ក្បួនកីឡាជិះសេះ និងការហ្វឹកហ្វឺនក្នុងឥស្លាម

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ...អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ (អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ាយរ៉ោះ) ហើយខ្ញុំមិនមានបំណងបដិសេធ ឬបញ្ជាក់អ្វីឡើយ។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ ហាឌីសទាំងពីរគឺសុទ្ធតែអាចយកមកអនុវត្តបាន ព្រោះវាស្ថិតក្នុងបរិបទរៀងៗខ្លួន ហើយមិនមានការផ្ទុយគ្នារវាងហាឌីសទាំងពីរនោះទេ។ នេះគឺជាការបកស្រាយដ៏ល្អមួយ។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ «នេះគឺជាចំណែកមួយនៃភស្តុតាងរបស់យើង ស្តីពីការមិនតម្រូវឱ្យមាន «មូហាលីល» (អ្នកទីបីដែលចូលរួមប្រណាំង) នៅក្នុងការប្រណាំង។ ប្រសិនបើអ្នកមានភស្តុតាងអ្វីដែលផ្ទុយនឹងចំណុចនេះ សូមបង្ហាញមកចុះ! យើងនឹងទទួលយកដោយរីករាយ ប្រសិនបើវាមានទម្ងន់ស្មើនឹងភស្តុតាងរបស់យើង ហើយយើងនឹងឆ្លើយតបវិញ ប្រសិនបើវាមិនមានទម្ងន់ស្មើ។ វាជារឿងមិនអាចទៅរួចទេ ដែលភស្តុតាងទាំងនេះ និងភស្តុតាងជាច្រើនទៀត ត្រូវបានលើកឡើងសម្រាប់រឿងដែលខុសឆ្គងក្នុងសាសនា ដែលនាំឱ្យមានការអនុញ្ញាតនូវអ្វីដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់បានហាមឃាត់ ហើយចាត់ទុកល្បែងស៊ីសងថាជាការអនុញ្ញាត (ហាឡាល) ដោយគ្មានចម្លើយត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់មកបដិសេធ។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលអះអាងថាភស្តុតាងទាំងនេះមិនត្រឹមត្រូវ ចូរឆ្លើយតបឱ្យបានលម្អិត បើមិនដូច្នោះទេ ចូរស្គាល់ពីសមត្ថភាពខ្លួនឯង កុំហួសព្រំដែន ហើយកុំចូលមកក្នុងទីលានប្រណាំងនេះ ប្រសិនបើមិនទាន់មានទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯងថាអាចតតាំងជាមួយគូប្រកួតបាន»។ ជំពូក៖ ភស្តុតាងរបស់អ្នកដែលលើកឡើងពីលក្ខខណ្ឌនៃ «មូហាលីល» អ្នកដែលលើកឡើងពីលក្ខខណ្ឌនៃ «មូហាលីល» បាននិយាយថា៖ «អ្នកបានបញ្ចេញកងទ័ពនៃភស្តុតាងទាំងជើងគោក និងជើងទឹកមកលើពួកយើង ហើយអ្នកក៏បាននាំយកទាំងអ្វីដែលស្រដៀង និងមិនស្រដៀងមកជាមួយដែរ។ ប៉ុន្តែ កងទ័ពនៃភស្តុតាងរបស់យើងកំពុងរង់ចាំអ្នកនៅខាងក្រោយ ហើយអ្នកដឹកនាំកងទ័ពរបស់យើងកំពុងប្រកាសថា៖ «អ្នកបានតាមទាន់ និងបាននាំមុខហើយ ដូច្នេះមិនចាំបាច់ត្រូវប្រឹងប្រែងខ្លាំងពេកនោះទេ»។ ដូច្នេះ ចូរត្រៀមខ្លួនឱ្យរួចរាល់ដើម្បីជួបជាមួយកងទ័ពនៃភស្តុតាង ដែលប្រសិនបើវាស្វែងរកអ្វីមួយ វានឹងទទួលបាន ហើយប្រសិនបើវាត្រូវបានគេស្វែងរក វានឹងតាមទាន់។ អ្នកណាដែលសុំជំនួយពីវា នឹងទទួលបានជ័យជំនះ ហើយអ្នកណាដែលប្រឆាំងនឹងវា នឹងត្រូវបរាជ័យ។ មេដឹកនាំនៃកងទ័ពដ៏មានជ័យជំនះនេះ គឺគម្ពីររបស់អល់ឡោះ បន្ទាប់មកគឺស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) ហើយមេទ័ពរបស់វាគឺ អ៊ីម៉ាំនៃសាសនាឥស្លាម ដែលជាក្រុមសហាបះ (Sahabah) ក្រុមតាប៊ីអីន (Tabi'in) និងអ្នកដែលបន្តបន្ទាប់ពីពួកគេ។ នេះគឺជាកងទ័ពជួរមុខដែលបានមកដល់ ហើយមេដឹកនាំរបស់វាបានបង្ហាញខ្លួនហើយ»។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿វាមិនមែនជាសិទ្ធិរបស់បុរសមូស្លីម ឬស្រ្តីមូស្លីមឡើយ នៅពេលដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់បានសម្រេចកិច្ចការណាមួយ ហើយពួកគេនៅមានជម្រើសផ្សេងទៀតនៅក្នុងកិច្ចការរបស់ពួកគេនោះ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អះហ្សាប៖ ៣៦]។ ហើយអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿អ្វីដែលរ៉សូលបានផ្តល់ឱ្យអ្នក ចូរអ្នកទទួលយកវា ហើយអ្វីដែលទ្រង់បានហាមឃាត់អ្នក ចូរអ្នកបញ្ឈប់វា﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហាស៊័រ៖ ៧]។ ហើយអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ទេ! សូមស្បថដោយម្ចាស់របស់អ្នក ពួកគេមិនទាន់ចាត់ទុកថាមានជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់) ឡើយ រហូតទាល់តែពួកគេយកអ្នក (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) ទៅធ្វើជាអ្នកកាត់ក្តីក្នុងរឿងដែលពួកគេមានជម្លោះនឹងគ្នា បន្ទាប់មកពួកគេមិនមានអារម្មណ៍តូចចិត្តនៅក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេចំពោះអ្វីដែលអ្នកបានសម្រេច ហើយពួកគេព្រមទទួលយកដោយពេញចិត្តទាំងស្រុង﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាន់-នីសា៖ ៦៥]។ ហើយអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ប្រសិនបើអ្នកមានជម្លោះក្នុងរឿងអ្វីមួយ ចូរអ្នកត្រឡប់ទៅរកអល់ឡោះ និងរ៉សូលវិញ ប្រសិនបើអ្នកពិតជាមានជំនឿលើអល់ឡោះ និងថ្ងៃបរលោក នោះគឺជាការល្អប្រសើរ និងមានលទ្ធផលល្អជាង﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាន់-នីសា៖ ៥៩]។ យើង និងអ្នក បានមានជម្លោះក្នុងបញ្ហានេះ ដូច្នេះតើពាក្យសម្តីមួយណាដែលគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន និងស៊ូណាន់ន់បានបញ្ជាក់? យើងនឹងយកតាមនោះ ហើយយើងនឹងមិនបោះបង់ចោលនូវអ្វីដែលវាទាមទារ ដើម្បីទៅតាមពាក្យសម្តីរបស់អ្នកណាម្នាក់ឡើយ។ ផ្អែកលើចំណុចនេះ យើងសូមនិយាយថា៖ ភស្តុតាងស្តីពីលក្ខខណ្ឌនៃ «មូហាលីល» មានច្រើនទិដ្ឋភាព៖ [ភស្តុតាងទីមួយ ស្តីពីលក្ខខណ្ឌនៃ «មូហាលីល»] ទីមួយ៖ អ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ អ្នករក្សាគម្ពីរនៃប្រជាជាតិ (ហាផិហ្ស) គឺ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ស៊ីហាប អައް-ហ្ស៊ូហ្រី (Muhammad អ៊ីប៊ីន Shihab az-Zuhri) ពីអ្នកប្រាជ្ញដ៏អស្ចារ្យបំផុតនៃក្រុមតាប៊ីអីន គឺ សាអីត ប៊ីន អាល់-មូសៃយីប (Sa'id អ៊ីប៊ីន អាល់-Musayyib) ពីអ្នករក្សាគម្ពីរនៃសាសនាឥស្លាម គឺ អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ (អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ាយរ៉ោះ) បាននិយាយថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលនាំសេះមួយចូលទៅក្នុងការប្រណាំងរវាងសេះពីរ ហើយគេមិនប្រាកដថាខ្លួននឹងឈ្នះនោះ គឺមិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយ។ ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលនាំសេះមួយចូលទៅក្នុងការប្រណាំងរវាងសេះពីរ ហើយគេមានទំនុកចិត្តថាខ្លួននឹងឈ្នះ នោះគឺជាល្បែងស៊ីសង (គីម៉ារ)»។ វាត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ អ៊ីម៉ាំនៃអ្នកកាន់តាមស៊ូណាន់ន់ គឺ អះហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល (Ahmad អ៊ីប៊ីន Hanbal) នៅក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» (Musnad) របស់លោក ពី យ៉ាហ្ស៊ីត ប៊ីន ហារូន (Yazid អ៊ីប៊ីន Harun) ពី ស៊ូហ្វៀន ប៊ីន ហ៊ូសៃន (Sufyan អ៊ីប៊ីន Husain) ពី អައް-ហ្ស៊ូហ្រី ហើយលោកបានយកវាជាមូលដ្ឋាននៃមហ្សហាបរបស់លោក និងអនុវត្តតាមវា។ វាត្រូវបានរាយការណ៍ផងដែរដោយ អាប៊ូ ដាវូដ (អាប៊ូ ដាវូដ) និង អ៊ីបនូ ម៉ាចាហ៍ (Ibn Majah) នៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ូណាន់ន់» របស់ពួកគេ ហើយរាយការណ៍ដោយ អាប៊ូ បាករ ប៊ីន អាប់ប៊ី សៃបាហ៍ (អាប៊ូ ប៉ាកកើ អ៊ីប៊ីន Abi Shaibah)។ អាប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ អាល់-ហាក៊ីម (Abu Abdullah អាល់-Hakim) បាននិយាយថា៖ «វាជាហាឌីសដែលមានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍)»។ អាប៊ូ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ហាហ្សឹម (Abu Muhammad អ៊ីប៊ីន Hazm) បាននិយាយថា៖ «វាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវ ហើយក្នុងចំណោមអ្នករាយការណ៍នៃខ្សែសង្វាក់នេះ មិនមានអ្នកណាដែលគួរឱ្យសង្ស័យឡើយ ក្រៅពី ស៊ូហ្វៀន ប៊ីន ហ៊ូសៃន នេះ...»។

លោកអ៊ីម៉ាម មូស្លីម មិនបានដាក់លក្ខខណ្ឌនៅក្នុងសេចក្តីផ្តើមនៃសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍ មូស្លីម» របស់លោក ដូចអ្វីដែលលោកបានដាក់លក្ខខណ្ឌនៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» របស់លោកនោះទេ។

ការបែងចែករវាងអ្នកដែលត្រូវបានលោកអាល់ប៊ូខូរី កត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍» (Sahih) ផ្ទាល់ និងអ្នកដែលត្រូវបានលោកកត់ត្រាទុកក្នុងផ្នែក «អាល់-សហ្វាវ៉ាដ» (Shawahid) និង «អាល់-មុតតាប៊ីអាត» (Mutaba'at)។

នេះគឺជាអត្ថបទបកប្រែ៖ ទាំងនេះគឺជាពាក្យពេចន៍ដ៏មានប្រយោជន៍ក្នុងកាលៈទេសៈនេះ ដែលបង្ហាញពីរបៀបនៃការធ្វើវិចារណញ្ញាណលើហាឌីស និងការស្វែងយល់ពីភាពត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ភាពខ្សោយ (សាក់អ៊ីម) ឬភាពមានបញ្ហា (មូអល់លាល់) របស់វា។ អ្នកណាដែលអល់ឡោះមិនបានផ្តល់ពន្លឺដល់គេ នោះគេនឹងគ្មានពន្លឺឡើយ។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ នេះគឺជាស្ថានភាពនៃហាឌីសនេះ និងស្ថានភាពរបស់អ្នករាយការណ៍វា។ មូស្លីម មិនបានដាក់លក្ខខណ្ឌក្នុងសេចក្តីផ្តើមនៃសៀវភៅសហ៊ីហ៍របស់លោក ដូចអ្វីដែលលោកបានដាក់លក្ខខណ្ឌក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍របស់លោកនោះទេ ចំពោះពាក្យដែលអ្នករាល់គ្នាលើកឡើងថា លោកមូស្លីម បានរាយការណ៍ហាឌីសពី ស៊ូហ្វយ៉ាន ប៊ីន ហ៊ូសៃន នៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍របស់លោកនោះ គឺមិនដូចអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាបានលើកឡើងឡើយ។ តាមពិតទៅ លោកបានរាយការណ៍ពីគាត់នៅក្នុងសេចក្តីផ្តើមនៃសៀវភៅរបស់លោកតែប៉ុណ្ណោះ។ លោកមូស្លីមមិនបានដាក់លក្ខខណ្ឌនៃភាពត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) នៅក្នុងសេចក្តីផ្តើមនោះ ដូចដែលលោកបានដាក់នៅក្នុងតួសៀវភៅនោះទេ។ ដូច្នេះ សេចក្តីផ្តើមមានស្ថានភាពមួយ ហើយសៀវភៅទាំងមូលមានស្ថានភាពមួយទៀត ដែលអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសមិនមានការសង្ស័យលើរឿងនេះឡើយ។ ការបែងចែករវាងអ្នកដែល ប៊ូខូរី បានកត់ត្រាឱ្យនៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ និងអ្វីដែលលោកបានកត់ត្រាឱ្យក្នុងផ្នែក «អាស-ស៊ូវ៉ាហ៊ីដ» (ការបញ្ជាក់បន្ថែម) និង «អាល់-មូតាម៉ាប៊ីអាត» (ការរាយការណ៍ស្រប) ពួកគេបាននិយាយថា៖ ចំពោះការដែល ប៊ូខូរី បានលើកយកហាឌីស (របស់គាត់) មកធ្វើជាសាក្សីក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ គឺមិនបង្ហាញថាវាជាភស្តុតាង (ហ៊ុចចៈ) សម្រាប់លោកនោះទេ ពីព្រោះនៅក្នុងផ្នែក «អាស-ស៊ូវ៉ាហ៊ីដ» និង «អាល់-មូតាម៉ាប៊ីអាត» អាចទទួលយកអ្វីដែលមិនអាចទទួលយកបាននៅក្នុងផ្នែកមូលដ្ឋាន (អាល់-អូស៊ូល)។ ប៊ូខូរី ក៏ធ្លាប់បានលើកយកហាឌីសរបស់ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនមកធ្វើជាសាក្សីក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍របស់លោក ប៉ុន្តែលោកបានបោះបង់ចោលការយកពួកគេជាភស្តុតាង។ ភាពធូររលុងរបស់ ទិរមីហ្ស៊ី ក្នុងការកំណត់ភាពត្រឹមត្រូវ (តៅស៊ីហ៍) ចំពោះការដែល ទិរមីហ្ស៊ី បានកំណត់ថាហាឌីសរបស់ ស៊ូហ្វយ៉ាន ប៊ីន ហ៊ូសៃន ជាហាឌីសសហ៊ីហ៍នោះ គឺលោកបានកំណត់ថាជាសហ៊ីហ៍ចំពោះហាឌីសមួយផ្សេងទៀតក្រៅពីហាឌីសនេះ ដូចដែលបានរៀបរាប់រួចមកហើយ។ លោកមិនបានកំណត់ថាហាឌីសនេះជាសហ៊ីហ៍ឡើយ លើកលែងតែតាមរយៈការរាយការណ៍របស់គាត់ពីអ្នកដទៃក្រៅពី អައް-ហ្សូហ្រី។ ចំណែកឯហាឌីសដែលគាត់រាយការណ៍ពី អައް-ហ្សូហ្រី វិញ គឺត្រូវបានឯកភាពគ្នាថាវាខ្សោយ (ដូអ៊ីហ៍) ដូចដែលយើងបានលើកឡើងពីសម្តីរបស់បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញក្នុងវិស័យនេះកាលពីមុន។ នេះបើទោះបីជា ទិរមីហ្ស៊ី តែងតែកំណត់ថាហាឌីសខ្លះជាសហ៊ីហ៍ ដែលគ្មានអ្នកណាម្នាក់ផ្សេងទៀតយល់ស្របនឹងលោកក្នុងការកំណត់នោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកថែមទាំងកំណត់ថាជាសហ៊ីហ៍ ចំពោះហាឌីសដែលអ្នកដទៃចាត់ទុកថាខ្សោយ ឬបដិសេធ (មូនការ) ទៀតផង។ លោកបានកំណត់ថាជាសហ៊ីហ៍ ចំពោះហាឌីសរបស់ កាស៊ីរ ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាំរូ ប៊ីន អៅហ្វ ខណៈដែល អាប់ម៉ាត់ បានចាត់ទុកហាឌីសរបស់គាត់ថាខ្សោយខ្លាំង ហើយបាននិយាយទៅកាន់កូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ អាប់ឌុលឡោះ ថា៖ «កុំរាយការណ៍ហាឌីសពីគាត់» ហើយបាននិយាយថា៖ «គាត់ជាអ្នករាយការណ៍ហាឌីសដែលមូនការ (បដិសេធ) មិនមានតម្លៃអ្វីឡើយ»។ យ៉ះយ៉ា បាននិយាយថា៖ «ហាឌីសរបស់គាត់មិនមានតម្លៃអ្វីទេ ហើយមិនត្រូវកត់ត្រាទុកឡើយ»។ អាន់-ណាសាអ៊ី និង អ័ដ-ដារ៉ូគូតនី បាននិយាយថា៖ «គាត់ជាអ្នកដែលត្រូវគេបោះបង់ចោលហាឌីស (ម៉ាត់រូក)»។ អាស-ស្ហាហ្វីអី បាននិយាយថា៖ «គាត់គឺជាសសរស្តម្ភមួយក្នុងចំណោមសសរស្តម្ភនៃការកុហក»។ អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន បាននិយាយថា៖ «គាត់បានរាយការណ៍ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់នូវសៀវភៅដែលប្រឌិតឡើង ដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យលើកយកមកនិយាយក្នុងសៀវភៅ ឬរាយការណ៍ពីគាត់ឡើយ លើកលែងតែក្នុងន័យចម្លែកចិត្តប៉ុណ្ណោះ»។ លោកក៏បានកំណត់ថាជាសហ៊ីហ៍ ចំពោះហាឌីសរបស់ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អ៊ីសហាក់ ដែលករណីនេះលោកមានលេសសមរម្យជាងការកំណត់ថាហាឌីសរបស់ កាស៊ីរ នេះជាសហ៊ីហ៍។ លោកក៏បានកំណត់ថាជាសហ៊ីហ៍ ចំពោះហាឌីសរបស់ ហាចហាច ប៊ីន អារតាហ៍ ទាំងដែលភាពខ្សោយរបស់គាត់មានភាពល្បីល្បាញ។ លោកក៏បានកំណត់ថាជាសហ៊ីហ៍ ចំពោះហាឌីសរបស់ អាំរូ ប៊ីន ស៊ូអៃប ដែលលោកបានធ្វើបានល្អបំផុតក្នុងរឿងនេះ។ សេចក្តីសន្និដ្ឋានគឺថា លោកកំណត់ថាជាសហ៊ីហ៍ចំពោះអ្វីដែលអ្នកដទៃមិនកំណត់ថាជាសហ៊ីហ៍ ហើយអ្វីដែលអ្នកដទៃមានមតិផ្ទុយពីលោកក្នុងការកំណត់នោះ។

