្ថិតក្នុងប្រភេទតែមួយ! អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលអំពីពួកគេថា៖ ﴿ហើយពិតប្រាកដណាស់ពួកគេបានដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាអ្នកណាដែលទិញយកវា (មន្តអាគម) គេនឹងគ្មានចំណែកផលបុណ្យអ្វីឡើយនៅក្នុងថ្ងៃបរលោក...﴾ [អាល់-Baqarah: 102]។ ហេតុដូច្នេះហើយនៅពេលដែលគេបានបង្ហាញនូវការស្តោះផ្លុំព្យាបាល (អាល់-Ruqā) ជូនព្យាការី ﷺ ទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលមានសមត្ថភាពផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់បងប្អូនរបស់ខ្លួននោះចូរគេធ្វើចុះ» ហើយទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានទោសពៃរ៍ចំពោះការស្តោះផ្លុំព្យាបាលឡើយដរាបណាវាមិនមានអំពើស្ហ៊ិររិក (Shirk) នៅក្នុងនោះ» [រៀបរាប់ដោយមូស្លីម]។

ផ្នែក

ហើយអាល់-អាល់-ប៊ូខារីបានកត់ត្រានៅក្នុងសៀវភៅសាហ៊ីហរបស់លោកអំពីការដោះអំពើមន្តអាគមពីកាតាដាស់ថាគាត់បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរសាអ៊ីដប៊ីនអាល់-មូសៃយ៉ាប់ថា៖ «បុរសម្នាក់ត្រូវគេធ្វើអំពើមន្តអាគមឬត្រូវបានគេរារាំងមិនឱ្យរួមដំណេកជាមួយភរិយាតើគេអាចដោះមន្តអាគមនោះឬព្យាបាលដោយនុស្ហរ៉ោះ (Nushrah) បានដែរឬទេ?» គាត់បានឆ្លើយថា៖ «គ្មានបញ្ហាអ្វីឡើយដ្បិតពួកគេមានបំណងចង់កែសម្រួលឱ្យល្អប្រសើរឡើងរីឯអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់មនុស្សលោកគឺអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)មិនបានហាមឃាត់ឡើយ»។ ផ្នែកសេចក្តីស្រឡាញ់គឺជាឫសគល់នៃរាល់ទង្វើហើយការបញ្ជាក់ទទួលស្គាល់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់គឺជាឫសគល់នៃជំនឿអ៊ីម៉ាន៖ ហើយនៅពេលដែលសេចក្តីស្រឡាញ់គឺជាឫសគល់នៃរាល់ទង្វើទាំងអស់មិនថាត្រូវឬខុសឡើយហើយវាគឺជាឫសគល់នៃរាល់ទង្វើសាសនានិងទង្វើផ្សេងទៀតហើយឫសគល់នៃទង្វើសាសនាគឺសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះនិងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ដូចដែលឫសគល់នៃពាក្យសម្តីសាសនាគឺការបញ្ជាក់ទទួលស្គាល់ (Taṣdīq) ចំពោះអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់នោះការបញ្ជាក់ទទួលស្គាល់ដោយផ្សារភ្ជាប់ជាមួយសេចក្តីស្រឡាញ់ (អាល់-Taṣdīq bi អាល់-Maḥabbah) គឺជាឫសគល់នៃជំនឿអ៊ីម៉ានដែលវាជាពាក្យសម្តីនិងការអនុវត្តដូចដែលយើងបានបញ្ជាក់នៅកន្លែងផ្សេង។ ហើយគេដឹងច្បាស់ថាកម្លាំងនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអ្វីដែលជាទីស្រឡាញ់គឺមនុស្សលោកមានកម្រិតខុសគ្នាខ្លាំងណាស់។ ហើយស្ថានភាពរបស់មនុស្សម្នាក់ៗចំពោះសេចក្តីស្រឡាញ់លើវត្ថុតែមួយក៏មានកម្រិតខុសគ្នាទៅតាមពេលវេលាដែរដោយជួនកាលសេចក្តីស្រឡាញ់នោះខ្លាំងក្លានិងជួនកាលទន់ខ្សោយផ្ទុយទៅវិញជួនកាលសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតអាចប្រែប្រួលទៅជាការស្អប់ខ្ពើមដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតនិងច្រាសមកវិញ។ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នករាល់គ្នាកុំយកសត្រូវរបស់យើងនិងសត្រូវរបស់អ្នករាល់គ្នាធ្វើជាមិត្តជិតស្និទ្ធដោយអ្នករាល់គ្នាផ្តល់សេចក្តីស្រឡាញ់ដល់ពួកគេខណ៖ដែលពួកគេបានបដិសេធចំពោះសច្ចធម៌ដែលបានមកដល់អ្នករាល់គ្នា... ពិតប្រាកដណាស់មានគំរូដ៏ល្អប្រពៃសម្រាប់អ្នករាល់គ្នានៅក្នុងអ៊ីព្រហ៊ីមនិងបណ្តាអ្នកដែលនៅជាមួយលោកនៅពេលដែលពួកគេបាននិយាយទៅកាន់ប្រជាជនរបស់ពួកគេថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ពួកយើងរួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្នករាល់គ្នានិងចំពោះអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាគោរពសក្ការ៖ក្រៅពីអល់ឡោះពួកយើងបដិសេធនឹងអ្នករាល់គ្នាហើយភាពជាសត្រូវនិងការស្អប់ខ្ពើមបានលេចឡើងរវាងពួកយើងនិងអ្នករាល់គ្នាជារៀងរហូតរហូតទាល់តែអ្នករាល់គ្នាមានជំនឿលើអល់ឡោះតែមួយគត់﴾ [អាល់-Mumtaḥanah: 1-4]។ ហើយអ៊ីព្រហ៊ីមគឺជាមេដឹកនាំនៃពួកអ្នកប្រកាន់មាគ៌ាត្រង់ (Ḥunafā’) ដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់ពួកគេហើយពួកគេស្រឡាញ់ទ្រង់ហើយលោកគឺជាមិត្តជិតស្និទ្ធបំផុតរបស់អល់ឡោះ (Khalīlullāh)។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿តើអ្នករាល់គ្នាបានឃើញនូវអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នានិងបុព្វបុរសជំនាន់មុនៗរបស់អ្នករាល់គ្នាធ្លាប់បានគោរពសក្ការ៖ដែរឬទេ? ពិតប្រាកដណាស់ពួកគេគឺជាសត្រូវរបស់ខ្ញុំលើកលែងតែព្រះអម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងអស់ប៉ុណ្ណោះ﴾ [អាល់-Shu‘arā’: 75-77]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលផងដែរថា៖ ﴿ខ្ញុំមិនស្រឡាញ់បណ្តាអ្វីដែលលិចបាត់ទៅនោះឡើយ﴾ [អាល់-An‘ām: 76] ហើយបន្ទាប់ពីនោះលោកបានពោលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ខ្ញុំបានតម្រង់ផ្ទៃមុខរបស់ខ្ញុំឆ្ពោះទៅកាន់អង្គដែលបានបង្កើតផ្ទៃមេឃនិងផែនដីក្នុងនាមជាអ្នកប្រកាន់មាគ៌ាត្រង់ហើយខ្ញុំមិនមែនស្ថិតនៅក្នុងចំណោមពួកមូស្ហ៊រិកឡើយ﴾ [អាល់-An‘ām: 79]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយក្នុងចំណោមមនុស្សលោកមានអ្នកដែលយកដៃគូនានាក្រៅពីអល់ឡោះដោយពួកគេស្រឡាញ់ដៃគូទាំងនោះស្មើនឹងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះរីឯបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿគឺមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះខ្លាំងក្លាបំផុត﴾ [អាល់-Baqarah: 165]។ ហើយគ្មានការសង្ស័យឡើយថាសេចក្តីស្រឡាញ់របស់អ្នកមានជំនឿចំពោះព្រះអម្ចាស់របស់ពួកគេគឺជាសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ធំធេងបំផុតហើយដូចគ្នានេះដែរសេចក្តីស្រឡាញ់របស់អល់ឡោះចំពោះពួកគេគឺជាសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ធំធេងជាទីបំផុតដូចជាមាននៅក្នុង Ṣaḥīḥ អាល់-Bukhārī ពីរូបលោកអាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ ﵁ ពីព្យាការី ﷺ ថាទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ អ្នកណាដែលបង្កើតភាពជាសត្រូវជាមួយវ៉ាលី (មិត្តជិតស្និទ្ធ) របស់ខ្ញុំនោះខ្ញុំបានប្រកាសសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងគេហើយ។ ហើយខ្ញុំបម្រើរបស់ខ្ញុំមិនបានចូលមកកៀកខ្ញុំដោយទង្វើណាដែលជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះខ្ញុំជាងការបំពេញនូវអ្វីដែលខ្ញុំបានកំណត់ជាកាតព្វកិច្ចលើរូបគេឡើយ...»។

«...ជាងការបំពេញនូវអ្វីដែលខ្ញុំបានកំណត់ជាកាតព្វកិច្ចលើរូបគេឡើយ។ ហើយខ្ញុំបម្រើរបស់ខ្ញុំនៅតែបន្តចូលមកកៀកខ្ញុំដោយការបំពេញកិច្ចការស្ម័គ្រចិត្ត (Nawāfil) រហូតទាល់តែខ្ញុំស្រឡាញ់គេ។ ហើយនៅពេលដែលខ្ញុំស្រឡាញ់គេខ្ញុំនឹងក្លាយជាការស្តាប់របស់គេដែលគេយកមកស្តាប់ជាការមើលឃើញរបស់គេដែលគេយកមកមើលជាដៃរបស់គេដែលគេយកមកចាប់កាន់និងជាជើងរបស់គេដែលគេយកមកដើរពោលគឺ៖ ដោយសារតែខ្ញុំគេស្តាប់ដោយសារតែខ្ញុំគេមើលឃើញដោយសារតែខ្ញុំគេចាប់កាន់និងដោយសារតែខ្ញុំគេដើរ។ ហើយប្រសិនបើគេសុំពីខ្ញុំខ្ញុំប្រាកដជាផ្តល់ឱ្យគេជាមិនខានហើយប្រសិនបើគេសូមការការពារពីខ្ញុំខ្ញុំប្រាកដជាការពារគេជាមិនខាន។ ហើយខ្ញុំមិនដែលស្ទាក់ស្ទើរចំពោះអ្វីមួយដែលខ្ញុំត្រូវធ្វើដូចជាការស្ទាក់ស្ទើររបស់ខ្ញុំក្នុងការដកយកព្រលឹងនៃខ្ញុំបម្រើអ្នកមានជំនឿរបស់ខ្ញុំឡើយគេស្អប់ខ្ពើមសេចក្តីស្លាប់ហើយខ្ញុំស្អប់ខ្ពើមការធ្វើឱ្យគេឈឺចាប់ប៉ុន្តែគេត្រូវតែជួបប្រទះវាជាដាច់ខាត» [Ṣaḥīḥ អាល់-Bukhārī]។ ការបកស្រាយខុសឆ្គងរបស់បក្សពួកមួយចំនួនក្នុងចំណោមអ្នកមូស្លីមលើសេចក្តីស្រឡាញ់៖ ហើយពួកចាហាមីយ៉ះ (Jahmiyyah) និងអ្នកដែលដើរតាមពួកគេក្នុងចំណោមពួកកាឡាមបានបកស្រាយខុសនូវសេចក្តីស្រឡាញ់របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ចំពោះខ្ញុំបម្រើរបស់ទ្រង់ថាជាការធ្វើអំពើល្អ (អាល់-Iḥsān) ដល់គេធ្វើឱ្យវាស្ថិតនៅក្នុងជំពូកនៃទង្វើ។ រីឯក្រុមមួយទៀតមកពីពួកស្ហ៊ីហ្វាតីយ៉ះ (Ṣifātiyyah) បាននិយាយថា៖ វាគឺជាឆន្ទ៖នៃការធ្វើអំពើល្អ (Irādat អាល់-Iḥsān) ហើយជួនកាលពាក្យទាំងពីរនេះត្រូវបានលើកឡើងដោយអ្នកខ្លះដែលសន្មតខ្លួនឯងថាដើរតាមស៊ុណ្ណះមកពីអ្នកដើរតាមអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អះម៉ាត់និងអ្នកដទៃទៀត។ ប៉ុន្តែបណ្តាសាឡាហ្វនៃប្រជាជាតិនេះនិងបណ្តាអ៊ីម៉ាមនៃស៊ុណ្ណះបានបញ្ជាក់ទទួលស្គាល់នូវសេចក្តីស្រឡាញ់ (អាល់-Maḥabbah) ទៅតាមសច្ចភាពពិតប្រាកដរបស់វាដែលស័ក្តិសមនឹងអល់ឡោះ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំបម្រើចំពោះព្រះអម្ចាស់របស់គេត្រូវបានមនុស្សជាច្រើនក្នុងចំណោមពួកទាំងនេះបកស្រាយខុសថាជាឆន្ទ៖នៃការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់និងឆន្ទ៖នៃការចូលទៅកៀកទ្រង់ដោយពួកគេមិនបានបញ្ជាក់ថាខ្ញុំបម្រើពិតជាស្រឡាញ់អល់ឡោះនោះឡើយ! រីឯបណ្តាសាឡាហ្វនៃប្រជាជាតិនេះបណ្តាអ៊ីម៉ាមនៃស៊ុណ្ណះបណ្តាស្ហៃខ៍នៃចំណេះដឹងពិតប្រាកដនិងមហាជនអ្នកមានជំនឿទាំងអស់សុទ្ធតែបានឯកភាពគ្នាផ្ទុយស្រឡះពីពាក្យសម្តីរបស់ពួកមូអាត់តិឡះ (Mu‘aṭṭilah - ពួកបដិសេធគុណលក្ខណ៖) ទាំងនេះដែលបានបំផ្លាញឫសគល់នៃសាសនា។ ផ្ទុយទៅវិញពួកគេទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទថាគ្មានសេចក្តីស្រឡាញ់ណាមួយក្នុងចំណោមប្រភេទនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ទាំងអស់ដែលធំធេងជាងសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំបម្រើចំពោះព្រះអម្ចាស់របស់គេឡើយ! ដូចដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿគឺមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះខ្លាំងក្លាបំផុត﴾ [អាល់-Baqarah: 165]។

ហើយទ្រង់ ﷿ បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ដូច្នេះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)នឹងនាំមកនូវក្រុមមនុស្សមួយក្រុមដែលទ្រង់ស្រឡាញ់ពួកគេហើយពួកគេស្រឡាញ់ទ្រង់...