ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម

សក្ខីកម្មអាចយកជាអាំណះអំណាងបានលុះត្រាតែភាពស្មោះត្រង់មានទម្ងន់លើសភាពភូតកុហក។ គោលការណ៍នេះមានក្នុងសក្ខីកម្មរបស់អ្នកកាន់និកាយមួយចំនួនពីព្រោះពួកគេជឿជាក់ថាការកុហកខ្លួនឯងគឺជាកុហ្វុរ (ការគ្មានជំនឿ)។ ដូច្នេះអ្នកដែលជឿថាកុហកជាកុហ្វុរនឹងមិនប្រព្រឹត្តការកុហកឡើយហើយសក្ខីកម្មក្លែងក្លាយជាការកុហកហេតុនេះសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេត្រូវបានទទួលលើកលែងតែពួកខ័តត៊ីយះហ៍ពីព្រោះពួកគេអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើជាសាក្សីគាំទ្រដល់អ្នកណាដែលស្បថដោយអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)នៅចំពោះមុខពួកគេថាបញ្ហានោះជាការពិតដោយពួកគេលើកឡើងថាមូស្លីមមិនស្បថកុហកឡើយហើយពួកគេជាផ្នែកមួយនៃពួករ៉ហ្វាវីឌ (ស្ហ៊ីអាហ៍ជ្រុលនិយម) ដូច្នេះការសង្ស័យលើការកុហកបានកើតឡើងក្នុងសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ។ [ការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់របស់សាក្សី (តាហ្សគីយ៉ាស់)] [បុគ្គលដំបូងដែលបានស៊ើបសួរពីសាក្សីជាសម្ងាត់] [៥៥៦] មានការលើកឡើងពីលោកអ៊ីបនូស្ហុបរ៉ូម៉ាស់ថាគាត់បានមានប្រសាសន៍៖ «មានការងារបីយ៉ាងដែលគ្មាននរណាម្នាក់មុនខ្ញុំបានអនុវត្តហើយក៏គ្មាននរណាក្រោយខ្ញុំបោះបង់ចោលដែរ៖ ការស៊ើបសួរអំពីសាក្សីជាសម្ងាត់ការកត់ត្រាអាំណះអំណាងរបស់គូភាគីទាំងសងខាងនិងការពន្យល់លក្ខណ៖សម្គាល់របស់សាក្សីក្នុងការសាកសួរ»។ លោកស្ហៃឃុលអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) ស្ហាំស៊ុលអៃអិមម៉ាស់អាល់-សារ៉ក់ស៊ី ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ក្នុងរឿងនេះមានចំណុចពិចារណាពីព្រោះមានការរាយការណ៍ពីអ៊ីបនូស្ហុបរ៉ូម៉ាស់អំពីការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសម្ងាត់ប៉ុន្តែការបញ្ជាក់ជាសម្ងាត់ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោកចៅក្រមស្ហុរ៉យហ៍នៅពេលគេបានសួរគាត់ថា៖ «តើលោកបានបង្កើតរបៀបថ្មីឬ?» គាត់បានឆ្លើយថា៖ «អ្នករាល់គ្នាបានបង្កើតទង្វើថ្មីៗ ដូច្នេះយើងក៏បង្កើតវិធីសាស្ត្រថ្មីឆ្លើយតប»។

មានការពន្យល់ថាកាលពីដើមឡើយការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ (តាហ្សគីយ៉ាស់) ធ្វើឡើងជាសាធារណ៖ ព្រោះមនុស្សមិនខ្លាចញញើតក្នុងការបញ្ជាក់ពីអ្វីដែលខ្លួនដឹងពីគ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលមនុស្សចាប់ផ្តើមភ័យខ្លាចនិងមិនហ៊ានបញ្ជាក់ការពិតពីគ្នាទៅវិញទៅមកចៅក្រមស្ហុរ៉យហ៍ក៏បានបង្កើតការបញ្ជាក់ជាសម្ងាត់ឡើង។ ដូច្នេះនេះជាអ្វីដែលបង្កើតឡើងដោយស្ហុរ៉យហ៍។ [ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការបញ្ជាក់ជាសម្ងាត់និងការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖] [៥៥៧] ចៅក្រមត្រូវរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសម្ងាត់និងការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖ ដោយចៅក្រមប្រមូលអ្នកវាយតម្លៃភាពស្មោះត្រង់ (មូអ័ដឌីល) និងសាក្សីទាំងឡាយមកជួបជុំគ្នាហើយសួរថា៖ «តើអ្នកទាំងនេះឬដែលអ្នកបានបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសម្ងាត់?»។ មានសេចក្តីរាយការណ៍ខុសៗគ្នាពីលោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﵀ អំពីការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖៖ នៅកន្លែងខ្លះលោកបញ្ជាក់ថាការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖គឺជារឿងល្អប្រពៃ។ នៅកន្លែងខ្លះទៀតលោកបញ្ជាក់ថាការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖នាំមកនូវឧបសគ្គនិងវិវាទ។ ចំណុចទីពីរ៖ ការកត់ត្រាអាំណះអំណាងរបស់គូភាគីមានន័យថាចៅក្រមកត់ត្រាភស្តុតាងនានាក្នុងសៀវភៅកំណត់ហេតុរបស់ខ្លួនដើម្បីពិនិត្យមើលនៅពេលចាំបាច់។ ចំណុចទីបី៖ ការកត់ត្រាលក្ខណ៖សម្គាល់របស់សាក្សីគឺដើម្បីភាពច្បាស់លាស់ក្នុងការស្គាល់អត្តសញ្ញាណពីព្រោះមនុស្សពីរនាក់អាចដូចគ្នាទាំងឈ្មោះត្រកូលកុលសម្ព័ន្ធនិងទីលំនៅដូច្នេះចៅក្រមតម្រូវឱ្យពណ៌នាលក្ខណ៖សម្គាល់ដើម្បីកុំឱ្យមានការច្រឡំ។ [៥៥៨] លោកបានមានប្រសាសន៍បន្តទៀត៖

លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខ្ញុំមិនស៊ើបសួរពីសាក្សីឡើយលើកលែងតែចុងចោទបានប្តឹងជំទាស់លើភាពស្មោះត្រង់របស់ពួកគេ។ ចំណែកលោកអាប៊ូយូសុហ្វនិងលោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﵏ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមត្រូវតែស៊ើបសួរពីពួកគេទោះបីជាគូភាគីជំទាស់ឬមិនជំទាស់ក៏ដោយ។ នេះអនុវត្តចំពោះករណីវិវាទលើទ្រព្យសម្បត្តិ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើករណីនោះជាទោសហ៊ូឌូដឬទោសកាត់ក្បាលសងជីវិត (គីសស) គឺត្រូវតែស៊ើបសួរដោយការឯកភាពជាឯកច្ឆន្ទ (អ៊ីជ្ជម៉ា) ទោះបីជាគូភាគីជំទាស់ឬមិនជំទាស់ក៏ដោយហើយនេះជាបញ្ហានៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)តាហ្សគីយ៉ាស់។ [អ្នកស៊ើបអង្កេតតុលាការឬអ្នកវាយតម្លៃភាពស្មោះត្រង់] [៥៥៩] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមគប្បីជ្រើសរើសបុគ្គលដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតមានអាម៉ាណាស់ (សច្ចធម៌) ធំបំផុតមានការយល់ដឹងច្រើនបំផុតពីកិច្ចការមនុស្សនិងមានចំណេះដឹងខ្ពស់ក្នុងការពិចារណាវែកញែកដើម្បីតែងតាំងឱ្យទទួលបន្ទុកស៊ើបសួរពីសាក្សី។ ពីព្រោះចៅក្រមត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់យ៉ាងហ្មត់ចត់លើភាពយុត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវរបស់សាក្សី។

ចៅក្រមត្រូវតែមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់និងហ្មត់ចត់បំផុតក្នុងរឿងនេះដោយជ្រើសរើសបុគ្គលណាដែលពាក្យសម្តីអាចទុកចិត្តបានដែលមានលក្ខណ៖សម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់។ នៅពេលជ្រើសរើសរួចហើយចៅក្រមត្រូវប្រគល់បញ្ជីឈ្មោះជាសម្ងាត់ដើម្បីកុំឱ្យគេដឹងហើយចាញ់បោកគេដោយប្រគល់ឈ្មោះសាក្សីត្រកូលលក្ខណ៖សម្គាល់កុលសម្ព័ន្ធនិងទីលំនៅរបស់ពួកគេព្រោះអាចមានមនុស្សពីរនាក់ក្នុងសង្កាត់នោះមានឈ្មោះនិងត្រកូលដូចគ្នា។ ដូច្នេះក្រដាសសម្ងាត់ដែលមានឈ្មោះត្រកូលលក្ខណ៖សម្គាល់និងកន្លែងថ្វាយបង្គំរបស់ពួកគេត្រូវបានប្រគល់ឱ្យដើម្បីកុំឱ្យមានមន្ទិលសង្ស័យ។ [ការងាររបស់អ្នកវាយតម្លៃភាពស្មោះត្រង់] [៥៦០] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកស៊ើបអង្កេតត្រូវទៅសាកសួរអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្តនិងមានអាម៉ាណាស់ពីចំណោមអ្នកជិតខាងរបស់សាក្សីពីព្រោះអ្នកដែលស្គាល់ស្ថានភាពបុគ្គលណាម្នាក់ច្បាស់ជាងគេគឺអ្នកជិតខាងនិងអ្នករស់នៅក្នុងសង្កាត់របស់គេ។ នៅពេលសាកសួររួចហើយអ្នកឆ្លើយបានបញ្ជាក់ថា៖ «គាត់ជាមនុស្សទៀងត្រង់យុត្តិធម៌និងអាចទទួលយកសក្ខីកម្មបាន» អ្នកស៊ើបអង្កេតត្រូវយកក្រដាសនោះត្រឡប់មកជូនចៅក្រមវិញជាសម្ងាត់រួចរាយការណ៍ពីភាពយុត្តិធម៌របស់សាក្សី។ បន្ទាប់មកចៅក្រមទទួលយកនិងកាត់ក្តីតាមនោះ។