ការវាយតម្លៃលើការបញ្ជាក់ថា «សហ៊ីហ៍» (ត្រឹមត្រូវ) របស់អាល់ហាក៊ីម ពួកគេបាននិយាយថា ចំពោះការបញ្ជាក់ថា «សហ៊ីហ៍» របស់អាល់ហាក៊ីម គឺដូចទៅនឹងពាក្យដែលអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់បានពោលថា៖ «ខ្ញុំប្រៀបដូចជាអ្នកដែលក្តាប់ទឹកនៅក្នុងដៃ តែទឹកនោះក៏ហូរជ្រុះចេញតាមចន្លោះម្រាមដៃអស់ទៅវិញ»។ ក្រុមអ្នកជំនាញផ្នែកហាឌីស (អាល់ហុហ្វាហ្ស) ដែលជាគ្រូពេទ្យព្យាបាលជំងឺនៃហាឌីស មិនបានយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការបញ្ជាក់ថា «សហ៊ីហ៍» របស់អាល់ហាក៊ីមនោះឡើយ ហើយពួកគេក៏មិនបានផ្តល់តម្លៃអ្វីដល់វាទាល់តែសោះ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការបញ្ជាក់ថា «សហ៊ីហ៍» របស់លោក មិនមែនជាសូចនាករដែលបង្ហាញថាហាឌីសនោះមានកម្រិត «ហាសាន់» (ល្អ) នោះទេ។ លោកថែមទាំងបានបញ្ជាក់ថា «សហ៊ីហ៍» ទៅលើហាឌីសមួយចំនួនដែលជាហាឌីស «ម៉ូដូអ៊ូ» (ហាឌីសប្រឌិត) ដែលគ្មានការសង្ស័យអ្វីឡើយចំពោះអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកហាឌីស។ ប្រសិនបើអ្នកដែលគ្មានចំណេះដឹងផ្នែកហាឌីសមិនបានដឹងរឿងនេះ ក៏វាមិនមែនជាស្តង់ដារសម្រាប់វាស់វែងលើស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ឡើយ ហើយអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកហាឌីសក៏មិនបានផ្តល់តម្លៃអ្វីដល់ការបញ្ជាក់របស់លោកដែរ។ អាល់ហាក៊ីម ខ្លួនឯងផ្ទាល់បានបញ្ជាក់ថា «សហ៊ីហ៍» ទៅលើហាឌីសរបស់ក្រុមមនុស្សមួយចំនួន ដែលលោកផ្ទាល់បានបញ្ជាក់នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ម៉ាត់ខុល» របស់លោកថា មិនអាចយកជាការបាន (មិនអាចយកជាភស្តុតាង) ឡើយ ហើយលោកថែមទាំងបានចោទប្រកាន់ពួកគេថាជាអ្នកកុហកទៀតផង។ នេះគឺដោយសារតែមូលដ្ឋាននៃការបញ្ជាក់ថា «សហ៊ីហ៍» របស់លោក គឺផ្អែកទៅលើភាពជាក់ស្តែងនៃខ្សែសង្វាក់អ្នករាយការណ៍ (សានាត) និងការដែលអ្នករាយការណ៍ទាំងនោះជាអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត (ស៊ីកាត)។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបលោកតែងតែនិយាយថា «សានាត សហ៊ីហ៍» (ខ្សែសង្វាក់អ្នករាយការណ៍ត្រឹមត្រូវ)។ ជាការពិតណាស់ វាត្រូវបានគេដឹងរួចមកហើយថា ភាពត្រឹមត្រូវនៃខ្សែសង្វាក់អ្នករាយការណ៍ (សានាត) គឺជាលក្ខខណ្ឌមួយក្នុងចំណោមលក្ខខណ្ឌទាំងឡាយនៃភាពត្រឹមត្រូវនៃហាឌីស ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាកត្តាដែលកំណត់ថាហាឌីសនោះត្រឹមត្រូវទាំងស្រុងនោះទេ ព្រោះថាហាឌីសមួយនឹងអាចចាត់ទុកថាត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) បាន លុះត្រាតែវាបំពេញគ្រប់លក្ខខណ្ឌដែលបានកំណត់។

ការកែតម្រូវរបស់អ៊ីបនូ ហ្សម (Ibn Hazm)

សុពលភាពនៃខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (សាន់ណាត) ការរួចផុតពីកំហុស (អ៊ិលឡះ) ការមិនមានភាពប្លែកខុសពីគេ (ស៊ូហ្ស៊ូ) និងការមិនមានភាពគួរឱ្យសង្ស័យ (នូការ៉ូ) ហើយអ្នករាយការណ៍នោះមិនត្រូវផ្ទុយពីអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ឬប្លែកពីពួកគេឡើយ។ រីឯហាឌីសនេះ ភាពប្លែកខុសពីគេ និងភាពគួរឱ្យសង្ស័យរបស់វាត្រូវបានបង្ហាញឱ្យឃើញ។ ការវាយតម្លៃរបស់ អ៊ីបនុ ហ្សម (Ibn Hazm) ពួកគេបាននិយាយថា៖ ចំពោះការវាយតម្លៃថាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ដោយ អប៊ូ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីបនុ ហ្សម នោះ វាពិតជាសមស្របនឹងគោលជំហររបស់គាត់ដែលតែងតែប្រកាន់យកអត្ថន័យខាងក្រៅ (ហ្សាហ៊ីរី) និងការមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះមូលហេតុ (អ៊ិលឡះ) ឬសញ្ញាណនានាដែលរារាំងដល់ការទទួលស្គាល់ភាពត្រឹមត្រូវនៃហាឌីស។ គាត់បានវាយតម្លៃថាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវទាំង [ដូចជា] ហាឌីសនេះ និងហាឌីសដទៃទៀតដែលមានភាពប្លែកខុសពីគេ និងភាពគួរឱ្យសង្ស័យ។ ដូច្នេះ ការដែលគាត់វាយតម្លៃហាឌីសដែលមានបញ្ហា (ម៉ូអាល់ឡះ) ថាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវ និងការបដិសេធចំពោះអ្នករាយការណ៍វា គឺប្រៀបដូចជាការដែលគាត់បដិសេធចំពោះអត្ថន័យ ការប្រៀបធៀប និងការវិនិច្ឆ័យដែលមូលដ្ឋានគ្រឹះ និងសាខាមានភាពស្មើគ្នាក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពទាំងអស់។ បុរសម្នាក់នេះបានវាយតម្លៃថាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវនូវអ្វីដែលអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសបានឯកភាពគ្នាថាវាខ្សោយ (ដូអ៊ីហ្វ) ហើយរឿងនេះមានភាពច្បាស់លាស់នៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់សម្រាប់អ្នកដែលពិចារណាវា។ មិនមែនគ្រប់អ្វីដែល អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ បានរាយការណ៍ក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» ហើយលោកនៅស្ងៀមចំពោះវា គឺសុទ្ធតែជាហាឌីសត្រឹមត្រូវសម្រាប់លោកនោះទេ (ព្រមទាំងឧទាហរណ៍បញ្ជាក់) ចំពោះពាក្យរបស់ពួកអ្នកដែលថា៖ «អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ បានរាយការណ៍វា ហើយលោកបានបង្កើតមហ្សហាប (គោលជំហរនីតិសាស្ត្រ) របស់លោកលើវា ហើយលោកនៅស្ងៀមមិនបានវាយតម្លៃថាវាខ្សោយ ដូច្នេះអ្វីដែលលោកនៅស្ងៀមក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» គឺសុទ្ធតែជាហាឌីសត្រឹមត្រូវសម្រាប់លោក»។ នេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះចំនួនបួន ដែលប្រសិនបើពួកយើងយល់ព្រមតាមអ្នក ក៏វានៅតែជាការសន្និដ្ឋានត្រឹមតែថា អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ យល់ថាវាត្រឹមត្រូវប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ ត្រូវបានជំទាស់ដោយអ្នកប្រាជ្ញដែលយើងបានលើកឡើងពីទស្សនៈរបស់ពួកគេក្នុងការវាយតម្លៃថាវាខ្សោយ និងការផ្តល់សក្ខីកម្មថាវាមានភាពគួរឱ្យសង្ស័យ ហើយវាមិនមែនជាពាក្យសម្តីរបស់រ៉សូល ﷺ ឡើយ។ នៅពេលដែល អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ និងអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសដទៃទៀតមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងហាឌីសមួយ នោះភស្តុតាងគឺជាអ្នកកាត់ក្តីរវាងពួកគេ ហើយពាក្យសម្តីរបស់លោកមិនមែនជាភស្តុតាងដែលត្រូវបង្ខំឱ្យអ្នកដទៃទទួលយកនោះទេ ដូចគ្នានឹងករណីដែលលោកខ្វែងគំនិតជាមួយអ្នកដទៃក្នុងបញ្ហាហ្វិកហ៍ហ៍ (នីតិសាស្ត្រ) អ៊ីចឹងដែរ ពាក្យសម្តីរបស់លោកមិនមែនជាភស្តុតាងសម្រាប់អ្នកដែលខ្វែងគំនិតជាមួយលោកឡើយ ប៉ុន្តែភស្តុតាងដែលដាច់ខាតគឺ «ភស្តុតាង» (ដាលីល) ខ្លួនឯង។ ប្រសិនបើពួកយើងយកភស្តុតាងបែបនេះមកតតាំងនឹងអ្នក អ្នកប្រាកដជានិយាយថា - ហើយពាក្យរបស់អ្នកនឹងត្រូវបានគេស្តាប់ - ថា៖ «ការវាយតម្លៃថាត្រឹមត្រូវរបស់ អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ ត្រូវបានជំទាស់ដោយការវាយតម្លៃថាខ្សោយរបស់ប្រាជ្ញទាំងនេះ ដូច្នេះវាមិនអាចជាភស្តុតាងបានឡើយ»។ ម្យ៉ាងទៀត ចំពោះមូលដ្ឋានគ្រឹះទីបួនដែលថា «អ្វីដែល អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ នៅស្ងៀមក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» គឺសុទ្ធតែជាហាឌីសត្រឹមត្រូវសម្រាប់លោក» នោះ មូលដ្ឋាននេះគឺគ្មានមូលដ្ឋានអ្វីទាំងអស់។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកប្រាជ្ញហាឌីសទាំងអស់សុទ្ធតែប្រឆាំងនឹងគំនិតនេះ។ អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ មិនបានដាក់លក្ខខណ្ឌថាត្រូវតែជាហាឌីសត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» របស់លោកឡើយ ហើយលោកក៏មិនបានកំណត់បែបនោះដែរ។ ក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» របស់លោក មានហាឌីសជាច្រើនដែលលោកត្រូវបានគេសួរអំពីវា ហើយលោកបានវាយតម្លៃថាវាខ្សោយដោយផ្ទាល់ និងបានបដិសេធវា។ ដូចជា៖ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អាឡាអ៊ូ ប៊ីន អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ ពីឪពុករបស់គាត់ ពី អប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ ក្នុងទម្រង់ម៉ារហ្វូអ៍ (ទៅដល់រ៉សូល) ថា៖ «នៅពេលដល់ពាក់កណ្តាលខែស៊ាំប៊ាន់ នោះចូរអ្នកទាំងឡាយឈប់កាន់សីលរហូតដល់ចូលខែរ៉ាម៉ាដន»។ ហ័រប៍ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ និយាយថា៖ «នេះគឺជាហាឌីសដែលគួរឱ្យសង្ស័យ (មូនការ) ហើយ អាឡាអ៊ូ មិនដែលរាយការណ៍ហាឌីសណាដែលគួរឱ្យសង្ស័យជាងនេះឡើយ» ហើយ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ ប៊ីន ម៉ាហ៍ឌី មិនដែលរាយការណ៍វាឡើយ។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសថា៖ «គ្មានការកាន់សីលសម្រាប់អ្នកដែលមិនបានតាំងចិត្តកាន់សីលតាំងពីពេលយប់»។ ម៉ៃមូនី បានសួរលោកអំពីវា លោកបានឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំប្រាប់អ្នកនូវអ្វីដែលខ្ញុំមានអំពីវា គឺគ្មានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ណាដែលល្អក្រៅពីវាជាហាឌីសពី អាយ៉ិសហ៍ និង ហ័ហ្វសូហ៍ នោះទេ» (លោកចង់មានន័យថា វាជាហាឌីសដែលឈប់ត្រឹមសហាបាត់ - ម៉ៅកូហ្វ)។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អប៊ូ ម៉ាត់តៅវ៉ាស់ ពីឪពុករបស់គាត់ ពី អប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ ក្នុងទម្រង់ម៉ារហ្វូអ៍ថា៖ «អ្នកណាដែលបំបែកសីលមួយថ្ងៃក្នុងខែរ៉ាម៉ាដនដោយគ្មានហេតុផល នោះការកាន់សីលពេញមួយជីវិតក៏មិនអាចជំនួសវាបានដែរ»។ លោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ មូហាន់ណា ដែលបានសួរលោកអំពីវាថា៖ «ខ្ញុំមិនស្គាល់ អប៊ូ ម៉ាត់តៅវ៉ាស់ និងមិនស្គាល់កូនប្រុសរបស់គាត់ឡើយ»។ - លោកបានរាយការណ៍ថា៖ «គ្មានការវូឌូសម្រាប់អ្នកដែលមិនបានរំលឹកឈ្មោះអល់ឡោះលើវា»។ អាល់ម៉ារវ៉ាហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ អប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ (អ៊ីមាំ អាហ្មាត់) មិនបានវាយតម្លៃថាវាត្រឹមត្រូវទេ ហើយលោកបាននិយាយថា៖ «គ្មានអ្វីនៅក្នុងរឿងនេះដែលបញ្ជាក់ថាត្រឹមត្រូវឡើយ»។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អាយ៉ិសហ៍ ថា៖ «ចូរប្រើប្រាស់ស្វាមីរបស់អ្នកឱ្យលាងសម្អាតដានលាមក និងទឹកនោម ព្រោះខ្ញុំមានការអៀនខ្មាសចំពោះពួកគេ ហើយរ៉សូល ﷺ ធ្លាប់ធ្វើវា»។ លោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ ហ័រប៍ ថា៖ «មិនមានហាឌីសណាមួយដែលត្រឹមត្រូវអំពីការលាងសម្អាតដោយទឹកឡើយ»។ គេសួរលោកថា៖ ចុះហាឌីសរបស់ អាយ៉ិសហ៍? លោកឆ្លើយថា៖ «វាមិនត្រឹមត្រូវទេ ព្រោះក្រៅពី កាតាដូ គ្មាននរណារាយការណ៍វាក្នុងទម្រង់ម៉ារហ្វូអ៍ឡើយ»។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អ៊ីរ៉ក់ ពី អាយ៉ិសហ៍ ថា៖ «ចូរផ្លាស់ប្តូរទីកន្លែងអង្គុយរបស់ខ្ញុំឆ្ពោះទៅរកទិសគីប្លះ»។ លោកបានវាយតម្លៃថាវាមានបញ្ហាដោយសារការដាច់ខ្សែសង្វាក់ (អ៊ីរសាល) ហើយលោកបានបដិសេធថា អ៊ីរ៉ក់ មិនដែលបានឮពី អាយ៉ិសហ៍ ឡើយ។ - លោកបានរាយការណ៍ពី ចាហ្វហ្វារ ប៊ីន ហ្ស៊ូបៃរ៍ ហើយលោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ អាល់ម៉ារវ៉ាហ្ស៊ី ថា៖ «វាគ្មានតម្លៃអ្វីឡើយ»។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសអំពីការវូឌូរបស់ព្យាការី ﷺ គឺលាងម្តងៗ ហើយលោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ មូហាន់ណា ថា៖ «ហាឌីសទាំងឡាយក្នុងរឿងនេះសុទ្ធតែខ្សោយ»។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី តាល់ហ៍ហ៍ ប៊ីន ម៉ូសហ្វិរ៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ថា ព្យាការី ﷺ បានជូតក្បាលរបស់លោក រហូតដល់ទៅផ្នែកខាងក្រោយក្បាល ហើយលោកបានបដិសេធវាក្នុងរាយការណ៍របស់ អប៊ូ ដាវូដ ដោយលោកនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនដឹងថាវាជាអ្វីទេ ហើយ អ៊ីបនុ អ៊ូយ៉ៃណូហ៍ ក៏ធ្លាប់បដិសេធវាដែរ»។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អាំរ៍ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ក្នុងទម្រង់ម៉ារហ្វូអ៍ថា៖ «បុរសណាម្នាក់ដែលប៉ះប្រដាប់ភេទរបស់ខ្លួន ត្រូវតែធ្វើការវូឌូ»។ លោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាស៊ីម អាល់អាន់តូគី ថា៖ «វាមិនមែនជាហាឌីសខ្លាំងទេ» ហើយហាក់ដូចជាលោកវាយតម្លៃថាវាខ្សោយ។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី ហ្សៃដ៍ ប៊ីន ខាលីដ អាល់ជូហៃនី ក្នុងទម្រង់ម៉ារហ្វូអ៍ថា៖ «អ្នកណាដែលប៉ះប្រដាប់ភេទរបស់ខ្លួន ត្រូវតែធ្វើការវូឌូ»។ មូហាន់ណា បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ អំពីវា លោកឆ្លើយថា៖ «វាមិនមែនជាហាឌីសត្រឹមត្រូវទេ ហាឌីសនេះគឺជាហាឌីសរបស់ក្រុមស្ត្រី»។ ខ្ញុំសួរថា៖ តើវាខុសពីផ្លូវណា? លោកឆ្លើយថា៖ «ពីផ្លូវរបស់ អ៊ីបនុ អ៊ីសហាក គាត់បានខុសក្នុងរឿងនេះ» ហើយលោកបានរាយការណ៍វាក្នុងសៀវភៅ «មូសណាត» តាមផ្លូវរបស់គាត់។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អាយ៉ិសហ៍ ក្នុងទម្រង់ម៉ារហ្វូអ៍អំពីការប៉ះប្រដាប់ភេទ ហើយលោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ មូហាន់ណា ថា៖ «វាមិនត្រឹមត្រូវទេ»។ - លោកបានរាយការណ៍ពី អាយ៉ិសហ៍ ថា៖ «ស្ត្រីម្នាក់បានលូកដៃពីក្រោយវាំងននដើម្បីហុចសំបុត្រទៅឱ្យរ៉សូល ﷺ នោះរ៉សូល ﷺ បានដកដៃលោកចេញ ហើយនិយាយថា៖ ខ្ញុំមិនដឹងថាវាជាដៃបុរស ឬដៃស្ត្រីឡើយ។ នាងឆ្លើយថា៖ ជាដៃស្ត្រី។ លោកនិយាយថា៖ ប្រសិនបើអ្នកជាស្ត្រី អ្នកគួរតែផ្លាស់ប្តូរក្រចករបស់អ្នកដោយប្រើហេនណា (ហ៊ីនណា)»។ លោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ ហាន់បាល ថា៖ «នេះគឺជាហាឌីសដែលគួរឱ្យសង្ស័យ (មូនការ)»។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ ក្នុងទម្រង់ម៉ារហ្វូអ៍ថា៖ «អ្នកណាដែលក្អួតដោយចេតនា ត្រូវតែសងសីល ហើយអ្នកណាដែលក្អួតដោយមិនបានតាំងចិត្ត មិនចាំបាច់សងសីលឡើយ»។ លោកបានវាយតម្លៃវាមានបញ្ហាក្នុងរាយការណ៍របស់ មូហាន់ណា និង អប៊ូ ដាវូដ។ អប៊ូ ដាវូដ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អ៊ីមាំ អាហ្មាត់ អំពីវា លោកឆ្លើយថា៖ «គ្មានអ្វីត្រឹមត្រូវក្នុងរឿងនេះទេ វាគ្រាន់តែជាករណីអ្នកដែលបរិភោគដោយភ្លេចខ្លួនខណៈពេលកំពុងកាន់សីល ព្រោះអល់ឡោះជាអ្នកផ្តល់អាហារ និងទឹកដល់គាត់»។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អ៊ីបនុ អាប់បាស ថា ព្យាការី ﷺ បានធ្វើការកោសឈាម (ហ៊ីចាម៉ូហ៍) ខណៈពេលកំពុងកាន់សីល។ លោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ មូហាន់ណា ដែលបានសួរលោកអំពីហាឌីសនេះថា៖ «វាមិនត្រឹមត្រូវទេ»។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អ៊ីបនុ អ៊ូម៉ារ ក្នុងទម្រង់ម៉ារហ្វូអ៍ថា៖ «អ្នកណាដែលទិញសម្លៀកបំពាក់ក្នុងតម្លៃដប់ឌីរហាំ ហើយក្នុងនោះមានមួយឌីរហាំជាប្រាក់ហារ៉ាម នោះការសឡាតរបស់គាត់នឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ដរាបណាគាត់នៅស្លៀកវា»។ អប៊ូ តូលីប បានសួរលោកអំពីហាឌីសនេះ លោកឆ្លើយថា៖ «វាគ្មានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ទេ»។ លោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ មូហាន់ណា ថា៖ «ខ្ញុំមិនស្គាល់ យ៉ាស៊ីដ ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ និង ហាស៊ីម អាល់អូកូស ឡើយ» ហើយលោកបានរាយការណ៍វាតាមផ្លូវរបស់ពួកគេទាំងពីរ។ - លោកបានរាយការណ៍ពី អាល់កាវ៉ារីរី ម៉ូអាហ្ស៍ ប៊ីន ម៉ូអាហ្ស៍ ពី អ័សអាប់ អាល់ហុមរ៉ូនី ពី អ៊ីបនុ ស៊ីរីន ពី អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ស៊ីគីក ពី អាយ៉ិសហ៍ ថា៖ «រ៉សូល ﷺ មិនដែលសឡាតដោយពាក់ស្បែកជើងរបស់យើង ឬស្បែកជើងកវែងរបស់យើងឡើយ»។ លោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់កូនប្រុសលោកគឺ អាប់ឌុលឡោះ ថា៖ «ខ្ញុំមិនដែលឮពី អ័សអាប់ នូវអ្វីដែលគួរឱ្យសង្ស័យជាងនេះឡើយ» ហើយលោកបានបដិសេធវាដោយការបដិសេធយ៉ាងខ្លាំង។ - លោកបានរាយការណ៍ហាឌីសពី អាលី ថា អាប់បាស បានសួររ៉សូល ﷺ អំពីការបង់ហ្សាកាត់មុនពេលកំណត់ ហើយលោកបានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើដូច្នេះ។ អាល់អាស្រាំ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ត្រូវបានគេលើកឡើងពីហាឌីសនេះ លោកបានវាយតម្លៃថាវាខ្សោយ ហើយនិយាយថា៖ «វាមិនមានតម្លៃអ្វីឡើយ» ទោះបីជាមហ្សហាបរបស់លោកគឺអនុញ្ញាតឱ្យបង់ហ្សាកាត់មុនពេលកំណត់ក៏ដោយ។ - លោក