﴾ [អាល់-Mā’idah: 54]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរពោលថា៖ ប្រសិនបើឪពុកៗរបស់អ្នករាល់គ្នាកូនៗរបស់អ្នករាល់គ្នាបងប្អូនរបស់អ្នករាល់គ្នាភរិយាៗរបស់អ្នករាល់គ្នាញាតិសន្តានរបស់អ្នករាល់គ្នាទ្រព្យសម្បត្តិដែលអ្នករាល់គ្នាបានរកបានការជួញដូរដែលអ្នករាល់គ្នាភ័យខ្លាចការក្ស័យធននិងលំនៅឋានដែលអ្នករាល់គ្នាពេញចិត្តគឺស្រឡាញ់ជាទីពេញចិត្តចំពោះអ្នករាល់គ្នាជាងអល់ឡោះនិងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ព្រមទាំងការតស៊ូក្នុងមាគ៌ារបស់ទ្រង់នោះចូរអ្នករាល់គ្នារង់ចាំទៅរហូតទាល់តែអល់ឡោះនាំមកនូវបទបញ្ជារបស់ទ្រង់...﴾ [អាល់-Tawbah: 24]។ ដូច្នេះទ្រង់មិនបានពេញចិត្តឡើយលើកលែងតែអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះពួកគេជាងក្រុមគ្រួសារនិងទ្រព្យសម្បត្តិរហូតដល់ការតស៊ូ (Jihād) ក្នុងមាគ៌ារបស់អល់ឡោះដែលជាភាពពេញលេញនៃជំនឿអ៊ីម៉ាន។ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់បណ្តាអ្នកមានជំនឿដ៏ពិតប្រាកដគឺបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿលើអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់បន្ទាប់មកពួកគេមិនមានការសង្ស័យឡើយហើយពួកគេបានតស៊ូដោយទ្រព្យសម្បត្តិនិងជីវិតរបស់ពួកគេក្នុងមាគ៌ារបស់អល់ឡោះពួកគេទាំងនោះហើយគឺជាអ្នកដែលស្មោះត្រង់ពិតប្រាកដ﴾ [អាល់-Ḥujurāt: 15]។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបអល់ឡោះបានពិពណ៌នាបណ្តាអ្នកដែលស្រឡាញ់ទ្រង់ដែលទ្រង់ស្រឡាញ់ពួកគេដោយការតស៊ូក្នុងមាគ៌ារបស់ទ្រង់ដោយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿...ទ្រង់នឹងនាំមកនូវក្រុមមនុស្សមួយក្រុមដែលទ្រង់ស្រឡាញ់ពួកគេហើយពួកគេស្រឡាញ់ទ្រង់ជាអ្នកបន្ទាបខ្លួនចំពោះបណ្តាអ្នកមានជំនឿជាអ្នករឹងមាំចំពោះពួកកាហ្វៀរពួកគេតស៊ូក្នុងមាគ៌ារបស់អល់ឡោះហើយមិនភ័យខ្លាចការស្តីបន្ទោសរបស់អ្នកស្តីបន្ទោសឡើយ﴾ [អាល់-Mā’idah: 54]។ វិវាទរបស់មនុស្សលោកជុំវិញការប្រើប្រាស់ពាក្យអ៊ីស្ហក់ ('Ishq)៖ រីឯវិវាទរបស់មនុស្សលោកជុំវិញការប្រើប្រាស់ពាក្យអ៊ីស្ហក់ (អាល់-‘Ishq - សេចក្តីស្រឡាញ់ជ្រាលជ្រៅជ្រុលហួសហេតុ)៖ មានមនុស្សមួយចំនួនក្នុងចំណោមពួកស៊ូហ្វីនិងពួកកាឡាមនិងអ្នកដទៃទៀតបានប្រើប្រាស់ពាក្យនេះចំពោះសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះដូចដែលអាប់ឌុលវ៉ាហ៊ីដប៊ីនហ្សៃដបានរៀបរាប់ពីអ្វីដែលគាត់បានដកស្រង់ពីព្យាការីណាម្នាក់របស់អល់ឡោះថាទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «គេបានស្រឡាញ់ខ្ញុំដោយអ៊ីស្ហក់ហើយខ្ញុំបានស្រឡាញ់គេដោយអ៊ីស្ហក់»។

អ្នកដែលបដិសេធពាក្យអ៊ីស្ហក់មានមូលហេតុជំទាស់ពីរទាក់ទងនឹងពាក្យសម្តីនិងពីរទាក់ទងនឹងអត្ថន័យ។