ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម

ដូចគ្នានេះដែរអ្នកថ្លែងឃុតពះ (ខាទីប) នៅថ្ងៃសុក្រថ្លែងឃុតពះលើមីនបារដោយបែរខ្នងដាក់ទិសគីបឡាស់។ នេះគឺដោយសារនៅពេលចៅក្រមអង្គុយតាមរបៀបនេះគូភាគីវិវាទនៅចំពោះមុខលោកនឹងបែរមុខទៅកាន់ទិសគីបឡាស់ដែលជាការរារាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លាមិនឱ្យពួកគេហ៊ាននិយាយកុហក។ [ជំនួយការនិងឆ្មាំតុលាការរបស់ចៅក្រម] [១៨២] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហើយឱ្យមនុស្សទាំងឡាយឈរនៅពីមុខលោកក្នុងចម្ងាយសមរម្យមួយដែលពួកគេមិនអាចឮអ្វីដែលកំពុងកើតឡើងរវាងលោកនិងគូភាគីវិវាទដែលចូលមកជួបលោកឡើយ។ ពាក្យថា 'មនុស្សទាំងឡាយ' នៅទីនេះសំដៅលើជំនួយការនិងឆ្មាំតុលាការរបស់លោក។ នេះគឺដោយសារអង្គសវនាការតុលាការគឺជាទីកន្លែងប្រកបដោយអំណាចនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរដូច្នេះពួកគេឈរនៅចំពោះមុខលោកដើម្បីឱ្យលោកមានអំណាចគួរឱ្យកោតក្រែងក្នុងក្រសែភ្នែករបស់អ្នកទស្សនាទាំងឡាយ។

[ប្រអប់រក្សាទុកឯកសាររបស់ចៅក្រម (គីមតរ)] [១៨៣] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហើយលោកត្រូវដាក់ប្រអប់ឯកសារ (គីមតរ) នៅពីមុខលោកក្បែរចំហៀងខាងស្តាំដៃរបស់លោក។ ចំពោះការដាក់នៅក្បែរចំហៀងពីព្រោះប្រអប់ឯកសារគឺជាអាវុធរបស់ចៅក្រមដោយសារវាផ្ទុកនូវសាលក្រមតុលាការកំណត់ហេតុនិងកិច្ចសន្យានានាហើយអាវុធរបស់អ្នកដឹកនាំត្រូវតែដាក់នៅចំពោះមុខពួកគេជានិច្ច។ រីឯការជ្រើសរើសចំហៀងខាងស្តាំពីព្រោះរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ចូលចិត្តចាប់ផ្តើមពីខាងស្តាំក្នុងគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់។

[ទីកន្លែងអង្គុយរបស់ស្មៀនតុលាការ]

[១៨៤] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហើយអ្នកចាត់ចែងយកវាចេញនិងលើកកាន់វានៅពីមុខលោកពីផ្ទះរបស់លោកទៅកាន់វិហារម៉ាស្ជិទ។ ពីព្រោះវាជាអាវុធរបស់ចៅក្រមដូច្នេះត្រូវលើកកាន់នៅពីមុខលោកតើអ្នកមិនឃើញទេឬថាលំពែងធ្លាប់ត្រូវបានលើកកាន់នៅពីមុខរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ? ហើយទំនៀមទម្លាប់នៅតែបន្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃដែលអាវុធតែងតែត្រូវបានលើកកាន់នៅពីមុខស្តេចទាំងឡាយ។ [ទីកន្លែងអង្គុយរបស់ស្មៀនតុលាការ] [១៨៥] [លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖] ហើយស្មៀនរបស់លោកត្រូវអង្គុយនៅម្ខាងក្បែរលោកដែលចៅក្រមអាចមើលឃើញគាត់ច្បាស់ដើម្បីកុំឱ្យគាត់ត្រូវល្បួងដោយសំណូកក្នុងការបន្ថែមឬបន្ថយពាក្យពេចន៍នៃសក្ខីកម្មរបស់សាក្សី។ [ក្រុមប្រឹក្សាពិគ្រោះយោបល់របស់អ្នកប្រាជ្ញច្បាប់ក្នុងតុលាការ] [១៨៦] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖

ហើយប្រសិនបើលោកមានបំណងឱ្យក្រុមអ្នកច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វូកាហា) និងមនុស្សគួរឱ្យទុកចិត្តអង្គុយជាមួយលោកនោះលោកត្រូវឱ្យពួកគេអង្គុយក្បែរលោក។ នេះគឺដោយសារអ្នកច្បាប់ឥស្លាមអង្គុយជាមួយចៅក្រមដើម្បីពិគ្រោះយោបល់ហើយគោលបំណងនេះសម្រេចបានលុះត្រាតែពួកគេនៅក្បែរលោក; ខុសពីជំនួយការឆ្មាំតុលាការដែលត្រូវឈរនៅឆ្ងាយពីលោកពីព្រោះពួកគេឈរដើម្បីរក្សាអំណាចនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរដែលគោលបំណងនេះសម្រេចបានដោយការឈរនៅឆ្ងាយ។ ដូចគ្នានេះដែរមនុស្សគួរឱ្យទុកចិត្តត្រូវអង្គុយក្បែរលោកពីព្រោះពួកគេមានវត្តមានដើម្បីធ្វើសក្ខីកម្មឬដើម្បីរំលឹកចៅក្រមនូវអ្វីដែលភ្លាត់ចេញពីមាត់របស់លោក; ប្រសិនបើជាករណីទីមួយចៅក្រមត្រូវតែផ្តល់កិត្តិយសដល់ពួកគេហើយប្រសិនបើជាករណីទីពីរគោលបំណងនេះសម្រេចបានដោយការនៅជិតមិនមែននៅឆ្ងាយឡើយ។ [ការយកក្រដាសពាក្យបណ្តឹងចេញពីប្រអប់] [១៨៧] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ បន្ទាប់មកចៅក្រមបើកប្រអប់ឯកសារឬឱ្យជំនួយការរបស់លោកបើកវានៅពីមុខលោកដោយមិនឱ្យជំនួយការលូកដៃចូលក្នុងប្រអប់ឡើយ—ក្រែងលោគាត់លួចដាក់អ្វីដែលមិនមែនជារបស់ដើមចូល—ហើយលោកយកក្រដាសពាក្យបណ្តឹងសម្រាប់ថ្ងៃនោះចេញមកដាក់នៅពីមុខលោក។