[លក្ខខណ្ឌនៃចំនួនអ្នកវាយតម្លៃភាពស្មោះត្រង់និងសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើសាក្សី] [៥៦១] តើមានការកំណត់លក្ខខណ្ឌចំនួនអ្នកវាយតម្លៃភាពស្មោះត្រង់ដែរឬទេ? លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាប៊ូហាណីហ្វាស់និងលោកអាប៊ូយូសុហ្វបានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនកំណត់លក្ខខណ្ឌចំនួនទេដោយម្នាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ប៉ុន្តែមនុស្សពីរនាក់ប្រសើរជាង។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ត្រូវតែកំណត់លក្ខខណ្ឌចំនួនអ្នកវាយតម្លៃភាពស្មោះត្រង់ដូច្នេះការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់មិនអាចសម្រេចបានដោយពាក្យសម្តីមនុស្សតែម្នាក់ឡើយ។ នេះជាបញ្ហានៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)តាហ្សគីយ៉ាស់ប៉ុន្តែសម្រាប់យើងមនុស្សពីរនាក់គឺប្រសើរជាងនិងមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ជាង។ ប្រសិនបើសំបុត្របញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់បានមកពីមនុស្សតែម្នាក់ហើយចៅក្រមចង់ប្រុងប្រយ័ត្នបន្ថែមដោយស៊ើបសួរតាមរយ៖អ្នកផ្សេងទៀតនោះចៅក្រមគប្បីប្រគល់ឈ្មោះសាក្សីឱ្យគាត់ដោយមិនឱ្យដឹងថាខ្លួនបានសួរអ្នកផ្សេងរួចហើយនោះឡើយពីព្រោះបើដឹងគាត់អាចនឹងធ្វេសប្រហែសក្នុងការស៊ើបសួរ។ បើសិនជាអ្នកទីពីរបានបញ្ជាក់ដូចអ្នកទីមួយដែរចៅក្រមត្រូវអនុវត្តតាមនោះហើយបញ្ជាឱ្យដើមចោទនាំមនុស្សមកបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសាធារណ៖។ ចំពោះការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសាធារណ៖ អ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់បានកំណត់លក្ខខណ្ឌចំនួន (យ៉ាងតិចពីរនាក់) ពីព្រោះវាមានន័យស្មើនឹងសក្ខីកម្មនៅក្នុងសាលាសវនាការ។

ដោយសារតែការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖ស្ថិតក្នុងន័យនៃសក្ខីកម្មដូច្នេះទើបតម្រូវឱ្យមានចំនួនសាក្សីគ្រប់គ្រាន់។ ហេតុនេះហើយទើបមិនតម្រូវឱ្យមានលក្ខណ៖សម្បត្តិពេញលេញនៃសាក្សីសម្រាប់ការបញ្ជាក់ជាសម្ងាត់ឡើយរហូតដល់កូនបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ឱ្យឪពុកឪពុកឱ្យកូនប្រពន្ធឱ្យប្តីនិងទាសករឱ្យចៅហ្វាយគឺសុទ្ធតែត្រឹមត្រូវពីព្រោះវាស្ថិតក្នុងប្រភេទនៃការផ្តល់ដំណឹង (ឥខ៍បារ)។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖ គឺតម្រូវឱ្យមានលក្ខណ៖សម្បត្តិធ្វើជាសាក្សីពេញលេញ។ នេះគឺជាការអនុវត្តកាលពីសម័យដើម។ ប៉ុន្តែនៅសម័យបច្ចុប្បន្នការបញ្ជាក់ជាសម្ងាត់គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយស្របតាមការលើកឡើងរបស់លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ដែលថាការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖អាចបង្កជាវិវាទនិងទុក្ខលំបាក។ អ្នកនិពន្ធគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)បានដាក់លក្ខខណ្ឌថាអ្នកវាយតម្លៃជាសាធារណ៖ត្រូវតែខុសពីអ្នកវាយតម្លៃជាសម្ងាត់។ លោកស្ហៃឃុលអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) ស្ហាំស៊ុលអៃអិមម៉ាស់អាល់-ហាល់វ៉ានី ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះជាទស្សន៖របស់អ្នកនិពន្ធគម្ពីរប៉ុន្តែយោងតាមការយល់ឃើញរបស់យើងអ្នកដែលវាយតម្លៃជាសាធារណ៖ អាចជាអ្នកដែលវាយតម្លៃជាសម្ងាត់នោះឯង។ [ទំនាស់នៃពាក្យសម្តីអ្នកវាយតម្លៃភាពស្មោះត្រង់] [៥៦១-ខ] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើចៅក្រមបានសាកសួរអំពីស្ថានភាពសាក្សីពីបុគ្គលម្នាក់ទៀតបន្ទាប់ពីបានសួរអ្នកទីមួយ...

ប្រសិនបើអ្នកមួយបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ (តាអ៍ឌីល) ហើយអ្នកមួយទៀតបានរិះគន់ដកសិទ្ធិ (ចារហ៍) នោះវានឹងកើតជាការទាស់ទែងគ្នារវាងពួកគេទាំងពីរហើយការបញ្ជាក់និងការដកសិទ្ធិនោះត្រូវចាត់ទុកជាមោឃ៖ ដូចជាមិនទាន់បានសាកសួរដូច្នោះដែរ។ ដូច្នេះចៅក្រមត្រូវតែចាប់ផ្តើមសាកសួរឡើងវិញជាថ្មី។ ប្រសិនបើមានអ្នកទីបីមកបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់នោះការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់មានទម្ងន់ជាងការរិះគន់ដកសិទ្ធិពីព្រោះមនុស្សពីរនាក់ជាអាំណះអំណាងពេញលេញដែលអាចកាត់សេចក្តីបានរីឯមនុស្សម្នាក់មិនទាន់ជាអាំណះអំណាងពេញលេញឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញប្រសិនបើអ្នកទីបីបានរិះគន់ដកសិទ្ធិនោះការដកសិទ្ធិនឹងមានទម្ងន់ជាង។ [អ្នកដែលត្រូវសាកសួរអំពីស្ថានភាពសាក្សី] [៥៦២] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលចៅក្រមបញ្ជាឱ្យសាកសួរអំពីសាក្សីគប្បីសាកសួរពីអ្នកជិតខាងរបស់ពួកគេពីព្រោះពួកគេដឹងច្បាស់ពីស្ថានភាពរបស់គេជាងអ្នកដទៃ។ ប្រសិនបើក្នុងចំណោមអ្នកជិតខាងសាក្សីគ្មានអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្តដែលស័ក្តិសមនឹងសាកសួរបានទេប៉ុន្តែសាក្សីមានផ្សារលក់ដូរហើយនៅទីនោះមានមនុស្សគួរឱ្យទុកចិត្តនោះត្រូវសាកសួរពីពួកគេព្រោះពួកគេដឹងច្បាស់ពីស្ថានភាពរបស់សាក្សី។

