អាក់សរ អាល់-មុខតាសារ៉ាត (សង្ខេបច្បាប់ហានបាលី)

[២] ប្រភេទទីពីរ៖ ការផ្សះផ្សាលើអ្វីដែលមិនមែនជាប្រភេទដូចគ្នា៖ - ប្រសិនបើជាការដោះដូរតម្លៃនឹងតម្លៃ (រូបិយប័ណ្ណនឹងរូបិយប័ណ្ណ)៖ នោះគឺជាការដោះដូររូបិយប័ណ្ណ (ស័រហ្វ៍)។ - ប្រសិនបើជាការដោះដូរទំនិញនឹងរូបិយប័ណ្ណ ឬផ្ទុយមកវិញ៖ នោះគឺជាការលក់ដូរ។ ប្រភេទទីពីរ៖ ការផ្សះផ្សាលើការបដិសេធ៖ គឺនៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់ប្តឹងទៅលើបុគ្គលម្នាក់ទៀត ហើយអ្នកនោះបដិសេធ ឬនៅស្ងៀម រួចហើយពួកគេក៏ធ្វើការផ្សះផ្សានឹងគ្នា៖ នោះគឺជាការត្រឹមត្រូវ ហើយវាមានលក្ខណៈ៖ - ជាការលះបង់សិទ្ធិ (អ៊ីប្រាអ៊ុន) ចំពោះអ្នកដែលបដិសេធ។ - ជាការលក់ដូរចំពោះអ្នកប្តឹង។ - អ្នកណាដែលដឹងថាខ្លួនឯងកំពុងនិយាយកុហក៖ ការផ្សះផ្សានោះគឺមោឃៈចំពោះរូបគេ។ ជំពូក - នៅពេលដែលមានមែកឈើរបស់អ្នកដទៃ ឬបន្ទប់របស់អ្នកដទៃ លយចូលមកក្នុងដី ជញ្ជាំង ឬលំហអាកាសរបស់អ្នក៖ គឺចាំបាច់ត្រូវ៖ - កម្ចាត់វាចេញ ហើយត្រូវសងការខូចខាតដែលកើតឡើងក្រោយពីមានការទាមទារ។ - ប្រសិនបើម្ចាស់មែកឈើនោះបដិសេធ៖ គេមិនអាចបង្ខំឱ្យកាត់មែកឈើនោះបានទេ ហើយក៏មិនអាចបត់វាបានដែរ។ - ប្រសិនបើមិនអាចធ្វើអ្វីបាន៖ ម្ចាស់ដីមានសិទ្ធិកាត់វាចេញដោយមិនចាំបាច់មានសាលក្រមតុលាការ។ - អនុញ្ញាតឱ្យបើកទ្វារដើម្បីចេញចូលក្នុងផ្លូវសាធារណៈបាន។ - មិនអនុញ្ញាតឱ្យលយយ៉រ (ជណាហ៍) ធ្វើដំបូលរវាងជញ្ជាំងពីរ (សាបាត) ឬដាក់រនាំងបង្ហូរទឹក (មីហ្សាប) ឡើយ លើកលែងតែ៖ [១] ដោយមានការអនុញ្ញាតពីមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម)។ [២] ដោយមានការធានាថាមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់។ - ការធ្វើបែបនេះនៅលើកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកជិតខាង ឬផ្លូវរួម៖ គឺហារ៉ាម (មិនអនុញ្ញាត) ប្រសិនបើគ្មានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់សិទ្ធិ។ - ដូចគ្នានេះដែរ ការដាក់ឈើ (ដើម្បីទ្រដំបូល) លើកលែងតែ៖ [១] ក្នុងករណីដែលមិនអាចធ្វើដំបូលបាន បើគ្មានឈើនោះ។ [២] និងមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់។ ក្នុងករណីនេះ គេអាចបង្ខំឱ្យធ្វើបាន។ - វិហារអ៊ីស្លាម (ម៉ាស៊ីដ) ក៏មានលក្ខណៈដូចផ្ទះដែរ។ - ប្រសិនបើដៃគូម្ចាស់ជញ្ជាំង ឬដំបូលដែលបាក់បែក ស្នើសុំឱ្យដៃគូម្ចាស់ម្នាក់ទៀតរួមគ្នាជួសជុល៖ គឺអាចបង្ខំឱ្យធ្វើបាន។ - ដូចគ្នានឹងការរុះរើជញ្ជាំងដែលខ្លាចនឹងបាក់រលំដែរ។

- ប្រសិនបើគាត់សាងសង់វាដោយមានចេតនាចង់ត្រឡប់មកវិញ នោះគាត់អាចត្រឡប់មកវិញបាន។ - ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះទន្លេ និងអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា។ ជំពូក - អ្នកណាដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សងបំណុលដែលដល់កំណត់ត្រូវសង៖ - គឺចាំបាច់ត្រូវដាក់កំហិតលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ (ហាចរ៍) តាមការស្នើសុំរបស់ម្ចាស់បំណុលណាម្នាក់។ - ហើយត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត (ស៊ូណាន់ន់) ឱ្យប្រកាសជាសាធារណៈអំពីការដាក់កំហិតនោះ។ - ការចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់បន្ទាប់ពីការដាក់កំហិតគឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ - ហើយការទទួលស្គាល់បំណុលលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ក៏មិនមានសុពលភាពដែរ ប៉ុន្តែវាជាការទទួលស្គាល់លើការទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ ដែលនឹងត្រូវទាមទារបន្ទាប់ពីការដកកំហិតនោះចេញ។ - អ្នកណាដែលប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិជាក់ស្តែងដល់គាត់ដោយមិនដឹងថាគាត់ត្រូវបានដាក់កំហិត នោះម្ចាស់ទ្រព្យអាចយកទ្រព្យនោះត្រឡប់មកវិញបាន៖ [១] ប្រសិនបើទ្រព្យនោះនៅដដែល។ [២] ហើយតម្លៃរបស់វានៅពេញលេញ។ [៣] និងមិនមានសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃពាក់ព័ន្ធនឹងទ្រព្យនោះ។ - ហើយចៅក្រមត្រូវលក់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ រួចចែកជូនដល់ម្ចាស់បំណុលទាំងឡាយរបស់គាត់។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទខាងលើទៅជាភាសាខ្មែរ៖ - អ្នកណាដែលមិនមានលទ្ធភាពសងបំណុលរបស់ខ្លួន ឬបំណុលនោះមិនទាន់ដល់កំណត់ត្រូវសង៖ គឺហាមដាច់ខាតមិនឱ្យទាមទារ មិនឱ្យឃុំខ្លួន និងមិនឱ្យតាមរំខានកូនបំណុលឡើយ។ - បំណុលដែលដល់កំណត់សងមិនអាចទាមទារបានឡើយ៖ - ប្រសិនបើកូនបំណុលគ្មានលទ្ធភាពសង (ក្ស័យធន)។ - ឬក្នុងករណីកូនបំណុលស្លាប់ ប្រសិនបើអ្នកទទួលមរតកបានធានាដោយ៖ [១] ការដាក់បញ្ចាំទ្រព្យសម្បត្តិដែលមានតម្លៃ។ [២] ឬមានអ្នកធានាដែលមានលទ្ធភាពសង។ - ប្រសិនបើមានម្ចាស់បំណុលម្នាក់ទៀតលេចមុខឡើង បន្ទាប់ពីការបែងចែកមរតក៖ ម្ចាស់បំណុលនោះអាចទាមទារចំណែករបស់ខ្លួនពីអ្នកទទួលមរតកដទៃទៀត។ ជំពូក៖ ការហាមឃាត់ការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិ (ហាចរ៍) - ការហាមឃាត់ការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានអនុវត្តទៅលើកុមារ (ដែលមិនទាន់ពេញវ័យ), អ្នកវិកលចរិត, និងអ្នកដែលមិនចេះគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិ (សាហ្វីហ៍)៖ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ពួកគេ។ - អ្នកណាដែលបានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យពួកគេ ដោយមានកិច្ចសន្យា ឬមិនមាន៖ ម្ចាស់ទ្រព្យអាចទាមទារយកមកវិញនូវអ្វីដែលនៅសល់ មិនមែនអ្វីដែលខូចខាតនោះទេ។ - ពួកគេត្រូវទទួលខុសត្រូវលើ៖ - ការប្រព្រឹត្តបទល្មើស (ជិនាយ៉ាហ៍)។ - ការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនត្រូវបានប្រគល់ឱ្យពួកគេ។ - អ្នកណាដែលឈានដល់វ័យពេញវ័យដោយមានភាពចាស់ទុំ (រូស្ដ៍), ឬអ្នកវិកលចរិតដែលបានជាសះស្បើយ និងមានភាពចាស់ទុំ៖ - ការហាមឃាត់ការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានដកចេញដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដោយមិនចាំបាច់មានសេចក្តីសម្រេចពីតុលាការ។ - ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេត្រូវប្រគល់ជូនវិញ។ - មិនអាចប្រគល់ឱ្យមុនពេលនោះឡើយ។ - ការឈានដល់វ័យពេញវ័យរបស់បុរស៖ [១] ដោយការចេញទឹកកាម។ [២] ឬគ្រប់អាយុ ១៥ ឆ្នាំ។ [៣] ឬការដុះរោមគ្រើមនៅជុំវិញប្រដាប់ភេទ។ - ចំពោះស្ត្រី៖ [១] [២] [៣] ដូចគ្នានឹងបុរសដែរ។ [៤] ឬការមកឈាមរដូវ។ - ការមានផ្ទៃពោះរបស់ស្ត្រី គឺជាភស្តុតាងនៃការឈានដល់វ័យពេញវ័យ។ - ទ្រព្យសម្បត្តិមិនត្រូវប្រគល់ឱ្យពួកគេឡើយ រហូតទាល់តែមានការសាកល្បងសមស្របតាមស្ថានភាពរបស់ពួកគេ ហើយមានការជឿជាក់លើភាពចាស់ទុំ (រូស្ដ៍) របស់ពួកគេ។ - ការសាកល្បងនេះត្រូវធ្វើឡើងមុនពេលឈានដល់វ័យពេញវ័យ។ - ភាពចាស់ទុំ (រូស្ដ៍) ក្នុងទីនេះគឺ៖ ការចេះគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យមានការរីកចម្រើន ដោយ៖ - ចេះទិញលក់ដោយមិនចាញ់បោកគេជាទូទៅ។ - មិនចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិទៅលើរឿងហារ៉ាម (អំពើបាប) ឬរឿងដែលគ្មានប្រយោជន៍។ - អ្នកអាណាព្យាបាលរបស់ពួកគេក្នុងអំឡុងពេលហាមឃាត់ការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិគឺ៖ [១] ឪពុក។ [២] បន្ទាប់មកអ្នកដែលឪពុកបានតែងតាំង (វ៉ាស៊ី)។ [៣] បន្ទាប់មកអាជ្ញាធរ (អ្នកដឹកនាំ)។ - អ្នកអាណាព្យាបាលមិនត្រូវចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យពួកគេឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍បំផុតដល់ពួកគេ។ - ពាក្យសម្តីរបស់អ្នកអាណាព្យាបាលត្រូវបានទទួលស្គាល់ បន្ទាប់ពីការដកការហាមឃាត់ការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិ ក្នុងករណី៖ - ផលប្រយោជន៍។ - ភាពចាំបាច់។ - ការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិ។ - ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់លើការប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិក្រោយពេលពេញវ័យឡើយ លើកលែងតែមានភស្តុតាងបញ្ជាក់។ - បំណុលដែលទាក់ទង៖ - បំណុលរបស់ទាសករដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើជំនួញ៖ ទាក់ទងនឹងការទទួលខុសត្រូវរបស់ម្ចាស់ទាសករ។ - បំណុលផ្សេងទៀត, ការសងសំណងបទល្មើសរបស់ទាសករ, និងតម្លៃនៃទ្រព្យសម្បត្តិដែលទាសករបានបំផ្លាញ៖ ទាក់ទងនឹងខ្លួនរបស់ទាសករផ្ទាល់។