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ឱ្យ៖ អំពីគោលការណ៍នៃមហ្សហាប (សាលាគំនិត) របស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ ប៊ីន ហាន់បាល (មានការលើកឡើងអំពី) ហាឌីសដែលផ្ទុយពីវា ហើយអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកហាឌីសបានរាយការណ៍ពី រ៉ាប៊ីអី ពីបុរសម្នាក់ដែលមិនត្រូវបានបញ្ចេញឈ្មោះថា៖ គាត់បាននិយាយថា ខ្ញុំបាននិយាយទៅកាន់គាត់ (អ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ) ថា៖ «លោកបានលើកឡើងវានៅក្នុងសៀវភៅ មូសណាត (Musnad)»។ គាត់បានឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមានបំណងដាក់ក្នុង មូសណាត នូវហាឌីសដែលល្បីល្បាញ ហើយខ្ញុំទុកឱ្យមនុស្សលោកស្ថិតនៅក្រោមការបិទបាំងរបស់អល់ឡោះ។ ប្រសិនបើខ្ញុំចង់ដាក់តែអ្វីដែលខ្ញុំយល់ថា សហ៊ីហ៍ (ត្រឹមត្រូវ) នោះ ខ្ញុំនឹងមិនរាយការណ៍ក្នុង មូសណាត នេះ ក្រៅពីហាឌីសមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែឱកូនប្រុសអើយ អ្នកដឹងពីវិធីសាស្ត្ររបស់ខ្ញុំក្នុង មូសណាត គឺខ្ញុំមិនបដិសេធហាឌីសដែលមានភាពខ្សោយ (ដអីហ្វ) នោះទេ ប្រសិនបើមិនមានហាឌីសផ្សេងទៀតក្នុងប្រធានបទនោះមកជំទាស់វា»។ នេះគឺជាការបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីគាត់ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) ថាគាត់បានចងក្រងក្នុងសៀវភៅនោះនូវហាឌីសសហ៊ីហ៍ និងហាឌីសដទៃទៀត។ អាប់ប៊ូ មូសា អាល់ម៉ាឌីនី បានយល់ឃើញថា រឿងនេះមានភាពស្មុគស្មាញ ហើយគាត់គិតថាវាជាពាក្យសម្តីដែលផ្ទុយគ្នា ដោយគាត់និយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនគិតថាវាត្រឹមត្រូវទេ ព្រោះវាជាពាក្យសម្តីដែលផ្ទុយគ្នា ដោយសារគាត់និយាយថា ខ្ញុំមិនបដិសេធហាឌីសដែលមានភាពខ្សោយ ប្រសិនបើមិនមានអ្វីមកជំទាស់វា ហើយគាត់ក៏និយាយអំពីហាឌីសនេះថា មានហាឌីសផ្សេងទៀតដែលផ្ទុយពីវា»។ គាត់បានបន្តថា៖ «ប្រសិនបើវាត្រឹមត្រូវ នោះប្រហែលជាវាធ្លាប់មានពីមុនមក រួចគាត់ក៏ដកហាឌីសដែលខ្សោយចេញ ព្រោះខ្ញុំបានស្វែងរកវាក្នុង មូសណាត តែមិនឃើញ»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ មិនមានភាពផ្ទុយគ្នានៅក្នុងពាក្យសម្តីរបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) នោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ នេះគឺជាគោលការណ៍គ្រឹះដែលគាត់បានកសាងមហ្សហាបរបស់គាត់។ គាត់មិនដែលដាក់អ្វីមួយឱ្យលើសពីហាឌីសសហ៊ីហ៍ជាដាច់ខាត មិនថាជាការអនុវត្ត ការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស) ឬពាក្យសម្តីរបស់សហាបះ (សាវ័ករបស់ព្យាការី) ឡើយ។ ប្រសិនបើក្នុងបញ្ហាមួយមិនមានហាឌីសសហ៊ីហ៍ ប៉ុន្តែមានហាឌីសដអីហ្វ (ខ្សោយ) ហើយមិនមានអ្វីមកជំទាស់វាទេ គាត់នឹងអនុវត្តតាមហាឌីសនោះ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានអ្វីដែលខ្លាំងជាងនេះមកជំទាស់ គាត់នឹងបោះបង់ហាឌីសដអីហ្វនោះចោល ដើម្បីយកអ្វីដែលខ្លាំងជាង។ ហើយប្រសិនបើក្នុងបញ្ហាមួយមានហាឌីសដអីហ្វ និងការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស) គាត់នឹងផ្តល់អាទិភាពដល់ហាឌីសដអីហ្វលើការប្រៀបធៀប។ ពាក្យថា «ដអីហ្វ» នៅក្នុងនិយមន័យរបស់គាត់ មិនមែនមានន័យដូចទៅនឹងនិយមន័យរបស់អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ គាត់ និងអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនៗ ចែកហាឌីសជាពីរប្រភេទគឺ សហ៊ីហ៍ និងដអីហ្វ ហើយហាឌីស ហាសាន់ (ល្អ) នៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់របស់ពួកគេ គឺស្ថិតនៅក្នុងប្រភេទដអីហ្វទៅតាមកម្រិតរបស់វា។ អ្នកដំបូងដែលគេដឹងថាបានបែងចែកហាឌីសជាបីប្រភេទគឺ អាប់ប៊ូ អ៊ីសា អាត់ទ័រមីហ្ស៊ី ហើយបន្ទាប់មកមនុស្សម្នាក៏បានដើរតាមគាត់។ ដូច្នេះ អ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ ផ្តល់អាទិភាពដល់ហាឌីសដអីហ្វ (ដែលគាត់ចាត់ទុកថាជា ហាសាន់) លើការប្រៀបធៀប ហើយគាត់មិនខ្វល់នឹងហាឌីសដែលខ្សោយខ្លាំង (វ៉ាហ៊ី) ដែលមិនអាចយកជាភស្តុតាងបាននោះទេ ថែមទាំងគាត់បានស្តីបន្ទោសអ្នកដែលយកហាឌីសបែបនោះមកធ្វើជាភស្តុតាងទៀតផង។ ប្រសិនបើគាត់មិនមានហាឌីសក្នុងបញ្ហាមួយ គាត់នឹងយកតាមពាក្យសម្តីរបស់សហាបះ ហើយគាត់មិនដែលជំទាស់នឹងពួកគេឡើយ។ ប្រសិនបើសហាបះមានការខ្វែងគំនិតគ្នា គាត់នឹងជ្រើសរើសយកមតិណាមួយដែលខ្លាំងជាងក្នុងចំណោមពួកគេ ហើយគាត់មិនដែលចេញក្រៅពីមតិរបស់ពួកគេឡើយ។ ហើយនៅពេលដែលសហាបះមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងបញ្ហាមួយ ជាទូទៅចម្លើយរបស់គាត់ក៏មានការខ្វែងគំនិតគ្នាដែរ ដោយមានការរាយការណ៍ពីគាត់ពីរ ឬច្រើនជាងនេះក្នុងបញ្ហានោះ។ ដូច្នេះ កម្រនឹងមានបញ្ហាណាមួយដែលសហាបះមានការខ្វែងគំនិតគ្នា ហើយគាត់មិនមានការរាយការណ៍ (មតិ) ក្នុងបញ្ហានោះណាស់។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ឱ្យ៖ សៀវភៅរបស់អាប៊ូមូសា អាល់ម៉ាឌីនី ស្តីពីគុណធម៌នៃមូស្ណាត អះម៉ាត់ និងលក្ខណៈពិសេសរបស់វា ព្រមទាំងការពិនិត្យកែតម្រូវលើវា អាល់ហ្វាហ្វីហ្ស (អ្នកប្រាជ្ញហាឌីស) អាប៊ូមូសា អាល់ម៉ាឌីនី បានតែងសៀវភៅមួយក្បាលដែលក្នុងនោះលោកបានរៀបរាប់ពីគុណធម៌នៃសៀវភៅ «មូស្ណាត» និងលក្ខណៈពិសេសរបស់វា។ លោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅនោះថា៖ «ភស្តុតាងមួយដែលបញ្ជាក់ថា អ្វីដែលអ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់ បានដាក់បញ្ចូលក្នុងសៀវភៅរបស់លោក គឺលោកបានមានការប្រុងប្រយ័ត្នយ៉ាងខ្លាំងទាំងផ្នែកសាន់ណាត (ខ្សែសង្វាក់អ្នករាយការណ៍) និងផ្នែកម៉ាត់ណាត (ខ្លឹមសារ) ហើយលោកមិនបានរាយការណ៍ក្នុងនោះឡើយ ក្រៅពីអ្វីដែលលោកយល់ថាត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍)»។ បន្ទាប់មក លោកបានលើកយកខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍របស់លោកទៅដល់អ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់ ក្នុងសៀវភៅមូស្ណាត ដោយលោកបាននិយាយថា៖ ម៉ូហាំម៉ាត់ ប៊ីន ហ្សាហ្វារ បានរាយការណ៍ប្រាប់យើង ពី ស៊ូអៃប៍ ពី អាប៊ូ តាយីហ៍ លោកបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាប៊ូ ហ្ស៊ូអ៍ រាយការណ៍ពី អាប៊ូ ហូរៃរ៉ោះ ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «អ៊ុំម៉ាត់របស់ខ្ញុំនឹងត្រូវវិនាសដោយសារក្រុមមនុស្សនេះពីកុលសម្ព័ន្ធគួរ៉ៃស៍»។ ពួកគេបានសួរថា៖ តើលោកប្រើឱ្យពួកយើងធ្វើដូចម្តេចទៅ ឱ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ? លោកបានឆ្លើយថា៖ «ប្រសិនបើមនុស្សម្នាបានឃ្លាតឆ្ងាយពីពួកគេ (នោះជារឿងល្អ)»។ អាប់ឌុលឡោះ បាននិយាយថា៖ ឪពុករបស់ខ្ញុំ (អ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់) បានប្រាប់ខ្ញុំក្នុងអំឡុងពេលដែលលោកឈឺរហូតដល់ស្លាប់ថា៖ «ចូរអ្នកកាត់ចោល (លុបចោល) ហាឌីសនេះចុះ ព្រោះវាផ្ទុយនឹងហាឌីសដទៃទៀតពីព្យាការី ﷺ» មានន័យថា ហាឌីសដែលបញ្ជាឱ្យ «ស្តាប់ និងគោរពតាម»។ អាប៊ូ មូសា បាននិយាយថា៖ ហាឌីសនេះ ទោះបីជាអ្នករាយការណ៍មានភាពគួរឱ្យទុកចិត្តក៏ដោយ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលខ្លឹមសាររបស់វាខុសប្លែកពីហាឌីសល្បីៗដទៃទៀត លោក (អ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់) បានបញ្ជាឱ្យលុបចោល។ នេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីអ្វីដែលយើងបានលើកឡើង ហើយវាក៏មានឧទាហរណ៍ស្រដៀងគ្នានេះជាច្រើនទៀត។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ នេះមិនមែនមានន័យថា រាល់ហាឌីសទាំងអស់ក្នុងសៀវភៅមូស្ណាត សុទ្ធតែត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) តាមទស្សនៈរបស់លោកនោះទេ។ ការដែលលោកបញ្ជាឱ្យលុបចោលហាឌីសនេះ ទោះបីជាវាមានខ្សែសង្វាក់ត្រឹមត្រូវ ដែលអ្នកប្រាជ្ញសហ៊ីហ៍បានកត់ត្រាក៏ដោយ គឺដោយសារតែលោកយល់ថាវាផ្ទុយនឹងហាឌីសដទៃទៀត និងផ្ទុយនឹងគោលការណ៍ដែលបានដឹងច្បាស់ពីស៊ូណាន់ន់របស់ព្យាការី ﷺ ដែលបញ្ជាឱ្យស្តាប់ គោរពតាម រក្សាភាពរួបរួម (ជះម៉ាអា) និងជៀសវាងការបែកបាក់ ឬការរស់នៅដាច់ដោយឡែក។ ដូចជាប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «ចូរស្តាប់ និងគោរពតាម ទោះបីជាទាសករជនជាតិអាប៊ីស៊ីនីត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកដឹកនាំលើអ្នកក៏ដោយ» និងប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលបែកចេញពីក្រុម (ជះម៉ាអា) ហើយស្លាប់ នោះការស្លាប់របស់គេគឺជាការស្លាប់បែបសម័យចាហ៊ីលីយ៉ា» និងប្រសាសន៍ថា៖ «សាតាំងនៅជាមួយមនុស្សម្នាក់ ហើយវានឹងនៅឆ្ងាយពីមនុស្សពីរនាក់»។ និងប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលបែកចេញពីក្រុម (ជះម៉ាអា) នោះគេបានដោះខ្សែចងនៃសាសនាឥស្លាមចេញពីករបស់គេ» និងប្រសាសន៍ថា៖ «មានរឿងបីយ៉ាងដែលបេះដូងរបស់មូស្លីមមិនអាចក្បត់បាន៖ ការធ្វើកិច្ចការដោយស្មោះត្រង់ចំពោះអល់ឡោះ, ការផ្តល់ដំបូន្មានល្អដល់អ្នកដឹកនាំ និងការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្រុមមូស្លីម ព្រោះការអង្វររបស់ពួកគេនឹងគ្របដណ្តប់លើពួកគេ» និងប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្រុម (ជះម៉ាអា) ព្រោះចចកតែងតែស៊ីចៀមដែលនៅឯកោ»។ និងហាឌីសត្រឹមត្រូវដទៃទៀតដែលបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្រុម (ជះម៉ាអា)។ ដូច្នេះ នៅពេលដែល អះម៉ាត់ បានឃើញហាឌីសមួយនេះផ្ទុយនឹងហាឌីសទាំងនេះ និងហាឌីសស្រដៀងគ្នា លោកក៏បានបញ្ជាឱ្យ អាប់ឌុលឡោះ លុបវាចោល។ ចំណែកអ្នកដែលយល់ថាវាត្រឹមត្រូវ ពួកគេបាននិយាយថា៖ នេះសំដៅលើពេលវេលានៃការកើតមានហ្វីតណាស់ (ភាពវឹកវរ) និងការប្រយុទ្ធគ្នាដណ្តើមអំណាច ចំណែកការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្រុម (ជះម៉ាអា) គឺសំដៅលើពេលវេលាដែលមានការឯកភាពគ្នា។ ដោយវិធីនេះ ទើបអាចផ្សះផ្សាហាឌីសរបស់ព្យាការី ﷺ ដែលលើកទឹកចិត្តឱ្យនៅដាច់ដោយឡែក និងជៀសវាងការប្រយុទ្ធគ្នា ជាមួយនឹងហាឌីសដែលលើកទឹកចិត្តឱ្យនៅជាមួយក្រុម។ ព្រោះស្ថានភាពមួយគឺនៅពេលដែលមានការបែកបាក់ និងការប្រយុទ្ធគ្នា ហើយស្ថានភាពមួយទៀតគឺនៅពេលដែលមានការឯកភាពគ្នា។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ សរុបមក ការដែលអ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់ បញ្ជាឱ្យលុបចោលហាឌីសនេះ មិនមែនមានន័យថា រាល់ហាឌីសដែលលោកបានរាយការណ៍ក្នុងមូស្ណាត សុទ្ធតែត្រឹមត្រូវតាមទស្សនៈរបស់លោកនោះទេ។ អាប៊ូ មូសា បាននិយាយថា៖ អ៊ីប៊ុន សាម៉ាក់ បាននិយាយថា ហាន់បាល់ ប៊ីន អ៊ីស្ហាក បានរាយការណ៍ប្រាប់យើងថា៖ អ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល់ បានប្រមូលពួកយើង (ខ្ញុំ, សាលីហ៍ និងអាប់ឌុលឡោះ) ហើយលោកបានអានសៀវភៅមូស្ណាតឱ្យពួកយើងស្តាប់ ហើយគ្មាននរណាក្រៅពីពួកយើងដែលបានឮវាពីលោកឡើយ។ លោកបាននិយាយទៅកាន់ពួកយើងថា៖ «នេះគឺជាសៀវភៅដែលខ្ញុំបានចងក្រងចេញពីហាឌីសចំនួន ៧៥០,០០០ ហាឌីស។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមមូស្លីមលើហាឌីសរបស់រ៉សូល ﷺ នោះចូរត្រឡប់ទៅរកសៀវភៅនេះចុះ ប្រសិនបើអ្នករកឃើញវានៅក្នុងនោះ នោះវាជាការល្អ បើមិនដូច្នោះទេ វាមិនមែនជាភស្តុតាងឡើយ»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ រឿងនេះ ហាន់បាល់ បានរៀបរាប់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់លោក ហើយវាជាការរាយការណ៍ដែលត្រឹមត្រូវដោយគ្មានការសង្ស័យ ប៉ុន្តែវាមិនបញ្ជាក់ថា រាល់អ្វីដែលលោកបានរាយការណ៍ក្នុងមូស្ណាត សុទ្ធតែត្រឹមត្រូវតាមទស្សនៈរបស់លោកនោះទេ។ ភាពខុសគ្នារវាងការនិយាយថា «ហាឌីសណាដែលគ្មានប្រភពក្នុងមូស្ណាត វាមិនមែនជាភស្តុតាង» និងការនិយាយថា «រាល់ហាឌីសក្នុងនោះសុទ្ធតែជាភស្តុតាង» គឺមានភាពខុសគ្នាឆ្ងាយ។ សម្តីរបស់លោកចង្អុលទៅចំណុចទីមួយ មិនមែនចំណុចទីពីរទេ។ អ្នកប្រាជ្ញហាឌីសមួយចំនួនបានយល់ថាវាជាបញ្ហាពិបាកពី អះម៉ាត់ ដោយពួកគេនិយាយថា៖ ក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) មានហាឌីសខ្លះដែលមិនមានក្នុងមូស្ណាត។ ចម្លើយចំពោះរឿងនេះគឺថា៖ ទោះបីជាសៀវភៅមូស្ណាតខ្វះខាតពាក្យពេចន៍ទាំងនោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានប្រភព និងឧទាហរណ៍ស្រដៀងគ្នា។ ចំណែកឯហាឌីសដែលមានខ្លឹមសារត្រឹមត្រូវ និងគ្មានការរិះគន់ ដែលគ្មានប្រភព ឬឧទាហរណ៍ក្នុងមូស្ណាតនោះ គឺស្ទើរតែរកមិនឃើញឡើយ។ ជំពូក គោលបំណងគឺថា ការដែល អះម៉ាត់ បានដកស្រង់ហាឌីសរបស់ ស៊ូហ្វយ៉ាន ប៊ីន ហូសៃន ពី អައްហ្សូហ្រី ស្តីពីការចូលរួមក្នុងការប្រណាំងសេះ (ការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់) មិនបានបញ្ជាក់ថាវាត្រឹមត្រូវតាមទស្សនៈរបស់លោកនោះទេ ហើយក៏មិនមែនមានន័យថាវាជាហាឌីសហាសាន់ (ល្អ) ដែរ។ ចំណែកឯការដែលមហ្សហាបរបស់លោកអនុវត្តតាមនោះ វាអាចមានពីរករណី៖ ករណីទីមួយ (ដែលច្បាស់ជាងគេ) គឺលោកផ្អែកលើគោលការណ៍របស់លោកដែលថា ប្រសិនបើហាឌីសដាយីហ្វ (ខ្សោយ) ហើយលោកមិនមានហាឌីសផ្សេងក្នុងប្រធានបទនោះមកជំទាស់ លោកនឹងយកហាឌីសនោះមកអនុវត្ត។ ករណីទីពីរ គឺលោកប្រហែលជាបានយកតាម សាអ៊ីដ ប៊ីន អាល់មូសៃយីប ក្នុងរឿងនោះ ដោយសារលោកមិនទាន់ឃើញភាពខ្សោយនៃសម្តីរបស់ សាអ៊ីដ។ អះម៉ាត់ គោរព សាអ៊ីដ ខ្លាំងណាស់ រហូតដល់លោកនិយាយថា៖ «គាត់គឺជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏អស្ចារ្យបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកជំនាន់តាប៊ីអ៊ីន»។ ជំពូក ចំណែកឯការដែលអ្នកនិយាយថា «អាដ-ដារ៉ូគូតនី បាននិយាយថា វាជាហាឌីសដែលត្រូវបានរក្សាទុក (ម៉ាហ្វហ្សូហ្ស) ពី អައްហ្សូហ្រី» ប្រសិនបើអ្នករៀបរាប់សម្តីរបស់លោកឱ្យពេញលេញ អ្នកនឹងឃើញការពិត។ យើងនឹងលើកយកសម្តីរបស់លោកមក៖ ក្នុងសៀវភៅ «អាល់អ៊ីឡាល» របស់លោក លោកត្រូវបានសួរអំពីហាឌីសរបស់ អ៊ីប៊ុន អាល់មូសៃយីប ពី អាប៊ូ ហូរៃរ៉ោះ ពីព្យាការី ﷺ ដែលថា «អ្នកណាដែលនាំសេះមួយចូលប្រណាំងជាមួយសេះពីរ...» លោកបានឆ្លើយថា៖ «សាអ៊ីដ ប៊ីន បាស៊ីរ រាយការណ៍ពី កូទូដោះ ពី សាអ៊ីដ ប៊ីន អាល់មូសៃយីប ពី អាប៊ូ ហូរៃរ៉ោះ ហើយគាត់បានយល់ច្រឡំក្នុងការនិយាយថា កូទូដោះ...»។ នេះគឺជាសម្តីរបស់លោក ហើយដូចដែលអ្នកឃើញស្រាប់ វាគ្មានការបញ្ជាក់ថាហាឌីសនោះត្រឹមត្រូវ ឬត្រូវបានរក្សាទុកតាមទស្សនៈរបស់លោកឡើយ។ ជំពូក ពួកគេបាននិយាយថា៖ ចំណែកឯការដែលអ្នកនិយាយថា «អាប៊ូ អះម៉ាត់ ប៊ីន អូដាយ បានបញ្ជាក់ថាវាមានប្រភព ហើយបានចាត់ទុកការរាយការណ៍របស់ សាអ៊ីដ ពី អាប៊ូ ហូរៃរ៉ោះ ថាត្រឹមត្រូវ» នោះអ្នកក៏បានជួបប្រទះបញ្ហាដូចគ្នានឹងសម្តីរបស់ អាដ-ដារ៉ូគូតនី ដែរ។ ប្រសិនបើអ្នករៀបរាប់សម្តីរបស់ អ៊ីប៊ុន អូដាយ ឱ្យពេញលេញ អ្នកនឹងឃើញថាវាមិនបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវ ឬភាពល្អនៃហាឌីសនោះឡើយ។ លោកបានលើកឡើងវាក្នុងសៀវភៅ «អាល់កាមីល» របស់លោក ដែលជាសៀវភៅដែលលោកតែងតែលើកឡើងនូវហាឌីសដែលត្រូវបានគេរិះគន់។ យើងនឹងលើកយកសម្តីរបស់លោកមក៖ លោកបាននិយាយក្នុងសៀវភៅរបស់លោកថា៖ «សាអ៊ីដ ប៊ីន បាស៊ីរ មានស្នាដៃតែងនិពន្ធនៅក្រុងដាម៉ាស... ហើយខ្ញុំមិនឃើញមានបញ្ហាអ្វីចំពោះអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពី សាអ៊ីដ ប៊ីន បាស៊ីរ នោះទេ ប្រហែលជាគាត់មានការយល់ច្រឡំខ្លះ ប៉ុន្តែហាឌីសភាគច្រើនរបស់គាត់គឺត្រឹមត្រូវ និងមានភាពស្មោះត្រង់»។ បន្ទាប់មកលោកបានរាយការណ៍ហាឌីសនោះ ហើយបាននិយាយថា៖ «នេះគឺជាការយល់ច្រឡំ... ហាឌីសពី អައްហ្សូហ្រី គឺត្រឹមត្រូវជាង...»។ ដូច្នេះ សម្តីរបស់ អ៊ីប៊ុន អូដាយ មិនបានបញ្ជាក់ថាហាឌីសនោះត្រឹមត្រូវតាមទស្សនៈរបស់លោកឡើយ។