[ការស៊ើបអង្កេតយ៉ាងហ្មត់ចត់បំផុតលើស្ថានភាពសាក្សីក្នុងទោសហ៊ូឌូដនិងទោសកាត់ក្បាលសងជីវិត] ការស៊ើបអង្កេតយ៉ាងហ្មត់ចត់លើស្ថានភាពសាក្សីក្នុងរឿងទោសហ៊ូឌូដនិងទោសកាត់ក្បាលសងជីវិត (គីសស) គឺជាកាតព្វកិច្ចដ៏តឹងរ៉ឹងបំផុតក្នុងច្បាប់តុលាការឥស្លាមដើម្បីការពារអាយុជីវិតនិងបញ្ចៀសទោសទណ្ឌដោយសារមន្ទិលសង្ស័យ។

[៥៦៣] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើសាក្សីទាំងឡាយធ្វើសក្ខីកម្មលើទោសហ៊ូឌូដឬទោសកាត់ក្បាលសងជីវិត (គីសស) ចៅក្រមត្រូវស៊ើបសួរពីអ្នកល្អបំផុតរបស់ពួកគេនិងស្រាវជ្រាវរកការពិតឱ្យបានក្បោះក្បាយរហូតដល់ដឹងច្បាស់លាស់ឥតសង្ស័យ។ ពីព្រោះទោសហ៊ូឌូដត្រូវបញ្ចៀសដោយសារមន្ទិលសង្ស័យដូច្នេះនៅពេលស្រាវជ្រាវហ្មត់ចត់ប្រហែលជាអាចលេចចេញនូវចំណុចដែលតម្រូវឱ្យទម្លាក់ទោស។ [ការរិះគន់ដកសិទ្ធិសាក្សី] [៥៦៤] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលចៅក្រមបញ្ជាឱ្យអ្នកស៊ើបអង្កេតសួរហើយអ្នកស៊ើបអង្កេតបានរិះគន់ដកសិទ្ធិសាក្សីនោះចៅក្រមមិនត្រូវប្រាប់ដើមចោទចំៗថា «សាក្សីរបស់អ្នកត្រូវបានដកសិទ្ធិទេ» ប៉ុន្តែត្រូវនិយាយថា៖ «ចូរអ្នកបន្ថែមសាក្សីទៀត» ឬ «ចូរនាំសាក្សីបន្ថែមមកឱ្យខ្ញុំ» ឬនិយាយថា «សាក្សីរបស់អ្នកមិនទាន់ជាទីពេញចិត្តនៅចំពោះមុខខ្ញុំទេ»។ ពីព្រោះពាក្យសម្តីបែបនេះជិតស្និទ្ធនឹងការបិទបាំងកំហុសហើយការបិទបាំងកំហុសជូនមូស្លីមគឺជាកាតព្វកិច្ចតាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើទៅបាន។ [៥៦៥] ប្រសិនបើដើមចោទនិយាយថា៖ «ខ្ញុំនឹងនាំមនុស្សដែលគួរឱ្យទុកចិត្តមកបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់របស់ពួកគេ» ឬនិយាយប្រាប់ចៅក្រមថា៖ «ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ឈ្មោះមនុស្សគួរឱ្យទុកចិត្តឱ្យលោកសួរ» នោះចៅក្រមត្រូវស្តាប់ពាក្យរបស់គាត់។ ប្រសិនបើមានអ្នកមកបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ហើយចៅក្រមបានសួរអ្នកដែលដកសិទ្ធិពីមូលហេតុនៃការដកសិទ្ធិនោះមានពីរករណី៖ បើការដកសិទ្ធិនោះផ្អែកលើរឿងដែលមិនមែនជាការខូចខាតធំដុំតាមទស្សន៖ចៅក្រមទេនោះមិនត្រូវរវីរវល់ឡើយហើយត្រូវយកតាមអ្នកដែលបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់។ ប៉ុន្តែបើជាមូលហេតុដែលអ្នកទាំងអស់គ្នាឯកភាពថាធ្វើឱ្យខូចភាពស្មោះត្រង់នោះការដកសិទ្ធិត្រូវយកជាអាទិភាព។