ជំពូក៖ ស្តីពីការតែងតាំងតំណាង (វីកាឡះ) - ការតែងតាំងតំណាង (វីកាឡះ) គឺមានសុពលភាពតាមរយៈពាក្យសម្តីគ្រប់យ៉ាង ដែលបង្ហាញពីការអនុញ្ញាត។ - ការយល់ព្រមទទួលយកតំណាង គឺតាមរយៈពាក្យសម្តី ឬសកម្មភាពគ្រប់យ៉ាងដែលបង្ហាញពីការយល់ព្រមនោះ។ - លក្ខខណ្ឌតម្រូវ៖ ភាគីទាំងពីរត្រូវតែជាអ្នកដែលមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការ (ចៃហ្ស៊ុល តាស័រស៊ូហ្វ)។ - អ្នកណាដែលមានសិទ្ធិក្នុងការចាត់ចែងលើរឿងអ្វីមួយ នោះគេមានសិទ្ធិក្នុងការធ្វើជាតំណាង ឬតែងតាំងតំណាងក្នុងរឿងនោះបាន។ - ការតែងតាំងតំណាងមានសុពលភាពក្នុង៖ [១] រាល់សិទ្ធិរបស់មនុស្ស (សិទ្ធិបុគ្គល)។ - លើកលែងតែរឿង ហ្ស៊ីហារ (ការប្រៀបធៀបភរិយាទៅនឹងម្តាយ), លីអាន (ការស្បថចោទប្រកាន់ពីអំពើខុសឆ្គង), និងការស្បថផ្សេងៗ។ [២] រាល់សិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ ដែលអាចមានអ្នកតំណាងជំនួសបាន។ - កិច្ចសន្យាទាំងនេះរួមមាន៖ ការតែងតាំងតំណាង (វីកាឡះ), ការចូលហ៊ុនគ្នា (ស៊ារីកះ), ការវិនិយោគរួម (មុដារ៉ាបះ), ការជួលដីធ្វើស្រែចម្ការ (មុសាការ៉ះ និងមុសារ៉អះ), ការផ្ញើទុក (វ៉ាឌីអះ), និងការផ្តល់រង្វាន់លើការងារ (ជូអាលះ)។ ទាំងអស់នេះសុទ្ធតែជាកិច្ចសន្យាដែលមិនចាំបាច់ (អាចលុបចោលបាន) ដែលភាគីនីមួយៗមានសិទ្ធិលុបចោលវាបាន។ - មិនមានសុពលភាពទេ ប្រសិនបើគ្មានការអនុញ្ញាត៖ ក្នុងករណីតំណាងលក់របស់របរឱ្យខ្លួនឯង ឬទិញរបស់របរពីខ្លួនឯងឱ្យអ្នកដែលតែងតាំងខ្លួន។ - កូនរបស់តំណាង, ឪពុករបស់តំណាង, និងទាសករដែលបានចុះកិច្ចសន្យាដោះលែង (មូកាតាប់) គឺត្រូវបានចាត់ទុកដូចជាខ្លួនឯង (មិនអាចធ្វើប្រតិបត្តិការជាមួយពួកគេបានដោយគ្មានការអនុញ្ញាត)។ - ប្រសិនបើតំណាងលក់ក្នុងតម្លៃទាបជាងតម្លៃទីផ្សារ ឬទិញក្នុងតម្លៃខ្ពស់ជាងតម្លៃទីផ្សារ៖ ការលក់ឬទិញនោះមានសុពលភាព ប៉ុន្តែតំណាងត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការខាតបង់ ឬភាពខុសគ្នានៃតម្លៃនោះ។ - តំណាងលក់៖ មានសិទ្ធិប្រគល់ទំនិញឱ្យអ្នកទិញ ប៉ុន្តែមិនមានសិទ្ធិទទួលយកប្រាក់ថ្លៃទំនិញនោះទេ លើកលែងតែមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីការអនុញ្ញាត។ - តំណាងទិញ៖ មានសិទ្ធិប្រគល់ប្រាក់ថ្លៃទំនិញ។ - តំណាងក្នុងរឿងក្តីក្តាំ៖ មិនមានសិទ្ធិទទួលយកប្រាក់ជំនួសបានទេ។ - តំណាងក្នុងការទទួលយក៖ មានសិទ្ធិក្នុងការតតាំងក្តី។ - តំណាងគឺជាអ្នកទុកចិត្ត៖ មិនត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការខូចខាតឡើយ លើកលែងតែមានការធ្វេសប្រហែស ឬការរំលោភបំពាន។ - ពាក្យសម្តីរបស់តំណាងត្រូវបានទទួលយកក្នុងករណី៖ - ការបដិសេធមិនមានការធ្វេសប្រហែស ឬការរំលោភបំពាន។ - ការអះអាងថាទំនិញខូចខាត (ដោយស្បថ)។ - ដូចជាករណីអ្នកស្ម័គ្រចិត្តអះអាងថា បានប្រគល់របស់របរ ឬប្រាក់ថ្លៃទំនិញត្រឡប់ទៅឱ្យអ្នកដែលតែងតាំងខ្លួនវិញ។ - ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានទទួលយកចំពោះអ្នកស្នងមរតករបស់អ្នកតែងតាំងឡើយ លើកលែងតែមានភស្តុតាងបញ្ជាក់។