ជំពូក

និងស៊ូហ្វ្យាន ប៊ីន អ៊ូយ៉ៃណាហ៍, មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាល់វ៉ាលីដ អាប់ហ្ស៊ូបៃឌី, បាក់រ ប៊ីន វ៉ាអ៊ីល និងអ្នកដទៃទៀត។ នេះមានន័យថា អាប់ហ្ស៊ូហ្រី បាននិយាយអំពីហាឌីសនេះថា៖ «ដំណឹងបានមកដល់ខ្ញុំថា អាយ៉ិសហ៍ និងហ័ហ្វសហ៍...»។ ពួកគេបានយល់ច្រឡំចំពោះស៊ូហ្វ្យាន ក្នុងការតភ្ជាប់ខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះ (វ៉ាសល់)។ ទោះបីជាមាន សាលីហ៍ ប៊ីន អាប់ប៊ី អាល់អាខ់ដារ និង ចាហ្វារ ប៊ីន ប៊ូក្វាន បានរាយការណ៍តាមក្រោយក៏ដោយ ក៏ហាឌីសនេះមិនមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់តាមរយៈការរាយការណ៍របស់ពួកគេទាំងពីរនោះទេ។ លោក ទិរមីហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានសួរ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អ៊ីស្មាអ៊ីល អំពីហាឌីសនេះ គាត់បានឆ្លើយថា៖ វាមិនមែនជាហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) នោះទេ»។ លោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន យ៉ះយ៉ា អាល់ហ្ស៊ូហាលី ក៏បានមានប្រសាសន៍ដូចគ្នានេះដែរ។ ជំពូក៖ លក្ខខណ្ឌនៃហាឌីសសហ៊ីហ៍ (ត្រឹមត្រូវ) ចំពោះពាក្យរបស់ពួកអ្នកដែលថា៖ «ហាឌីសនេះត្រឹមត្រូវ ព្រោះអ្នករាយការណ៍សុទ្ធតែជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្ត (ស៊ីកោះ) រហូតដល់ចប់» នោះ ចម្លើយចំពោះវាមានពីរចំណុច៖ ចំណុចទីមួយ៖ ដូចដែលបានលើកឡើងច្រើនដងមកហើយថា ការដែលអ្នករាយការណ៍ជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្ត គឺជាលក្ខខណ្ឌមួយក្នុងចំណោមលក្ខខណ្ឌនៃភាពត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) និងជាផ្នែកមួយនៃតម្រូវការរបស់វាប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ មិនមែនមានន័យថាគ្រាន់តែអ្នករាយការណ៍ជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្ត គឺត្រូវតែសម្រេចថាហាឌីសនោះត្រឹមត្រូវនោះទេ។ ការពន្យល់គឺថា៖ ការដែលអ្នករាយការណ៍គួរឱ្យទុកចិត្ត មានន័យថាគាត់ជាមនុស្សស្មោះត្រង់ មិននិយាយកុហកដោយចេតនា និងមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការបន្លំ (តាត់លីស) ក្នុងអ្វីដែលគាត់ដឹងថាជាការកុហកឬមិនពិត។ នេះគឺជាគុណសម្បត្តិមួយក្នុងចំណោមគុណសម្បត្តិដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងការទទួលយកពាក្យសម្តីរបស់អ្នករាយការណ៍។ ប៉ុន្តែ នៅមានគុណសម្បត្តិមួយទៀតគឺ «ការចងចាំ និងការរក្សាទុក» (ដាប់ត៍) ដែលមិនមែនជាមនុស្សដែលគេស្គាល់ថាជាអ្នកធ្វេសប្រហែស ឬច្រឡំច្រើននោះទេ។ ចំណុចទីពីរ៖ គឺការដែលអ្នករាយការណ៍មិនធ្វើអ្វីដែលផ្ទុយពីអ្នកដទៃ (មិនសាហ្ស)។ គឺគាត់មិនរាយការណ៍អ្វីដែលផ្ទុយពីអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្តជាងគាត់ ឬធំជាងគាត់នោះទេ ហើយក៏មិនរាយការណ៍អ្វីដែលគ្មានអ្នកណាម្នាក់រាយការណ៍តាមគាត់ដែរ។ នេះមិនមែនជាករណីដែលគេអាចទទួលយកបានពីអ្នកដូចជា៖ អាប់ហ្ស៊ូហ្រី, អាំរ ប៊ីន ឌីណារ, សាអ៊ីដ ប៊ីន អាល់មូសៃយីប, ម៉ាលីក, ហាំម៉ាត ប៊ីន ហ្សៃដ៍, ស៊ូហ្វ្យាន ប៊ីន អ៊ូយ៉ៃណាហ៍ និងអ្នកស្រដៀងគ្នានេះឡើយ។ ព្រោះថា មនុស្សទូទៅទទួលយកការរាយការណ៍ដាច់ដោយឡែករបស់មេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាំ) ទាំងនេះ ក្នុងអ្វីដែលគ្មានអ្នកណារាយការណ៍តាម គឺដោយសារតែឋានៈដែលអល់ឡោះបានប្រទានដល់ពួកគេ ទាំងផ្នែកភាពជាមេដឹកនាំ ការចេះដឹងច្បាស់លាស់ និងការចងចាំដ៏ល្អ។ ចំណែកឯអ្នកដូចជា ស៊ូហ្វ្យាន ប៊ីន ហូសៃន, សាអ៊ីដ ប៊ីន បាស៊ីរ, ចាហ្វារ ប៊ីន ប៊ូក្វាន, សាលីហ៍ ប៊ីន អាប់ប៊ី អាល់អាខ់ដារ និងអ្នកស្រដៀងគ្នានេះវិញ ប្រសិនបើម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេរាយការណ៍អ្វីមួយដាច់ដោយឡែកដែលគ្មានអ្នកណារាយការណ៍តាម នោះមេដឹកនាំផ្នែកហាឌីសនឹងមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះវាឡើយ។ ហើយប្រសិនបើពួកគេរាយការណ៍អ្វីដែលផ្ទុយពីអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត នោះវានឹងកាន់តែខ្សោយទៅៗ។ តើធ្វើដូចម្តេចទើបអាចយកការរាយការណ៍របស់ពួកគេ ទៅដាក់មុនការរាយការណ៍របស់ ម៉ាលីក, អាល់លៃស៍, យូណុស, អូកៃល៍, ស៊ូអៃប៍, មូអាំម៉ារ, អាល់អូហ្សៃអាយ, ស៊ូហ្វ្យាន, យ៉ះយ៉ា ប៊ីន សាអ៊ីដ, អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ ប៊ីន ម៉ាហ៍ឌី និងអ្នកស្រដៀងគ្នានេះបាន? នេះគឺជាអ្វីដែលអ្នកដែលមានចំណេះដឹងផ្នែកហាឌីស និងមូលហេតុនៃភាពខ្សោយរបស់វា (អ៊ីឡាល) មិនមានការសង្ស័យឡើយ។ សូមអល់ឡោះប្រទានជោគជ័យ។ ជំពូក៖ តើការបន្ថែមរបស់អ្នករាយការណ៍ដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត (ហ្ស៊ីយ៉ាទុល ស៊ីកោះ) អាចទទួលយកបានដែរឬទេ? ពួកគេបាននិយាយថា៖ «ចំពោះពាក្យរបស់អ្នកដែលថា កម្រិតខ្ពស់បំផុតនៃមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យហាឌីសខ្សោយ គឺការបញ្ឈប់ត្រឹម សាអ៊ីដ ប៊ីន អាល់មូសៃយីប (ម៉ូក្វហ្វ) នោះ វាមិនមែនជាឧបសគ្គដល់ភាពត្រឹមត្រូវរបស់វាឡើយ។ ហាឌីសអាចនឹងស្ថិតនៅជាមួយអ្នករាយការណ៍ក្នុងទម្រង់ដែលលើកទៅដល់ព្យាការី (ម៉ារហ្វូ) បន្ទាប់មកគាត់ក៏ផ្តល់ដីកាដោយពាក្យសម្តីរបស់គាត់ផ្ទាល់ ដូច្នេះគេក៏រាយការណ៍ពីគាត់ក្នុងទម្រង់បញ្ឈប់ (ម៉ូក្វហ្វ)។ ដូច្នេះ មិនមានភាពផ្ទុយគ្នារវាងការរាយការណ៍ទាំងពីរនោះទេ»។ ចម្លើយគឺថា៖ វិធីសាស្ត្រនេះមិនអាចទទួលយកបានជាដាច់ខាត ហើយក៏មិនអាចបដិសេធបានជាដាច់ខាតដែរ។ វាត្រូវតែទទួលយកក្នុងករណីខ្លះ បដិសេធក្នុងករណីខ្លះ និងផ្អាកការសម្រេចក្នុងករណីខ្លះ។ ប្រសិនបើមេដឹកនាំដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត និងមានភាពច្បាស់លាស់បានរាយការណ៍ហាឌីសក្នុងទម្រង់លើកទៅដល់ព្យាការី (ម៉ារហ្វូ) ឬមានខ្សែសង្វាក់ពេញលេញ (មូសណាត) ហើយមានអ្នកដែលមិនស្មើនឹងពួកគេមកផ្ទុយពីពួកគេ ឬមានម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេរាយការណ៍ដាច់ដោយឡែកដោយបញ្ឈប់ (ម៉ូក្វហ្វ) ឬកាត់ផ្តាច់ (មួរសាល់) នោះ នេះមិនមែនជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យហាឌីសខ្សោយ ឬប៉ះពាល់ដល់វាឡើយ ហើយការសម្រេចគឺស្ថិតនៅលើអ្នកដែលរាយការណ៍ក្នុងទម្រង់លើកទៅដល់ព្យាការី (ម៉ារហ្វូ)។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើករណីនេះដូចជាហាឌីសរបស់ ស៊ូហ្វ្យាន ប៊ីន ហូសៃន និងអ្នកស្រដៀងគ្នានេះ នោះគេនឹងមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះគាត់ ឬអ្នកដែលផ្ទុយពីពួកគេក្នុងការបញ្ឈប់ ឬកាត់ផ្តាច់ហាឌីសនោះឡើយ។ ហាឌីសនឹងមិនក្លាយជាហាឌីសដែលលើកទៅដល់ព្យាការី (ម៉ារហ្វូ) ឬមានខ្សែសង្វាក់ពេញលេញ (មូសណាត) ដោយសារតែការរាយការណ៍របស់ពួកគេឡើយ។ មេដឹកនាំផ្នែកហាឌីសទាំងអស់សុទ្ធតែមានគោលជំហរដូចនេះ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើអ្នករាយការណ៍ដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត និងជាមេដឹកនាំក្នុងចំណោមសិស្សរបស់ អាប់ហ្ស៊ូហ្រី តែងតែរាយការណ៍ពីគាត់ក្នុងទម្រង់បញ្ឈប់ត្រឹម សាអ៊ីដ (ម៉ូក្វហ្វ) ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេរាយការណ៍ក្នុងទម្រង់លើកទៅដល់ព្យាការី (ម៉ារហ្វូ) សូម្បីតែម្តង ទាំងដែលពួកគេជាអ្នកចងចាំហាឌីសរបស់ អាប់ហ្ស៊ូហ្រី បានយ៉ាងល្អ និងមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ក្នុងការបែងចែករវាងហាឌីសដែលលើកទៅដល់ព្យាការី, បញ្ឈប់, កាត់ផ្តាច់ និងមានខ្សែសង្វាក់ពេញលេញនោះ... បន្ទាប់មកក៏មានអ្នកដែលមិនធ្លាប់ស្ថិតក្នុងកម្រិតដូចពួកគេ មិនស្មើនឹងពួកគេក្នុងការចងចាំ ការច្បាស់លាស់ ការជិតស្និទ្ធជាមួយ អាប់ហ្ស៊ូហ្រី និងការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះហាឌីសរបស់គាត់ មកធ្វើការផ្ទុយពីពួកគេ ហើយបន្ថែមការតភ្ជាប់ ឬការលើកទៅដល់ព្យាការី... នោះអ្នករិះគន់ផ្នែកហាឌីស និងអ្នកជំនាញផ្នែកមូលហេតុនៃហាឌីស នឹងមិនមានការសង្ស័យឡើយចំពោះការខុសឆ្គង និងការធ្វេសប្រហែសរបស់គាត់។ ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ មិនមានផ្លូវណាដែលត្រូវសម្រេចថាហាឌីសនោះត្រឹមត្រូវឡើយ។ នេះគឺជាបញ្ហាដែលអ្នកជំនាញមានការយល់ដឹង និងមានអារម្មណ៍ដឹងដោយផ្ទាល់ ពួកគេមិនបោះបង់វាចោលដើម្បីជជែកវែកញែកជាមួយអ្នកដែលចង់ជជែកនោះទេ។

គាត់គឺជាអ្នកដែលស្និទ្ធស្នាលបំផុតជាមួយលោក (អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក) ហើយជាអ្នកដែលនៅជាប់ជាមួយលោកច្រើនជាងគេបំផុត ព្រមទាំងជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់ជាងគេអំពីពាក្យសម្តី និងការវិនិច្ឆ័យ (ហ្វត្វា) របស់លោក លើសពីអ្នកដទៃ ទោះបីជាលោកមិនបានបោះបង់ចោលអ្នកដទៃទៀត ដោយសារតែចំណេះដឹង ភាពទុកចិត្ត និងភាពស្មោះត្រង់របស់ពួកគេក៏ដោយ។ ថ្នាក់នៃក្រុមអ្នកប្រាជ្ញសហការីរបស់អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក នៅពេលដែលអ្នកប្រាជ្ញដូចជា អាល់-អូហ្សៃអាយ (អាល់-Awza'i), អាល់-វ៉ាលីដ ប៊ីន មូស្លីម, អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន ប៊ីន ម៉ាហ៍ឌី, អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់, អាប់ឌុល ម៉ាជីដ ប៊ីន អាប់ឌុល អាហ្ស៊ីហ្ស, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អាល់-មូបានក់, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ូស្មង់ (ដែលគេស្គាល់ថាជា អាប់ដាន់), កាឌី អាប៊ូ យូស៊ូហ្វ, មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាល់-ហាសាន់, អ័ដ-ដាហាក់ ប៊ីន មូខលឡាដ, ហ៊ីសាម ប៊ីន អាំម៉ារ, យ៉ះយ៉ា ប៊ីន សាអ៊ីដ, យូណូស ប៊ីន យ៉ាហ្ស៊ីដ ឬអ្នកដែលមានកម្រិតស្មើនឹងពួកគេ ឬទាបជាងពួកគេ បានរាយការណ៍ពីអ្វីដែលផ្ទុយពីអ្វីដែលបានរាយការណ៍ដោយ អ៊ីបនូ អាល់-កាស៊ីម, អ៊ីបនូ វ៉ាហ៍ប, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ណាហ៊្វី, យ៉ះយ៉ា ប៊ីន យ៉ះយ៉ា, អ៊ីបនូ ប៊ូកៃរ, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន មូស្លាម៉ា, អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ណាហ៊្វី, អាប៊ូ មូសអាប់ និងអ៊ីបនូ អាប់ឌុល ហាកាម នោះ (ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញម៉ាលិកគី) មិនបានយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការរាយការណ៍របស់ពួកគេឡើយ ហើយចាត់ទុកវាថាជាការរាយការណ៍ដែលខុសប្រក្រតី (សាហ្ស)។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ «ក្រុមនេះ (អ្នកដែលនៅជិតស្និទ្ធនឹងអ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក) គឺដឹងច្បាស់ជាងគេអំពីអ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក ហើយជាអ្នកដែលនៅជាប់ជាមួយលោកជាងគេ និងដឹងច្បាស់ជាងគេអំពីមហ្សហាបរបស់លោក លើសពីអ្នកដទៃ»។ រហូតដល់ពួកគេមិនចាត់ទុកការរាយការណ៍របស់បុគ្គលណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ (ក្រុមទីមួយ) ថាជាការខ្វែងគំនិតគ្នានោះទេ ហើយពួកគេក៏មិនលើកយកវាមកនិយាយដែរ លើកលែងតែក្នុងន័យដើម្បីស្វែងយល់ ឬដើម្បីដកស្រង់នូវទស្សនៈប្លែកៗប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ ពួកគេមិនទទួលយកគ្រប់ការរាយការណ៍ពីអ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក ពីអ្នកណាក៏ដោយ ទោះបីជាអ្នកនោះជាអ៊ីម៉ាមដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ស្មើនឹងអ៊ីបនូ អាល់-កាស៊ីម ឬខ្ពស់ជាងនេះក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើ អ៊ីបនូ អាល់-កាស៊ីម រាយការណ៍អ្វីមួយ ហើយអ្នកដទៃទៀតក៏រាយការណ៍ពីអ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក នូវអ្វីដែលផ្ទុយគ្នា នោះពួកគេនឹងផ្តល់អាទិភាពដល់ការរាយការណ៍របស់ អ៊ីបនូ អាល់-កាស៊ីម ហើយចាត់ទុកវាថាជាការត្រឹមត្រូវជាង រួចក៏អនុវត្តតាមនោះ ដោយបោះបង់ចោលអ្វីដែលក្រៅពីនេះ។ ថ្នាក់នៃក្រុមអ្នកប្រាជ្ញសហការីរបស់អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ ហើយក៏ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះក្រុមអ្នកប្រាជ្ញសហការីរបស់អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ នៅពេលដែល កាឌី អាប៊ូ យូស៊ូហ្វ បានរាយការណ៍ជូនពួកគេ...