[៥៦៦] លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើសាក្សីទាំងឡាយបានធ្វើសក្ខីកម្មលើបុរសម្នាក់អំពីសិទ្ធិមួយហើយចុងចោទបាននាំសាក្សីមកបញ្ជាក់ថាដើមចោទបានជួលសាក្សីទាំងនេះឱ្យមកធ្វើសក្ខីកម្មប្រឆាំងនឹងខ្លួននោះសក្ខីកម្មនេះមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ។ ពីព្រោះគោលបំណងនៃការបង្កើតសក្ខីកម្មនេះគឺដើម្បីរំលាយនិងបដិសេធសក្ខីកម្មរបស់ដើមចោទខណ៖ដែលសក្ខីកម្មត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងដើម្បីបញ្ជាក់បង្កើតសិទ្ធិមិនមែនដើម្បីបដិសេធឡើយ។ នេះជាការប្រឆាំងគ្នាដោយឥតប្រយោជន៍។ [ការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់របស់ឪពុកចំពោះកូននិងញាតិចំពោះគ្នា] [៥៦៧] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់របស់ឪពុកចំពោះកូនកូនចំពោះឪពុកនិងញាតិជិតស្និទ្ធ (ម៉ះរ៉ម) ចំពោះគ្នាត្រូវបានទទួលយក។ ការទទួលយកនេះសំដៅលើការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសម្ងាត់ពីព្រោះការបញ្ជាក់ជាសម្ងាត់មិនមែនជាសក្ខីកម្មផ្លូវការឡើយប៉ុន្តែវាជាការផ្តល់ដំណឹង (ឥខ៍បារ) ហើយឪពុកនិងកូននៅក្នុងការផ្តល់ដំណឹងគឺស្មើគ្នាខុសពីការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖ដែលចាត់ទុកជាសក្ខីកម្ម។

[សក្ខីកម្មរបស់អ្នកប្រកាន់និកាយខុសឆ្គង (អះលុល-អាហ៍វា)] ជំពូកនេះពិភាក្សាអំពីភាពស្របច្បាប់នៃសក្ខីកម្មរបស់អ្នកប្រកាន់និកាយខុសឆ្គងនិងលក្ខខណ្ឌនៃការទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេនៅក្នុងតុលាការឥស្លាម។

[៥៦៨] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់អ្នកប្រកាន់និកាយខុសឆ្គងគឺអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកបានប្រសិនបើពួកគេជាមនុស្សទៀងត្រង់យុត្តិធម៌។ [៥៦៩] លោកអាប៊ូយូសុហ្វ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ បុគ្គលណាដែលបង្ហាញការជេរប្រមាថដល់សហការី (ស្វហាបះហ៍) របស់ព្យាការី ﷺ សក្ខីកម្មរបស់គេមិនត្រូវបានទទួលយកជាដាច់ខាតពីព្រោះបើគេជេរមូស្លីមសាមញ្ញម្នាក់ក៏បាត់បង់ភាពយុត្តិធម៌ទៅហើយចុះទម្រាំសហការីរបស់ព្យាការី ﷺ ដែលមានកិត្តិយសខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតនោះ! [មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ភាពយុត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវ] [៥៧០] មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ភាពយុត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវរួមមាន៖ ការប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋដែលតម្រូវឱ្យមានទណ្ឌកម្មក្នុងលោកិយឬការព្រមានពីទារុណកម្មក្នុងលោកខាងមុខដូចជាបាបកម្មធំៗ (កាអ៍បះអៀរ)។ ប្រសិនបើរួចផុតពីអំពើអាក្រក់ធំៗ នោះត្រូវពិនិត្យលើបាបកម្មតូចតាចនិងអំពើល្អរបស់គេដោយយកអ្វីដែលច្រើនជាងជាគោល។ [៥៧១] ដូច្នេះចោរលួចចោរប្លន់អ្នកប្រព្រឹត្តហ្ស៊ីណា (កាមកិរិយាខុសច្បាប់) និងអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើដូចប្រជាជាតិលូតគឺបាត់បង់ភាពយុត្តិធម៌។ ចំពោះការផឹកស្រាលោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានកំណត់លក្ខខណ្ឌនៃការញៀនជោកជាំពីព្រោះបើផឹកជាសម្ងាត់ដោយមិនញៀនមិនបាត់បង់ភាពថ្លៃថ្នូរ (មុរូអះហ៍) ឡើយ។ [៥៧២] អ្នកដែលស្រវឹងណាប៊ីហ្សរហូតក្លាយជាទម្លាប់ដើរអួតគេនិងឱ្យក្មេងៗសើចចំអកក៏បាត់បង់ភាពយុត្តិធម៌ដែរ។ [៥៧៣] អ្នកដែលអង្គុយក្នុងវង់ផឹកស៊ីនិងអំពើអបាយមុខទោះបីជាមិនបានផឹកក៏ដោយក៏មិនអាចទទួលសក្ខីកម្មបានដែរ។ [៥៧៤] អ្នកចម្រៀងប្រុសស្រីនិងអ្នកយំសោកស៊ីឈ្នួលប្រុសស្រីមិនអាចទទួលសក្ខីកម្មបានទេព្រោះពួកគេប្រព្រឹត្តអំពើហាមឃាត់ដើម្បីលោភលន់ទ្រព្យសម្បត្តិ។ [៥៧៥] អ្នកលេងលលកបង្ហោះលលកក៏មិនទទួលយកដែរព្រោះធ្វើឡើងដើម្បីលួចមើលកេរ្តិ៍ខ្មាសស្ត្រី។ [៥៧៦] អ្នកលេងអុកមិនទទួលយកឡើយប្រសិនបើមានលក្ខខណ្ឌមួយក្នុងចំណោមបី៖ លេងភ្នាល់ស៊ីសងភ្លេចថ្វាយបង្គំសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ) ឬឧស្សាហ៍ស្បថកុហក។ [៥៧៧] អ្នកដែលបោះបង់ការថ្វាយបង្គំជាជួរ (ជ៖ម៉ាអាហ៍) ដោយការមើលងាយឬប្រព្រឹត្តហ្វាស៊ីកមិនទទួលសក្ខីកម្មឡើយ។ [៥៧៨] អ្នកស៊ីការប្រាក់ (រីបា) ដោយមិនខ្វល់ពីប្រភពទ្រព្យសម្បត្តិមិនទទួលសក្ខីកម្មឡើយ។ [៥៧៩] អ្នកលេងឧបករណ៍ភ្លេងហាមឃាត់ដូចជាខ្លុយនិងដងខ្សែដែលសង្គមស្អប់ខ្ពើមមិនទទួលសក្ខីកម្មឡើយ។