[ការខ្វែងគំនិតគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញក្នុងការសាកសួរដើមចោទអំពីពាក្យបណ្តឹងរបស់គាត់]

នីតិវិធីនៃក្រដាសពាក្យបណ្តឹងត្រូវបានរៀបរាប់យ៉ាងក្បោះក្បាយរួចហើយក្នុងជំពូករបស់វា។ [ការខ្វែងគំនិតគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញក្នុងការសាកសួរដើមចោទអំពីពាក្យបណ្តឹងរបស់គាត់] [១៨៨] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលគូភាគីវិវាទចូលមកជួបលោកចៅក្រមសួរដើមចោទអំពីពាក្យបណ្តឹងរបស់គាត់ថា៖ «តើអ្នកប្តឹងទាមទារអ្វីខ្លះ?» នេះជាបញ្ហាដែលបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញមានទស្សន៖ខុសគ្នា៖ អ្នកខ្លះនិយាយថា៖ ចៅក្រមត្រូវនៅស្ងៀមរហូតដល់ដើមចោទចាប់ផ្តើមប្តឹងផ្តល់ដោយខ្លួនឯងដោយមិនត្រូវសួរគាត់ឡើយ។ រីឯម្ចាស់សៀវភៅយល់ឃើញថាលោកត្រូវតែសួរពីព្រោះអង្គសវនាការតុលាការជាទីកន្លែងប្រកបដោយអំណាចនិងសេចក្តីកោតក្រែងហើយអ្នកដែលមិនធ្លាប់ជួបអង្គសវនាការបែបនេះតែងតែមានការភាន់ភាំងនិងមិនអាចរៀបរាប់ពាក្យបណ្តឹងរបស់ខ្លួនបានច្បាស់លាស់ឡើយដូច្នេះចៅក្រមគួរតែសម្រាលអារម្មណ៍គាត់ដោយពាក្យសម្តីនិងសាកសួរគាត់ដើម្បីឱ្យគាត់អាចប្តឹងផ្តល់បាន។ មានការរាយការណ៍ពីឥម៉ាមមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) (អាល់-សាយបានី) ថាចៅក្រមមានសិទ្ធិជ្រើសរើស៖ បើចង់លោកអាចចាប់ផ្តើមសួរដូចទស្សន៖របស់ម្ចាស់សៀវភៅ; ហើយបើចង់លោកអាចនៅស្ងៀមហើយសម្លឹងមើលទៅគាត់។ [ការកត់ត្រាពាក្យបណ្តឹងឬការចងក្រងកំណត់ហេតុសវនាការ] [១៨៩] នៅពេលដើមចោទប្តឹងផ្តល់ចៅក្រមយកក្រដាសទទេមួយសន្លឹកមកកត់ត្រាពាក្យបណ្តឹងលើក្រដាសនោះតាមពាក្យសម្តីជាក់ស្តែងដោយមិនបន្ថែមឬបន្ថយឡើយ។ បន្ទាប់មកលោកពិនិត្យមើលវា៖ តើវាត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ឬមានកំហុសឆ្គង? ប្រសិនបើវាមានកំហុសឆ្គងលោកមិនត្រូវងាកទៅរកចុងចោទឬទាមទារចម្លើយឡើយប៉ុន្តែលោកត្រូវនិយាយថា៖ «ពាក្យបណ្តឹងរបស់អ្នកមានកំហុសឆ្គងចូរទៅកែសម្រួលពាក្យបណ្តឹងរបស់អ្នកឱ្យបានត្រឹមត្រូវសិន»។ នេះជាការផ្តល់ការណែនាំច្បាប់ (ហ្វាត់វ៉ា) របស់ចៅក្រមហើយចៅក្រមមានសិទ្ធិផ្តល់ការណែនាំលើអ្វីដែលច្បាស់លាស់។ ប្រសិនបើពាក្យបណ្តឹងត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់៖ យោងតាមទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនលោកមិនត្រូវសួរចុងចោទឡើយប៉ុន្តែត្រូវសម្លឹងមើលទៅគាត់ពីព្រោះគាត់បានឮពាក្យបណ្តឹងរួចហើយគាត់គួរតែឆ្លើយតបដោយខ្លួនឯង។ ចំណែកតាមទស្សន៖របស់ម្ចាស់សៀវភៅចៅក្រមត្រូវងាកទៅរកចុងចោទសួរគាត់ហើយនិយាយថា៖ «គេបានប្តឹងទាមទារពីអ្នកយ៉ាងដូច្នេះៗ តើអ្នកឆ្លើយតបយ៉ាងណា?» ប្រសិនបើចុងចោទសារភាពចៅក្រមកត់ត្រាការសារភាពនិងកាលបរិច្ឆេទលើក្រដាសនោះហើយបង្គាប់ឱ្យអ្នកសារភាពសងនូវអ្វីដែលគាត់ត្រូវជំពាក់ដោយកត់ត្រាការសារភាពតាមពាក្យសម្តីជាក់ស្តែងដោយមិនបន្ថែមបន្ថយឡើយ។ ប្រសិនបើចៅក្រមស្គាល់អត្តសញ្ញាណភាគីទាំងពីរលោកកត់ត្រាឈ្មោះច្បាស់លាស់ថា៖ «លោក… កូនរបស់លោក… បានសារភាពចំពោះមុខលោក… កូនរបស់លោក…»។ ប្រសិនបើលោកមិនស្គាល់ពួកគេលោកកត់ត្រាជារួមថា៖ «បុរសម្នាក់ដែលបញ្ជាក់ថាខ្លួនឈ្មោះ… បានសារភាពចំពោះបុរសម្នាក់ដែលបញ្ជាក់ថាខ្លួនឈ្មោះ…»។ នេះអនុវត្តក្នុងករណីដែលចុងចោទសារភាព។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បដិសេធចៅក្រមត្រូវកត់ត្រាការបដិសេធរបស់គាត់លើក្រដាសដែលមានពាក្យបណ្តឹងនោះ។ ពីព្រោះការដឹងពីការបដិសេធគឺជារឿងសំខាន់ណាស់ក្នុងការប្តឹងផ្តល់ក្រែងលោដើមចោទប្តឹងទារទ្រព្យបញ្ញើហើយចុងចោទបដិសេធថាខ្លួនមិនដែលទទួលទ្រព្យនោះទាល់តែសោះរួចក្រោយមកបែរជាអះអាងថាបានសងវិញឬទ្រព្យបានវិនាស—ដែលពាក្យបណ្តឹងក្រោយនេះនឹងមិនត្រូវស្តាប់ឡើយបន្ទាប់ពីការបដិសេធដំបូង។ លោកត្រូវកត់ត្រាការបដិសេធតាមភាសាដើមរបស់គាត់ដោយមិនបាច់បកប្រែជាភាសាអារ៉ាប់ឡើយលុះត្រាតែអាចបកប្រែបានយ៉ាងសុក្រឹតឥតខ្ចោះដោយគ្មានពាក្យស្រពិចស្រពិល។

