ភស្តុតាងឆ្លើយតបអ្នកក្រុងម៉ាឌីណះ

ជំពូក៖ ដៃគូពីរនាក់ដែលជាម្ចាស់រួមគ្នានៃប្រភពទឹកឬអណ្តូងទឹកដែលរីងស្ងួត Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងបុរសពីរនាក់ដែលជាម្ចាស់រួមគ្នានៃប្រភពទឹកឬអណ្តូងទឹកដែលរីងស្ងួតហើយម្នាក់ចង់ជីកកកាយប្រភពទឹកនោះរហូតដល់មានទឹកចេញមកខណ៖ដែលម្នាក់ទៀតពោលថា «ខ្ញុំគ្មានប្រាក់សម្រាប់ចំណាយធ្វើការងារនេះឡើយ» ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកដែលបដិសេធមានទ្រព្យសម្បត្តិគាត់ត្រូវតែបង្ខំឱ្យចូលរួមធ្វើការជាមួយដៃគូរបស់គាត់ពីព្រោះការបោះបង់ចោលវាបង្កផលប៉ះពាល់ខូចខាតរួមដល់អ្នកទាំងពីរ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់គ្មានទ្រព្យសម្បត្តិគេត្រូវប្រាប់ទៅអ្នកដែលមានបំណងធ្វើការថា៖ 'ចូរចំណាយចុះប្រសិនបើអ្នកចង់ហើយពាក់កណ្តាលនៃការចំណាយរបស់អ្នកនឹងក្លាយជាបំណុលលើដៃគូរបស់អ្នកហើយទឹកនៅតែចែកស្មើគ្នាពាក់កណ្តាលរវាងអ្នកទាំងពីរដដែលអ្នកគ្មានសិទ្ធិរឹបអូសយកចំណែកទឹករបស់គាត់ឡើយ'»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «គេត្រូវប្រាប់អ្នកដែលចង់ធ្វើការថា៖ 'ចូរធ្វើការនិងចំណាយចុះហើយទឹកទាំងអស់គឺជារបស់អ្នកសម្រាប់ស្រោចស្រពរហូតទាល់តែដៃគូរបស់អ្នកយកពាក់កណ្តាលនៃប្រាក់ចំណាយមកសងអ្នកទើបគាត់អាចយកចំណែកទឹករបស់គាត់បាន'»។ Muhammad បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់យកទឹកទាំងអស់ជាថ្នូរនឹងការចំណាយលើវាអ្នកណាដែលអនុញ្ញាតបែបនេះគួរតែអនុញ្ញាតឱ្យលក់ទឹកនៅក្នុងប្រភពទឹកអណ្តូងទឹកនិងទន្លេដែរហើយ! នេះជារឿងមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ប៉ុន្តែគេត្រូវប្រាប់អ្នកចំណាយថា៖ ប្រសិនបើអ្នកចង់ចូរចំណាយទៅហើយទាមទារពាក់កណ្តាលនៃការចំណាយជាបំណុលលើគាត់វិញដោយទឹកនៅតែចែកគ្នារវាងអ្នកទាំងពីរដូចដើមបើមិនដូច្នោះទេចូររង់ចាំរហូតដល់អ្នកទាំងពីរអាចចំណាយរួមគ្នា។ ចប់គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)មូសាកកោះ (កិច្ចសន្យាចែករំលែកផលកសិកម្មនិងការស្រោចស្រព)។

គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ស្ដីពីចំណែកកេរមរតក (គីតាបុលហ្វារ៉ាអ៊ីដ) ខ្ញុំបានឮ Muhammad មានប្រសាសន៍ថា៖ Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងស្ត្រីម្នាក់ដែលទទួលមរណភាពដោយបន្សល់ទុកស្វាមីរបស់នាងម្តាយរបស់នាងបងប្អូនរួមម្តាយនិងបងប្អូនបង្កើតរួមឪពុកម្តាយថា៖ «ស្វាមីរបស់នាងទទួលបានមួយភាគពីរ (ពាក់កណ្តាល) ម្តាយរបស់នាងទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយបងប្អូនរួមម្តាយទទួលបានមួយភាគបីហើយបងប្អូនបង្កើតរួមឪពុកម្តាយធ្លាក់ចេញ (មិនទទួលបានអ្វីឡើយ) ដោយសារគ្មានចំណែកសល់»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «ស្វាមីរបស់នាងទទួលបានមួយភាគពីរម្តាយទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយបងប្អូនរួមម្តាយទទួលបានមួយភាគបីហើយបងប្អូនបង្កើតរួមឪពុកម្តាយចូលរួមចែកជាមួយពួកគេក្នុងមួយភាគបីនោះដោយពួកគេទាំងអស់ត្រូវបានចាត់ទុកដូចជាបងប្អូនរួមម្តាយចែកស្មើគ្នាដោយមិនប្រកាន់ប្រុសច្រើនជាងស្រីឡើយ»។ Muhammad បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះជាបញ្ហាអាល់មុសស្វតារ៉ាកះ (អាល់-Mushtarakah)។ អ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានយកតាមទស្សន៖របស់ 'អ៊ូម៉ារ ibn អាល់-Khattab ﵁។ ប៉ុន្តែ 'អាលី ibn Abi Talib ﵁ បានប្រកាន់យកទស្សន៖ដូចអ្វីដែល Abu Hanifah បានមានប្រសាសន៍៖ គឺយើងមិនបញ្ចូលបងប្អូនបង្កើតរួមឪពុកម្តាយឱ្យទៅចែករួមជាមួយបងប្អូនរួមម្តាយក្នុងចំណែកមួយភាគបីឡើយ។ ពួកគេបានសួរថា៖ តើអ្នករាល់គ្នាកាត់សិទ្ធិពួកគេដោយរបៀបណាទាំងដែលពួកគេជាកូនរបស់ម្តាយតែមួយដូចគ្នានោះ? គេបានតបទៅកាន់ពួកគេថា៖ យើងមិនបានកាត់សិទ្ធិពួកគេឡើយប៉ុន្តែដោយសារតែឪពុករបស់ពួកគេបានធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាអ្នកទទួលមរតកសេសសល់ (អាសូបះ) ដូច្នេះពួកគេទទួលបានតែចំណែកណាដែលនៅសល់ប៉ុណ្ណោះហើយនៅពេលគ្មានចំណែកណានៅសល់ពួកគេក៏មិនទទួលបានអ្វីដែរ! Abu Mu'awiyah ពីអាល់-A'mash ពី Ibrahim អាល់-Nakha'i បានរៀបរាប់ថា៖ 'អាលី ibn Abi Talib ﵁ មិនបានបញ្ចូលពួកគេឱ្យចែករួមឡើយ។ ហើយ Hakim ibn ចាបៀរបានរៀបរាប់ថា៖ មានស្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកយើងបានស្លាប់ដោយបន្សល់ទុកស្វាមីម្តាយបងប្អូនរួមម្តាយនិងបងប្អូនបង្កើតរួមឪពុកម្តាយគេក៏បាននាំយករឿងក្តីនេះទៅជម្រាប 'អាលី ibn Abi Talib ﵁។ លោកបានកាត់សេចក្តីថា៖ «ស្វាមីទទួលបានមួយភាគពីរម្តាយទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយបងប្អូនរួមម្តាយទទួលបានមួយភាគបី—ចំណែកកេរមរតកដែលបានកំណត់ (ហ្វារ៉ាអ៊ីដ) ត្រូវបានពេញលេញអស់ហើយ—រីឯបងប្អូនបង្កើតរួមឪពុកម្តាយគឺដូចជាអ្នកប្រមូលផលសេសសល់ពេលណាមានសល់ទើបបានពេលណាអស់គឺមិនបានឡើយ»។ ហើយ Hudhayl ibn Shurahbil បានរៀបរាប់ថា៖ យើងបានទៅជួប 'Abd អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ibn Mas'ud ﵁ ក្នុងរឿងនេះហើយលោកមិនបានផ្តល់ចំណែកអ្វីដល់បងប្អូនបង្កើតឡើយដោយលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចំណែកដែលបានកំណត់ត្រូវបានអស់ហើយ»។ ហើយអាប៊ូបាករ៍អាល់-Siddiq ﵁ ក៏មិនបានបញ្ចូលពួកគេឱ្យចែករួមក្នុងមួយភាគបីដូចគ្នាដែរ។