ជំពូក៖ ស្តីពីប្រភេទនៃភាពជាដៃគូ (ស៊ិរកាត់) ភាពជាដៃគូមាន ៥ ប្រភេទ៖ ១. ស៊ិរកាត់ អ៊ីណាន (Sharikat អាល់-'Inan)៖ គឺការដែលបុគ្គលម្នាក់ៗដែលមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិ នាំយកដើមទុនជាសាច់ប្រាក់ដែលបានកំណត់មកចូលរួមជាមួយគ្នា ដើម្បីធ្វើការរួមគ្នា ដោយមានលក្ខខណ្ឌថា ពួកគេម្នាក់ៗទទួលបានចំណែកនៃប្រាក់ចំណេញតាមសមាមាត្រដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា។ ២. អាល់-មុដារ៉ាបាហ៍ (អាល់-Mudarabah)៖ គឺការប្រគល់ដើមទុនដែលបានកំណត់ជាក់លាក់ ទៅឱ្យអ្នកដែលនឹងយកទៅធ្វើជំនួញ ដោយទទួលបានចំណែកនៃប្រាក់ចំណេញតាមសមាមាត្រដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា។ - ប្រសិនបើអ្នកទទួលដើមទុន (មុដារិប) ទៅធ្វើកិច្ចសន្យាជាមួយអ្នកដទៃទៀត ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ម្ចាស់ដើមទុនដំបូង គឺជារឿងដែលហាមឃាត់ (ហារ៉ាម) ហើយគេត្រូវសងចំណែករបស់ម្ចាស់ដើមទុននោះត្រឡប់មកវិញ។ - ប្រសិនបើដើមទុន ឬផ្នែកខ្លះនៃដើមទុនត្រូវបានខូចខាត ឬខាតបង់បន្ទាប់ពីបានចាប់ផ្តើមធ្វើជំនួញ នោះការខាតបង់នោះត្រូវទូទាត់ចេញពីប្រាក់ចំណេញមុនពេលធ្វើការបែងចែក។ ៣. ស៊ិរកាត់ អាល់-វូជូហ៍ (Sharikat អាល់-Wujuh)៖ គឺការដែលដៃគូពីរនាក់ចូលរួមគ្នាដើម្បីទទួលបានប្រាក់ចំណេញពីអ្វីដែលពួកគេបានទិញដោយប្រើប្រាស់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ឬឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេ (ដោយមិនប្រើដើមទុនផ្ទាល់ខ្លួន)។ - ដៃគូម្នាក់ៗគឺជាតំណាងឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក និងជាអ្នកធានាលើតម្លៃទំនិញនោះ។ ៤. ស៊ិរកាត់ អាល់-អាប់ដាន (Sharikat អាល់-Abdan)៖ គឺ៖ (ក) ការចូលរួមធ្វើការដោយប្រើកម្លាំងកាយដើម្បីទទួលបានអ្វីដែលអនុញ្ញាត (ហាឡាល់) ដូចជាការនេសាទ ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ។ (ខ) ឬការទទួលកិច្ចការងារដោយប្រើកម្លាំងកាយដូចជា ការដេរជាដើម។ - ដូច្នេះ អ្វីដែលម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានទទួលធ្វើ គឺក្លាយជាកាតព្វកិច្ចដែលពួកគេទាំងពីរត្រូវតែធ្វើ ហើយពួកគេទាំងពីរត្រូវទទួលខុសត្រូវលើកិច្ចការនោះ។ - ប្រសិនបើម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេឈប់ធ្វើការ ដោយសារមានហេតុផលត្រឹមត្រូវ ឬមិនមានហេតុផលក៏ដោយ ក៏ប្រាក់ចំណូលដែលទទួលបាននៅតែត្រូវបែងចែករវាងពួកគេទាំងពីរ។ - អ្នកដែលមិនអាចធ្វើការបាន (ដោយសារមានហេតុផល) ឬអ្នកដែលមិនចេះធ្វើការងារនោះ គឺត្រូវមានកាតព្វកិច្ចរកអ្នកមកជំនួសកន្លែងរបស់ខ្លួន ប្រសិនបើដៃគូរបស់ខ្លួនទាមទារ។ ៥. ស៊ិរកាត់ អាល់-មុហ្វាវ៉ាដាហ៍ (Sharikat អាល់-Mufawadah)៖ គឺ៖ (ក) ការដែលដៃគូម្នាក់ៗផ្តល់សិទ្ធិអំណាចពេញលេញដល់ដៃគូម្ខាងទៀត ក្នុងការចាត់ចែងរាល់កិច្ចការហិរញ្ញវត្ថុ។ (ខ) ពួកគេចូលរួមចំណែកក្នុងអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលជាសិទ្ធិទទួលបាន និងអ្វីដែលជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវសង។ ភាពជាដៃគូនេះមានសុពលភាព ប្រសិនបើពួកគេមិនបានបញ្ចូលលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗដែលផ្ទុយនឹងគោលការណ៍នេះ។

នៅក្នុងនោះមានផលចំណេញដ៏កម្រ។ - ហើយរាល់ការធ្វើបែបនេះគឺអនុញ្ញាត (ហាឡាល់)។ - ហើយមិនមានការធានាខុសត្រូវ (ដំមាន) លើវាឡើយ លើកលែងតែមានការរំលោភបំពាន ឬការធ្វេសប្រហែស។ ជំពូក៖ ការធ្វើកិច្ចសន្យាថែទាំចម្ការ (មូសាកាត) - ការធ្វើកិច្ចសន្យាថែទាំចម្ការ (មូសាកាត) គឺមានសុពលភាពលើ៖ [១] ដើមឈើដែលមានផ្លែអាចបរិភោគបាន។ [២] ផ្លែឈើដែលមានស្រាប់ ដោយទទួលបានចំណែកមួយពីផ្លែឈើនោះ។ [៣] ឬលើដើមឈើដែលគេដាំ ហើយថែទាំវា រហូតដល់វាចេញផ្លែ។ ដោយទទួលបានចំណែកមួយពីផ្លែឈើ ឬពីដើមឈើ ឬពីទាំងពីរយ៉ាង។ - ប្រសិនបើម្ចាស់ចម្ការលុបចោលកិច្ចសន្យាមុនពេលផ្លែឈើលេចចេញមក៖ នោះអ្នកធ្វើការត្រូវទទួលបានថ្លៃឈ្នួលរបស់គាត់។ - ឬប្រសិនបើអ្នកធ្វើការជាអ្នកលុបចោល៖ នោះគាត់មិនទទួលបានអ្វីទាំងអស់។ - ហើយផ្លែឈើនោះត្រូវបានចាត់ទុកជាកម្មសិទ្ធិ៖ នៅពេលដែលវាលេចចេញមក។ - ដូច្នេះ អ្នកធ្វើការត្រូវបំពេញការងារឱ្យចប់សព្វគ្រប់ ប្រសិនបើកិច្ចសន្យាត្រូវបានលុបចោលបន្ទាប់ពីផ្លែឈើលេចចេញមក។

- លើអ្នកធ្វើការ (កសិករ)៖ រាល់ការងារដែលនាំឱ្យមានការលូតលាស់ ឬការកែលម្អដំណាំ ការប្រមូលផល និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នានេះ។ - លើម្ចាស់ដី៖ ការថែរក្សាដី និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នានេះ។ - លើអ្នកទាំងពីរ (ម្ចាស់ដី និងកសិករ)៖ ការប្រមូលផល (ការបេះ ឬការច្រូត) ដោយបែងចែកតាមសមាមាត្រនៃចំណែករបស់ពួកគេ។ - ការធ្វើកសិកម្មរួម (មូសារ៉ាអះ) គឺមានសុពលភាព៖ ដោយកំណត់ចំណែកជាក់លាក់នៃផលដែលដុះចេញពីដី ដោយមានលក្ខខណ្ឌ៖ [១] ដឹងច្បាស់ពីប្រភេទគ្រាប់ពូជ និងបរិមាណរបស់វា។ [២] គ្រាប់ពូជនោះត្រូវតែចេញពីម្ចាស់ដី។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក - ការជួល (អ៊ីជារ៉ោះ) មានសុពលភាពដោយមានលក្ខខណ្ឌបី៖ [១] ដឹងច្បាស់ពីអត្ថប្រយោជន៍ (នៃវត្ថុដែលជួល)។ [២] អត្ថប្រយោជន៍នោះត្រូវតែជាការអនុញ្ញាត (ហាឡាល)។ [៣] ដឹងច្បាស់ពីតម្លៃឈ្នួល។ - លើកលែងតែអ្នកស៊ីឈ្នួល និងអ្នកបំបៅដោះកូន ដែលទទួលបានជាអាហារ និងសម្លៀកបំពាក់របស់ពួកគេ។ - ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ចូលទៅក្នុងបន្ទប់ទឹកសាធារណៈ ឬជិះទូក ឬប្រគល់សម្លៀកបំពាក់ឱ្យជាងកាត់ដេរ ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ៖ នោះមានសុពលភាព ហើយគាត់ត្រូវទទួលបានតម្លៃឈ្នួលតាមតម្លៃទីផ្សារធម្មតា។ - ការជួលមានពីរប្រភេទ៖ [ក] ការជួលវត្ថុជាក់លាក់ (អ៊ីជារ៉ោះ អៃន)៖ មានលក្ខខណ្ឌ៖ [១] ដឹងច្បាស់ពីវត្ថុនោះ។ [២] មានលទ្ធភាពប្រគល់វត្ថុនោះឱ្យអ្នកជួល។ [៣] កិច្ចសន្យាត្រូវធ្វើឡើងលើអត្ថប្រយោជន៍នៃវត្ថុនោះ មិនមែនលើផ្នែកណាមួយនៃវត្ថុនោះឡើយ (លើកលែងតែអ្នកបំបៅដោះកូន)។ [៤] វត្ថុនោះត្រូវតែមានអត្ថប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ។ [៥] វត្ថុនោះត្រូវតែជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកឱ្យជួល ឬអ្នកដែលទទួលបានការអនុញ្ញាតឱ្យជួលវា។ - ការជួលវត្ថុជាក់លាក់មានពីរផ្នែក៖ [១] កំណត់រយៈពេលជាក់លាក់ ដែលគេរំពឹងទុកថាវត្ថុនោះនៅមានគុណភាពប្រើប្រាស់បានក្នុងរយៈពេលនោះ។ [២] កំណត់ការងារជាក់លាក់៖ ដូចជាការជួលសត្វជិះ ដើម្បីជិះ ឬដឹកទំនិញទៅកាន់ទីកន្លែងណាមួយដែលបានកំណត់។ [ខ] ប្រភេទទីពីរ៖ កិច្ចសន្យាលើអត្ថប្រយោជន៍ដែលស្ថិតក្នុងកាតព្វកិច្ច (មិនមែនវត្ថុជាក់លាក់) មិនថាជារបស់ជាក់លាក់ ឬរបស់ដែលបានពណ៌នា។ - ដូច្នេះមានលក្ខខណ្ឌ៖ [១] កំណត់ដោយការងារ ឬរយៈពេល៖ ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះ ឬការកាត់ដេរ។ - មានលក្ខខណ្ឌ៖ ត្រូវដឹងច្បាស់ពីការងារនោះ និងកំណត់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ [២] អ្នកស៊ីឈ្នួលត្រូវតែជាមនុស្ស ដែលមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការធ្វើកិច្ចសន្យា។ [៣] ការងារនោះមិនមែនជាប្រភេទការងារដែលតម្រូវឱ្យអ្នកធ្វើត្រូវតែជាអ្នកគោរពប្រតិបត្តិសាសនា (ដូចជាការធ្វើសឡាតជំនួសអ្នកដទៃ)។ - លើអ្នកឱ្យជួល៖ រាល់អ្វីដែលជាទម្លាប់ និងទំនៀមទម្លាប់៖ ដូចជាខ្សែដឹកសត្វជិះ ការចង ការលើកដាក់ទំនិញ។ - លើអ្នកជួល៖ ដូចជាកៅអីអង្គុយលើសត្វជិះ (ម៉ាហ៍មិល) ឬឆ័ត្រ/ដំបូល និងការសម្អាតរណ្តៅទឹកស្អុយ ប្រសិនបើគាត់ទទួលបានវាក្នុងស្ថានភាពទទេ ហើយអ្នកឱ្យជួលមានកាតព្វកិច្ចប្រគល់ឱ្យក្នុងស្ថានភាពនោះដែរ។