ប្រសិនបើមិនអាចបកប្រែបានច្បាស់លាស់ទេស្មៀនត្រូវកត់ត្រាតាមភាសារបស់គាត់ហើយកត់ត្រាកាលបរិច្ឆេទ។ នេះជានីតិវិធីដែលម្ចាស់សៀវភៅបានរៀបរាប់។ រីឯចៅក្រមសព្វថ្ងៃនេះអនុវត្តតាមទំនៀមទម្លាប់មួយទៀតដែលប្រសើរជាងនេះគឺនៅពេលដើមចោទមកដល់ទ្វារតុលាការគាត់ពិគ្រោះជាមួយអ្នកតាក់តែងឯកសារនៅមាត់ទ្វារតុលាការដើម្បីឱ្យស្មៀនសរសេរពាក្យបណ្តឹងឈ្មោះរបស់គាត់និងឈ្មោះគូភាគីលើក្រដាស; ហើយនៅពេលគូភាគីមកដល់ពួកគេចូលជួបចៅក្រមជាមួយក្រដាសនោះដែលធ្វើឱ្យកាន់តែងាយស្រួលសម្រាប់ចៅក្រមនិងមិនបាច់ឱ្យគូភាគីដើរចុះដើរឡើងរវាងចៅក្រមនិងស្មៀនឡើយ។ [ការសាកសួរដើមចោទអំពីភស្តុតាងរបស់គាត់នៅពេលចុងចោទបដិសេធ] [១៩០] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើចុងចោទបដិសេធ៖ តាមទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនចៅក្រមមិនត្រូវសួរដើមចោទឡើយ។ ប៉ុន្តែតាមទស្សន៖របស់ម្ចាស់សៀវភៅលោកត្រូវសួរគាត់ដោយមានប្រសាសន៍ថា៖ «តើអ្នកមានភស្តុតាង (សាក្សី) ដែរឬទេ? ពីព្រោះគាត់បានបដិសេធរាល់អ្វីដែលអ្នកបានប្តឹងទាមទារ»។

[តើត្រូវសួរដើមចោទអំពីភស្តុតាងរបស់គាត់នៅពេលគាត់ស្នើឱ្យចុងចោទស្បថឬទេ?] [១៩១] ប្រសិនបើដើមចោទនិយាយថា៖ «សូមលោកចៅក្រមឱ្យគាត់ស្បថលើពាក្យបណ្តឹងរបស់ខ្ញុំ»៖ តាមទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះចៅក្រមមិនត្រូវសួរថា «តើអ្នកមានភស្តុតាងទេ?» ឡើយ។ ប៉ុន្តែតាមទស្សន៖របស់ម្ចាស់សៀវភៅលោកត្រូវសួរគាត់ថា៖ «តើអ្នកមានភស្តុតាងទេ?» ផ្អែកលើអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ នៅពេលបុរសកុលសម្ព័ន្ធហាត់រ៉ាមីនិងគីនឌីបានប្តឹងផ្តល់គ្នានៅចំពោះមុខលោកលោកបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ដើមចោទថា៖ «តើអ្នកមានភស្តុតាងទេ?»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «ទេ»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ដូច្នេះអ្នកមានសិទ្ធិលើការស្បថរបស់គាត់»។ [១៩២] ប្រសិនបើដើមចោទនិយាយថា៖ «ខ្ញុំគ្មានភស្តុតាងទេ» នោះចៅក្រមឱ្យចុងចោទស្បថ។ ពីព្រោះការស្បថគឺជាសិទ្ធិរបស់ដើមចោទដូចដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកមានសិទ្ធិត្រឹមតែសាក្សីពីរនាក់របស់អ្នកឬការស្បថរបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ»។ នេះបញ្ជាក់ថាការស្បថគឺជាសិទ្ធិរបស់គាត់។ [១៩៣] ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់និយាយថា៖ «បាទខ្ញុំមានភស្តុតាងមានវត្តមាននៅក្នុងអង្គសវនាការនេះស្រាប់» នោះចៅក្រមមិនត្រូវឱ្យចុងចោទស្បថឡើយដោយផ្អែកលើការឯកភាពរួម (អ៊ីជម៉ាក)។ អាល់-គូឌូរីបានលើកឡើងក្នុងការពន្យល់សៀវភៅនេះថា៖ ចៅក្រមមិនឱ្យស្បថឡើយតាមទស្សន៖របស់អាប៊ូហាណីហ្វាស់; រីឯអាប៊ូយូស៊ូហ្វយល់ថាត្រូវឱ្យស្បថតាមការទាមទារ; ហើយទស្សន៖របស់ឥម៉ាមមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) មានការរាយការណ៍ផ្សេងៗគ្នា។ ពួកលោកលើកឡើងថា៖ ការស្បថជាសិទ្ធិរបស់គាត់តាមអត្ថបទច្បាប់ដូច្នេះនៅពេលគាត់ទាមទារត្រូវតែបំពេញតាម។ រីឯអាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ច្បាប់សាសនាបានកំណត់ការស្បថបន្ទាប់ពីអវត្តមានភស្តុតាងព្យាការី ﷺ បានសួរថា «តើអ្នកមានភស្តុតាងទេ?» គាត់ឆ្លើយថាអត់ទើបលោកមានប្រសាសន៍ថា «ដូច្នេះអ្នកមានសិទ្ធិលើការស្បថរបស់គាត់»។ ម្យ៉ាងទៀតការស្បថប្រៀបដូចជាតំណាងជំនួសភស្តុតាងហើយគេងាកទៅរកតំណាងជំនួសលុះត្រាតែមិនមានលទ្ធភាពរកប្រភពដើមប៉ុណ្ណោះ។ [១៩៤] ប្រសិនបើដើមចោទនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានសាក្សីមានវត្តមាននៅទីនេះសូមលោកចៅក្រមមេត្តាស្តាប់សក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ» លោកនឹងកោះហៅពួកគេចូលមក; ដោយចៅក្រមបានចងចាំពាក្យបណ្តឹងរួចហើយលោកក៏ស្តាប់សាក្សីរបស់គាត់; ប្រសិនបើសក្ខីកម្មស្របគ្នានឹងពាក្យបណ្តឹងចៅក្រមកត់ត្រាសេចក្តីសង្ខេបនៃសក្ខីកម្មលើក្រដាសមួយរួចបញ្ជូនពួកគេទៅកាន់ស្មៀនដើម្បីចងក្រងកំណត់ហេតុសវនាការផ្លូវការ (ម៉ាហាឌៀរ)។ [១៩៥] ម្ចាស់សៀវភៅបានរៀបរាប់យ៉ាងក្បោះក្បាយនៅទីនេះដោយមានប្រសាសន៍ថា៖