...អ៊ីប៊ីនអាប់បាសបានរៀបរាប់ថា៖ 'អ៊ូម៉ារ ibn អាល់-Khattab ﵁ បានមានប្រសាសន៍មកកាន់ខ្ញុំថា៖ «ខ្ញុំនិងអាប៊ូបាករ៍ ﵁ បានខ្វែងគំនិតគ្នាទាក់ទងនឹងបញ្ហាអ្នកគ្មានកូនចៅនិងឪពុកម្តាយ (កាឡាឡះ) ហើយទស្សន៖ដ៏ត្រឹមត្រូវគឺដូចអ្វីដែលខ្ញុំបានពោល»។ លោកបានអះអាងថា 'អ៊ូម៉ារបានបញ្ចូលកូនៗនៃឪពុកម្តាយនិងកូនៗនៃម្តាយឱ្យចែករួមគ្នាក្នុងមួយភាគបីខណ៖ដែលអាប៊ូបាករ៍ ﵁ មានទស្សន៖ផ្ទុយពីលោក។ ដូច្នេះអាប៊ូបាករ៍និង 'អាលី ibn Abi Talib ﵄ សុទ្ធតែបានប្រកាន់យកទស្សន៖នេះហើយវាជាទស្សន៖របស់ Abu Hanifah សូមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់មេត្តាប្រណីដល់លោក។ ជំពូក៖ កេរមរតករបស់ជីតាជាមួយបងប្អូនជនរងគ្រោះខ្ញុំបានឮ Muhammad មានប្រសាសន៍ថា៖ Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជីតានៅពេលនៅជាមួយបងប្អូនគឺមានឋាន៖ស្មើនឹងឪពុក៖ គ្មានបងប្អូនបង្កើតរួមឪពុកម្តាយបងប្អូនរួមឪពុកឬបងប្អូនរួមម្តាយណាម្នាក់អាចទទួលមរតកនៅជាមួយគាត់បានឡើយ»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានយកតាមទស្សន៖របស់ Zayd ibn Thabit ទាក់ទងនឹងជីតា។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ទស្សន៖របស់ Abu Hanifah គឺជាទស្សន៖របស់អាប៊ូបាករ៍អាល់-Siddiq, អ៊ីប៊ីនអាប់បាស, Ibn អាល់-Zubayr, មាតានៃអ្នកមានជំនឿ 'A'ishah, 'Abd អល់ឡោះ ibn 'Utbah, និងអាល់-Hasan អាល់-Basri ﵄។ អាល់-Rabi' ibn Subayh ពី 'Ata' ibn Abi Rabah បានរៀបរាប់ថា៖ អាប៊ូបាករ៍អាល់-Siddiq ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជីតាគឺជាឪពុកនៅពេលគ្មានឪពុកផ្ទាល់នៅក្រោមគាត់ដូចដែលចៅប្រុសគឺជាកូនប្រុសនៅពេលគ្មានកូនប្រុសផ្ទាល់នៅពីលើគាត់ដូច្នោះដែរ»។ ហើយ Ash'ath ពីអាល់-Hasan អាល់-Basri បានរៀបរាប់ថា៖ «អាប៊ូបាករ៍អាល់-Siddiq ﵁ បានកាត់សេចក្តីថាជីតាគឺជាឪពុកហើយស៊ុនណះត្រូវបានបង្កើតឡើងលើរឿងនោះប៉ុន្តែមនុស្សម្នាមានការភ័ន្តច្រឡំក្រោយសម័យរបស់លោក»។

...ពី Kurdus ពី Abu Musa អាល់-Ash'ari ថាអាប៊ូបាករ៍អាល់-Siddiq ﵁ បានចាត់ទុកជីតាដូចជាឪពុក។ ជំពូក៖ កេរមរតករបស់ជីដូន (មីរ៉ាស៊ុលជ័ដដះ) Muhammad បានរៀបរាប់ថា៖ Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលបុរសដែលបានស្លាប់មានជីដូនពីរនាក់—ម្តាយរបស់ម្តាយគាត់និងម្តាយរបស់ឪពុកគាត់—គ្មានជីដូនដទៃណាមួយអាចទទួលមរតកនៅជាមួយអ្នកទាំងពីរបានឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរប្រសិនបើមានតែម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរគ្មានជីដូនដទៃណាអាចទទួលមរតកជាមួយនាងបានឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកទាំងពីរបានស្លាប់អស់ហើយបុរសម្នាក់បានស្លាប់ដោយបន្សល់ទុកជីដូនបួននាក់—ជីដូនពីរនាក់ខាងឪពុករបស់គាត់និងជីដូនពីរនាក់ខាងម្តាយរបស់គាត់៖ ជីដូនពីរនាក់ខាងឪពុករបស់គាត់ទទួលបានមរតកទាំងអស់គ្នាហើយជីដូនខាងម្តាយគឺម្តាយរបស់ម្តាយនាងទទួលបានមរតកចំណែកម្តាយនៃឪពុករបស់ម្តាយគាត់ត្រូវបានដកចេញ»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «យើងមិនចែកមរតកឱ្យជីដូនលើសពីពីរនាក់ឡើយពីព្រោះយើងមិនដែលដឹងថាមាននរណាម្នាក់ចែកមរតកឱ្យជីដូនលើសពីពីរនាក់តាំងពីដើមសម័យឥស្លាមរហូតដល់បច្ចុប្បន្នឡើយ»។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អំណះអំណាងដែលបដិសេធទស្សន៖របស់ម៉ាលីក ibn អាណាសនិងអ្នកដែលយល់ស្របតាមគាត់គឺអ្វីដែល Sufyan អាល់-Thawri បានប្រាប់យើងដោយពោលថា Mansur ibn អាល់-Mu'tamir បានរាយការណ៍ប្រាប់ខ្ញុំពី Ibrahim អាល់-Nakha'i ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានបែងចែកចំណែកមួយភាគប្រាំមួយដល់ជីដូនបីនាក់៖ ជីដូនពីរនាក់ខាងឪពុកនិងជីដូនម្នាក់ខាងម្តាយ»។ ហើយ Abu Mu'awiyah ពីអាល់-A'mash ពី Ibrahim បានរៀបរាប់ថា៖ «ពួកសហ្វាព្ញកធ្លាប់បានបែងចែកមរតកដល់ជីដូនបីនាក់៖ ពីរនាក់ខាងឪពុកនិងម្នាក់ខាងម្តាយ»។

ជំពូក៖ កូននៃការធ្វើសម្បថប្រទេចផ្ដាសា (លីអាន) នៅពេលគាត់ទទួលមរណភាព Muhammad ពី Abu Hanifah ﵁ ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងកូននៃការធ្វើសម្បថប្រទេចផ្តាសា (លីអាន) និងកូនក្រៅខ្នងនរកថា៖ «ម្តាយរបស់គាត់ទទួលបានចំណែកស្របច្បាប់របស់នាងពីគាត់ហើយបងប្អូនរួមម្តាយរបស់គាត់ទទួលបានចំណែកស្របច្បាប់របស់ពួកគេពីគាត់៖ ម្តាយទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយប្រសិនបើមានបងប្អូនរួមម្តាយនៅជាមួយគាត់ហើយបងប្អូនរួមម្តាយទទួលបានមួយភាគបី។ ប្រសិនបើម្តាយជាអតីតទាសីដែលត្រូវបានដោះលែងនោះចំណែកដែលនៅសល់ត្រូវធ្លាក់ទៅម្ចាស់ដែលបានដោះលែងនាងប៉ុន្តែប្រសិនបើនាងជាស្ត្រីអារ៉ាប់នោះចំណែកសេសសល់ (រ៉ាដ) ត្រូវចែកត្រឡប់ទៅឱ្យម្តាយនិងបងប្អូនរួមម្តាយតាមសមាមាត្រនៃចំណែកមរតកស្របច្បាប់របស់ពួកគេ៖ ម្តាយទទួលបានមួយភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិសរុបហើយបងប្អូនរួមម្តាយទទួលបានពីរភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិសរុប»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានយល់ស្របតាមទស្សន៖របស់ Abu Hanifah ប្រសិនបើម្តាយជាអតីតទាសីប៉ុន្តែប្រសិនបើនាងជាស្ត្រីអារ៉ាប់ពួកគេបានយកចំណែកសេសសល់ពីទ្រព្យសម្បត្តិនោះទៅប្រគល់ជូនមូស្លីមទាំងអស់នៅក្នុងរតនាគារសាធារណ៖ (បៃតុលម៉ាល់) ដោយមិនបានចែកត្រឡប់ទៅឱ្យម្តាយនិងបងប្អូនឡើយ។ Muhammad បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្វីដែលអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលក្នុងរឿងនេះគឺផ្អែកលើការប្រៀបធៀប (ក្យាស) របស់ Zayd ibn Thabit។ ចំណែកទស្សន៖របស់ 'អាលី ibn Abi Talib ﵁ គឺលោកតែងតែបែងចែកចំណែកសេសសល់នៃកេរមរតកត្រឡប់ទៅឱ្យសាច់ញាតិឈាម (ហ្សាវិលអើហាម) ទៅតាមសមាមាត្រនៃចំណែកមរតករបស់ពួកគេលើកលែងតែលោកមិនដែលចែកចំណែកសេសសល់ទៅឱ្យស្វាមីឬភរិយាឡើយដោយលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពីព្រោះអ្នកទាំងពីរមិនមែនជាសាច់ញាតិឈាមឡើយ»។ អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ហើយសាច់ញាតិឈាមគឺអ្នកខ្លះមានសិទ្ធិជិតស្និទ្ធជាងអ្នកខ្លះទៀតនៅក្នុងក្រឹត្យក្រមរបស់អល់ឡោះលើសពីបណ្តាអ្នកមានជំនឿនិងពួកមុហាជីរីនទៅទៀត﴾ [អាល់-Ahzab: 6]។ ចុះហេតុអ្វីបានជាយកចំណែកសេសសល់ទៅប្រគល់ឱ្យរតនាគារសាធារណ៖ ទាំងដែលអល់ឡោះបានកំណត់ថាសាច់ញាតិឈាមមានសិទ្ធិជិតស្និទ្ធជាងគ្នានៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះនោះ? Abu Mu'awiyah បានប្រាប់យើងពីអាល់-A'mash ពី Ibrahim ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ 'Abd អល់ឡោះ ibn Mas'ud ﵁ មិនបានចែកចំណែកសេសសល់ទៅឱ្យស្វាមីភរិយាជីដូនឬបងប្អូនរួមម្តាយនៅពេលមានម្តាយឡើយខណ៖ដែល 'អាលី ibn Abi Talib បានចែកចំណែកសេសសល់ត្រឡប់ទៅឱ្យពួកគេទាំងអស់លើកលែងតែស្វាមីនិងភរិយា។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ យើងប្រកាន់យកតាមទស្សន៖របស់ 'អាលី ibn Abi Talib ﵁៖ គឺយើងបែងចែកចំណែកសេសសល់នៃកេរមរតកនៅពេលគ្មានអ្នកទទួលមរតកសេសសល់ (អាសូបះ) ឬម្ចាស់ដោះលែងត្រឡប់ទៅឱ្យសាច់ញាតិឈាមទៅតាមទំហំចំណែកមរតករបស់ពួកគេប៉ុន្តែយើងមិនចែកត្រឡប់ទៅឱ្យស្វាមីនិងភរិយាឡើយ។ Qays ibn អាល់-Rabi' អាល់-Asadi បានរៀបរាប់ថា៖ Hannan អាល់-Ju'fi បានប្រាប់យើងពី Suwayd ibn Ghaflah ពី 'អាលី ibn Abi Talib ﵁ ថាមានករណីកូនស្រីម្នាក់និងភរិយាម្នាក់ត្រូវបាននាំមកជម្រាបលោក៖ លោកបានកាត់សេចក្តីឱ្យកូនស្រីទទួលបានមួយភាគពីរភរិយាទទួលបានមួយភាគប្រាំបីហើយចែកចំណែកដែលនៅសល់ត្រឡប់ទៅឱ្យកូនស្រីវិញដោយលោកពោលថា៖ «ខ្ញុំបានធ្វើជាសាក្សីថា 'អាលីធ្លាប់ធ្វើបែបនេះ»។

...លោកបានកាត់សេចក្តីថា៖ «កូនស្រីទទួលបានមួយភាគពីរភរិយាទទួលបានមួយភាគប្រាំបីហើយចំណែកដែលនៅសល់ត្រូវចែកត្រឡប់ទៅឱ្យកូនស្រីវិញ» ដោយលោកពោលថា៖ «ខ្ញុំបានធ្វើជាសាក្សីថា 'អាលីធ្លាប់ធ្វើបែបនេះ»។ ជំពូក៖ បុរសដែលទទួលមរណភាពដោយគ្មានអ្នកទទួលមរតកសេសសល់ (អាសូបះ) Muhammad ពី Abu Hanifah ﵁ ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងបុរសម្នាក់ដែលបានស្លាប់ដោយគ្មានអ្នកទទួលមរតកសេសសល់ (អាសូបះ) និងគ្មានម្ចាស់ដោះលែងហើយបានបន្សល់ទុកមីងខាងឪពុក (អាំម៉ះ) និងមីងខាងម្តាយ (ខាឡះ) ថា៖ «មីងខាងម្តាយទទួលបានមួយភាគបីនៃកេរមរតករបស់គាត់ហើយមីងខាងឪពុកទទួលបានពីរភាគបី»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «អ្នកទាំងពីរមិនទទួលបានអ្វីឡើយហើយទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ត្រូវធ្លាក់ទៅមូស្លីមទាំងអស់នៅក្នុងរតនាគារសាធារណ៖របស់ពួកគេ»។ Muhammad បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះជាអ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាបានរាយការណ៍ពី Zayd ibn Thabit ﵁ ប៉ុន្តែដានប្រវត្តិនិងស៊ុនណះគឺផ្ទុយស្រឡះពីការនោះ! Ibn អាល់-Dahdahah បានទទួលមរណភាពដោយមិនបានបន្សល់ទុកអ្នកទទួលមរតកណាមួយឡើយដូច្នេះរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានប្រគល់កេរមរតករបស់គាត់ទៅឱ្យ Abu Lubabah ibn 'Abd អាល់-Mundhir ដែលជាក្មួយប្រុសរបស់គាត់ (កូនប្រុសរបស់ប្អូនស្រីគាត់)។ តើអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះអាចបោះបង់ហាដីޘនេះដោយរបៀបណាទាំងដែលហាដីޘនេះត្រូវបានរាយការណ៍ដោយអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះផ្ទាល់នោះ? លើសពីនេះទៅទៀតមានសេចក្តីរាយការណ៍មកដល់យើងពីរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំគឺជាអ្នកទទួលមរតកនៃអ្នកដែលគ្មានអ្នកទទួលមរតក៖ ខ្ញុំទទួលមរតករបស់គាត់និងសងសំណងឈាមជំនួសគាត់ហើយមាខាងម្តាយគឺជាអ្នកទទួលមរតកនៃអ្នកដែលគ្មានអ្នកទទួលមរតក៖ គាត់ទទួលមរតកពីគេនិងសងសំណងឈាមជំនួសគេ»។ ហើយ Sufyan ibn 'Uyaynah ពី Ibn Tawus ពីឪពុករបស់គាត់បានរៀបរាប់ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំគឺជាអ្នកគាំពារនៃអ្នកដែលគ្មានអ្នកគាំពារហើយមាខាងម្តាយគឺជាអ្នកទទួលមរតកនៃអ្នកដែលគ្មានអ្នកទទួលមរតក»។ ហើយ 'អាមៀរអាល់-Sha'bi បានរៀបរាប់ថា៖ 'Abd អល់ឡោះ ibn Mas'ud ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលស្លាប់ដោយមិនបានបន្សល់ទុកអ្នកទទួលមរតកក្រៅតែពីសាច់ញាតិឈាម (ហ្សារ៉ាហ៊ីមម៉ាហរ៉ម) នោះសាច់ញាតិឈាមរបស់គាត់មានសិទ្ធិលើសគេចំពោះអ្វីដែលគាត់បន្សល់ទុកហើយប្រសិនបើគ្មានសាច់ញាតិឈាមទេទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់គឺជាបណ្តាំមរតកដែលគាត់អាចចាត់ចែងតាមចិត្តចង់ហើយប្រសិនបើគាត់មិនបានផ្តាំទេមូស្លីមទាំងអស់ជាអ្នកទទួលមរតករបស់គាត់»។ នៅពេលដែល 'អាលី ibn Abi Talib ﵁ និង 'Abd អល់ឡោះ ibn Mas'ud ﵁ ត្រូវបានគេសួរនាំអំពីបុរសដែលបន្សល់ទុកមីងខាងឪពុកនិងមីងខាងម្តាយដោយគ្មានអ្នកទទួលមរតកផ្សេងលោកទាំងពីរបានមានប្រសាសន៍ដូចគ្នាថា៖ «មីងខាងម្តាយទទួលបានមួយភាគបីហើយមីងខាងឪពុកទទួលបានពីរភាគបី»។

គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ស្ដីពីសំណងឈាមនិងការសងសឹកស្មើភាព (គីតាបុលឌីយ៉ាតវ៉ាល់គីសស) នេះគឺជាគម្ពីរស្ដីពីសំណងឈាមនិងការសងសឹកស្មើភាពដែលបង្ហាញនូវអំណះអំណាងនិងការវែកញែកផ្នែកនីតិសាស្ត្រឥស្លាមដ៏មានឥទ្ធិពលទាក់ទងនឹងសំណងឈាម (ឌីយ៉ះ) របួសរាងកាយនិងទោសសងសឹកស្មើភាព (គីសស)។