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ [អំពីការចាត់ថ្នាក់កូនសិស្សរបស់អ៊ីម៉ាម ស៊ីហ្វៃ] ដូចគ្នានេះដែរ កូនសិស្សរបស់អ៊ីម៉ាម ស៊ីហ្វៃ គឺពួកគេទទួលយកតែអ្វីដែលបានរាយការណ៍ពីលោកតាមរយៈ រ៉ាប៊ី (Ar-Rabi'), មូហ្សានី (អាល់-Muzani), ប៊ូអ៊ីទី (អាល់-Buwayti), ហារម៉ាឡា (Harmalah) និងអ្នកដែលមានកម្រិតដូចពួកគេប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើមានអ្នកដទៃទៀតដែលស្ថិតក្នុងកម្រិតដូចគ្នា ឬខ្ពស់ជាងពួកគេ បានរាយការណ៍ពីលោកនូវអ្វីដែលផ្ទុយពីការរាយការណ៍របស់ក្រុមខាងលើ ពួកគេនឹងមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការរាយការណ៍នោះឡើយ ដូចជាករណីរបស់ អាប់ប៊ូ ថោរ (Abu Thawr), អ៊ីបនូ អាប់ឌីល ហាកាំ (Ibn Abd អាល់-Hakam) និងហ្សាហ្វារ៉ានី (Az-Za'farani) ជាដើម។ ពួកគេនិយាយថា៖ «ក្រុមខាងលើ (ក្រុមទីមួយ) គឺដឹងច្បាស់ជាងអំពីមហ្សហាប់របស់លោក ហើយមហ្សហាប់របស់លោក គឺអ្វីដែលពួកគេបានរៀបរាប់ពីលោក មិនមែនអ្វីដែលអ្នកទាំងនេះបានរៀបរាប់នោះទេ។» ផ្ទុយទៅវិញ អ្វីដែលលោក ទិរមីហ្ស៊ី (At-Tirmidhi) បានដកស្រង់ពីលោកនៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ដោយមានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) ដែលត្រឹមត្រូវបំផុត ក៏ដូចជា អ៊ីបនូ អាប់ឌីល បារ (Ibn Abd អាល់-Barr) និងអ្នកដទៃទៀតដែលរៀបរាប់ពីទស្សនៈរបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញ ពួកគេមិនបានចាត់ទុកវាឱ្យស្ថិតក្នុងកម្រិតដូចអ្វីដែលក្រុមខាងលើបានរៀបរាប់ពីលោកនោះទេ ហើយជាទូទៅពួកគេមិនចាត់ទុកវាជាការខ្វែងគំនិតគ្នានោះឡើយ។ [ការចាត់ថ្នាក់កូនសិស្សរបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ] ដូចគ្នានេះដែរ កូនសិស្សរបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ (Ahmad) នៅពេលដែលមានអ្នករាយការណ៍ម្នាក់បានរាយការណ៍ពីលោកដោយឡែកពីគេ ពួកគេនឹងពិភាក្សាអំពីវា ហើយនិយាយថា៖ «បុគ្គលនេះបានរាយការណ៍វាដោយឡែកពីគេ»។ ពួកគេស្ទើរតែមិនចាត់ទុកវាជាការរាយការណ៍ (ដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត) លើកលែងតែមានការយោគយល់ខ្លះៗប៉ុណ្ណោះ ហើយពួកគេមិនចាត់ទុកវាជាការជំទាស់ទៅនឹងការរាយការណ៍របស់ក្រុមភាគច្រើនដែលរាយការណ៍ពីលោកឡើយ។ រឿងនេះមានបង្ហាញនៅក្នុងសៀវភៅរបស់ពួកគេ ដោយពួកគេនិយាយថា៖ «អាប់ប៊ូ តូលីប (Abu Talib) ឬបុគ្គលនេះបានរាយការណ៍រឿងនេះដោយឡែកពីគេ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ក្រៅពីគាត់បានរាយការណ៍វាឡើយ»។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលមានការរាយការណ៍ពីលោកដែលមិនមែនមកពី សាលីហ៍ (Salih), អាប់ឌូឡោះ (Abdullah), ហាន់បាល (Hanbal), អាប់ប៊ូ តូលីប (Abu Talib), ម៉ៃមូនី (អាល់-Maymuni), កូសាច (អាល់-Kawraj), អ៊ីបនូ ហានី (Ibn Hani), ម៉ារវ៉ាហ្ស៊ី (អាល់-Marwazi), អាសរ៉ាម (អាល់-Athram), អ៊ីបនូ កាស៊ីម (Ibn អាល់-Qasim), មូហាំម៉ាដ ប៊ីន មូហ្ស៊ីស (Muhammad អ៊ីប៊ីន Mushaysh), មូសាន់ណា ប៊ីន ហ្សាមិ (Muthanna អ៊ីប៊ីន Jami'), អាហ្មេដ ប៊ីន អាសរ៉ាម (Ahmad អ៊ីប៊ីន Asram), ប៊ីស្រ៍ ប៊ីន មូសា (Bishr អ៊ីប៊ីន Musa) និងអ្នកដែលមានកម្រិតដូចពួកគេពីក្នុងចំណោមកូនសិស្សជាន់ខ្ពស់របស់លោក ពួកគេនឹងចាត់ទុកវាជារឿងចម្លែកខ្លាំងណាស់ ទោះបីជាអ្នករាយការណ៍នោះជាអ៊ីម៉ាមដែលគួរឱ្យទុកចិត្តក៏ដោយ។ នេះគឺដោយសារតែពួកគេមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់បំផុតក្នុងការផ្ទេរមហ្សហាប់របស់លោក និងការទទួលយកការរាយការណ៍ពីអ្នកដែលរាយការណ៍ពីលោកក្នុងចំណោមអ្នករក្សាគម្ពីរ (ហ្វាហ្វីហ្ស) ដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត។ ពួកគេមិនកំណត់ការរក្សាមហ្សហាប់របស់លោកទៅលើអ្នករាយការណ៍ជាក់លាក់ណាមួយដូចដែលក្រុមដទៃទៀតធ្វើនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើការរាយការណ៍មួយពីលោកមានភាពត្រឹមត្រូវចំពោះពួកគេ ពួកគេនឹងរៀបរាប់វា ទោះបីជាពួកគេចាត់ទុកវាជាការរាយការណ៍ដែលខុសប្លែក (សាហ្ស) ប្រសិនបើវាផ្ទុយពីអ្វីដែលកូនសិស្សរបស់លោកបានរាយការណ៍ក៏ដោយ។ [ការវិលត្រឡប់ទៅរកការបន្ថែមនៃអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត] ប្រសិនបើរឿងនេះកើតឡើងក្នុងការផ្ទេរមហ្សហាប់របស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញ ទាំងដែលវាជាការអនុញ្ញាត ហើយថែមទាំងកើតឡើងពីពួកគេនូវការចេញហ្វត្វាដោយយោបល់មួយ រួចហើយពួកគេក៏ចេញហ្វត្វាដោយយោបល់ផ្សេងទៀតដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូរការវិនិច្ឆ័យ (អ៊ីជទីហាត) របស់ពួកគេ ហើយនៅក្នុងការរាយការណ៍របស់អ្នកដែលរាយការណ៍ដោយឡែកពីគេនោះ មិនមានអ្វីដែលបង្ខំឱ្យចាត់ទុកថាគាត់ខុសនោះទេ ព្រោះថាវាអាចមានការខ្វែងគំនិតគ្នានៅក្នុងចម្លើយរបស់ពួកគេចំពោះបញ្ហាជាច្រើន។ ចុះទម្រាំតែពួកអ៊ីម៉ាមនៃហាស៊ីស (អ្នកប្រាជ្ញហាស៊ីស) ចំពោះ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ ដែលពាក្យសម្តីរបស់លោកមិនមានការផ្ទុយគ្នា និងមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាផងនោះ? តើពួកគេមិនមានហេតុផលសមរម្យជាងអ្នកក្នុងការបដិសេធហាស៊ីស ឬការបន្ថែមដែលអ្នករាយការណ៍របស់វាបានផ្ទុយពីអ្នកដទៃ ឬរាយការណ៍ដោយឡែកពីគេ ឬខុសប្លែកពីមនុស្សទូទៅនោះឬ? ជាពិសេសនៅពេលដែលការខិតខំប្រឹងប្រែង និងការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការរក្សាហាស៊ីសរបស់ រ៉សូល ﷺ និងការរិះគន់អ្នករាយការណ៍របស់វា មានកម្រិតខ្ពស់ជាងការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការរក្សាមហ្សហាប់របស់ពួកអ៊ីម៉ាម និងការបែងចែកអ្នករាយការណ៍ពីពួកគេទៅទៀត។ ហើយនៅពេលដែលអ្នកដែលមិនមែនជាអ្នកមហ្សហាប់ ប៉ុន្តែជាអ្នកដែលមានភាពច្បាស់លាស់ ការគ្រប់គ្រង និងការចងចាំល្អ បានរាយការណ៍ពីអ៊ីម៉ាមនូវអ្វីដែលផ្ទុយពីអ្វីដែលអ្នកមហ្សហាប់បានរាយការណ៍ អ្នកទាំងឡាយតែងតែនិយាយថា៖ «អ្នកមហ្សហាប់ដឹងច្បាស់ជាងអំពីមហ្សហាប់របស់លោក និងគ្រប់គ្រងវាបានល្អជាង»។ ដូច្នេះ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិននិយាយដូចគ្នានេះចំពោះហាស៊ីសរបស់សៃឃ៍ (គ្រូ) នៅពេលដែលកូនសិស្សរបស់លោកដែលស្គាល់ហាស៊ីសរបស់លោកបានរាយការណ៍អ្វីមួយ ហើយមានអ្នកដែលរាយការណ៍ដោយឡែកពីគេ និងផ្ទុយពីពួកគេ ដែលពួកគេទាំងនោះជាអ្នកដែលជិតស្និទ្ធនឹងសៃឃ៍ជាង និងស្គាល់ហាស៊ីសរបស់លោកជាងថា៖ «អ្នកទាំងនេះស្គាល់ហាស៊ីសរបស់លោកជាងអ្នកដែលរាយការណ៍ដោយឡែកពីគេ និងខុសប្លែកពីគេនេះ»? ហើយមានតែអល់ឡោះទេដែលផ្តល់ជោគជ័យ។ [ជំពូក៖ ការពន្យល់អំពីភស្តុតាងនៃហាស៊ីសចំពោះចំណុចដែលមានការខ្វែងគំនិតគ្នា] ពួកគេបាននិយាយថា៖ នេះគឺជាចម្លើយចំពោះហាស៊ីសពីផ្នែកខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ (សាន់ណាត)។ ចំណែកឯចម្លើយចំពោះវាពីផ្នែកអត្ថន័យវិញ យើងនឹងចុះសម្រុងជាមួយអ្នក ហើយទទួលស្គាល់ភាពត្រឹមត្រូវនៃហាស៊ីសនេះ ហើយយើងនឹងបង្ហាញថាវាមិនមែនជាភស្តុតាងសម្រាប់អ្នកក្នុងការកំណត់លក្ខខណ្ឌ «មូហាល់លីល» (អ្នកដែលចូលរួមដើម្បីធ្វើឱ្យការភ្នាល់ក្លាយជាហាឡាល) តាមរបៀបដែលអ្នកបានលើកឡើងនោះឡើយ។ ហើយថាពាក្យសម្តីរបស់វាមិនបង្ហាញពីការកំណត់លក្ខខណ្ឌនេះទេ ហើយក៏មិនបង្ហាញពីការអនុញ្ញាតឱ្យវាដែរ។ ព្រោះថាមានទស្សនៈចំនួនបួនដែលធ្វើឱ្យវា (ការប្រណាំង) ក្លាយជា «មូហាល់លីល»៖ ទីមួយគឺពួកគេទាំងពីរចេញដំណើរព្រមគ្នា, ទីពីរគឺគាត់ (មូហាល់លីល) មិនចេញអ្វីទាំងអស់, ទីបីគឺពួកគេមានគ្នាបីនាក់ឬច្រើនជាងនេះ, និងទីបួនគឺគាត់នឹងទទួលបានរង្វាន់ប្រសិនបើគាត់ឈ្នះ ហើយមិនខាតបង់អ្វីប្រសិនបើគាត់ចាញ់។ ដូច្នេះ សូមឱ្យអល់ឡោះជួយផង! តើបញ្ហាទាំងនេះត្រូវបានដកស្រង់ចេញពីហាស៊ីសដោយរបៀបណា? ហើយដោយភស្តុតាងមួយណាដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបញ្ជាក់វា? ព្រោះអ្វីដែលពាក្យសម្តីរបស់វាបង្ហាញគឺថា ប្រសិនបើមនុស្សពីរនាក់ប្រណាំងគ្នា ហើយមានមនុស្សទីបីមកចូលរួមជាមួយពួកគេ។ ប្រសិនបើគាត់ដឹងច្បាស់ពីខ្លួនឯងថាគាត់នឹងឈ្នះពួកគេទាំងពីរ នោះវាគឺជាការលេងល្បែង (កូម៉ារ) ព្រោះគាត់ចូលរួមដោយដឹងច្បាស់ថាគាត់នឹងស៊ីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេទាំងពីរ។ ហើយប្រសិនបើគាត់ចូលរួមជាមួយពួកគេដោយមិនប្រាកដថាគាត់នឹងឈ្នះ ប៉ុន្តែគាត់សង្ឃឹមដូចអ្វីដែលពួកគេសង្ឃឹម និងខ្លាចដូចអ្វីដែលពួកគេខ្លាច នោះគាត់ក៏ដូចជាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេដែរ ហើយការដែលគាត់ស៊ីទ្រព្យសម្បត្តិប្រសិនបើគាត់ឈ្នះពួកគេ ក៏មិនមែនជាការលេងល្បែងដែរ។ ព្រោះថាការចុះកិច្ចសន្យាគឺផ្អែកលើភាពយុត្តិធម៌។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលពួកគេស្មើគ្នាក្នុងការសង្ឃឹម ការភ័យខ្លាច ការទទួលបាន និងការខាតបង់ នោះគឺជាភាពយុត្តិធម៌ដែលបេះដូងមានភាពស្ងប់ស្ងាត់។ ហើយនៅពេលដែលពួកគេខ្លះខុសប្លែកពីគ្នាដោយការទទួលបាន ឬការខាតបង់ ឬដោយសារការប្រាកដថាគាត់នឹងឈ្នះដោយសារកម្លាំងរបស់គាត់ និងភាពខ្សោយរបស់ពួកគេទាំងពីរ នោះវាមិនមែនជាភាពយុត្តិធម៌ទេ ហើយចិត្តក៏មិនពេញចិត្តនឹងការប្រណាំងបែបនេះដែរ។ ចំណែកឯការកំណត់លក្ខខណ្ឌនៃអ្នកចូលរួមដែលត្រូវបានខ្ចីឈ្មោះមក ដែលជាដៃគូក្នុងការទទួលបានផលចំណេញ ប៉ុន្តែរួចផុតពីការខាតបង់វិញនោះ យើងបានឆ្លើយតបចំពោះហាស៊ីសថា វាមិនតម្រូវឱ្យមានរឿងនេះតាមមធ្យោបាយណាមួយឡើយ។ ហើយប្រសិនបើវាបង្ហាញពី «មូហាល់លីល» នោះវាគ្រាន់តែបង្ហាញថា ប្រសិនបើ «មូហាល់លីល» ចូលរួម ហើយវាជាការចាំបាច់ នោះគាត់ត្រូវតែមានលក្ខណៈសម្បត្តិបែបនេះ ប៉ុន្តែវាមិនបង្ហាញថាការចូលរួមរបស់គាត់គឺជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់នោះទេ។ ដូច្នេះ តើរឿងនេះមាននៅក្នុងហាស៊ីសមកពីណា? ហើយតើវាត្រូវបានដកស្រង់ចេញដោយរបៀបណា? នេះគឺជាអ្វីដែលច្បាស់លាស់មិនមានអ្វីលាក់បាំងឡើយ ហើយអល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ប្រសិនបើអ្នកនិយាយថា «មូហាល់លីល» ចូលរួមក្នុងកិច្ចសន្យានេះដើម្បីដកវាចេញពីភាពស្រដៀងនឹងការលេងល្បែង ដូច្នេះការចូលរួមរបស់គាត់គឺជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់។ យើងឆ្លើយតបថា៖ បានបង្ហាញរួចមកហើយតាមរយៈហេតុផលជាច្រើនដែលគ្រប់គ្រាន់ថា កិច្ចសន្យានោះមិនមែនជាការលេងល្បែងដោយគ្មានគាត់នោះទេ។ ប្រសិនបើវាជាការលេងល្បែងដោយគ្មានការចូលរួមរបស់គាត់ នោះវាក៏មិនអាចដកវាចេញពីភាពស្រដៀងនឹងការលេងល្បែងបានដែរ ផ្ទុយទៅវិញភាពស្រដៀងគ្នានោះនៅតែមានដដែល ឬកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ហើយអ្នកមិនមានចម្លើយចំពោះហេតុផលទាំងនោះឡើយ។ ហើយមានតែអល់ឡោះទេដែលផ្តល់ជោគជ័យ។ [ជំពូក៖ ការបដិសេធចំពោះភស្តុតាងទីពីរ] ប្រសិនបើពួកគេនិយាយថា៖ ចំពោះភស្តុតាងទីពីររបស់អ្នក ដែលជាហាស៊ីសរបស់ អ៊ីបនូ អូម៉ារ (Ibn អ៊ូម៉ារ) ដែលថា ព្យាការី ﷺ បានរៀបចំការប្រណាំងសេះ ហើយបានកំណត់ «មូហាល់លីល» រវាងពួកគេ។ ហាស៊ីសនេះមិនត្រឹមត្រូវពី រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ ឡើយ។ អាប់ប៊ូ ហាតិម (Abu Hatim) បានមានប្រសាសន៍អំពីវាថា៖ វាអាស្រ័យលើ អាស៊ីម ប៊ីន អូម៉ារ (Asim អ៊ីប៊ីន អ៊ូម៉ារ) ដែលជាបងប្រុសរបស់ អ៊ូបៃឌុលឡោះ (Ubaydullah), អាប់ឌូឡោះ (Abdullah) និង អាប់ប៊ូ បាករ (អាប៊ូ ប៉ាកកើ) ដែលជាបងប្អូនបួននាក់។ អ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតក្នុងចំណោមពួកគេគឺ អ៊ូបៃឌុលឡោះ ដែលមានការឯកភាពគ្នាក្នុងការយកគាត់ជាភស្តុតាង។ ចំណែក អាប់ឌូឡោះ និង អាស៊ីម គឺខ្សោយ (ដូអ៊ីហ្វ)។ ចំពោះ អាប់ឌូឡោះ ការរិះគន់របស់ពួកគេចំពោះគាត់គឺល្បីល្បាញ។ ចំណែកបងប្រុសរបស់គាត់គឺ អាស៊ីម ដែលជាអ្នករាយការណ៍ហាស៊ីសនេះ ប៊ូខូរី (អាល់-ពូខារី) បាននិយាយថា៖ «គាត់ជាអ្នករាយការណ៍ហាស៊ីសដែលគួរឱ្យបដិសេធ (មូនការ)»។ អ៊ីបនូ អូដាយ (Ibn 'Adi) បាននិយាយថា៖ «ពួកគេបានចាត់ទុកគាត់ថាខ្សោយ»។ អ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ បាននិយាយនៅក្នុងការរាយការណ៍របស់កូនប្រុសគាត់ សាលីហ៍ ថា៖ «គាត់ខ្សោយ» ហើយនៅក្នុងការរាយការណ៍មួយទៀតថា៖ «គាត់មិនមែនជានរណានោះទេ»។ អាប់ប៊ូ ហាតិម ក៏បានចាត់ទុកគាត់ថាខ្សោយ។ ហារូន ប៊ីន មូសា អាល់ហ្វារ៉ាវី (Harun អ៊ីប៊ីន Musa អាល់-Farawi) បាននិយាយថា៖ «គាត់មិនមែនជាអ្នករាយការណ៍ដែលរឹងមាំទេ»។ ហ្សូហ្សាហ្សានី (អាល់-Jawzjani) បាននិយាយថា៖ «គាត់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាខ្សោយក្នុងការរាយការណ៍ហាស៊ីសរបស់គាត់»។ ណាសាអ៊ី (An-Nasa'i) បាននិយាយថា៖ «គាត់មិនមែនជាអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្តទេ»។ ទិរមីហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ គាត់មិនមែនជាអ្នកចងចាំ (ហាហ្វីហ្ស) ទេ»។ ណាសាអ៊ី បាននិយាយម្តងទៀតថា៖ «គាត់ជាអ្នកដែលគេបោះបង់ចោល (ម៉ាត់រូក)»។ អ៊ីបនូ អូដាយ បាននិយាយថា៖ «ពួកគេបានចាត់ទុកគាត់ថាខ្សោយ» បន្ទាប់មកគាត់បានរៀបរាប់ហាស៊ីសជាច្រើនរបស់គាត់ ដែលក្នុងនោះមានហាស៊ីសដែលបានលើកឡើងនេះ។ ចំណែក អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន (Ibn Hibban) វិញ គាត់មានភាពផ្ទុយគ្នាចំពោះបុគ្គលនេះ ព្រោះគាត់បានដកស្រង់ហាស៊ីសរបស់គាត់នៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» របស់គាត់ ប៉ុន្តែបាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «ដូអាហ្វា» (អ្នកដែលខ្សោយ) ថា៖ «គាត់ជាអ្នករាយការណ៍ហាស៊ីសដែលគួរឱ្យបដិសេធខ្លាំងណាស់ គាត់រាយការណ៍ពីអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្តនូវអ្វីដែលមិនដូចហាស៊ីសរបស់អ្នកដែលរឹងមាំ។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យយកគាត់ជាភស្តុតាងឡើយ លើកលែងតែអ្វីដែលស្របនឹងអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្តប៉ុណ្ណោះ»។ ហើយអ្នកណាដែលមានស្ថានភាពបែបនេះចំពោះអ្នកប្រាជ្ញហាស៊ីស នោះមិនអាចយកដំណឹងរបស់គាត់ជាភស្តុតាងបានឡើយ។ ហាហ្វីហ្ស អាប់ប៊ូ អាប់ឌីលឡោះ អាល់ម៉ាកឌីស៊ី (Abu Abdullah អាល់-