នៅពេលលោកកត់ត្រាពាក្យបណ្តឹងនិងការបដិសេធរួចរាល់លោកអានឱ្យដើមចោទស្តាប់ថា៖ «នេះជាអ្វីដែលអ្នកបានប្តឹងទាមទារ» ហើយអានឱ្យចុងចោទស្តាប់ថា៖ «នេះជាអ្វីដែលអ្នកបានឆ្លើយតប»។ ប្រសិនបើពួកគេឆ្លើយថា «បាទ/ចាស» លោកត្រូវរក្សាទុកកំណត់ត្រានោះ។ [តើសាក្សីអាចចាប់ផ្តើមផ្តល់សក្ខីកម្មរបស់ខ្លួនមុនពេលត្រូវបានសួរឬទេ?] [១៩៦] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ សាក្សីដែលកំពុងអង្គុយនៅចំពោះមុខចៅក្រមមិនគួរចាប់ផ្តើមផ្តល់សក្ខីកម្មរបស់ខ្លួនឡើយលុះត្រាតែចៅក្រមមានប្រសាសន៍ទៅកាន់គាត់ថា៖ «តើអ្នកធ្វើសក្ខីកម្មលើរឿងអ្វី?»។ ដូច្នេះចៅក្រមត្រូវសាកសួរសាក្សីម្តងម្នាក់ៗអំពីសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេនិងស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់។ រីឯអាល់-តាហាវីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានបញ្ហាអ្វីឡើយក្នុងការចាប់ផ្តើមផ្តល់សក្ខីកម្មមុន។ ហេតុផលក្នុងសៀវភៅគឺ៖ ការផ្តល់សក្ខីកម្មមុនពេលត្រូវបានស្នើសុំគឺជាសញ្ញានៃការកុហក។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បន្ទាប់មកការកុហកនឹងរីករាលដាលរហូតដល់បុរសម្នាក់ធ្វើសក្ខីកម្មមុនពេលគេសុំឱ្យធ្វើសាក្សីនិងស្បថមុនពេលគេសុំឱ្យស្បថ»។ នៅពេលដែលទង្វើនេះជាសញ្ញានៃការកុហកការចៀសវាងពីវាជាកាតព្វកិច្ចដូច្នេះគាត់ត្រូវនៅស្ងៀមរហូតដល់ចៅក្រមសួរថា៖ «តើអ្នកធ្វើសក្ខីកម្មលើរឿងអ្វី?»។ ចំណែកហេតុផលរបស់អាល់-តាហាវី ﵀ គឺ៖ បុគ្គលនេះស្ថិតក្នុងចំណោមសាក្សីដ៏ប្រសើរបំផុតផ្អែកលើអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «តើឱ្យខ្ញុំប្រាប់អ្នករាល់គ្នាអំពីសាក្សីដ៏ប្រសើរបំផុតដែរឬទេ?»។ បណ្តាសាហាបីបានឆ្លើយថា៖ «បាទរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គឺអ្នកដែលនាំយកសក្ខីកម្មរបស់ខ្លួនមកផ្តល់មុនពេលគេទាមទារពីគាត់»។ នៅពេលដែលនេះជាការពិពណ៌នាអំពីសាក្សីដ៏ល្អបំផុតនោះវាមិនអាចចាត់ទុកជាសញ្ញានៃការកុហកបានឡើយ។ ហើយការបកស្រាយនៃពាក្យរបស់លោក ﷺ ដែលថា «មុនពេលគេសុំឱ្យធ្វើសាក្សី» មានន័យថាមុនពេលគាត់ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យធ្វើជាសាក្សីដឹងឮ។

[ទម្រង់នៃការសាកសួររបស់ចៅក្រមទៅកាន់សាក្សី]