ជំពូក៖ ស្តីពីកិច្ចសន្យាជួល (អ៊ិជារ៉ោះ) - កិច្ចសន្យាជួល គឺជាកិច្ចសន្យាដែលចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តតាម (មិនអាចលុបចោលតាមអំពើចិត្ត)។ - ប្រសិនបើអ្នកជួលចាកចេញក្នុងអំឡុងពេលជួលដោយគ្មានហេតុផលសមស្រប៖ នោះគាត់ត្រូវតែបង់ថ្លៃឈ្នួលទាំងអស់។ - ប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យជាអ្នកឱ្យអ្នកជួលចាកចេញ៖ នោះម្ចាស់ទ្រព្យមិនមានសិទ្ធិទទួលបានថ្លៃឈ្នួលអ្វីឡើយ។ កិច្ចសន្យាជួលនឹងត្រូវមោឃៈ (រំលាយ) ក្នុងករណី៖ - ទ្រព្យដែលជួលនោះត្រូវខូចខាត។ - ទារកដែលជួលឱ្យបំបៅដោះបានស្លាប់។ - ការដកធ្មេញចេញ ឬធ្មេញនោះជាសះស្បើយ ឬករណីស្រដៀងគ្នានេះ។ អ្នកជួលមិនមានការទទួលខុសត្រូវ (សំណង) ក្នុងករណី៖ - កម្មករដែលធ្វើការឱ្យនិយោជកតែម្នាក់ (អជារ៉ុន ខោះស្វ៉ស់) បានធ្វើឱ្យខូចខាតដោយអចេតនា។ - អ្នកកោសជញ្ជក់ឈាម (ហាចហ្សាម), គ្រូពេទ្យ, និងពេទ្យសត្វ៖ [១] ប្រសិនបើពួកគេមានជំនាញច្បាស់លាស់។ [២] ប្រសិនបើមានការអនុញ្ញាតពីអ្នកដែលគ្រប់លក្ខខណ្ឌ (មូកាល់ឡាហ្វ) ឬពីអាណាព្យាបាលរបស់អ្នកដែលមិនទាន់គ្រប់លក្ខខណ្ឌ។

[៣] និងអ្វីដែលដៃរបស់ពួកគេមិនបានបង្កឱ្យខូចខាត។ - ហើយអ្នកឃ្វាលមិនមានការទទួលខុសត្រូវឡើយ ដរាបណាគាត់មិនបានប្រព្រឹត្តហួសហេតុ ឬធ្វេសប្រហែស។ - ហើយអ្នកទទួលការងាររួម (មូស្ទារិក) ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលខូចខាតដោយសារសកម្មភាពរបស់គាត់។ - មិនមែនមកពីការរក្សាទុករបស់គាត់ឡើយ ហើយគាត់ក៏មិនទទួលបានថ្លៃឈ្នួលដែរ។ - អ្នកទទួលការងារឯកជន (ខោះ)៖ គឺជាអ្នកដែលកំណត់ផលប្រយោជន៍របស់គាត់ដោយពេលវេលា។ - អ្នកទទួលការងាររួម (មូស្ទារិក)៖ គឺជាអ្នកដែលកំណត់ដោយការងារ។ - ថ្លៃឈ្នួលត្រូវតែទូទាត់៖ នៅពេលធ្វើកិច្ចសន្យា ដរាបណាមិនមានការកំណត់ពេលវេលាពន្យារ។ - អ្នកជួលមិនមានការទទួលខុសត្រូវឡើយ លើកលែងតែមានការប្រព្រឹត្តហួសហេតុ ឬការធ្វេសប្រហែស។ - ហើយពាក្យសម្តីដែលត្រូវទទួលស្គាល់ គឺពាក្យសម្តីរបស់គាត់ក្នុងការបដិសេធរឿងទាំងពីរនេះ (ការប្រព្រឹត្តហួសហេតុ ឬការធ្វេសប្រហែស)។ ជំពូក - ការប្រកួតប្រជែងគឺអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើឡើងដោយការរត់ដោយជើង, ការបាញ់ព្រួញ, ការជិះទូក, ការចោលលំពែងខ្លី, និងសត្វគ្រប់ប្រភេទ។ - ប៉ុន្តែមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានរង្វាន់ (ការភ្នាល់) ឡើយ លើកលែងតែការប្រកួតដោយប្រើអូដ្ឋ, សេះ, និងការបាញ់ព្រួញ។

លក្ខខណ្ឌនៃការប្រណាំង (សាបាក់)៖ [១] ការកំណត់សត្វជិះទាំងពីរឱ្យបានច្បាស់លាស់។ [២] ការធ្វើឱ្យសត្វទាំងពីរមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ - ការកំណត់អ្នកបាញ់ព្រួញឱ្យបានច្បាស់លាស់។ [៣] ការកំណត់ចម្ងាយឱ្យបានច្បាស់លាស់។ [៤] ការដឹងពីចំនួនរង្វាន់ និងការអនុញ្ញាតឱ្យមានរង្វាន់នោះ។ [៥] ការចៀសវាងឱ្យផុតពីលក្ខណៈដែលស្រដៀងនឹងការលេងល្បែងស៊ីសង។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ជំពូក៖ ការឱ្យខ្ចី (អារីយ៉ះ) - ការឱ្យខ្ចីជារឿងស៊ូណាន់ន់ (ការលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើ)។ - រាល់អ្វីៗដែលគេអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវា ដោយវត្ថុនោះនៅមានរូបរាងដដែល ហើយជាផលប្រយោជន៍ដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត (ហាឡាល់) គឺការឱ្យខ្ចីវត្ថុនោះមានសុពលភាព លើកលែងតែ៖ - ការរួមភេទ (ប៊ូឌី)។ - ការឱ្យខ្ចីទាសករមូស្លីមដល់អ្នកមិនមែនមូស្លីម (កាហ្វារ)។ - ការឱ្យខ្ចីសត្វព្រៃដែលគេចាប់បាន ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ ដល់អ្នកដែលកំពុងស្ថិតក្នុងសភាពអ៊ីហ្រាម (សម្រាប់ធ្វើហជ្ជ ឬអ៊ុំរ៉ះ)។