ប្រសិនបើអ្នកសួរថា តើយើងនឹងទទួលយកវាពីអ្នកដែរឬទេ ប្រសិនបើយើងលើកយកវាមកធ្វើជាភស្តុតាងប្រឆាំងនឹងអ្នក? ហើយប្រសិនបើអ្នកនិយាយថា តើភាពប្លែកខុសពីគេ (ស៊ូហ្ស៊ូស) នេះនៅឯណា? នោះចូរឱ្យគ្រប់ក្រុមទាំងអស់ពិនិត្យមើលទៅលើអ្វីដែលមេដឹកនាំរបស់ពួកគេ និងអ្នកដែលដើរតាមពួកគេបានប្រកាន់យកដោយឡែកពីប្រជាជាតិទាំងមូលចុះ។ យើងមិនចាំបាច់ត្រូវពន្យារពេលដោយការរៀបរាប់ពីរឿងនោះឡើយ ហើយមានតែអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះដែលជាអ្នកជួយ និងផ្តល់ជោគជ័យ។ ជំពូក៖ ការកំណត់គោលជំហររបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញ អំពីការប្រកួតប្រជែងដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់ និងអ្វីដែលមិនអនុញ្ញាត ព្រមទាំងរបៀបនៃការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់នោះ។ ការប្រកួតប្រជែងមានបីប្រភេទ៖ ១. ប្រភេទដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ពេញចិត្ត និងស្រឡាញ់ ដែលជួយឱ្យសម្រេចបាននូវអ្វីដែលទ្រង់ស្រឡាញ់ ដូចជាការប្រណាំងសេះ ការប្រណាំងអូដ្ឋ និងការហ្វឹកហាត់បាញ់ធ្នូ។ ២. ប្រភេទដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ស្អប់ខ្ពើម ដែលនាំទៅរកអ្វីដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់មិនពេញចិត្ត ដូចជាការប្រកួតប្រជែងគ្រប់ប្រភេទដែលបង្កឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែក និងការស្អប់ខ្ពើម ហើយរារាំងពីការរំឭកដល់អល់ឡោះ និងពីការសឡាត ដូចជាការលេងបៀរ (ណឺដ) និងអុក (ឆត្រ័ន) និងអ្វីៗដែលស្រដៀងនឹងវា។ ៣. ប្រភេទដែលមិនមែនជាអ្វីដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់ ហើយក៏មិនមែនជាអ្វីដែលទ្រង់ស្អប់ដែរ ប៉ុន្តែវាជាការអនុញ្ញាត (មូហ៍បាស់) ដោយសារតែមិនមានផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាការរត់ប្រណាំង ការហែលទឹក ការលើកថ្ម ការប្រកួតកីឡាជូដូ ឬកីឡាប្រដាល់ និងអ្វីៗដែលស្រដៀងនឹងនេះ។ ប្រភេទទីមួយ៖ ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើទាំងមានការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់ និងគ្មានការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់ ហើយអ្វីៗដែលជំរុញឱ្យសម្រេចគោលដៅនេះគឺត្រូវបានអនុញ្ញាត។ ដូច្នេះ ការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់ពីភាគីណាមួយ ឬពីភាគីទាំងពីរ ឬពីភាគីទីបី គឺសុទ្ធតែអាចធ្វើទៅបាន ហើយការស៊ីប្រាក់តាមរយៈនេះ គឺជាការស៊ីដោយត្រឹមត្រូវ មិនមែនជាការស៊ីដោយខុសច្បាប់ឡើយ ហើយវាមិនមែនជាល្បែងស៊ីសង (កូម៉ារ) ឬល្បែងភ្នាល់ (ម៉ៃស៊ែរ) ឡើយ។ ការលេងបៀរ (ណឺដ) និងអុក (ឆត្រ័ន) ប្រភេទទីពីរ៖ គឺហារ៉ាម (ហាមឃាត់) ទាំងមានការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់ និងគ្មានការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់ ហើយការស៊ីប្រាក់តាមរយៈនេះគឺជាល្បែងភ្នាល់ និងល្បែងស៊ីសង មិនថាវាចេញពីភាគីណាមួយ ឬទាំងពីរ ឬពីភាគីទីបីឡើយ។ នេះគឺជាការឯកភាពគ្នារបស់មូស្លីមថាវាជាការមិនអនុញ្ញាត។ ចំពោះករណីដែលគ្មានការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់វិញ ក៏វាជាការហាមឃាត់ផងដែរ ចំពោះក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន មិនថាជាការលេងបៀរ ឬអុកឡើយ។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោក អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់លោក, លោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់លោក, លោក អះម៉ាត់ និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់លោក និងជាទស្សនៈរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើននៃជំនាន់តាប៊ីអីន។ មិនមានភស្តុតាងណាមួយពីសហាបះ (សមមិត្តរបស់ព្យាការី) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យលេងវាឡើយ។ លោក អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីការហាមឃាត់ការលេងបៀរ ប៉ុន្តែលោកមានការស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការហាមឃាត់ការលេងអុក ដោយលោកមិនបានសម្រេចចិត្តថាវាហារ៉ាមនោះទេ ដោយលោកបានលើកឡើងថា លោកមិនទាន់ឃើញភស្តុតាងច្បាស់លាស់អំពីការហាមឃាត់វា។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបក្រុមអ្នកប្រាជ្ញដែលដើរតាមលោកមានការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះការលេងអុក៖ អ្នកខ្លះហាមឃាត់ និងអ្នកខ្លះទៀតគ្រាន់តែចាត់ទុកថាវាជាការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍) ប៉ុន្តែមិនដល់ថ្នាក់ហារ៉ាម។ ខ្លឹមសារនៃបញ្ហានេះគឺ៖ តើហេតុអ្វីបានជាអល់ឡោះបានហាមឃាត់ល្បែងភ្នាល់ (ម៉ៃស៊ែរ)? តើដោយសារតែវាមានការប្រថុយប្រថានដែលនាំឱ្យមានការស៊ីប្រាក់ដោយខុសច្បាប់មែនឬ? ប្រសិនបើដូច្នេះមែន នោះនៅពេលដែលគ្មានការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់ តើវាមិនហារ៉ាមមែនឬ? នេះគឺជាមូលហេតុដែលអ្នកខ្លះយល់ថា ប្រសិនបើការលេងបៀរ និងអុកគ្មានការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់ វាមិនហារ៉ាមឡើយ។ ប៉ុន្តែទស្សនៈនេះផ្ទុយនឹងអត្ថបទគម្ពីរ និងការវិភាគ (គីយ៉ាស់)។ ឬមួយអល់ឡោះហាមឃាត់វាដោយសារតែផលអាក្រក់ដែលមាននៅក្នុងខ្លួនវាផ្ទាល់ ទោះបីជាគ្មានការដាក់ប្រាក់ភ្នាល់ក៏ដោយ? ការហាមឃាត់វាគឺដូចទៅនឹងការហាមឃាត់ស្រា (ខមរ) ដែរ ព្រោះវាបង្កឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែក ការស្អប់ខ្ពើម និងរារាំងពីការរំឭកដល់អល់ឡោះ និងការសឡាត។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់ថា៖ «ឱអ្នកដែលមានជំនឿទាំងឡាយ! តាមពិតទៅ ស្រា ល្បែងភ្នាល់ ការបូជាដល់រូបសំណាក និងការចាប់ឆ្នោតដោយព្រួញ គឺជាអំពើស្មោកគ្រោកដែលជាកិច្ចការរបស់ស្ងៃតន ដូច្នេះចូរចៀសវាងវាឱ្យឆ្ងាយ ដើម្បីឱ្យពួកអ្នកទទួលបានជោគជ័យ។ តាមពិតទៅ ស្ងៃតនចង់បង្កឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែក និងការស្អប់ខ្ពើមរវាងពួកអ្នកតាមរយៈស្រា និងល្បែងភ្នាល់ ហើយរារាំងពួកអ្នកពីការរំឭកដល់អល់ឡោះ និងពីការសឡាត។ តើពួកអ្នកនឹងឈប់ដែរឬទេ? ហើយចូរគោរពប្រតិបត្តិដល់អល់ឡោះ និងគោរពប្រតិបត្តិដល់រ៉សូល ហើយចូរប្រុងប្រយ័ត្នចុះ! ប្រសិនបើពួកអ្នកបែរខ្នងដាក់ នោះចូរដឹងចុះថា ភារកិច្ចរបស់រ៉សូលរបស់យើងគឺគ្រាន់តែការផ្សព្វផ្សាយឱ្យបានច្បាស់លាស់តែប៉ុណ្ណោះ» (អាល់ម៉ាអ៊ីដាហ៍៖ ៩០-៩១)។ អល់ឡោះបានភ្ជាប់ល្បែងភ្នាល់ជាមួយនឹងរូបសំណាក និងស្រា ហើយបានប្រាប់ថាទាំងបួននេះគឺជាអំពើស្មោកគ្រោក។ ដូច្នេះ ការហាមឃាត់វាគឺដោយសារតែផលអាក្រក់ដែលកើតចេញពីសកម្មភាពនោះផ្ទាល់ មិនមែនគ្រាន់តែដោយសារការស៊ីប្រាក់នោះទេ។ ដូច្នេះ ការពន្យល់ថាវាហារ៉ាមដោយសារតែការស៊ីប្រាក់ដោយខុសច្បាប់ គឺជាការលើកហេតុផលដែលមិនត្រឹមត្រូវតាមអត្ថបទគម្ពីរ។ ម្យ៉ាងទៀត សហាបះដែលគម្ពីរគម្ពីរគួរអានបានចុះមកក្នុងសម័យកាលរបស់ពួកគេ បានហៅសកម្មភាពលេងនោះថាជា «ម៉ៃស៊ែរ» (ល្បែងភ្នាល់) មិនមែនហៅការស៊ីប្រាក់នោះទេ។ សរុបមក ការហាមឃាត់ការលេងទាំងនេះ គឺស្របទៅនឹងគោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាម (ស៊ារីអា) ដែលមើលទៅលើផលប្រយោជន៍ និងផលអាក្រក់។ ដូចដែលអល់ឡោះបានហាមឃាត់ស្រា ទាំងតិចទាំងច្រើន ព្រោះបរិមាណតិចនាំទៅរកបរិមាណច្រើនដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ស្មារតី។ ដូច្នេះ ការហាមឃាត់ការលេងទាំងនេះ គឺជាការបិទផ្លូវដែលនាំទៅរកអំពើអាក្រក់។ ប្រសិនបើមិនមានអត្ថបទគម្ពីរហាមឃាត់វាទេ ក៏គោលការណ៍នៃស៊ារីអា និងហេតុផលនៃផលប្រយោជន៍ ក៏តម្រូវឱ្យហាមឃាត់វាដែរ។ ចុះទម្រាំតែមានអត្ថបទគម្ពីរបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីការហាមឃាត់វាទៀតនោះ!

ការដកហូតនូវសំណង (រង្វាន់) ធ្វើឱ្យការហាមឃាត់របស់វាស្ថិតក្នុងទិដ្ឋភាពនៃសកម្មភាព (ការលេង) ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសំណង នោះការហាមឃាត់របស់វាមានពីរទិដ្ឋភាព៖ ទីមួយគឺទិដ្ឋភាពនៃសកម្មភាព និងទីពីរគឺទិដ្ឋភាពនៃការស៊ីទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃដោយមិនត្រឹមត្រូវ (បាតិល)។ ដូច្នេះ វាមានឋានៈស្មើនឹងសាច់ជ្រូកដែលងាប់ (សាច់ហារ៉ាម)។ លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «វាជាការហាមឃាត់ដោយសារហេតុផលពីរយ៉ាង ហើយប្រសិនបើគេដណ្តើមយក ឬលួចវាពីគ្រិស្តបរិស័ទម្នាក់ វានឹងក្លាយជាការហាមឃាត់ដោយសារហេតុផលបីយ៉ាង»។ ដូច្នេះ ការហាមឃាត់មានកម្រិតខ្លាំង ឬខ្សោយទៅតាមកម្រិតនៃផលអាក្រក់ (មហ្វាស៊ីដ) និងទៅតាមចំនួននៃមូលហេតុរបស់វា។ សូមជ្រាប។ ជំពូក [បញ្ហាផ្សេងៗ]៖ នៅពេលដែលរឿងនេះត្រូវបានគេដឹង នោះប្រជាជនបានឯកភាពគ្នាលើការហាមឃាត់ការស៊ីសំណងក្នុងប្រភេទនេះ និងការហាមឃាត់ការប្រកួតប្រជែងដោយការភ្នាល់។ ពួកគេក៏បានឯកភាពគ្នាលើការអនុញ្ញាតឱ្យស៊ីទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានមកពីការប្រណាំងសេះ ការប្រណាំងអូដ្ឋ និងការបាញ់ធ្នូជាទូទៅ ទោះបីជាពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងរបៀបនៃការអនុញ្ញាត និងលម្អិតរបស់វាក៏ដោយ ដូចដែលយើងនឹងលើកឡើង។ ពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងបញ្ហាដែលថា តើវាគួរតែត្រូវបានចាត់ចូលក្នុងប្រភេទនេះ ឬប្រភេទនោះ? យើងនឹងលើកឡើងដូចតទៅ៖ បញ្ហាទី១៖ ការខ្វែងគំនិតគ្នាលើការអនុញ្ញាតឱ្យប្រណាំងសត្វលា និងសត្វលាដំរីដោយមានសំណង។ លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មេដ, ម៉ាលិក, និងអាហ្វិអាយ (ក្នុងទស្សនៈមួយរបស់លោក) និង អައްហ្សូហរី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបែបនេះឡើយ»។ ចំណែកលោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ និងអាហ្វិអាយ (ក្នុងទស្សនៈមួយទៀត) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អនុញ្ញាត»។ បញ្ហាទី២៖ ការខ្វែងគំនិតគ្នាលើការប្រណាំងសត្វព្រាប, ដំរី, និងគោដោយមានសំណង។ លោក អាហ្មេដ, ម៉ាលិក, និងអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើននៃមហ្សហាប អាហ្វិអាយ បានហាមឃាត់។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ និងអ្នកប្រាជ្ញខ្លះនៃមហ្សហាប អាហ្វិអាយ និងអ្នកប្រាជ្ញខ្លះរបស់ អាហ្មេដ បានអនុញ្ញាតចំពោះសត្វព្រាបដែលប្រើសម្រាប់ដឹកជញ្ជូនព័ត៌មាន។ បញ្ហាទី៣៖ តើការប្រណាំងដោយជើង (រត់ប្រណាំង) ដោយមានសំណងអនុញ្ញាតដែរឬទេ? លោក ម៉ាលិក, អាហ្មេដ, និងអាហ្វិអាយ (ក្នុងអត្ថបទដែលបានបញ្ជាក់ច្បាស់ពីលោក) បានហាមឃាត់។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញ ហានីហ្វាហ៍ និងអ្នកប្រាជ្ញខ្លះនៃមហ្សហាប អាហ្វិអាយ បានអនុញ្ញាត ហើយនេះផ្ទុយនឹងអត្ថបទរបស់ អ៊ីម៉ាម។ បញ្ហាទី៤៖ តើការប្រណាំងហែលទឹកដោយមានសំណងអនុញ្ញាតដែរឬទេ? អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានហាមឃាត់ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញខ្លះនៃមហ្សហាប អាហ្វិអាយ និង ហានីហ្វាហ៍ បានអនុញ្ញាត។ បញ្ហាទី៥៖ ការប្រកួតកីឡាចំបាប់។ លោក អាហ្មេដ, ម៉ាលិក, និងអ្នកប្រាជ្ញខ្លះនៃមហ្សហាប អាហ្វិអាយ បានហាមឃាត់សំណងក្នុងកីឡានេះ ហើយនេះគឺជាអ្វីដែលអត្ថបទរបស់ អាហ្វិអាយ បានទាមទារក្នុងការហាមឃាត់សំណងលើការរត់ប្រណាំង។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញខ្លះនៃមហ្សហាបរបស់លោក និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ បានអនុញ្ញាត។ បញ្ហាទី៦៖ ការប្រកួតក្បាច់គុនដោយដៃ (ការចាប់ចង) មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យមានសំណងឡើយតាមទស្សនៈរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន (ជុំហួរ)។ ប៉ុន្តែមានទស្សនៈមួយក្នុងមហ្សហាប អាហ្វិអាយ ដែលអនុញ្ញាត ហើយមហ្សហាបរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ ក៏មានទស្សនៈអនុញ្ញាតដែរ ព្រោះពួកគេអនុញ្ញាតក្នុងកីឡាចំបាប់ ការរត់ប្រណាំង និងការប្រកួតប្រជែងក្នុងបញ្ហាវិទ្យាសាស្ត្រ។ បញ្ហាទី៧៖ ការប្រកួតដោយប្រើដាវ, លំពែង, និងដំបង។ លោក ម៉ាលិក និង អាហ្មេដ បានហាមឃាត់ការមានសំណងក្នុងកីឡានេះ។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ បានអនុញ្ញាត ហើយក្នុងមហ្សហាប អាហ្វិអាយ មានពីរទស្សនៈ។ បញ្ហាទី៨៖ ការប្រកួតដោយប្រើកាំជ្រួច (ឬឧបករណ៍បាញ់) ដោយមានសំណង។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានហាមឃាត់ ហើយក្នុងមហ្សហាប អាហ្វិអាយ មានទស្សនៈមួយអនុញ្ញាត ហើយមហ្សហាបរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ ក៏មានទស្សនៈអនុញ្ញាតដែរ។ បញ្ហាទី៩៖ ការប្រកួតលើករបស់ធ្ងន់ៗ ដូចជាថ្ម និងការលើកទម្ងន់។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានសំណងក្នុងកីឡានេះទេ។ អ្នកណាដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានសំណងលើការប្រកួតក្បាច់គុន, ការហែលទឹក, ការចំបាប់, និងការរត់ប្រណាំង នោះទស្សនៈរបស់គេក៏ទាមទារឱ្យមានការអនុញ្ញាតនៅទីនេះដែរ ព្រោះវាមិនខុសគ្នាទេ។ បញ្ហាទី១០៖ ការប្រកួតដាវ (ហ្វឹកហាត់) មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យមានសំណងតាមទស្សនៈរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញខ្លះនៃមហ្សហាប អាហ្វិអាយ បានអនុញ្ញាត ហើយនេះក៏ជាទស្សនៈក្នុងមហ្សហាបរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ ផងដែរ។ បញ្ហាទី១១៖ ការប្រកួតប្រជែងលើការទន្ទេញចាំគម្ពីរគួរអាន, ហាឌីស, ហ្វិកហ៍ហ៍, និងវិទ្យាសាស្ត្រដែលមានប្រយោជន៍ផ្សេងទៀត និងការឆ្លើយសំណួរបានត្រឹមត្រូវ។ តើវាអនុញ្ញាតឱ្យមានសំណងដែរឬទេ? អ្នកប្រាជ្ញនៃមហ្សហាប ម៉ាលិក, អាហ្មេដ, និងអាហ្វិអាយ បានហាមឃាត់។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ និងគ្រូរបស់យើងបានអនុញ្ញាត។ លោក អ៊ីបនូ អាប់ឌុល បារ បានរៀបរាប់ពីលោក អាហ្វិអាយ ថាវាជាការអនុញ្ញាត ហើយវាប្រសើរជាងការប្រកួតក្បាច់គុន ការចំបាប់ និងការហែលទឹកទៅទៀត។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានសំណងលើការប្រកួតទាំងនោះ នោះការប្រកួតលើវិទ្យាសាស្ត្រគឺកាន់តែគួរឱ្យអនុញ្ញាតជាង។ នេះគឺជាករណីនៃការភ្នាល់របស់ អាប់ប៊ូ បាក់រ (អាសស៊ីឌីក) ជាមួយពួកកាហ្វេនៅគួរ៉ៃស៍ លើភាពត្រឹមត្រូវនៃអ្វីដែលលោកបានប្រាប់ពួកគេ។ ហើយវាត្រូវបានបញ្ជាក់រួចហើយថា មិនមានភស្តុតាងសាសនាណាមួយមកលុបចោលរឿងនេះទេ ហើយ អាប់ប៊ូ បាក់រ បានទទួលយកការភ្នាល់របស់ពួកគេបន្ទាប់ពីការហាមឃាត់ល្បែងស៊ីសង។ សាសនាត្រូវបានតម្កើងឡើងដោយភស្តុតាង និងការធ្វើជីហាត។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើការភ្នាល់លើឧបករណ៍ធ្វើជីហាតត្រូវបានអនុញ្ញាត នោះការភ្នាល់លើវិទ្យាសាស្ត្រគឺកាន់តែគួរឱ្យអនុញ្ញាត។ នេះគឺជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (រ៉ូជេហ៍)។ បញ្ហាទី១២៖ ការប្រកួតបាញ់ព្រួញដោយគិតលើចម្ងាយនៃការបាញ់ មិនមែនគិតលើការបាញ់ចំគោលដៅនោះទេ។ អ្នកណាដែលបាញ់បានឆ្ងាយជាង គឺជាអ្នកឈ្នះ។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់ អាហ្មេដ និងអាហ្វិអាយ បានហាមឃាត់ការមានសំណងក្នុងកីឡានេះ។ ប៉ុន្តែការអនុញ្ញាតឱ្យមានសំណងក្នុងការរត់ប្រណាំង, ការហែលទឹក, និងការចំបាប់ គឺទាមទារឱ្យមានការអនុញ្ញាតនៅទីនេះដែរ។ តាមពិតទៅ វាគួរឱ្យអនុញ្ញាតជាងទៅទៀត ព្រោះគោលបំណងនៃការបាញ់មានពីរ៖ ចម្ងាយ និងការចំគោលដៅ។ ចម្ងាយគឺជាគោលបំណងមួយក្នុងចំណោមគោលបំណងទាំងពីរ ហើយការឈ្នះដោយសារចម្ងាយគឺស្ថិតក្នុងប្រភេទនៃការឈ្នះដោយសារសេះ និងអូដ្ឋ។ ក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ វាប្រសើរជាងទម្រង់ផ្សេងទៀតដែលពួកគេបានប្រៀបធៀបទៅនឹងអត្ថបទដែលអនុញ្ញាត។ ខ្លឹមសារនៃហាឌីសក៏ទាមទារបែបនេះដែរ ព្រោះវាបានបញ្ជាក់ពីការឈ្នះក្នុងការបាញ់ព្រួញ ដូចដែលវាបានបញ្ជាក់ក្នុងការប្រណាំងសេះ និងអូដ្ឋ។ នេះទាមទារឱ្យការឈ្នះដោយការបាញ់ព្រួញមានឋានៈដូចគ្នា។ ដូច្នេះ ការនិយាយថាវាទាមទារតែការចំគោលដៅដោយមិនគិតពីចម្ងាយ គឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ហើយការទាមទារទាំងពីរនេះគឺច្បាស់ជាងការកំណត់ត្រឹមតែការចំគោលដៅតែមួយមុខ។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។