[ទម្រង់នៃការសាកសួររបស់ចៅក្រមទៅកាន់សាក្សី] [១៩៧] នៅពេលចៅក្រមសាកសួរសាក្សីលោកត្រូវមានប្រសាសន៍ថា៖ «តើអ្នកធ្វើសក្ខីកម្មលើរឿងអ្វី?»។ លោកមិនត្រូវនិយាយថា «តើអ្នកធ្វើសក្ខីកម្មយ៉ាងដូចម្តេច?» ឡើយពីព្រោះពាក្យនេះប្រៀបដូចជាការបង្ហើបឬការបង្រៀនឱ្យឆ្លើយ។ [ការផ្តល់សក្ខីកម្មជាសង្ខេបនិងការរៀបរាប់លម្អិត] [១៩៨] ប្រសិនបើសាក្សីម្នាក់បានធ្វើសក្ខីកម្មនិងពន្យល់លម្អិតតាមដំណើររឿងហើយសាក្សីម្នាក់ទៀតមកធ្វើសក្ខីកម្មដោយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំធ្វើសក្ខីកម្មដូចគ្នានឹងសក្ខីកម្មរបស់ដៃគូខ្ញុំដែរ» នោះចៅក្រមមិនត្រូវទទួលយកឡើយរហូតទាល់តែសាក្សីម្នាក់ៗនិយាយសក្ខីកម្មរបស់ខ្លួនដោយពាក្យសម្តីផ្ទាល់ខ្លួន។ ពីព្រោះពាក្យនេះមានភាពស្រពិចស្រពិល៖ វាអាចមានន័យថាខ្ញុំធ្វើសក្ខីកម្មដូចគ្នានឹងផ្នែកដើមផ្នែកកណ្តាលឬផ្នែកចុងដែលធ្វើឱ្យសាក្សីអាចលាក់បាំងរឿងអ្វីមួយក្នុងចិត្តដើម្បីរួចខ្លួនពីទោសពៃរ៍និងធ្វើឱ្យចៅក្រមភ័ន្តច្រឡំ។ សក្ខីកម្មគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការកាត់ក្តីដូច្នេះនៅពេលមានភាពស្រពិចស្រពិលមិនអាចកាត់ក្តីបានឡើយ។ លោកគ្រូឥម៉ាមសាមស៊ុលអាអ៊ីមម៉ះអាល់-ហាល់វ៉ានីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះជាការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់ម្ចាស់សៀវភៅដែលមិនទទួលយកសក្ខីកម្មសង្ខេប; ប៉ុន្តែយោងតាមគណ៖របស់យើងប្រសិនបើសាក្សីទីមួយរៀបរាប់លម្អិតហើយសាក្សីទីពីរនិយាយថា «ខ្ញុំធ្វើសក្ខីកម្មនូវអ្វីដែលសាក្សីនេះបានធ្វើសក្ខីកម្ម» នោះគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយពីព្រោះគាត់បានកសាងសក្ខីកម្មលើសាក្សីមុន។ ទស្សន៖ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសគឺត្រូវបែងចែកលម្អិត៖ ប្រសិនបើសាក្សីជាអ្នកចេះនិយាយក្បោះក្បាយមិនត្រូវទទួលយកសេចក្តីសង្ខេបឡើយ; ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ជាជនបរទេសឬមិនសូវចេះនិយាយដោយសារការកោតក្រែងអង្គសវនាការនោះអាចទទួលយកបាន។ លោកគ្រូឥម៉ាមសាមស៊ុលអាអ៊ីមម៉ះអាល់-សារ៉ាក់ស៊ី ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ទស្សន៖ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសគឺប្រសិនបើចៅក្រមសង្ស័យពីសក្ខីកម្មក្លែងក្លាយលោកត្រូវតម្រូវឱ្យសាក្សីម្នាក់ៗរៀបរាប់លម្អិត; បើមិនសង្ស័យទេមិនបាច់បង្ខំពួកគេឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើសាក្សីទីពីរនិយាយថា «ខ្ញុំធ្វើសក្ខីកម្មលើសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីទីមួយ» នោះត្រូវបានបដិសេធជាឯកច្ឆន្ទពីព្រោះនេះជាការធ្វើសាក្សីលើសក្ខីកម្មមិនមែនជាការធ្វើសាក្សីលើការពិតនៃសិទ្ធិនោះឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរប្រសិនបើគាត់និយាយថា «លើដូចអ្វីដែលសាក្សីទីមួយបានធ្វើសក្ខីកម្ម»។

«...គ្មានអ្វីមួយដូចទ្រង់ឡើយ» (៤២:១១) មានន័យថាគ្មានអ្វីមួយប្រៀបផ្ទឹមនឹងទ្រង់ឡើយដូច្នេះពាក្យនេះប្រៀបដូចជាពាក្យដែលថា «ខ្ញុំធ្វើសក្ខីកម្មលើសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីទីមួយ» ដែលមិនអាចទទួលយកបានឡើយ។ [១៩៩] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើសាក្សីធ្វើសក្ខីកម្មចេញពីលិខិតជាលាយលក្ខណ៍អក្សរលើសិទ្ធិណាមួយឬសក្ខីកម្មរបស់គាត់ត្រូវបានសរសេរលើក្រដាសហើយមានគេអានឱ្យគាត់ស្តាប់ឬគាត់អានវាដោយខ្លួនឯងរួចនិយាយថា៖ «ខ្ញុំធ្វើសក្ខីកម្មថាដើមចោទរូបនេះមានសិទ្ធិលើគ្រប់អ្វីៗទាំងអស់ដែលមានចែងក្នុងលិខិតនេះលើចុងចោទរូបនេះ» ឬនិយាយថា «អ្វីដែលបានពិពណ៌នាក្នុងលិខិតនេះគឺស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ចុងចោទដោយខុសច្បាប់ហើយគាត់ត្រូវតែប្រគល់វាត្រឡប់មកវិញ» នោះសក្ខីកម្មនេះមានសុពលភាពត្រឹមត្រូវ។ ពីព្រោះសក្ខីកម្មជួនកាលមានប្រវែងវែងហើយសាក្សីមិនអាចទន្ទេញចាំមាត់គ្រប់ពាក្យពេចន៍ទាំងអស់បានឡើយប្រសិនបើមិនអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើសក្ខីកម្មចេញពីលិខិតទេសិទ្ធិរបស់ដើមចោទនឹងត្រូវបាត់បង់ដូច្នេះហើយទើបអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើដូច្នេះបាន។ [ការធ្វើសក្ខីកម្មចំពោះមុខភាគីដែលមានវត្តមានផ្ទាល់ក្នុងតុលាការ] [២០០] ប្រសិនបើសក្ខីកម្មធ្វើឡើងចំពោះមុខចុងចោទដែលមានវត្តមានផ្ទាល់ក្នុងអង្គសវនាការសាក្សីចាំបាច់ត្រូវចង្អុលបង្ហាញបីចំណុច៖ ចង្អុលបង្ហាញដើមចោទចង្អុលបង្ហាញចុងចោទនិងចង្អុលបង្ហាញវត្ថុដែលជាកម្មវត្ថុនៃវិវាទ។