- និងទាសីម្នាក់ រួមទាំងយុវជនដែលគ្មានរោមមុខ ដែលមិនមានសុវត្ថិភាព (ក្នុងការនៅជាមួយ)។ - ហើយការធានា (សំណង) ត្រូវអនុវត្តក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់៖ - ដោយការសងត្រឡប់នូវវត្ថុដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា (សម្រាប់វត្ថុដែលមានរបស់ដូចគ្នា)។ - និងដោយការសងជាតម្លៃ (សម្រាប់វត្ថុដែលគ្មានរបស់ដូចគ្នា) នៅថ្ងៃដែលវាខូចខាត។ - លើកលែងតែ៖ - ប្រសិនបើវាខូចខាតដោយសារការប្រើប្រាស់ត្រឹមត្រូវតាមទំនៀមទម្លាប់ ដូចជាការធ្វើឱ្យសឹកនៃកន្សែងជូតខ្លួនជាដើម។ - ហើយមិនមានការធានាឡើយ ប្រសិនបើវាជាវត្ថុវ៉ាក់ហ្វ (ទ្រព្យសម្បត្តិបរិច្ចាគ) ដូចជាសៀវភៅចំណេះដឹងជាដើម លើកលែងតែមានការធ្វេសប្រហែស។ - ហើយអ្នកខ្ចីត្រូវទទួលបន្ទុកចំណាយក្នុងការសងត្រឡប់វត្ថុនោះវិញ។ - ហើយប្រសិនបើគេឱ្យអ្នកធ្វើដំណើរដែលដាច់ផ្លូវ (ដោយសារការងារសាសនា) ជិះ៖ គេមិនចាំបាច់ធានា (សំណង) ឡើយ។ ជំពូក - ការរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃដោយបង្ខំ (ហ្គ័ស្ប) គឺជាអំពើបាបធំ។ - ដូច្នេះ អ្នកណាដែលរឹបអូសយកឆ្កែដែលគេចិញ្ចឹម ឬស្រាដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ជនមិនមែនមូស្លីម (ហ្ស៊ីមមី) ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់៖ ត្រូវតែសងត្រឡប់វត្ថុទាំងពីរនោះវិញ។ - ប៉ុន្តែមិនចាំបាច់សងស្បែកសត្វងាប់ឡើយ។ - ហើយការបំផ្លាញវត្ថុទាំងបីខាងលើនេះ គឺមិនមានសំណងឡើយ។ - ហើយប្រសិនបើគេគ្រប់គ្រងលើសេរីជនមូស្លីមម្នាក់៖ គេមិនចាំបាច់ធានាសំណងលើរូបគេឡើយ។ - ប៉ុន្តែត្រូវធានាលើសម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការរបស់កុមារ។ - ហើយប្រសិនបើគេបង្ខំឱ្យកុមារនោះធ្វើការ ឬឃុំឃាំងគេ៖ គេត្រូវបង់ថ្លៃឈ្នួលឱ្យកុមារនោះ ដូចទៅនឹងទាសករដែរ។ - ហើយគេមានកាតព្វកិច្ចសងត្រឡប់វត្ថុដែលរឹបអូសមកវិញ រួមទាំងអ្វីដែលកើនឡើងលើវត្ថុនោះផងដែរ។ - ហើយប្រសិនបើវត្ថុនោះថយតម្លៃដោយមិនមែនមកពីការប្រែប្រួលតម្លៃទីផ្សារ៖ គេត្រូវសងថ្លៃខូចខាតនោះ។ - ហើយប្រសិនបើគេបានសាងសង់ ឬដាំដុះលើដីនោះ៖ គេត្រូវមានកាតព្វកិច្ច៖ - រុះរើចេញ។ - សងថ្លៃខូចខាតដី។ - ធ្វើឱ្យដីរាបស្មើដូចដើម។ - និងបង់ថ្លៃឈ្នួលដី។ - ហើយប្រសិនបើគេរឹបអូសយកវត្ថុណាមួយមកធ្វើជំនួញ ឬប្រើវាសម្រាប់ចាប់សត្វ៖ នោះអ្វីៗដែលទទួលបានពីការធ្វើបែបនេះ គឺជារបស់ម្ចាស់ដើម។ - ហើយអ្វីដែលគេបានច្រូតកាត់ដោយប្រើឧបករណ៍នោះ គេត្រូវបង់ថ្លៃឈ្នួលឧបករណ៍នោះ។

- ប្រសិនបើគេលាយវា (របស់ដែលគេដកហូតបាន) ជាមួយនឹងរបស់ផ្សេងទៀតដែលមិនអាចបំបែកចេញពីគ្នាបាន ឬគេបានយកក្រណាត់ទៅជ្រលក់ពណ៌ នោះពួកគេទាំងពីរនាក់ក្លាយជាដៃគូនឹងគ្នាទៅតាមសមាមាត្រនៃកម្មសិទ្ធិរបស់ពួកគេ។ - ប្រសិនបើតម្លៃរបស់នោះបានថយចុះ នោះអ្នកដកហូតត្រូវតែទទួលខុសត្រូវសងការខូចខាតនោះ។ ជំពូក - អ្នកណាដែលទិញដីមួយកន្លែង រួចបានដាំដំណាំ ឬសាងសង់សំណង់នៅលើដីនោះ បន្ទាប់មកមានគេមកទាមទារយកដីនោះទៅវិញ (ដោយសារដីនោះជាកម្មសិទ្ធិរបស់គេ) ហើយដំណាំ ឬសំណង់នោះត្រូវគេរុះរើចេញ នោះអ្នកទិញអាចទាមទារសំណងពីអ្នកលក់វិញនូវអ្វីដែលខ្លួនបានខាតបង់។ - ប្រសិនបើអ្នកដកហូតបានយករបស់ដែលដកហូតបាននោះទៅឱ្យអ្នកដទៃបរិភោគ ដោយអ្នកបរិភោគនោះដឹងថាវាជារបស់ដែលគេដកហូតមកដោយមិនត្រឹមត្រូវ នោះអ្នកបរិភោគនោះឯងជាអ្នកទទួលខុសត្រូវសង។ - របស់ដែលមានប្រភេទដូចៗគ្នា (អាចវាស់វែង ឬថ្លឹងបាន) ត្រូវសងវិញនូវរបស់ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា។ ចំណែករបស់ផ្សេងទៀត ត្រូវសងវិញនូវតម្លៃរបស់វា។ - ការធ្វើប្រតិបត្តិការណាមួយលើរបស់ដែលដកហូតមកដោយមិនត្រឹមត្រូវ គឺជារឿងហាមឃាត់ (ហារ៉ាម)។ - ហើយកិច្ចសន្យា (ទាក់ទងនឹងរបស់នោះ) គឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ - ហើយការគោរពប្រតិបត្តិ (សកម្មភាពសាសនាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងរបស់នោះ) ក៏មិនមានសុពលភាពដែរ។ - ពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដកហូត (ក្នុងករណីមានជម្លោះ) ទាក់ទងនឹងរបស់ដែលខូចខាត បរិមាណរបស់វា និងលក្ខណៈរបស់វា គឺត្រូវយកជាការបាន។ - ចំណែកពាក្យសម្តីទាក់ទងនឹងការប្រគល់របស់នោះត្រឡប់ទៅវិញ និងការខូចខាត (ដែលមានពីមុន) គឺត្រូវយកពាក្យសម្តីរបស់ម្ចាស់ដើមជាការបាន។ - អ្នកណាដែលកាន់កាប់របស់ដែលដកហូតមក (ឬរបស់ផ្សេងទៀត) ហើយមិនស្គាល់ម្ចាស់ដើម៖ - គេអាចយករបស់នោះទៅធ្វើទានជំនួសម្ចាស់ដើម ដោយមានចេតនាថាខ្លួននឹងទទួលខុសត្រូវសងប្រសិនបើម្ចាស់ដើមមកទាមទារ។ - នោះអំពើបាបនៃការដកហូតរបស់គេដោយមិនត្រឹមត្រូវនឹងត្រូវលុបបំបាត់។ - អ្នកណាដែលធ្វើឱ្យខូចខាតរបស់ដែលមានតម្លៃ (ដែលសាសនាការពារ) ទោះបីជាដោយអចេតនាក៏ដោយ ត្រូវតែទទួលខុសត្រូវសង។ - ប្រសិនបើគេចងសត្វនៅតាមផ្លូវតូចចង្អៀត នោះគេត្រូវទទួលខុសត្រូវលើរាល់ការខូចខាតដែលសត្វនោះបង្កឡើងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ។ - ប្រសិនបើវាស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកជិះ អ្នកដឹកនាំ ឬអ្នកបញ្ជា នោះអ្នកនោះត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការបង្កគ្រោះថ្នាក់ដោយផ្នែកខាងមុខរបស់សត្វ និងការជាន់របស់ជើងវា។

ជំពូក៖ សិទ្ធិទិញមុន (អ័ស្ហូហ្វអះ) សិទ្ធិទិញមុន (អ័ស្ហូហ្វអះ) នឹងត្រូវបង្កើតឡើង៖ ១. ដោយភាពបន្ទាន់ (ភ្លាមៗ) សម្រាប់មូស្លីមដែលមានកម្មសិទ្ធិពេញលេញ។ ២. លើចំណែករបស់ដៃគូដែលត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យអ្នកដទៃដោយមានការដោះដូរជាទ្រព្យសម្បត្តិ តាមតម្លៃដែលកិច្ចសន្យាបានកំណត់។ លក្ខខណ្ឌតម្រូវ៖ ៣. ត្រូវមានកម្មសិទ្ធិមុនសិទ្ធិទិញមុន។ ៤. ចំណែកដីនោះត្រូវតែជាកម្មសិទ្ធិរួមដែលមិនទាន់បែងចែក ហើយជាប្រភេទដីដែលចាំបាច់ត្រូវបែងចែក។ - រុក្ខជាតិដែលដាំ និងសំណង់ដែលសាងសង់លើដីនោះ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលជាផ្នែកមួយនៃដី (តាមលក្ខខណ្ឌដី) ប៉ុន្តែមិនរាប់បញ្ចូលផលផ្លែ និងដំណាំដែលកំពុងដាំដុះឡើយ។ ៥. អ្នកទិញមុនត្រូវតែយកចំណែកដែលលក់នោះទាំងអស់។ ប្រសិនបើអ្នកទិញមុនចង់យកតែផ្នែកខ្លះ ឬមិនអាចបង់ថ្លៃចំណែកខ្លះបាន បន្ទាប់ពីត្រូវបានផ្តល់ឱកាសរង់ចាំរយៈពេលបីថ្ងៃ នោះសិទ្ធិនេះនឹងត្រូវបាត់បង់។