ប្រសិនបើគេនិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលព្យាបាលអ្នកជំងឺរបស់ខ្ញុំឱ្យជា នឹងទទួលបានរង្វាន់ប៉ុណ្ណេះ» ដោយមិនបានកំណត់បរិមាណការងារ ឬរយៈពេលនោះទេ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់ក្រុម «ហ្សាហ៊ីរីយ៉ះ» មួយចំនួន។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនមានមតិផ្ទុយពីនេះ ហើយមតិរបស់ពួកគេគឺត្រឹមត្រូវដាច់ខាត។ កិច្ចសន្យានេះគឺជាកិច្ចសន្យា «ជូអាល់ឡះ» (ការផ្តល់រង្វាន់លើការងារ) ដែលអាចអនុញ្ញាតបាន ព្រោះការងារក្នុងនោះមិនត្រូវបានកំណត់ច្បាស់លាស់ ខុសពីកិច្ចសន្យាជួល (អ៊ីជារ៉ះ) ដែលមានកាតព្វកិច្ចច្បាស់លាស់។ ហេតុនេះហើយ ទើបអនុញ្ញាតឱ្យកំណត់រង្វាន់ដល់គ្រូពេទ្យសម្រាប់ការជាសះស្បើយ ដូចដែលអ្នកភូមិបានកំណត់រង្វាន់ដល់ក្រុមសហការីរបស់ព្យាការី ﷺ សម្រាប់ការសូត្រធម៌ព្យាបាលមេភូមិដែលពួកគេបានទៅសុំការស្នាក់នៅ (ប៉ុន្តែពួកគេបានបដិសេធ)។ ម្យ៉ាងទៀត មិនអនុញ្ញាតឱ្យជួលគ្រូពេទ្យដោយកំណត់លក្ខខណ្ឌថាត្រូវតែជាសះស្បើយនោះទេ ព្រោះវាមិនមែនជាសមត្ថភាពរបស់គាត់ ហើយការងារនោះក៏មិនអាចកំណត់បានច្បាស់លាស់ដែរ។ ដូច្នេះ ផ្នែកនៃ «ជូអាល់ឡះ» មានវិសាលភាពទូលំទូលាយជាងផ្នែកនៃ «អ៊ីជារ៉ះ» (ការជួល)។ ចំណែកកិច្ចសន្យាប្រកួតប្រជែងវិញ វាមិនមែនស្ថិតក្នុងផ្នែកទាំងពីរនេះទេ ប៉ុន្តែវាជាកិច្ចសន្យាឯករាជ្យមួយដែលមានច្បាប់ផ្ទាល់ខ្លួន។ អ្នកណាដែលចាត់ទុកវាចូលក្នុងផ្នែកណាមួយនៃផ្នែកទាំងពីរនេះ នឹងជួបភាពផ្ទុយគ្នាដូចដែលបានរៀបរាប់រួចមកហើយ។ ជំពូក៖ ការបកស្រាយអំពីមតិរបស់បណ្តាមហ្សហាប់ទាក់ទងនឹងរបៀបនៃការផ្តល់រង្វាន់ប្រកួតប្រជែង និងអ្វីដែលអនុញ្ញាត ឬហាមឃាត់ក្នុងរឿងនេះ បញ្ហានេះមានបីទម្រង់៖ ទីមួយ៖ អ្នកផ្តល់រង្វាន់គឺជាបុគ្គលទីបី ដែលមិនមែនជាអ្នកប្រកួតប្រជែង មិនថាជាមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) ឬជាប្រជាជនទូទៅ។ ទីពីរ៖ អ្នកផ្តល់រង្វាន់គឺជាអ្នកប្រកួតប្រជែងម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេទាំងពីរ។ ទីបី៖ អ្នកផ្តល់រង្វាន់គឺជាអ្នកប្រកួតប្រជែងទាំងពីរនាក់រួមគ្នា។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមបានហាមឃាត់ការផ្តល់រង្វាន់ពីសំណាក់អ្នកប្រកួតប្រជែង ឬពីម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ ដោយលើកឡើងថា៖ «វាអាចធ្វើទៅបានលុះត្រាតែចេញពីមេដឹកនាំ ឬបុគ្គលផ្សេងពីពួកគេ»។ នេះគឺជាមតិរបស់ ក្វាស៊ីម ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)។ ហេតុផលនៃមតិនេះគឺថា នៅពេលដែលអ្នកផ្តល់រង្វាន់គឺជាអ្នកប្រកួតប្រជែងម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ នោះចិត្តរបស់គាត់នឹងមិនពេញចិត្តឡើយប្រសិនបើគាត់ចាញ់ហើយត្រូវបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់ចាញ់ អ្នកឈ្នះនឹងទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ដោយគ្មានការពេញចិត្តពីម្ចាស់ដើមឡើយ។ ខណៈដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនអនុញ្ញាតឱ្យយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មូស្លីមម្នាក់ឡើយ លើកលែងតែដោយការពេញចិត្តពីគាត់»។ ចំណែកករណីដែលអ្នកផ្តល់រង្វាន់គឺជាមេដឹកនាំ ឬបុគ្គលក្រៅពីអ្នកប្រកួតប្រជែង គឺខុសគ្នា ព្រោះចិត្តរបស់គាត់ពេញចិត្តក្នុងការផ្តល់រង្វាន់ដល់អ្នកដែលឈ្នះ ដូច្នេះទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់មិនមែនជាការយកទៅដោយគ្មានការពេញចិត្តនោះទេ។ មតិនេះមិនបានហាមឃាត់ករណីដែលអ្នកប្រកួតប្រជែងទាំងពីរនាក់ផ្តល់រង្វាន់រួមគ្នានោះទេ ហើយវាក៏មិនមែនជាករណីដែលគួរហាមឃាត់ជាងនេះដែរ ព្រោះគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេផ្តាច់មុខក្នុងការផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនដល់អ្នកដែលឈ្នះលើខ្លួននោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេទាំងពីរនាក់សុទ្ធតែជាអ្នកផ្តល់ និងជាអ្នកទទួលរង្វាន់ ដូច្នេះពួកគេមានភាពស្មើគ្នាក្នុងការផ្តល់ និងការងារ ហើយអល់ឡោះនឹងផ្តល់ជោគជ័យដល់អ្នកណាដែលទ្រង់សព្វព្រះទ័យក្នុងចំណោមទាសកររបស់ទ្រង់។ ពួកគេទាំងពីរនាក់សុទ្ធតែមានគោលបំណងការពារទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន និងដណ្តើមយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ។

ជំពូក៖ ការផ្តល់រង្វាន់ (សាបាក់) ពីអ្នកប្រណាំងម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរ ប្រសិនបើអ្នកទាំងពីរមិនបានផ្តល់រង្វាន់រៀងៗខ្លួនទេ នោះម្នាក់មិនអាចបែងចែកពីម្នាក់ទៀតបានឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកផ្តល់រង្វាន់មានតែម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ៖ ប្រសិនបើគាត់ឈ្នះ គាត់នឹងទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ត្រឡប់មកវិញ ហើយមិនយកអ្វីពីអ្នកម្ខាងទៀតឡើយ។ ហើយប្រសិនបើគាត់ចាញ់ គាត់នឹងត្រូវបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ ចំណែកអ្នកម្ខាងទៀតប្រសិនបើឈ្នះ គាត់នឹងទទួលបានផលចំណេញ ហើយប្រសិនបើចាញ់ គាត់ក៏មិនត្រូវបាត់បង់អ្វីដែរ។ កិច្ចសន្យាទាំងឡាយត្រូវតែផ្អែកលើភាពយុត្តិធម៌ពីភាគីទាំងសងខាង។ តាមរយៈនេះ ទើបគេអាចយល់បានថា កិច្ចសន្យាដែលតម្រូវឱ្យភាគីទាំងពីររួមគ្នាផ្តល់រង្វាន់ គឺមានភាពអនុញ្ញាត (ហាឡាល) ជាងកិច្ចសន្យាដែលភាគីណាមួយផ្តល់រង្វាន់តែម្នាក់ឯង។ អ្នកដែលលើកឡើងនូវទស្សនៈនេះត្រូវបានគេឆ្លើយតបវិញថា៖ ព្យាការី ﷺ បានអនុញ្ញាតជាទូទៅនូវការប្រកួតប្រជែង (សាបាក់) ក្នុងរឿងទាំងបីនេះ ដោយមិនបានកំណត់ថាត្រូវតែមានអ្នកផ្តល់រង្វាន់ក្រៅពីអ្នកប្រកួតទាំងពីរនោះទេ។ ដូច្នេះ វាគ្របដណ្តប់ទៅលើភាពអនុញ្ញាតនៃការទទួលបានរង្វាន់ពីអ្នកផ្តល់រង្វាន់គ្រប់រូប។ ពួកគេបាននិយាយទៀតថា ចំពោះពាក្យដែលអ្នកលើកឡើងថា “គាត់មិនពេញចិត្តក្នុងការឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ទៅអ្នកដទៃនោះទេ” គឺនៅពេលដែលគាត់បានយល់ព្រមផ្តល់រង្វាន់នោះក្នុងលក្ខខណ្ឌថាគាត់ចាញ់ នោះវាជាការអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកឈ្នះទទួលបានទ្រព្យនោះ ដោយផ្អែកលើការយល់ព្រមដោយស្ម័គ្រចិត្តរបស់គាត់ ដែលគ្មាននរណាម្នាក់បង្ខំគាត់ឡើយ។ វាប្រៀបដូចជាករណីដែលនរណាម្នាក់បានបន់ស្រន់ថា៖ “ប្រសិនបើអល់ឡោះការពារអ្នកដែលបាត់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំឱ្យត្រឡប់មកវិញដោយសុវត្ថិភាព ខ្ញុំនឹងធ្វើទានដល់បុគ្គលម្នាក់នេះនូវចំនួនប៉ុណ្ណេះៗ”។ នៅពេលលក្ខខណ្ឌនោះកើតឡើង គាត់ចាំបាច់ត្រូវតែផ្តល់ទ្រព្យដែលគាត់បានសន្យា ហើយអ្នកដែលទទួលបាននោះក៏អាចយកវាបានដោយហាឡាល ទោះបីជាគាត់មិនពេញចិត្តនៅពេលក្រោយក៏ដោយ។ ពួកគេបានបន្តថា អ្វីដែលអ្នកច្បាប់ (សារីអា) បានហាមឃាត់ទាក់ទងនឹងការស៊ីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មូស្លីមដោយមិនពេញចិត្តនោះ គឺសំដៅទៅលើការបង្ខិតបង្ខំឱ្យគាត់បញ្ចេញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បានផ្តល់ និងយល់ព្រមដោយស្ម័គ្រចិត្តរបស់គាត់ផ្ទាល់ នោះវាមិនចូលក្នុងអត្ថន័យនៃហាឌីសនោះទេ។