[ការធ្វើសក្ខីកម្មលើមនុស្សដែលបានស្លាប់ឬមនុស្សដែលអវត្តមាន] [២០១] ប្រសិនបើសក្ខីកម្មធ្វើឡើងលើមនុស្សដែលបានស្លាប់ទៅហើយដោយមានវត្តមានអ្នកទទួលបន្ទុកបណ្តាំរបស់គាត់ឬលើមនុស្សដែលអវត្តមានដោយមានវត្តមានតំណាងរបស់គាត់៖ នៅពេលសាក្សីធ្វើសក្ខីកម្មលើសពឬលើមនុស្សអវត្តមានដោយគ្រាន់តែបញ្ជាក់ឈ្មោះរបស់គាត់និងឈ្មោះឪពុករបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះនោះចៅក្រមមិនត្រូវទទួលយកឡើយរហូតទាល់តែពួកគេបញ្ជាក់ដល់ឈ្មោះជីតារបស់គាត់ផងដែរ។ ពីព្រោះការស្គាល់អត្តសញ្ញាណមិនអាចសម្រេចបានដោយគ្រាន់តែឈ្មោះខ្លួននិងឈ្មោះឪពុកប៉ុណ្ណោះទេដោយសារវាមិនទាន់អាចបំបែកឱ្យដាច់ស្រឡះនិងមិនទាន់លុបបំបាត់ការភាន់ច្រឡំបានឡើយ។ ប៉ុន្តែនៅពេលបញ្ជាក់ឈ្មោះពីរជួរ (ឪពុកនិងជីតា) នោះការបែងចែកដាច់ស្រឡះត្រូវបានសម្រេចហើយការភាន់ច្រឡំត្រូវបានលុបបំបាត់។ [២០២] ម្ចាស់សៀវភៅបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការបញ្ជាក់ឈ្មោះឪពុកនិងជីតាគឺជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់សម្រាប់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងមានទស្សន៖ខុសគ្នា៖ អ្នកខ្លះនិយាយថា៖ នេះជាទស្សន៖របស់អាប៊ូហាណីហ្វាស់និងឥម៉ាមមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)។ រីឯតាមទស្សន៖របស់អាប៊ូយូស៊ូហ្វការបញ្ជាក់ឈ្មោះឪពុកតែមួយគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ លោកគ្រូឥម៉ាមសាមស៊ុលអាអ៊ីមម៉ះអាល់-ហាល់វ៉ានីបានបញ្ជាក់ថា៖ នេះជាទស្សន៖របស់អាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ តែម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ; ចំណែកតាមទស្សន៖របស់សិស្សទាំងពីររូបការបញ្ជាក់ឈ្មោះឪពុកគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ [២០៣] ការបញ្ជាក់ឈ្មោះឈ្មោះឪពុកនិងមុខរបរគឺមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ឡើយលុះត្រាតែវាជាមុខរបរពិសេសដាច់ដោយឡែកដែលគេស្គាល់គាត់ច្បាស់លាស់។ ពីព្រោះមុខរបរមិនមែនជារឿងស្ថិតស្ថេររហូតទេមនុស្សម្នាក់អាចប្រកបរបរមួយនៅពេលនេះហើយប្រកបរបរមួយផ្សេងទៀតនៅពេលក្រោយ។ ដូច្នេះហើយទើបម្ចាស់សៀវភៅបានបកស្រាយថា៖ ចៅក្រមមិនទទួលយកឡើយរហូតទាល់តែពួកគេបញ្ជាក់ដល់ឈ្មោះជីតាកុលសម្ព័ន្ធមុខរបរឬចំណុចសម្គាល់ណាដែលធ្វើឱ្យគេស្គាល់សពនោះច្បាស់លាស់។ ពីព្រោះការស្គាល់អត្តសញ្ញាណគឺជាលក្ខខណ្ឌដូច្នេះឱ្យតែការស្គាល់អត្តសញ្ញាណត្រូវបានសម្រេចនោះលក្ខខណ្ឌត្រូវបានបំពេញហើយ។ [២០៤] ប្រសិនបើពួកគេបញ្ជាក់ឈ្មោះឈ្មោះឪពុកនិងឈ្មោះជីតាឬឈ្មោះកុលសម្ព័ន្ធឬមុខរបរប៉ុន្តែនៅក្នុងភូមិដ្ឋានឬកុលសម្ព័ន្ធនោះមានមនុស្សពីរនាក់ដែលមានឈ្មោះដូចគ្នាបេះបិទនោះចៅក្រមមិនត្រូវទទួលយកឡើយរហូតទាល់តែពួកគេបញ្ជាក់បន្ថែមនូវចំណុចសម្គាល់ណាមួយផ្សេងទៀតដែលធ្វើឱ្យដាច់ស្រឡះពីគ្នានិងលុបបំបាត់ការសង្ស័យ។ នេះអនុវត្តក្នុងករណីដែលបុគ្គលនោះមិនសូវល្បីល្បាញ; ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ជាមនុស្សល្បីល្បាញដូចជាអាប៊ូហាណីហ្វាស់ឬអ៊ីប៊ិនអាប៊ីលៃឡានោះមិនចាំបាច់បញ្ជាក់ឈ្មោះជីតាឡើយពីព្រោះការស្គាល់អត្តសញ្ញាណបានសម្រេចរួចជាស្រេចហើយ។

[ពាក្យបណ្តឹងទាមទារកម្មសិទ្ធិផ្ទះសម្បែង] [២០៥] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើដើមចោទប្តឹងទាមទារកម្មសិទ្ធិផ្ទះមួយខ្នងដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ចុងចោទចៅក្រមគួរតែងាកទៅរកដើមចោទហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូររៀបរាប់ឈ្មោះទីក្រុងដែលផ្ទះនោះតាំងនៅឈ្មោះសង្កាត់/ភូមិដ្ឋានក្នុងទីក្រុងនោះឈ្មោះផ្លូវក្នុងសង្កាត់នោះនិងកំណត់ព្រំប្រទល់របស់វាឱ្យបានច្បាស់លាស់»។ ពីព្រោះដើមចោទមានសិទ្ធិទទួលបានចម្លើយពីចុងចោទលុះត្រាតែពាក្យបណ្តឹងមានសុពលភាពត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ហើយពាក្យបណ្តឹងមានសុពលភាពត្រឹមត្រូវលុះត្រាតែវត្ថុនៃវិវាទត្រូវបានដឹងច្បាស់លាស់ដែលសម្រេចបានតាមរយ៖ព័ត៌មានលម្អិតដែលយើងបានរៀបរាប់។ ប្រសិនបើគាត់បញ្ជាក់ព្រំប្រទល់ត្រឹមតែពីរទិសមិនត្រូវទទួលយកឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បញ្ជាក់ព្រំប្រទល់បីទិសគឺត្រូវបានទទួលយកតាមគណ៖របស់យើង។