- ឬគាត់បាននិយាយទៅកាន់អ្នកទិញថា៖ «សូមលក់ឱ្យខ្ញុំ» ឬ «សូមធ្វើការសម្របសម្រួលជាមួយខ្ញុំ»។ - ឬមានមនុស្សម្នាក់ដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបានប្រាប់ដំណឹងដល់គាត់ ប៉ុន្តែគាត់បែរជាបដិសេធមិនជឿ ឬក្នុងករណីស្រដៀងគ្នានេះ នោះសិទ្ធិ (ក្នុងការទាមទារ) នឹងត្រូវបាត់បង់។ - ប្រសិនបើអ្នកមានសិទ្ធិខ្លះបានលើកលែង (មិនទាមទារ)៖ នោះអ្នកដែលនៅសល់អាចទាមទារយកទាំងអស់ ឬអាចបោះបង់ចោលបាន។ - ហើយប្រសិនបើអ្នកមានសិទ្ធិ (ស៊ហ្វ៊ីអ៊) បានស្លាប់មុនពេលធ្វើការទាមទារ៖ នោះសិទ្ធិនោះនឹងត្រូវមោឃៈ។ - ហើយប្រសិនបើតម្លៃទំនិញត្រូវបង់រំលោះ៖ - អ្នកដែលមានលទ្ធភាពអាចយកសិទ្ធិនោះបានដោយការបង់រំលោះ។ - ចំណែកអ្នកដែលគ្មានលទ្ធភាព៖ ត្រូវមានអ្នកធានាដែលមានលទ្ធភាព។ - ហើយប្រសិនបើអ្នកលក់បានសារភាពថាមានការលក់ដូរ ប៉ុន្តែអ្នកទិញបានបដិសេធ៖ នោះការលក់ដូរនោះត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសុពលភាព។ ជំពូក - ការទទួលយករបស់ផ្ញើ (វ៉ាឌីអះ) គឺជាស៊ូណាន់ន់ សម្រាប់អ្នកដែលដឹងថាខ្លួនឯងមានភាពស្មោះត្រង់។ - ហើយមានកាតព្វកិច្ចត្រូវរក្សាទុករបស់នោះនៅក្នុងកន្លែងដែលមានសុវត្ថិភាពសមស្របទៅនឹងប្រភេទរបស់នោះ។ - ហើយប្រសិនបើម្ចាស់របស់បានកំណត់កន្លែងរក្សាទុក ប៉ុន្តែអ្នកទទួលផ្ញើបែរជារក្សាទុកក្នុងកន្លែងដែលមិនមានសុវត្ថិភាពជាងកន្លែងដែលបានកំណត់ ឬមានការរំលោភបំពាន ឬមានការធ្វេសប្រហែស ឬបានកាត់ផ្តាច់ចំណីសត្វដែលខ្លួនទទួលផ្ញើដោយគ្មានហេតុផលត្រឹមត្រូវ៖ នោះគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវសង។

ការទទួលយកពាក្យសម្តីរបស់អ្នកទទួលផ្ញើ (វ៉ាឌីអះ) គឺមានសុពលភាពក្នុងករណី៖ - ការប្រគល់របស់នោះត្រឡប់ទៅម្ចាស់ដើមវិញ ឬទៅអ្នកដទៃដោយមានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់ដើម ប៉ុន្តែមិនមែនប្រគល់ឱ្យអ្នកទទួលមរតករបស់ម្ចាស់ដើមនោះទេ។ - ការអះអាងថាវត្ថុនោះបានខូចខាត ឬបាត់បង់។ - ការអះអាងថាខ្លួនមិនបានធ្វេសប្រហែស ឬរំលោភបំពានលើវត្ថុនោះឡើយ។ - ការអះអាងអំពីការទទួលបានការអនុញ្ញាត។ ប្រសិនបើមនុស្សពីរនាក់បានផ្ញើរបស់របរដែលថ្លឹង ឬវាស់វែងបាន (ដូចជាគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ឬរបស់របរផ្សេងៗ) ហើយម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានទាមទារយកចំណែករបស់ខ្លួន ខណៈដែលដៃគូម្ខាងទៀតអវត្តមាន ឬបដិសេធមិនព្រមយក នោះចំណែករបស់គាត់ត្រូវតែប្រគល់ជូនគាត់។ អ្នកទទួលផ្ញើ (វ៉ាឌីអះ), អ្នកគ្រប់គ្រងដើមទុន (មូដារ៉ូប), អ្នកទទួលបញ្ចាំ (មូរតាហ៊ីន) និងអ្នកជួល (មូស្តាអជិរ) មានសិទ្ធិទាមទារយកវត្ថុនោះមកវិញ ប្រសិនបើវត្ថុនោះត្រូវបានគេដណ្តើមយកដោយបង្ខំ (ហ្គោសប)។ ជំពូក៖ ការធ្វើឱ្យដីរស់ឡើងវិញ (ការកាប់ឆ្ការដី) អ្នកណាដែលធ្វើឱ្យដីមួយកន្លែងរស់ឡើងវិញ (កាប់ឆ្ការដី) ដែលដីនោះមិនស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់នរណាម្នាក់ និងមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់បុគ្គលដែលត្រូវបានការពារ (ម៉ាស៊ូម) នោះគាត់នឹងក្លាយជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើដីនោះ។ ការធ្វើឱ្យដីរស់ឡើងវិញអាចសម្រេចបានតាមរយៈ៖ - ការហ៊ុមព័ទ្ធដីនោះដោយរបងដ៏រឹងមាំ។ - ការបង្ហូរទឹកចូលទៅក្នុងដីនោះ ដែលដីនោះមិនអាចដាំដុះបានបើគ្មានទឹកនោះ។ - ការបង្ហូរទឹកចេញពីដីនោះ ដែលដីនោះមិនអាចដាំដុះបានប្រសិនបើមានទឹកដក់នៅឡើយ។ - ការជីកអណ្តូងទឹក។

- ឬការដាំដើមឈើនៅក្នុងនោះ។ - អ្នកណាដែលទៅដល់ផ្លូវធំទូលាយមុន គឺគេមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការអង្គុយនៅទីនោះ៖ [១] ដរាបណារបស់របររបស់គេនៅទីនោះ។ [២] ដរាបណាមិនបង្កឱ្យមានការខូចខាត។ ជំពូក - អនុញ្ញាតឱ្យកំណត់រង្វាន់ជាអ្វីមួយដែលច្បាស់លាស់ សម្រាប់អ្នកដែលធ្វើការងារណាមួយ ទោះបីជាការងារនោះមិនទាន់កំណត់ច្បាស់លាស់ក៏ដោយ ដូចជាការតាមរកទាសករដែលបាត់ ការស្វែងរករបស់ដែលបាត់បង់ ឬការសាងសង់ជញ្ជាំងជាដើម។ - ដូច្នេះ អ្នកណាដែលធ្វើការងារនោះបន្ទាប់ពីបានដឹងពីការកំណត់រង្វាន់ គេនឹងទទួលបានរង្វាន់នោះ។ - ហើយភាគីទាំងពីរមានសិទ្ធិលុបចោលកិច្ចសន្យានេះ៖ - ប្រសិនបើអ្នកធ្វើការជាអ្នកលុបចោល៖ គេនឹងមិនទទួលបានអ្វីទាំងអស់។ - ប្រសិនបើអ្នកកំណត់រង្វាន់ជាអ្នកលុបចោល៖ គេត្រូវផ្តល់ថ្លៃឈ្នួលការងារដល់អ្នកធ្វើការ។ - ហើយប្រសិនបើអ្នកដែលមិនមែនជាអ្នកជំនាញទទួលយកថ្លៃឈ្នួល បានធ្វើការងារឱ្យអ្នកដទៃដោយគ្មានការកំណត់រង្វាន់ ឬអ្នកជំនាញបានធ្វើការដោយគ្មានការអនុញ្ញាត៖ នោះគេនឹងមិនទទួលបានអ្វីទាំងអស់។ - លើកលែងតែ៖ [១] ក្នុងករណីជួយសង្គ្រោះទ្រព្យសម្បត្តិពីសមុទ្រ ឬពីវាលរហោស្ថាន៖ គេនឹងទទួលបានថ្លៃឈ្នួលស្មើនឹងតម្លៃការងារនោះ។ [២] ក្នុងករណីទាសករ៖ ទទួលបានមួយឌីណារ ឬដប់ពីរឌៀម។