ឧបករណ៍ភ្លេងដែលសង្គមស្អប់ខ្ពើមធ្វើឱ្យបាត់បង់សក្ខីកម្មពីព្រោះអ្នកលេងឧបករណ៍ទាំងនេះជាមនុស្សហ្វាស៊ីក។ ប៉ុន្តែបើជាចម្រៀងលើកទឹកចិត្តអូដ្ឋ (ហ៊ូដា) ឬការវាយបន្ទះឈើតូចៗ គឺអនុញ្ញាតឱ្យទទួលសក្ខីកម្មបានលើកលែងតែមានការរាំរែកជ្រុលហួសហេតុដែលឈានដល់កម្រិតបាបកម្ម។ [៥៨០] បុរសដែលល្បីខាងនិយាយកុហកធ្ងន់ធ្ងរជាប្រចាំមិនត្រូវបានទទួលសក្ខីកម្មឡើយពីព្រោះគេមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងការកុហកបាន។ ប៉ុន្តែបើការកុហកកើតឡើងម្តងម្កាលគឺអាចទទួលយកបានពីព្រោះគ្មាននរណាម្នាក់រួចផុតពីការភ្លាត់មាត់កុហកឡើយ។ [ការដកសិទ្ធិនិងការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ក្នុងពេលតែមួយ] [៥៨១] ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់បានបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ហើយម្នាក់ទៀតបានដកសិទ្ធិចៅក្រមត្រូវសាកសួរឡើងវិញ។ បើមនុស្សពីរនាក់ឯកភាពគ្នាបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់នោះការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ត្រូវយកជាអាទិភាព។ ប៉ុន្តែបើមនុស្សពីរនាក់ដកសិទ្ធិហើយមានក្រុមមនុស្សបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់នោះការដកសិទ្ធិត្រូវយកជាអាទិភាព។

[គោលការណ៍ដើម៖ មនុស្សគ្រប់រូបជាអ្នកមានសេរីភាព] [៥៨២] ប្រសិនបើចុងចោទបាននិយាយថា៖ «សាក្សីទាំងពីរនាក់នេះជាទាសករ» ហើយសាក្សីទាំងពីរបានតបថា៖ «ពួកយើងជាអ្នកមានសេរីភាពពេញលេញមិនដែលធ្លាប់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកណាឡើយ» នោះមានពីរករណី៖ ប្រសិនបើចៅក្រមស្គាល់ពួកគេនិងដឹងច្បាស់ពីសេរីភាពរបស់ពួកគេចៅក្រមមិនត្រូវរវីរវល់នឹងពាក្យរបស់ចុងចោទឡើយព្រោះចុងចោទបានអះអាងផ្ទុយពីតថភាពជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើចៅក្រមមិនស្គាល់ពួកគេហើយពួកគេជាជនមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណនោះត្រូវទទួលយកពាក្យរបស់ចុងចោទហើយមិនទាន់ទទួលសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេឡើយ។ ពីព្រោះទោះបីជាគោលការណ៍ដើមមនុស្សជាអ្នកមានសេរីភាពក៏ដោយប៉ុន្តែក្នុងករណីវិវាទនេះចាំបាច់ត្រូវឱ្យដើមចោទឬសាក្សីទាំងពីរនាំភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាពួកគេជាអ្នកមានសេរីភាពទើបសក្ខីកម្មត្រូវបានទទួលយក។

[អ្វីដែលអនុញ្ញាតក្នុងការបញ្ជាក់ជាសម្ងាត់ប៉ុន្តែមិនអនុញ្ញាតក្នុងសក្ខីកម្ម] ជំពូកនេះបញ្ជាក់អំពីបុគ្គលដែលអាចផ្តល់ព័ត៌មានបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់របស់សាក្សីជាសម្ងាត់បាន (ដូចជាស្ត្រីទាសករជនពិការភ្នែក) ដែលជាធម្មតាមិនអាចធ្វើជាសាក្សីពេញលេញក្នុងរឿងក្តីមួយចំនួនបានឡើយ។

[លក្ខខណ្ឌនៃការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសាធារណ៖] ការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសាធារណ៖ត្រូវបានចាត់ទុកស្មើនឹងសក្ខីកម្មផ្លូវការនៅក្នុងសាលាសវនាការដូច្នេះអ្នកដែលធ្វើការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖ត្រូវតែជាបុគ្គលដែលមានលក្ខណ៖សម្បត្តិពេញលេញក្នុងការធ្វើជាសាក្សី។