រីឯតាមទស្សន៖របស់ហ្សូហ្វើរ ﵀ ការបញ្ជាក់ព្រំប្រទល់បីទិសគឺមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយលុះត្រាតែបញ្ជាក់ព្រំប្រទល់ទាំងបួនទិសពេញលេញ។ [២០៦] ហើយប្រសិនបើគាត់ច្រឡំខុសព្រំប្រទល់មួយក្នុងចំណោមព្រំប្រទល់ទាំងបួននោះត្រូវបានបដិសេធជាឯកច្ឆន្ទ។ ហ្សូហ្វើរបានប្រៀបធៀបការខកខានមិនបានបញ្ជាក់ព្រំប្រទល់មួយទៅនឹងការច្រឡំខុសព្រំប្រទល់មួយរីឯបណ្តាឥម៉ាមទាំងបីរបស់យើងបានបែងចែកឱ្យដាច់ពីគ្នារវាងករណីទាំងពីរនេះ។ [២០៧] ហើយប្រសិនបើផ្ទះនោះល្បីល្បាញនិងស្គាល់គ្រប់គ្នាការបញ្ជាក់ព្រំប្រទល់នៅតែជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់តាមទស្សន៖របស់អាប៊ូហាណីហ្វាស់; ចំណែកតាមទស្សន៖របស់សិស្សទាំងពីររូបគឺមិនចាំបាច់បញ្ជាក់ព្រំប្រទល់ឡើយ។ ករណីនេះក៏ដូចគ្នាដែរប្រសិនបើជំនួសឱ្យផ្ទះសម្បែងវាជាដីធ្លីកសិកម្មឬអចលនទ្រព្យ។ [ពាក្យបណ្តឹងទាមទារវត្ថុជាក់ស្តែងដែលមានវត្តមានចំពោះមុខ] [២០៨] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើដើមចោទប្តឹងទាមទារវត្ថុជាក់ស្តែងណាមួយ៖ ប្រសិនបើវត្ថុនោះនៅមានរូបរាងជាក់ស្តែងក្នុងដៃរបស់ចុងចោទនោះចុងចោទត្រូវបង្គាប់ឱ្យយកវត្ថុនោះមកបង្ហាញក្នុងតុលាការ; បន្ទាប់មកតម្រូវឱ្យចង្អុលបង្ហាញវត្ថុនោះដោយផ្ទាល់ហើយមិនចាំបាច់ត្រូវ...

[ពាក្យបណ្តឹងទាមទារវត្ថុដែលបានវិនាសបាត់បង់]

...មិនចាំបាច់រៀបរាប់លម្អិតពីពូជអាយុតម្លៃភិនភាគនិងលក្ខណ៖របស់វានោះឡើយពីព្រោះការចង្អុលបង្ហាញដោយផ្ទាល់ធ្វើឱ្យវាត្រូវបានដឹងយ៉ាងច្បាស់លាស់រួចទៅហើយ។ [ពាក្យបណ្តឹងទាមទារវត្ថុដែលបានវិនាសបាត់បង់] [២០៩] ប៉ុន្តែប្រសិនបើវត្ថុដែលប្តឹងទាមទារនោះបានវិនាសបាត់បង់ទៅហើយពាក្យបណ្តឹងមិនមានសុពលភាពត្រឹមត្រូវឡើយលុះត្រាតែគាត់បញ្ជាក់ពីប្រភេទអាយុភិនភាគលក្ខណ៖ជាក់លាក់និងតម្លៃរបស់វាពីព្រោះវាមិនអាចដឹងច្បាស់លាស់ឡើយបើគ្មានការបញ្ជាក់ចំណុចទាំងនេះ។ ករណីនេះអនុវត្តដូចគ្នាចំពោះចលនទ្រព្យគ្រឿងសង្ហារិមសម្លៀកបំពាក់និងរបស់របរផ្សេងៗទៀត។ [សីលធម៌និងឥរិយាបថរបស់ចៅក្រមនៅក្នុងអង្គសវនាការ] [២១០] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមមិនគួរអង្គុយកាត់ក្តីក្នុងពេលកំពុងខឹងសម្បារឡើយពីព្រោះព្យាការី ﷺ «បានហាមឃាត់ចៅក្រមមិនឱ្យកាត់ក្តីក្នុងពេលកំពុងខឹងសម្បារ»។ [២១១] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ក៏មិនត្រូវកាត់ក្តីក្នុងពេលកំពុងស្រេកឃ្លានដែរពីព្រោះភាពស្រេកឃ្លានធ្វើឱ្យបាត់បង់ការពិចារណាដ៏ត្រឹមត្រូវ។ [២១២] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ក៏មិនត្រូវកាត់ក្តីក្នុងពេលកំពុងធុញថប់តប់ប្រមល់ដែរពីព្រោះការធុញថប់រំខានដល់ការពិចារណាដូចកំហឹងដែរ។ [២១៣] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ក៏មិនត្រូវកាត់ក្តីក្នុងពេលឆ្អែតហួសហេតុដែរពីព្រោះការទទួលទានឆ្អែតហួសប្រមាណធ្វើឱ្យរំខានដល់រាងកាយធ្វើឱ្យការពិចារណាទន់ខ្សោយនិងមិនអាចឈានទៅរកសច្ចធម៌បានឡើយ។ ការហាមឃាត់ទាំងអស់នេះគឺដោយសារខ្លាចមានអយុត្តិធម៌កើតឡើងពីព្រោះលោកត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យប្រកាន់ខ្ជាប់នូវយុត្តិធម៌។ [២១៤] បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើចៅក្រមជាយុវជនលោកគួរតែបំពេញចំណង់ជាមួយភរិយារបស់លោកមុនពេលចូលអង្គសវនាការដើម្បីកុំឱ្យនៅពេលមានស្ត្រីវ័យក្មេងចូលមកចិត្តរបស់លោកលម្អៀងទៅរកនាងដែលនាំឱ្យមានអយុត្តិធម៌។ [២១៥] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ លោកត្រូវផ្ចង់ការស្តាប់ចិត្តនិងការយល់ដឹងរបស់លោកទាំងស្រុងទៅកាន់គូភាគីដូចដែលអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការយល់ដឹងការយល់ដឹង…»។ [២១៦] ហើយលោកត្រូវប្រព្រឹត្តស្មើភាពគ្នាចំពោះគូភាគីទាំងសងខាងក្នុងការបែររកនិងការសម្លឹងមើលដូចដែលអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានសរសេរទៅកាន់អាប៊ូមូសាអាល់-អាសអារីថា៖ «ចូរប្រព្រឹត្តស្មើភាពគ្នារវាងគូភាគីទាំងពីរ»។ [២១៧] លោកមិនត្រូវលេងសើចជាមួយគូភាគីឬជាមួយភាគីណាម្នាក់ឡើយ។ [២១៨] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ លោកមិនត្រូវសើចដាក់មុខភាគីណាម្នាក់ឡើយពីព្រោះភាគីនោះនឹងហ៊ានកម្រើកលើគូភាគីរបស់ខ្លួននិងសង្ឃឹមលើការលម្អៀងរបស់ចៅក្រម។ [២១៩] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ លោកមិនត្រូវខ្សឹបខ្សៀវឬធ្វើកាយវិការសម្ងាត់ទៅកាន់ភាគីណាម្នាក់ដោយបំបែកពីគូភាគីឡើយពីព្រោះទង្វើនេះបង្កើតឱ្យមានការសង្ស័យ។ [២២០] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហើយលោកត្រូវរៀបចំកន្លែងអង្គុយឱ្យស្មើភាពគ្នារវាងពួកគេទាំងពីរ។