ជំពូក៖ ស្តីពីវត្ថុដែលរើសបាន (អាល់-លូកតោះ) វត្ថុដែលរើសបានមានបីប្រភេទ៖ ១. ប្រភេទទីមួយ៖ វត្ថុដែលមនុស្សទូទៅមិនសូវខ្វល់ខ្វាយ ឬមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ (ដោយសារវាមានតម្លៃតិចតួច) ដូចជា នំប៉័ងមួយដុំ ឬខ្សែស្បែកជើង។ វត្ថុប្រភេទនេះអាចក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នករើសបានភ្លាមៗ ដោយមិនចាំបាច់ប្រកាសរកម្ចាស់ឡើយ។ ២. ប្រភេទទីពីរ៖ សត្វដែលវង្វេង ដែលអាចការពារខ្លួនពីសត្វសាហាវតូចៗបាន ដូចជា សេះ សត្វអូដ្ឋ និងសត្វគោ។ ការរើសយកសត្វទាំងនេះមកទុកគឺជារឿងហាមឃាត់ ហើយវាក៏មិនក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នករើសបានឡើយ ទោះបីជាបានប្រកាសរកម្ចាស់វាក៏ដោយ។ ៣. ប្រភេទទីបី៖ ទ្រព្យសម្បត្តិផ្សេងៗទៀត ដូចជា ប្រាក់ ទំនិញ សត្វចៀម កូនអូដ្ឋ និងកូនគោ។ - អ្នកណាដែលជឿជាក់លើខ្លួនឯងថាអាចថែរក្សាវាបាន គឺអាចរើសយកវាបាន។ - កាតព្វកិច្ចគឺត្រូវថែរក្សាវាឱ្យបានល្អ។ - ត្រូវប្រកាសរកម្ចាស់នៅតាមទីប្រជុំជន (មិនមែនក្នុងវិហារអ៊ីស្លាមឡើយ) រយៈពេលមួយឆ្នាំពេញ ដោយធ្វើការប្រកាសភ្លាមៗ៖ ក្នុងមួយសប្តាហ៍ដំបូង ត្រូវប្រកាសរាល់ថ្ងៃម្តង, បន្ទាប់មកក្នុងមួយខែ ត្រូវប្រកាសរាល់សប្តាហ៍ម្តង, បន្ទាប់មកទៀត ត្រូវប្រកាសក្នុងមួយខែម្តង។ - បន្ទាប់ពីរយៈពេលមួយឆ្នាំនេះ វត្ថុនោះនឹងក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នករើសបានតាមផ្លូវច្បាប់។ - ហាមដាច់ខាតមិនឱ្យអ្នករើសបានប្រើប្រាស់វត្ថុនោះឡើយ រហូតទាល់តែគេស្គាល់ច្បាស់ពី៖ ภาជន៍ដែលដាក់វត្ថុនោះ, ខ្សែចង, ថង់ដាក់, ចំនួន, ប្រភេទ និងលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់វា។ - នៅពេលម្ចាស់ដើមមកដល់ ហើយអាចពណ៌នាពីវត្ថុនោះបានត្រឹមត្រូវ នោះត្រូវតែប្រគល់វាឱ្យម្ចាស់វិញ។ - អ្នកណាដែលត្រូវគេលួចស្បែកជើង ឬរបស់របរស្រដៀងគ្នានេះ ហើយគេរកឃើញរបស់ផ្សេងជំនួសកន្លែងរបស់គេ នោះរបស់ដែលរកឃើញនោះចាត់ទុកជាវត្ថុដែលរើសបាន។ ស្តីពីកុមារដែលគេបោះបង់ចោល (អាល់-ល៉ាក់ឃីត) - អាល់-ល៉ាក់ឃីត គឺកុមារដែលមិនស្គាល់ពូជពង្សវង្សត្រកូល និងមិនដឹងថាជាទាសករឬអត់ ដែលត្រូវបានគេបោះបង់ចោល ឬវង្វេង រហូតដល់កុមារនោះចេះបែងចែកខុសត្រូវ។ - ការរើសយកកុមារនោះមកចិញ្ចឹម គឺជាកាតព្វកិច្ចសង្គម (ហ្វ័រឌូ គីហ្វាយ៉ាហ៍)។ - ប្រសិនបើកុមារនោះគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិជាប់ខ្លួន ហើយឃ្លាំងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល) មិនអាចជួយឧបត្ថម្ភបានទេ នោះអ្នកដែលមានចំណេះដឹងដែលបានរើសយកកុមារនោះ ត្រូវចំណាយប្រាក់ចិញ្ចឹមដោយមិនអាចទាមទារសំណងវិញបានឡើយ។ - កុមារនោះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូស្លីម ប្រសិនបើគេរកឃើញនៅក្នុងទីក្រុងដែលមានប្រជាជនមូស្លីមច្រើន។ - ប្រសិនបើមានបុគ្គលណាម្នាក់អះអាងថាជាឪពុករបស់កុមារនោះ ហើយមានលទ្ធភាពដែលអាចទៅរួច នោះកុមារនោះត្រូវចុះបញ្ជីជាកូនរបស់បុគ្គលនោះ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។

ជំពូក៖ ស្តីពីការធ្វើវ៉ាក់ហ្វ (ការបរិច្ចាគទ្រព្យជាសាធារណៈ) - ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វ គឺជាស៊ូណាន់ន់ (ទង្វើដែលទទួលបានផលបុណ្យ)។ - ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វមានសុពលភាពតាមរយៈ៖ [១] ការប្រើពាក្យសម្តី។ [២] ការប្រើសកម្មភាពដែលបង្ហាញពីចេតនានេះតាមទំនៀមទម្លាប់ ដូចជាអ្នកដែលសាងសង់ដីរបស់ខ្លួនឱ្យទៅជាវិហារអ៊ីស្លាម ឬជាកន្លែងបញ្ចុះសព ហើយអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សចូលទៅសឡាត ឬចូលទៅបញ្ចុះសពនៅទីនោះ។ - ពាក្យដែលបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ (សរីហ៍) គឺ៖ "ខ្ញុំបានធ្វើវ៉ាក់ហ្វ", "ខ្ញុំបានរក្សាទុក (ហាប់បាស្តុ)", "ខ្ញុំបានបរិច្ចាគ (សាបាល្តុ)"។ - ពាក្យដែលបញ្ជាក់ដោយប្រយោល (គីណាយ៉ា) គឺ៖ "ខ្ញុំបានធ្វើសូដាកោះ", "ខ្ញុំបានហាមឃាត់ (មិនឱ្យលក់ដូរ)", "ខ្ញុំបានធ្វើឱ្យវាស្ថិតស្ថេរជានិច្ចនិរន្តរ៍"។ - លក្ខខណ្ឌនៃការធ្វើវ៉ាក់ហ្វមាន ៥ ប្រការ៖ [១] ទ្រព្យនោះត្រូវតែជាវត្ថុជាក់លាក់ ដែលគេស្គាល់ច្បាស់លាស់ ដែលអាចលក់ដូរបានដោយត្រឹមត្រូវ (លើកលែងតែគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន) និងអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវា ខណៈដែលវត្ថុនោះនៅមានរូបរាងដដែល។ [២] ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វនោះត្រូវតែក្នុងគោលបំណងល្អ (ប៊ីរ)។ - ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វពីមូស្លីមទៅឱ្យអ្នកមិនមែនមូស្លីម (ដែលស្ថិតក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋអ៊ីស្លាម) និងផ្ទុយមកវិញ គឺមានសុពលភាព។ [៣] ក្នុងករណីដែលមិនមែនជាវិហារអ៊ីស្លាម ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា៖ ត្រូវតែធ្វើឡើងចំពោះបុគ្គលជាក់លាក់ដែលមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងទ្រព្យ។ [៤] អ្នកធ្វើវ៉ាក់ហ្វត្រូវតែជាអ្នកដែលមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិ។ [៥] ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វនោះត្រូវតែមានប្រសិទ្ធភាពភ្លាមៗ។ - ចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តតាមលក្ខខណ្ឌរបស់អ្នកធ្វើវ៉ាក់ហ្វ ប្រសិនបើលក្ខខណ្ឌនោះមិនផ្ទុយនឹងច្បាប់សាសនា។ - ប្រសិនបើមិនមានការកំណត់លក្ខខណ្ឌជាក់លាក់៖ អ្នកមាន និងអ្នកក្រ ក៏ដូចជាបុរស និងស្ត្រី សុទ្ធតែមានសិទ្ធិស្មើគ្នា។ - ការគ្រប់គ្រងទ្រព្យវ៉ាក់ហ្វក្នុងករណីដែលមិនមានការកំណត់លក្ខខណ្ឌ៖ - ប្រសិនបើអ្នកទទួលផលមានចំនួនកំណត់ គឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេ។ - ប្រសិនបើមិនមែនដូច្នោះទេ គឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាជ្ញាធរ (ហាកឹម) ដូចជាករណីវ៉ាក់ហ្វសម្រាប់វិហារអ៊ីស្លាម ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា។ - ប្រសិនបើគេធ្វើវ៉ាក់ហ្វសម្រាប់កូនរបស់ខ្លួន ឬកូនរបស់អ្នកដទៃ៖ គឺសម្រាប់ទាំងបុរស និងស្ត្រីស្មើៗគ្នា បន្ទាប់មកគឺសម្រាប់កូនរបស់កូនប្រុសរបស់ពួកគេ។ - ប្រសិនបើគេធ្វើវ៉ាក់ហ្វសម្រាប់ "កូនប្រុស" របស់ខ្លួន ឬ "កូនប្រុស" របស់បុគ្គលណាម្នាក់៖ គឺសម្រាប់តែបុរសប៉ុណ្ណោះ។ - ប្រសិនបើពួកគេជាកុលសម្ព័ន្ធមួយ៖ ស្ត្រីត្រូវបានរាប់បញ្ចូល ប៉ុន្តែមិនរាប់បញ្ចូលកូនៗរបស់ស្ត្រីទាំងនោះដែលកើតពីស្វាមីផ្សេងឡើយ។ - ប្រសិនបើគេធ្វើវ៉ាក់ហ្វសម្រាប់សាច់ញាតិ ឬក្រុមគ្រួសារ ឬកុលសម្ព័ន្ធរបស់ខ្លួន៖ គឺរាប់បញ្ចូលទាំងបុរស និងស្ត្រីដែលជាកូនរបស់គាត់ កូនរបស់ឪពុកគាត់ កូនរបស់ជីតាគាត់ និងកូនរបស់ជីតាទួតរបស់គាត់។ - មិនរាប់បញ្ចូលអ្នកដែលខុសសាសនាជាមួយគាត់ឡើយ។