ជំពូក មានការលើកឡើងថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកឈ្នះខ្ញុំ នោះអ្នកនឹងទទួលបានប៉ុណ្ណេះៗ»។ ប៉ុន្តែគេស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍) ការដែលបុគ្គលម្នាក់និយាយថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំឈ្នះអ្នក នោះអ្នកត្រូវផ្តល់ឱ្យខ្ញុំប៉ុណ្ណេះៗ»។ ដូច្នេះ ការផ្តល់ឱ្យដោយស្ម័គ្រចិត្តគឺអាចអនុញ្ញាតបាន ប៉ុន្តែការទាមទារឱ្យគេផ្តល់ឱ្យនោះគឺជារឿងដែលគេស្អប់ខ្ពើម។ នេះគឺជាមតិរបស់ អ៊ីប្រាហ៊ីម អាន់-ណាក់ហ៍អី (Ibrahim អាល់-Nakha'i), អ៊ីក-រិមហ៍ (Ikrimah) ដែលជាទាសកររំដោះរបស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស (អ៊ីប៊ីន អាប់បាស) និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនពីក្រុមរបស់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន ម៉ាសអូដ (Abdullah អ៊ីប៊ីន Mas'ud)។ អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ិន យ៉ាកូប អាប់-សាអ៍ឌី (Ibrahim អ៊ីប៊ីន Ya'qub អាល់-Sa'di) បានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅរបស់លោកថា៖ អាប់ប៊ូ សាលិហ៍ (Abu Salih) បានប្រាប់យើងថា អាប់ប៊ូ អ៊ីស្ហាក (Abu Ishaq) បានរាយការណ៍ពី អាល់-អាអ៍ម៉ាស (អាល់-A'mash) ពី អ៊ីប្រាហ៊ីម ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អាល់កាម៉ាហ៍ (Alqamah) មានសេះមួយក្បាលដែលគាត់តែងតែយកទៅប្រណាំង។ ខ្ញុំបានសួរ អ៊ីប្រាហ៊ីម ថា តើពួកគេធ្វើដូចម្តេច? លោកឆ្លើយថា៖ បុគ្គលម្នាក់និយាយថា 'ប្រសិនបើអ្នកឈ្នះខ្ញុំ នោះអ្នកនឹងទទួលបានប៉ុណ្ណេះៗ' ប៉ុន្តែគាត់មិននិយាយថា 'ប្រសិនបើខ្ញុំឈ្នះអ្នក នោះខ្ញុំនឹងទទួលបានប៉ុណ្ណេះៗ' ឡើយ»។ អ៊ីបនូ អាប់ប៊ី ដុនយ៉ា (Ibn Abi អាល់-Dunya) បានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សាបក៍» (ការប្រណាំង) ថា៖ ហាំហ្សាហ៍ ប៊ិន អាល់-អាបបាស (Hamzah អ៊ីប៊ីន អាល់-Abbas) បានប្រាប់យើងថា អាល់យី ប៊ិន ស៊ូហ្វិយ៉ាន់ (អាលី អ៊ីប៊ីន Sufyan) បានរាយការណ៍ថា អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន មុបារ៉ក់ (Abdullah អ៊ីប៊ីន អាល់-Mubarak) ពី អាល់-អាអ៍ម៉ាស ពី អ៊ីប្រាហ៊ីម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពួកគេមិនយល់ឃើញថាមានបញ្ហាអ្វីឡើយចំពោះការនិយាយថា 'ប្រសិនបើអ្នកឈ្នះខ្ញុំ នោះអ្នកនឹងទទួលបានប៉ុណ្ណេះៗ' ប៉ុន្តែពួកគេស្អប់ខ្ពើមការនិយាយថា 'ប្រសិនបើខ្ញុំឈ្នះអ្នក នោះអ្នកត្រូវផ្តល់ឱ្យខ្ញុំប៉ុណ្ណេះៗ'»។ ជំពូក៖ ការលើកឡើងថា ការផ្តល់រង្វាន់ក្នុងការប្រណាំងគឺជាផ្នែកមួយនៃសីលធម៌ដ៏ល្អ មិនមែនជាផ្នែកនៃសិទ្ធិដែលត្រូវទាមទារនោះទេ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមទៀតបានលើកឡើងថា ការផ្តល់រង្វាន់ក្នុងការប្រណាំងគឺជាផ្នែកមួយនៃសីលធម៌ដ៏ល្អ (ម៉ាការីមុល អាខ្លាក់) ដូច្នេះចៅក្រមមិនអាចកាត់ក្តីឱ្យអ្នកឈ្នះទទួលបានរង្វាន់នោះទេ ប្រសិនបើអ្នកចាញ់មិនព្រមផ្តល់ឱ្យ ហើយក៏មិនអាចបង្ខំឱ្យគាត់ផ្តល់ឱ្យបានដែរ ដូចដែលចៅក្រមសម្រេចលើសិទ្ធិ ឬទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវតែសង។ វាគ្រាន់តែជាការសន្យាមួយប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើគាត់ចង់បំពេញតាមការសន្យា គាត់អាចធ្វើបាន ប៉ុន្តែបើមិនដូច្នោះទេ គាត់មិនត្រូវបានបង្ខំឱ្យបំពេញតាមនោះឡើយ។ ស៊ូហ្វិយ៉ាន់ អាត់-សៅរី (Sufyan អាល់-Thawri) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់និយាយថា 'ប្រសិនបើខ្ញុំឈ្នះអ្នក នោះខ្ញុំនឹងទទួលបានប៉ុណ្ណេះៗ' នោះចៅក្រមមិនអាចបង្ខំឱ្យគាត់ (អ្នកចាញ់) ផ្តល់រង្វាន់នោះបានឡើយ»។ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន មុបារ៉ក់ បានរាយការណ៍ពី យូណុស (Yunus) ពី អ៊ីម៉ាម អាល់-ហ្ស៊ូហ៍រី (អាល់-Zuhri) អំពីការប្រណាំងបាញ់ធ្នូថា តើអ្វីខ្លះដែលអនុញ្ញាត? លោកឆ្លើយថា៖ «អ្វីដែលកើតចេញពីចិត្តស្ម័គ្រចិត្ត ដោយម្ចាស់រង្វាន់មិនទាមទារវា»។ មតិយោបល់នេះមានចំណុចសំខាន់ពីរ៖ ១. អ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះស្អប់ខ្ពើមការដែលបុគ្គលម្នាក់ជាអ្នកផ្តល់រង្វាន់ផង និងជាអ្នកទាមទាររង្វាន់ផង។ ២. ពួកគេចាត់ទុកការផ្តល់រង្វាន់នោះថាជាផ្នែកនៃសីលធម៌ដ៏ល្អ មិនមែនជាសិទ្ធិដែលត្រូវតែបំពេញតាមនោះទេ ដូចជាការសន្យាសម្រាប់អ្នកដែលមិនតម្រូវឱ្យបំពេញតាមការសន្យា។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមុនៗវិញ ពួកគេស្អប់ខ្ពើមការដែលបុគ្គលម្នាក់ជាអ្នកផ្តល់រង្វាន់ផង និងជាអ្នកទាមទាររង្វាន់ផង ព្រោះថាប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកផ្តល់រង្វាន់ គាត់ប្រៀបដូចជាអ្នកដែលបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនដើម្បីផលប្រយោជន៍ដល់មូស្លីមទាំងឡាយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកទាមទារ ពួកគេស្អប់ខ្ពើមវា ព្រោះវាជាការចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ។ នេះខុសពីករណីដែលគេផ្តល់រង្វាន់ឱ្យគាត់ដោយមិនមានការទាមទារ នោះវាជាការអនុញ្ញាត។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះក្នុងក្រុមនេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ការទទួលរង្វាន់ពីការប្រណាំងគឺអនុញ្ញាតបានលុះត្រាតែមិនមានការដាក់ប្រាក់កក់ (រ៉ាហ៍ន) និងមិនមានការបង្ខិតបង្ខំអ្នកផ្តល់រង្វាន់ឡើយ វាត្រូវតែជាការបរិច្ចាគសុទ្ធសាធ។ អ៊ីបនូ វ៉ាហ៍ប៍ (Ibn Wahb) បានរាយការណ៍ពី យ៉ាយ៉ា ប៊ិន អាយូ (Yahya អ៊ីប៊ីន Ayyub) ពី យ៉ាយ៉ា ប៊ិន សាអ៊ីដ (Yahya អ៊ីប៊ីន Sa'id) ថា៖ «ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ឈ្នះក្នុងការបាញ់ធ្នូ នោះមិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយ ដរាបណាវាមិនមែនជាការភ្នាល់គ្នា ឬមានការដាក់ប្រាក់កក់ ឬបង្ខំម្ចាស់រង្វាន់ឱ្យផ្តល់ឱ្យ»។ មតិយោបល់នេះបង្ហាញថា រង្វាន់នោះមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចឡើយ។ នេះគឺជាមតិមួយក្នុងចំណោមមតិដែលតឹងរ៉ឹងបំផុត គឺមតិរបស់ អាប់ប៊ូ ហ្សាអ៍ហ្វារ មុហាំម៉ាត់ ប៊ិន ចារីរ៍ (Abu Ja'far Muhammad អ៊ីប៊ីន Jarir) ដែលបានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅរបស់លោក «តាហ្ស៊ីប អាល់-អាសារ» ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកចាញ់មិនព្រមផ្តល់រង្វាន់ដល់អ្នកឈ្នះ នោះគាត់មិនត្រូវបានបង្ខំឱ្យផ្តល់ឱ្យឡើយ ព្រោះវាមិនមែនជាសិទ្ធិដែលត្រូវទទួលបានជាការដោះដូរ ហើយអល់ឡោះក៏មិនបានតម្រូវឱ្យគាត់ធ្វើដែរ វាគ្រាន់តែជាការសន្យាប៉ុណ្ណោះ។ ការបំពេញតាមការសន្យាគឺជាសីលធម៌ដ៏ល្អ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់មិនព្រមបំពេញតាម នោះចៅក្រមមិនអាចកាត់ក្តីឱ្យគាត់បានឡើយ ព្រោះគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញថា ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់សន្យាផ្តល់អំណោយដល់អ្នកដទៃ ហើយមិនបានបំពេញតាម នោះចៅក្រមមិនអាចបង្ខំគាត់បានឡើយ»។ បន្ទាប់មក លោកបានចោទសួរខ្លួនឯងថា៖ «ប្រសិនបើមានគេសួរថា តើហេតុអ្វីបានជាព្យាការី ﷺ អនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រណាំងក្នុងករណីខ្លះ ប្រសិនបើវាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ច? ទាំងដែលអំណោយទានផ្សេងៗគឺអនុញ្ញាតឱ្យមានទាំងក្នុងការប្រណាំង និងក្រៅការប្រណាំង?» លោកបានឆ្លើយតបថា៖ «ការអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រណាំងក្នុងករណីខ្លះ មិនមែនដើម្បីតម្រូវឱ្យមានការផ្តល់រង្វាន់នោះទេ ប៉ុន្តែគឺដើម្បីឱ្យវាស្ថិតក្នុងក្របខណ្ឌនៃការកម្សាន្តដែលអនុញ្ញាត មិនមែនជាការកម្សាន្តដែលហាមឃាត់ឡើយ»។ ហេតុផលនៃមតិនេះគឺថា ការផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងការប្រណាំងគឺជាការបរិច្ចាគ មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវបំពេញតាមនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការលើកទឹកចិត្ត។ អ្នកផ្តល់រង្វាន់មិនបានផ្តល់ដោយរំពឹងការដោះដូរអ្វីឡើយ វាគឺជាអំណោយសម្រាប់អ្នកឈ្នះ ដូចជាការសន្យាផ្តល់រង្វាន់ដល់អ្នកដែលទន្ទេញចាំស៊ូរ៉ះណាមួយ ឬជំពូកណាមួយនៃហ្វិកហ៍ហ៍។ ពួកគេបានលើកឡើងថា ការបរិច្ចាគគឺគួរឱ្យសរសើរក្នុងការបំពេញតាម ប៉ុន្តែមិនអាចបង្ខំតាមផ្លូវច្បាប់បានឡើយ។ ចំពោះការលើកឡើងអំពីការដែលព្យាការី ﷺ បានកំណត់ការប្រណាំងតែបីប្រភេទ (សេះ, អូដ្ឋ, បាញ់ធ្នូ) នោះចម្លើយរបស់ពួកគេគឺថា ការកំណត់នេះគឺដោយសារតែវាជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចការដ៏ត្រឹមត្រូវ (ហាក់) ការផ្តល់រង្វាន់ក្នុងរឿងទាំងនេះគឺជាការជួយដល់កិច្ចការដ៏ត្រឹមត្រូវ ដូចជាការជួយដល់អ្នកធ្វើហជ្ជ អ្នកถือសីល និងអ្នកច្បាំងក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ។ ដូច្នេះការផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងរឿងទាំងនេះ គឺជាការផ្តល់ក្នុងផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវ និងការគោរពប្រតិបត្តិ ខុសពីកិច្ចការផ្សេងទៀត។ តាមមតិនេះ មិនចាំបាច់មាន «មូហាល់លីល» (អ្នកកណ្តាល) ឡើយ ព្រោះអ្នកផ្តល់រង្វាន់ផ្តល់ឱ្យអ្នកណាដែលខ្លាំងជាងក្នុងការគោរពប្រតិបត្តិដល់អល់ឡោះ។ ដូចដែលបានរៀបរាប់ពី អ៊ីម៉ាម ស៊ីហ្វិអី (អាល់-Shafi'i) ដែលលោកតែងតែសួរគ្រួសាររបស់លោកអំពីបញ្ហាណាមួយ ហើយនិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលឆ្លើយត្រូវ ខ្ញុំនឹងផ្តល់ឱ្យគាត់មួយឌីរហាំ»។ នេះគឺដូចគ្នានឹងប្រសាសន៍របស់ អ៊ីម៉ាម ដែលថា៖ «អ្នកណាដែលសម្លាប់សត្រូវម្នាក់ នោះគាត់នឹងទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សត្រូវនោះ»។

ជំពូក (ការផ្តល់រង្វាន់ពីសំណាក់មេដឹកនាំ ឬបុគ្គលខាងក្រៅ) ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមទៀតបានលើកឡើងថា ការផ្តល់រង្វាន់ (ពីសំណាក់មេដឹកនាំ ឬបុគ្គលខាងក្រៅ) គឺអាចអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបាន។ ប្រសិនបើអ្នកផ្តល់រង្វាន់គឺជាមេដឹកនាំ ឬបុគ្គលខាងក្រៅ នោះវាជាការអនុញ្ញាតដោយមានលក្ខខណ្ឌថា រង្វាន់នោះមិនត្រូវវិលត្រឡប់ទៅរកអ្នកដែលបានចំណាយវាវិញឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានអ្នកដទៃទៀតចូលរួមជាមួយពួកគេទាំងពីរ នោះរង្វាន់នឹងត្រូវធ្លាក់ទៅលើអ្នកដែលឈ្នះបន្ទាប់ពីពួកគេ។ ហើយប្រសិនបើមានតែពួកគេទាំងពីរនាក់ប៉ុណ្ណោះ នោះរង្វាន់នឹងត្រូវធ្លាក់ទៅលើអ្នកដែលបានចូលរួមវត្តមាននៅទីនោះ។ ខ្លឹមសារនៃទស្សនៈនេះគឺថា អ្នកដែលចំណាយរង្វាន់មិនត្រូវទទួលបានរង្វាន់នោះត្រឡប់មកវិញជាដាច់ខាត។ នេះគឺជាការរាយការណ៍មួយក្នុងចំណោមការរាយការណ៍ទាំងពីរពីលោក អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក។ លោក អាប់ប៊ូ បាករ អាល់-តូរទូស៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា នេះគឺជាទស្សនៈដ៏ល្បីល្បាញរបស់លោក។ លោក អាប់ប៊ូ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាប់ឌុល បារ បានមានប្រសាសន៍ថា លោក រ៉ាប៊ីអាហ៍, លោក ម៉ាលិក និងលោក អាល់-អូហ្សាអី បានឯកភាពគ្នាថា រង្វាន់ដែលបានដាក់សម្រាប់ការប្រកួតប្រជែង គឺមិនត្រូវវិលត្រឡប់ទៅរកអ្នកដែលបានចំណាយវាវិញក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់។ លោកចង់មានន័យថា យោងតាមក្រុមអ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះ រង្វាន់មិនត្រូវវិលត្រឡប់ទៅរកអ្នកចំណាយវិញឡើយ។ ចំណែកលោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍, លោក ស៊ីហ្វៃអី, លោក អាល់-សៅរី និងអ្នកដទៃទៀតមានទស្សនៈផ្ទុយពីនេះ។ យោងតាមទស្សនៈនេះ ប្រសិនបើអ្នកចំណាយរង្វាន់ជាអ្នកឈ្នះ នោះរង្វាន់នោះនឹងក្លាយជាចំណីសម្រាប់អ្នកដែលបានចូលរួមវត្តមាននៅទីនោះ មិនថាមានការកំណត់លក្ខខណ្ឌទុកជាមុនឬអត់នោះទេ។ មានការរាយការណ៍ទីពីរពីលោក ម៉ាលិក ដែលរាយការណ៍ដោយលោក អ៊ីបន វ៉ាហ៍ប៍ ថា ប្រសិនបើមានការកំណត់លក្ខខណ្ឌថា រង្វាន់ត្រូវតែបានទៅលើអ្នកដែលឈ្នះ នោះវាជាការអនុញ្ញាត មិនថាអ្នកឈ្នះនោះជាអ្នកចំណាយរង្វាន់ ឬមិនមែនជាអ្នកចំណាយក៏ដោយ។ យោងតាមការរាយការណ៍នេះ រង្វាន់នឹងមិនក្លាយជាចំណីសម្រាប់អ្នកដែលចូលរួមវត្តមាននោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវតែបានទៅលើអ្នកដែលឈ្នះ។ (ប្រសិនបើ) មានការកំណត់លក្ខខណ្ឌ (យោងតាម) ការរាយការណ៍នេះថា រង្វាន់ត្រូវតែជាចំណីសម្រាប់អ្នកដែលចូលរួមវត្តមាន លោក អាល់-តូរទូស៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ (វាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតយោងតាមទស្សនៈរបស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើននោះទេ)។ លោកបានបន្តថា៖ (ហើយករណីនេះក៏ដូចគ្នាដែរយោងតាមទស្សនៈរបស់លោក ម៉ាលិក។ ប្រសិនបើពួកគេទាំងពីរនាក់ចំណាយរង្វាន់រួមគ្នា ហើយគ្មានអ្នកដទៃទៀតចូលរួមជាមួយពួកគេទេ នោះវាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតជាដាច់ខាតនៅក្នុងមហ្សហ៍បរបស់លោក។ ហើយប្រសិនបើមាន "មូហាល់លីល" (អ្នកចូលរួមទីបីដែលមិនចំណាយរង្វាន់) ចូលរួមជាមួយពួកគេ នោះមានការរាយការណ៍ពីរពីលោក ម៉ាលិក៖ ការរាយការណ៍ទីមួយគឺការហាមឃាត់ ដូចទៅនឹងករណីដែលគ្មាន "មូហាល់លីល" អញ្ចឹងដែរ ហើយនេះគឺជាការរាយការណ៍ដ៏ល្បីល្បាញពីលោក។ លោក អ៊ីបន អាប់ឌុល បារ បានមានប្រសាសន៍ថា លោក ម៉ាលិក បានមានប្រសាសន៍ថា យើងមិនទទួលយកទស្សនៈរបស់ សៃអីដ ប៊ីន អាល់-មូសៃយីប ទាក់ទងនឹង "មូហាល់លីល" នោះទេ ហើយ "មូហាល់លីល" មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ការប្រណាំងសេះឡើយ។ លោក អ៊ីបន សាស បានមានប្រសាសន៍ថា នេះគឺជាទស្សនៈដ៏ល្បីល្បាញពីលោក។) ការរាយការណ៍ទីពីរគឺថា វាត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយមាន "មូហាល់លីល" ដូចទៅនឹងទស្សនៈរបស់ សៃអីដ ប៊ីន អាល់-មូសៃយីប។ លោក អាប់ប៊ូ អ៊ូម៉ារ បានមានប្រសាសន៍ថា (និង) នេះគឺជាទស្សនៈដ៏ល្អបំផុតក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីររបស់លោក ហើយវាជាទស្សនៈរបស់ សៃអីដ ប៊ីន អាល់-មូសៃយីប និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន ហើយលោក អ៊ីបន អាល់-មូហ្វាហ្ស និងអ្នកដទៃទៀតបានជ្រើសរើសយកទស្សនៈនេះ។

ជំពូក៖ (ភស្តុតាងនៃទស្សនៈមុន) ភស្តុតាងនៃទស្សនៈនេះគឺថា ការឈ្នះរង្វាន់មិនអាចត្រឡប់ទៅរកអ្នកដែលចេញរង្វាន់នោះបានឡើយ ក្នុងករណីណាក៏ដោយ។ ប្រសិនបើវាត្រឡប់ទៅរកគាត់វិញក្នុងពេលដែលគាត់ជាអ្នកឈ្នះ នោះវាមិនមែនជាកិច្ចសន្យាផ្តល់រង្វាន់ (ជូអាឡះ) ឡើយ ពីព្រោះមនុស្សម្នាក់មិនអាចចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនដើម្បីផ្តល់រង្វាន់ដល់ខ្លួនឯងសម្រាប់កិច្ចការដែលខ្លួនបានធ្វើនោះទេ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកឈ្នះ ហើយគាត់ទទួលបានរង្វាន់នោះ គឺស្មើនឹងគាត់បានចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនដើម្បីផ្តល់រង្វាន់ដល់ខ្លួនឯងសម្រាប់កិច្ចការដែលខ្លួនបានធ្វើ ហើយរឿងនេះមិនអាចអនុញ្ញាតបានឡើយ ព្រោះវាមិនផ្តល់ផលប្រយោជន៍អ្វីដល់គាត់ឡើយ។ ពួកគេបានលើកឡើងថា ម្យ៉ាងវិញទៀត វាក៏មានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងល្បែងស៊ីសងដែរ ព្រោះវាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពរវាងការខាតបង់ ឬការរួចខ្លួន (មិនខាតមិនចំណេញ) ហើយនេះគឺជាលក្ខណៈនៃល្បែងស៊ីសង។ ផ្ទុយពីករណីអ្នកផ្តល់រង្វាន់ដែលជាជនទីបី (មិនមែនជាអ្នកប្រកួត) ព្រោះក្នុងករណីនោះ គាត់ប្រាកដជាត្រូវខាតបង់ទ្រព្យសម្បត្តិជាមិនខាន។ ពួកគេបានលើកឡើងទៀតថា អ្នកផ្តល់រង្វាន់ក្នុងករណីនេះ ចាំបាច់ត្រូវតែប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលគាត់បានសន្យាដល់អ្នកឈ្នះ ព្រោះគាត់បានសន្យាវាសម្រាប់កិច្ចការមួយ ហើយកិច្ចការនោះក៏បានសម្រេចដូចដែលបានកំណត់ ដូចគ្នានឹងករណីស្រដៀងគ្នាដទៃទៀតដែរ។ ពួកគេបានលើកឡើងថា ទស្សនៈនេះកាន់តែច្បាស់លាស់ទៅតាមគោលការណ៍របស់ប្រជាជននៅទីក្រុងម៉ាឌីណា ព្រោះវាចាំបាច់ត្រូវបំពេញតាមការសន្យាប្រសិនបើវាមានលក្ខណៈជាការធានា (តាក់រីរ) ដូចជាករណីអ្នកដែលនិយាយទៅកាន់អ្នកដទៃថា៖ «ចូរអ្នករៀបការចុះ ខ្ញុំនឹងជាអ្នកសងថ្លៃមហ័រជំនួសអ្នក» ឬ «ចូរអ្នកខ្ចីប្រាក់ ឬស៊ីញ៉េធានាចុះ ខ្ញុំនឹងជាអ្នកសងជំនួសអ្នក» ជាដើម។ រឿងនេះមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមពួកគេឡើយ ប៉ុន្តែមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមពួកយើង (អ្នកប្រាជ្ញសាសនា)។ ចំណែកឯករណីដែលមិនមានលក្ខណៈជាការធានា (តាក់រីរ) នោះ មានការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញ។ អ្នកដែលកាន់ទស្សនៈនេះនិយាយថា៖ នៅពេលណាដែលអ្នកផ្តល់រង្វាន់ត្រូវខាតបង់ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ នោះទើបហៅថាជាការផ្តល់រង្វាន់ (ជូអាឡះ)។ ប៉ុន្តែនៅពេលណាដែលវាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពរវាងលទ្ធផលពីរ (មិនប្រាកដថាខាត ឬចំណេញ) នោះវាគឺជាល្បែងស៊ីសង មិនថារវាងការចំណេញនិងការខាត ឬរវាងការខាតនិងការរួចខ្លួន ឬរវាងការចំណេញនិងការរួចខ្លួននោះទេ។ នេះព្រោះថា ល្បែងស៊ីសងចំពោះពួកគេ គឺការប្រថុយប្រថាន។ ហើយអ្វីៗដែលទាក់ទងនឹងភស្តុតាងនេះ ត្រូវបានលើកឡើងរួចហើយនៅពេលនិយាយអំពីចំណុចនានាដែលបង្ហាញពីការមោឃៈនៃកិច្ចសន្យា (មូហัลលីល)។