ផ្អែកលើអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីអ៊ូម៉ើរ ﵁។ ហើយលោកត្រូវត្រួតពិនិត្យយ៉ាងហ្មត់ចត់នូវអ្វីដែលជាកាតព្វកិច្ចរបស់លោកពីព្រោះប្រសិនបើលោកមិនត្រួតពិនិត្យទេអំពើអយុត្តិធម៌អាចនឹងកើតឡើងក្នុងការកាត់ក្តីរបស់លោក។ [ការកត់ត្រាភិនភាគដើមចោទចុងចោទនិងសាក្សីក្នុងកំណត់ហេតុតុលាការ] [២២១] ស្មៀនតុលាការនៅពេលកត់ត្រាកំណត់ហេតុសវនាការ (ម៉ាហាឌៀរ) គួរតែកត់ត្រាឈ្មោះដើមចោទឈ្មោះឪពុកឈ្មោះជីតាគោត្តនាម (គុនយ៉ាស់) មុខរបរកុលសម្ព័ន្ធនិងចំណុចសម្គាល់អត្តសញ្ញាណរបស់គាត់។ ពីព្រោះការស្គាល់អត្តសញ្ញាណដើមចោទគឺជារឿងចាំបាច់ហើយនេះជាវិធីសាស្ត្រដ៏ច្បាស់លាស់បំផុតក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ [២២២] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើចៅក្រមមិនស្គាល់គាត់លោកត្រូវកត់ត្រាភិនភាគរូបរាងរបស់គាត់។ នេះមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាតទេប៉ុន្តែការកត់ត្រាភិនភាគគឺដើម្បីភាពច្បាស់លាស់កាន់តែខ្លាំងក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ [២២៣] នៅពេលកត់ត្រាភិនភាគលោកត្រូវកត់ត្រាតែចំណុចដែលសមរម្យល្អមិនត្រូវកត់ត្រាចំណុចដែលអាក្រក់ឬមើលងាយឡើយសូម្បីតែគាត់ខ្វាក់ភ្នែកម្ខាងឬមានពិការភាពក៏មិនត្រូវកត់ត្រាដែរ។ [២២៤] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ដូចគ្នានេះដែរចំពោះចុងចោទនិងសាក្សីទាំងឡាយ។ ចំពោះចុងចោទពីព្រោះសិទ្ធិមិនអាចលេចចេញច្បាស់ឡើយបើមិនស្គាល់ទាំងដើមចោទនិងចុងចោទ។ រីឯចំពោះសាក្សីពីព្រោះចាំបាច់ត្រូវស្គាល់សាក្សីដើម្បីស៊ើបសួរពីភាពសុចរិតរបស់ពួកគេ។

[២២៥] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហើយលោកត្រូវកត់ត្រាទីកន្លែងស្នាក់នៅភូមិដ្ឋាននិងវិហារម៉ាស្ជិទដែលសាក្សីទាំងនោះថ្វាយបង្គំជាប្រចាំ។ ពីព្រោះនៅពេលណាដែលចៅក្រមមិនទាន់ស្គាល់ភាពសុចរិតរបស់សាក្សីលោកត្រូវការស៊ើបសួរពីភាពសុចរិតរបស់ពួកគេដែលការស៊ើបសួរនេះអាចធ្វើទៅបានតាមរយ៖អ្នកស្រុកក្នុងភូមិដ្ឋាននិងអ្នកថ្វាយបង្គំក្នុងវិហាររបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ។ [២២៦] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហើយលោកត្រូវកត់ត្រាឈ្មោះសាក្សីភិនភាគទីលំនៅនិងវិហាររបស់ពួកគេលើក្រដាសមួយសន្លឹកហើយចងភ្ជាប់នៅក្បាលកំណត់ហេតុសវនាការដើម្បីស៊ើបសួរពីពួកគេប្រសិនបើចៅក្រមមិនទាន់ស្គាល់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើលោកស្គាល់ពួកគេរួចហើយនោះមិនចាំបាច់ធ្វើដូច្នេះឡើយពីព្រោះការកត់ត្រានេះគឺដើម្បីស្គាល់ពីស្ថានភាពរបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ។ [ការធ្វើសក្ខីកម្មលើកិច្ចសន្យាសាលក្រមបណ្តាំមរតកនិងលិខិតផ្ទេរសិទ្ធិតំណាង] [២២៧] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើសាក្សីទាំងឡាយធ្វើសក្ខីកម្មលើកិច្ចសន្យា (សាក់) សាលក្រមតុលាការ (ស៊ីជីល) បណ្តាំមរតក (វ៉ាស៊ីយ៉ាស់) ឬ...