[៥៨៣] លោកអាប៊ូយូសុហ្វបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខ្ញុំអនុញ្ញាតឱ្យមានការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសម្ងាត់ពីទាសករស្ត្រីជនដែលធ្លាប់រងទណ្ឌកម្មនិងជនពិការភ្នែកប្រសិនបើពួកគេជាមនុស្សទៀងត្រង់យុត្តិធម៌ពីព្រោះនោះជាការផ្តល់ដំណឹង (ឥខ៍បារ) ហើយដំណឹងរបស់ពួកគេត្រូវបានទទួលយកក្នុងកិច្ចការសាសនាដូចជាការមើលឃើញព្រះចន្ទខែរ៉ម៉ាឌនជាដើម។ រីឯការបញ្ជាក់ជាសាធារណ៖ គឺទទួលយកតែពីអ្នកដែលមានសិទ្ធិធ្វើសាក្សីពេញលេញប៉ុណ្ណោះ។ [៥៨៤] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខ្ញុំទទួលយកការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ជាសាធារណ៖ពីស្ត្រីពីរនាក់និងបុរសម្នាក់ពីព្រោះវាស្ថិតក្នុងកម្រិតនៃសក្ខីកម្មដែលតម្រូវឱ្យមានចំនួនគ្រប់គ្រាន់។ [ការសម្រេចសេចក្តីលើភាពយុត្តិធម៌របស់សាក្សី] [៥៨៥] នៅពេលចៅក្រមបានស៊ើបសួរពីសាក្សីហើយភាពយុត្តិធម៌របស់ពួកគេត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវចៅក្រមត្រូវកត់ត្រាឈ្មោះរបស់អ្នកដែលបានបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់នៅក្បែរឈ្មោះសាក្សីម្នាក់ៗ ដើម្បីងាយស្រួលដឹងនៅពេលចាំបាច់។

លោកស្ហៃឃុលអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) ស្ហាំស៊ុលអៃអិមម៉ាស់អាល់-ហាល់វ៉ានី ﵀ បានបញ្ជាក់ថាការកត់ត្រាឈ្មោះអ្នកបញ្ជាក់នេះគឺធ្វើឡើងតាមទំនៀមទម្លាប់ស្រុកដែលចៅក្រមជ្រើសរើសអ្នកបញ្ជាក់ខុសៗគ្នាសម្រាប់ក្រុមនីមួយៗ។ [ការផុតកំណត់នៃសុពលភាពនៃការបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់] [តើសាក្សីត្រូវបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ម្តងទៀតឬទេបន្ទាប់ពីធ្លាប់បានសម្រេចរួច?] [៥៨៦] ប្រសិនបើភាពយុត្តិធម៌របស់សាក្សីត្រូវបានបញ្ជាក់ហើយចៅក្រមបានកាត់ក្តីតាមសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេរួចហើយបន្ទាប់មកពួកគេមកធ្វើសាក្សីក្នុងរឿងក្តីមួយផ្សេងទៀត៖ ប្រសិនបើរយ៖ពេលនៅខ្លីចៅក្រមមិនចាំបាច់ស៊ើបសួរឡើងវិញទេព្រោះស្ថានភាពមនុស្សមិនងាយផ្លាស់ប្តូរក្នុងរយ៖ពេលខ្លីឡើយ។ ប៉ុន្តែបើរយ៖ពេលយូរចៅក្រមត្រូវតែស៊ើបសួរឡើងវិញ។ ចំពោះកាលកំណត់នៃរយ៖ពេលយូរមានទស្សន៖ត្រឹមត្រូវពីរ៖ ទីមួយ៖ កំណត់រយ៖ពេលប្រាំមួយខែ។ បើមិនទាន់ផុតប្រាំមួយខែមិនបាច់សួរឡើងវិញទេតែបើលើសពីប្រាំមួយខែត្រូវតែស៊ើបសួរឡើងវិញ។ ទីពីរ៖ ទុកជាសិទ្ធិសម្រេចរបស់ចៅក្រម។ [៥៨៧] ប្រសិនបើចុងចោទអះអាងថាសាក្សីជាទាសករឬធ្លាប់រងទណ្ឌកម្មកាឌហ្វឬធ្លាប់ផឹកស្រាថ្មីៗ នោះត្រូវទទួលយកការតវ៉ានេះ។ ប៉ុន្តែបើជារឿងយូរអង្វែងកន្លងផុតទៅហើយគឺមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ។