ប្រសិនបើការផ្តល់ (វ៉ាក់ហ្វ) ធ្វើឡើងចំពោះក្រុមមនុស្សមួយក្រុម៖ - ដែលអាចកំណត់ចំនួនបាន៖ គឺចាំបាច់ត្រូវផ្តល់ឱ្យគ្រប់គ្នាដោយស្មើភាពគ្នា។ - ប្រសិនបើមិនអាចកំណត់បាន៖ គឺអនុញ្ញាតឱ្យផ្តល់ទៅតាមការពេញចិត្ត ឬផ្តល់ឱ្យតែម្នាក់ក៏បាន។ ជំពូក៖ ស្តីពីការផ្តល់អំណោយ (ហ៊ីបហ៍) - ការផ្តល់អំណោយ (ហ៊ីបហ៍) គឺជាទង្វើដែលត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត (មូស្តាហាប់)។ - ការផ្តល់អំណោយគឺមានសុពលភាពចំពោះ៖ - គម្ពីរអាល់គួរអាន។ - និងរាល់អ្វីៗទាំងអស់ដែលការលក់ដូរមានសុពលភាព។ - ការផ្តល់អំណោយមានសុពលភាពតាមរយៈអ្វីដែលបង្ហាញពីការផ្តល់នោះតាមទំនៀមទម្លាប់។ - ការផ្តល់អំណោយនឹងក្លាយជាកាតព្វកិច្ច (មានប្រសិទ្ធភាពពេញលេញ) នៅពេលដែលអ្នកទទួលទទួលបានវត្ថុនោះ ដោយមានការអនុញ្ញាតពីអ្នកផ្តល់។ - អ្នកណាដែលលើកលែងបំណុលឱ្យកូនបំណុលរបស់ខ្លួន៖ បំណុលនោះនឹងត្រូវរលត់ ទោះបីជាកូនបំណុលមិនបានយល់ព្រមទទួលយកក៏ដោយ។ - ចាំបាច់ត្រូវមានភាពយុត្តិធម៌ក្នុងការផ្តល់អំណោយដល់កូនៗ (ឬអ្នកទទួលមរតក) ដោយផ្តល់ឱ្យម្នាក់ៗទៅតាមចំណែកមរតករបស់ពួកគេ។ - ប្រសិនបើអ្នកផ្តល់បានផ្តល់ឱ្យមិនស្មើគ្នា៖ ត្រូវធ្វើឱ្យស្មើគ្នាវិញដោយការទាមទារយកមកវិញ។ - ប្រសិនបើអ្នកទទួលមរតកនោះស្លាប់មុនអ្នកផ្តល់៖ ការផ្តល់ដែលមិនស្មើគ្នានោះត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសុពលភាព។ - ហាមឃាត់ចំពោះអ្នកផ្តល់ក្នុងការទាមទារយកអំណោយរបស់ខ្លួនមកវិញ បន្ទាប់ពីអ្នកទទួលទទួលបានវត្ថុនោះហើយ ហើយការទាមទារយកមកវិញមុនពេលទទួលបានវត្ថុនោះ គឺជាទង្វើដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍)។ - លើកលែងតែឪពុក៖ - ឪពុកមានសិទ្ធិយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់កូន (ក្រៅពីទាសី) មកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដោយការកាន់កាប់ ព្រមទាំងមានពាក្យសម្តី ឬចេតនា តាមតែគាត់ចង់បាន៖ [១] ដរាបណាមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់កូន។ [២] ឬមិនមែនដើម្បីយកទៅផ្តល់ឱ្យកូនម្នាក់ទៀត។ [៣] ឬមិនមែនក្នុងពេលដែលម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេកំពុងឈឺធ្ងន់ជិតស្លាប់។ [៤] ឬមិនមែនក្នុងករណីដែលឪពុកជាអ្នកមិនជឿ (កាហ្វិរ) ហើយកូនជាមូស្លីម។ - កូន ឬអ្នកទទួលមរតករបស់កូន មិនមានសិទ្ធិទាមទារបំណុល ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះពីឪពុកឡើយ។ - លើកលែងតែការចំណាយផ្គត់ផ្គង់ដែលជាកាតព្វកិច្ចប៉ុណ្ណោះ។ - អ្នកដែលឈឺ៖ [១] ប្រសិនបើមិនមែនជាជំងឺគ្រោះថ្នាក់៖ ការចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់គឺដូចជាមនុស្សដែលមានសុខភាពល្អធម្មតា។ [២] ប្រសិនបើជាជំងឺគ្រោះថ្នាក់៖ ដូចជាជំងឺរលាកស្រោមខួរ (ប៊ីរសាម) ឬជំងឺរាករូសដែលមិនអាចព្យាបាលបាន ឬអ្វីដែលគ្រូពេទ្យមូស្លីមដែលមានភាពយុត្តិធម៌ពីរនាក់បានបញ្ជាក់ថាជាជំងឺគ្រោះថ្នាក់៖ - ការបរិច្ចាគរបស់គាត់ដល់អ្នកទទួលមរតកគឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ - ហើយការបរិច្ចាគលើសពីមួយភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិដល់អ្នកដទៃ ក៏មិនមានសុពលភាពដែរ លើកលែងតែមានការយល់ព្រមពីអ្នកទទួលមរតក។ [៣] អ្នកដែលឈឺរ៉ាំរ៉ៃដោយសារជំងឺឃ្លង់ ឬជំងឺស្រដៀងគ្នា ហើយមិនបានដេកសម្រាកលើគ្រែ៖ គឺចាត់ទុកដូចជាមនុស្សដែលមានសុខភាពល្អ។ - ការកំណត់ថាជាអ្នកទទួលមរតក ឬមិនមែន គឺត្រូវគិតនៅពេលដែលគាត់ស្លាប់។ - ហើយ៖ [១] ការផ្តល់អំណោយត្រូវចាប់ផ្តើមពីអ្នកដែលទទួលបានមុនគេ។ [២] ការទាមទារយកមកវិញនូវអំណោយនោះគឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ [៣] ការយល់ព្រមទទួលយកអំណោយ ត្រូវគិតនៅពេលដែលអំណោយនោះមានវត្តមាន។ [៤] កម្មសិទ្ធិលើអំណោយនោះកើតឡើងចាប់ពីពេលដែលទទួលបាន។ - ចំណែកឯការធ្វើពុទ្ធិកៈ (វ៉ាស៊ីយ៉ា) គឺផ្ទុយពីអ្វីៗទាំងអស់ដែលបានរៀបរាប់ខាងលើនេះ។

គម្ពីរស្ដីពីការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ា) - ត្រូវបានចាត់ទុកជាស៊ូណាន់ន់ (ការលើកទឹកចិត្ត) សម្រាប់អ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនតាមការកំណត់នៃទំនៀមទម្លាប់ ក្នុងការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ា) ចំនួនមួយភាគប្រាំនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន។ - ការធ្វើពិន័យត្រូវបានហាមឃាត់ (ហារ៉ាម) ក្នុងករណីដូចខាងក្រោម៖ [១] ចំពោះអ្នកដែលមានអ្នកទទួលមរតកក្រៅពីប្តីឬប្រពន្ធ ដោយធ្វើពិន័យលើសពីមួយភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យទៅអ្នកដទៃ (ដែលមិនមែនជាអ្នកទទួលមរតក)។ [២] ឬធ្វើពិន័យឱ្យទៅអ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួលមរតក។ - ការធ្វើពិន័យដែលលើសពីកម្រិតកំណត់ គឺអាចមានសុពលភាពលុះត្រាតែមានការយល់ព្រមពីអ្នកទទួលមរតក។ - ការធ្វើពិន័យត្រូវបានចាត់ទុកជាការគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍) ប្រសិនបើអ្នកធ្វើពិន័យនោះជាអ្នកក្រីក្រ ហើយអ្នកដែលត្រូវទទួលមរតកពីគាត់ក៏ជាអ្នកខ្វះខាតដែរ។ - ប្រសិនបើទ្រព្យសម្បត្តិមួយភាគបីមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បំពេញតាមការធ្វើពិន័យទាំងអស់នោះទេ ត្រូវបែងចែកចំណែកតាមសមាមាត្រនៃចំនួនពិន័យនោះ ដូចទៅនឹងករណីនៃការបែងចែកមរតកបែប (អាល់-អាវល)។ - កាតព្វកិច្ចផ្សេងៗដូចជា៖ បំណុល, ការធ្វើហជ្ជ, និងហ្សាកាត់ ត្រូវដកចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិសរុបជាដាច់ខាត (មុននឹងបែងចែកមរតក)។ - ការធ្វើពិន័យមានសុពលភាពក្នុងករណី៖ - ធ្វើពិន័យឱ្យទៅទាសកររបស់ខ្លួនជាចំណែករួម (ដូចជាមួយភាគបី) ហើយទាសករនោះនឹងទទួលបានសេរីភាពតាមសមាមាត្រនៃចំណែកនោះ ប្រសិនបើនៅសល់ទ្រព្យអ្វីមួយទៀត គាត់នឹងទទួលបានវា។ - ធ្វើពិន័យឱ្យទៅទារកក្នុងផ្ទៃ ឬធ្វើពិន័យដោយទារកក្នុងផ្ទៃនោះ (ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ថាមានវត្តមានពិតប្រាកដ)។ - ការធ្វើពិន័យមិនមានសុពលភាពចំពោះ៖ ព្រះវិហារ, ទីកន្លែងគោរពបូជាភ្លើង, ការចម្លងគម្ពីរតូរ៉ាត និងគម្ពីរអ៊ីនជីល (ដែលត្រូវបានកែប្រែ) និងអ្វីៗដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានេះ។ - ការធ្វើពិន័យមានសុពលភាព ទោះបីជាវត្ថុដែលធ្វើពិន័យនោះមិនត្រូវបានកំណត់ច្បាស់លាស់ (មាចហូល) ក៏ដោយ។