ជំពូកទី ៣៥៖ ស្តីពីបុគ្គលដែលត្រូវបានគេសួរនាំអំពីសាក្សីនិងកាលកំណត់ដែលអ្នកជិតខាងគប្បីបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ឱ្យជនប្លែកមុខ [៥៨៨] មានការលើកឡើងពីលោកអ៊ីប្រាហ៊ីមថាគាត់តែងតែឆ្លើយបំភ្លឺក្នុងរឿងនរកប៉ុន្តែមិនឆ្លើយបំភ្លឺក្នុងរឿងសាក្សីឡើយនៅពេលគេសួរគាត់ពីព្រោះរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ធ្លាប់បានឆ្លើយបំភ្លឺលើកទឹកចិត្តនិងរិះគន់បុរសដែលមកស្តីដណ្តឹងប៉ុន្តែមិនមានសេចក្តីរាយការណ៍ថាទ្រង់ធ្វើបែបនោះចំពោះសាក្សីឡើយ។ [៥៨៩] អាប៊ូហ្ចាំរ៉ាស់បានសួរលោកអាស្ហ-ស្ហអ៍ប៊ីថា៖ «ខ្ញុំត្រូវបានគេសួរពីបុគ្គលដែលខ្ញុំមិនពេញចិត្តតើខ្ញុំត្រូវឆ្លើយដូចម្តេច?» លោកឆ្លើយថា៖ «ចូរនិយាយថាអល់ឡោះដឹងបំផុត (អល់ឡាហុអាក់ឡាំ)» ដើម្បីកុំឱ្យបែកធ្លាយការបិទបាំងកំហុសរបស់មូស្លីម។ [៥៩០] លោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ ពេលសរសើរបុគ្គលណាម្នាក់លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងដឹងតែរឿងល្អប៉ុណ្ណោះពីគាត់»។ [៥៩១] អ៊ីបនូអាល់-មូបារ៉ក់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលអំពើល្អមានទម្ងន់លើសអំពើអាក្រក់សក្ខីកម្មរបស់គេត្រូវបានទទួលយក»។ [៥៩២] អ្នកប្រាជ្ញយើងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនគប្បីឱ្យបុគ្គលណាម្នាក់បញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ឱ្យអ្នកដទៃឡើយលុះត្រាតែបានសាកល្បងនិងស្គាល់កិច្ចការរបស់គេច្បាស់ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានសួរបុរសម្នាក់ថា៖ «តើអ្នកធ្លាប់រកស៊ីជាមួយគេធ្លាប់ធ្វើដំណើរជាមួយគេឬធ្លាប់ជាដៃគូជាមួយគេទេ?» នៅពេលគាត់ឆ្លើយថាទេទ្រង់បានសួរថា៖ «ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកហ៊ានបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ឱ្យគេ?»។ [៥៩៤] លក្ខខណ្ឌនៃភាពយុត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវរួមមាន៖ ការថ្វាយបង្គំជាជួរជាប់លាប់ភាពស្មោះត្រង់ក្នុងការជួញដូរប្រាក់កាសការបំពេញអាម៉ាណាស់អណ្តាតស្មោះត្រង់ការជៀសវាងពាក្យឥតប្រយោជន៍និងការមិនបរិហារកេរ្តិ៍ស្ត្រីបរិសុទ្ធ។ [៥៩៦] ចំពោះជនប្លែកមុខដែលមករស់នៅថ្មីលោកអាប៊ូយូសុហ្វបានកំណត់រយ៖ពេលមួយឆ្នាំ (ឬប្រាំមួយខែ) មុនពេលអ្នកជិតខាងអាចបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ឱ្យគេបានដើម្បីដឹងពីការបំពេញកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់ (សប្បុរសធម៌កាតព្វកិច្ច) និងការប្រាស្រ័យទាក់ទង។ [៥៩៨] ការស៊ើបសួរអំពីស្ត្រីគប្បីសួរពីស្ត្រីចាស់ទុំដែលមានបទពិសោធន៍ប្រាស្រ័យទាក់ទងក្នុងសង្គម។

ជំពូកទី ៣៦៖ ស្តីពីចុងចោទដែលបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ឱ្យសាក្សីរបស់ដើមចោទ [៦០០] មានការលើកឡើងពីលោកអាស្ហ-ស្ហអ៍ប៊ីថា៖ «នៅពេលគូភាគីទាំងពីរសុខចិត្តទទួលយកសម្តីរបស់បុរសម្នាក់អ្វីដែលគាត់និយាយត្រូវអនុវត្តលើពួកគេទាំងពីរ»។ នេះអនុវត្តចំពោះមជ្ឈត្តករឬអ្នកដែលពួកគេទាំងពីរយល់ព្រមឱ្យធ្វើជាអ្នកវាយតម្លៃភាពស្មោះត្រង់របស់សាក្សី។ [៦០១] លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើចុងចោទបានបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ឱ្យសាក្សីដែលមកធ្វើសក្ខីកម្មប្រឆាំងនឹងខ្លួននោះចៅក្រមមិនត្រូវប្រញាប់ប្រញាល់សម្រេចឡើយរហូតទាល់តែស៊ើបសួរពីសាក្សីទាំងនោះបន្ថែមសិនយោងតាមទស្សន៖របស់អ្នកដែលតម្រូវឱ្យមានការស៊ើបសួរ។ ប្រសិនបើចុងចោទបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់បន្ទាប់ពីសាក្សីបានធ្វើសក្ខីកម្មរួច៖ បើគាត់និយាយថា «ពួកគេនិយាយពិតក្នុងអ្វីដែលពួកគេធ្វើសក្ខីកម្មប្រឆាំងខ្ញុំ» នោះចាត់ទុកជាការសារភាពកំហុស (អ៊ីក្ររ) ហើយចៅក្រមកាត់សេចក្តីតាមការសារភាព។ បើគាត់គ្រាន់តែនិយាយថា «ពួកគេជាមនុស្សទៀងត្រង់» នោះចៅក្រមត្រូវតែស៊ើបសួរពីសាក្សីទាំងនោះឱ្យបានច្បាស់លាស់។ [៦០២] បើសាក្សីពីរនាក់ធ្វើសក្ខីកម្មហើយចុងចោទបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ឱ្យតែម្នាក់ដោយអះអាងថាម្នាក់ទៀតភ័ន្តច្រឡំនោះចៅក្រមត្រូវស៊ើបសួរពីអ្នកទីពីរបើអ្នកទីពីរទៀងត្រង់ទើបកាត់សេចក្តីបាន។ [៦០៣] បើចុងចោទនិយាយថា «អ្វីដែលសាក្សីទាំងពីរបានធ្វើសក្ខីកម្មជាការពិត» នោះគឺជាការសារភាពដែលចៅក្រមត្រូវកាត់ក្តីភ្លាមៗ។ [៦០៥] លោកអាប៊ូយូសុហ្វបានបញ្ជាក់ក្នុងកម្រងអៀមឡាអ៍ថាប្រសិនបើចុងចោទគ្រាន់តែនិយាយថា «ពួកគេជាមនុស្សទៀងត្រង់» ចៅក្រមមិនត្រូវកាត់សេចក្តីឡើយរហូតទាល់តែស៊ើបសួរពីភាពស្មោះត្រង់របស់ពួកគេជាផ្លូវការសិន។