ជំពូក៖ សំណងឈាមស្របច្បាប់ (ឌីយ៉ះ) និងកាតព្វកិច្ចលើអ្នកកាន់កាប់មាសប្រាក់និងសត្វពាហន៖ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានរៀបរាប់ថា៖ Abu Hanifah ﵁ បានប្រាប់យើងថាសំណងឈាម (ឌីយ៉ះ) លើអ្នកកាន់កាប់មាសគឺមួយពាន់ឌីណាហើយលើអ្នកកាន់កាប់ប្រាក់គឺមួយម៉ឺនឌៀរហាំនៃទម្ងន់ប្រាំពីរស្តង់ដារ (វ៉ាហ្សន់សាបអាះ)។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «លើអ្នកកាន់កាប់មាសគឺមួយពាន់ឌីណាហើយលើអ្នកកាន់កាប់ប្រាក់គឺមួយម៉ឺនពីរពាន់ឌៀរហាំ»។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មានសេចក្តីរាយការណ៍មកដល់យើងពី 'អ៊ូម៉ារ ibn អាល់-Khattab ﵁ ថាលោកបានកំណត់លើអ្នកកាន់កាប់មាសនូវមួយពាន់ឌីណាសម្រាប់សំណងឈាមហើយលើអ្នកកាន់កាប់ប្រាក់នូវមួយម៉ឺនឌៀរហាំ Abu Hanifah បានរាយការណ៍រឿងនោះប្រាប់យើងពីអាល់-Haytham ពីអាល់-Sha'bi ពី 'អ៊ូម៉ារ ibn អាល់-Khattab ﵁ ដោយបានបន្ថែមថា៖ «ហើយលើអ្នកចិញ្ចឹមគោគឺគោពីររយក្បាលនិងលើអ្នកចិញ្ចឹមចៀមគឺចៀមពីរពាន់ក្បាល»។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ភាគីទាំងពីរបានរាយការណ៍ពី 'អ៊ូម៉ារចូរពិចារណាមើលថាតើសេចក្តីរាយការណ៍ណាមួយដែលស្របគ្នានឹងអ្វីដែលមូស្លីមទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាក្នុងបទបញ្ញត្តិផ្សេងទៀត៖ មូស្លីមទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់ហ៊ីចាស្វនិងអ៊ីរ៉ាក់បានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទដោយគ្មានវិវាទថាគ្មានកាតព្វកិច្ចហ្សាខាត់ឡើយលើមាសដែលតិចជាងម្ភៃឌីណានិងលើប្រាក់ដែលតិចជាងពីររយឌៀរហាំដោយកំណត់ថាមួយឌីណាស្មើនឹងដប់ឌៀរហាំ! ដូចគ្នានេះដែរ 'អាលី ibn Abi Talib ﵁ និង 'Abd អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ibn Mas'ud ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ដៃរបស់ចោរមិនត្រូវបានកាត់ឡើយលើកលែងតែការលួចនោះមានតម្លៃមួយឌីណាឬដប់ឌៀរហាំ»។ លើសពីនេះទៅទៀតសេចក្តីរាយការណ៍អំពីមួយម៉ឺនពីរពាន់ឌៀរហាំពី 'អ៊ូម៉ារគឺផ្អែកលើខ្នាតទម្ងន់ចាស់ប្រាំមួយ (វ៉ាហ្សន់ស៊ីត្តះ) ដែលស្មើគ្នាបេះបិទនឹងមួយម៉ឺនឌៀរហាំនៃខ្នាតទម្ងន់ស្តង់ដារប្រាំពីរ (វ៉ាហ្សន់សាបអាះ)! ដូច្នេះសេចក្តីរាយការណ៍ទាំងពីរគឺស្របគ្នាទាំងស្រុង។

ជំពូក៖ ការសងសឹកស្មើភាព (គីសស) រវាងទាសករនិងសេរីជន Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានការសងសឹកស្មើភាពរវាងទាសករនិងសេរីជនឡើយលើកលែងតែក្នុងអាយុជីវិតផ្ទាល់ (អាន់ណាហ្វស៍)៖ ប្រសិនបើទាសករសម្លាប់សេរីជនដោយចេតនាឬសេរីជនសម្លាប់ទាសករដោយចេតនាគាត់ត្រូវតែទទួលទោសប្រហារជីវិតសងជីវិតវិញ»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «គ្មានការសងសឹកស្មើភាពរវាងទាសករនិងសេរីជនឡើយលើកលែងតែនៅពេលទាសករសម្លាប់សេរីជនទើបទាសករនោះត្រូវប្រហារជីវិតសងជីវិតសេរីជន»។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើជីវិតមនុស្សពីរនាក់អាចមានសភាពបែបណាដែលម្នាក់ត្រូវប្រហារជីវិតសងជីវិតគេប្រសិនបើគេសម្លាប់គាត់ប៉ុន្តែម្នាក់ទៀតមិនត្រូវប្រហារជីវិតសងជីវិតវិញនោះ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ «ដោយសារតែភាពខ្វះខាតរបស់ទាសករបើធៀបនឹងសេរីជន»។ គេបានតបទៅកាន់ពួកគេថា៖ បុរសម្នាក់ដែលសម្លាប់ស្ត្រីដោយចេតនា—ដែលសំណងឈាមរបស់នាងស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមរបស់បុរស—ក៏ត្រូវបានគេប្រហារជីវិតសងជីវិតនាងដែរដូច្នេះករណីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ! ហើយមានសេចក្តីរាយការណ៍មកដល់យើងពី 'អាលី ibn Abi Talib ﵁ ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលសេរីជនសម្លាប់ទាសករដោយចេតនាគាត់ត្រូវតែទទួលទោសប្រហារជីវិតសងជីវិតទាសករនោះ»។

ជំពូក៖ មនុស្សពីរនាក់រួមគ្នាសម្លាប់បុរសម្នាក់ដោយម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេជាប់កាតព្វកិច្ចសងសឹកជីវិត (មនុស្សពេញវ័យនិងអនីតិជន) Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងកុមារមិនទាន់គ្រប់អាយុនិងមនុស្សពេញវ័យដែលបានរួមគ្នាសម្លាប់បុរសម្នាក់ដោយចេតនាថា៖ «មនុស្សពេញវ័យត្រូវបង់ពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាម (ឌីយ៉ះ) ចេញពីទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ហើយពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមត្រូវធ្លាក់លើក្រុមគ្រួសារសាច់ញាតិ (អាគីឡះ) របស់កុមារ»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «មនុស្សពេញវ័យត្រូវប្រហារជីវិតហើយពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមធ្លាក់លើកុមារ»។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើមនុស្សពេញវ័យអាចត្រូវប្រហារជីវិតបានយ៉ាងដូចម្តេចទាំងដែលមានបុគ្គលដែលមិនជាប់ទោសសងសឹកជីវិតបានចូលរួមជាមួយគាត់ក្នុងការសម្លាប់នោះ? តើអ្នករាល់គ្នាយល់ឃើញយ៉ាងណាប្រសើរបុរសម្នាក់បានសម្លាប់ខ្លួនឯងរួមគ្នាជាមួយបុរសម្នាក់ទៀត—តើទោសសងសឹកជីវិតត្រូវធ្លាក់លើបុរសម្នាក់ទៀតដែរឬទេទាំងដែលជនរងគ្រោះខ្លួនឯងបានចូលរួមក្នុងការសម្លាប់ខ្លួននោះ? តើអ្នករាល់គ្នាយល់ឃើញយ៉ាងណាប្រសិនបើបុរសពេញវ័យនិងកុមារម្នាក់បានកាន់ដាវតែមួយជាមួយគ្នាហើយកាប់ទៅលើបុរសម្នាក់ដោយការកាប់តែមួយកាំបិតហើយគាត់បានស្លាប់ដោយសារការកាប់នោះ—តើការកាប់តែមួយកាំបិតអាចជាចេតនាពាក់កណ្តាលដែលត្រូវប្រហារជីវិតនិងជាអចេតនាពាក់កណ្តាលកើតឡើងបានដែរឬទេ? ទោសសងសឹកស្មើភាពមិនអាចបែងចែកជាចំណែកៗក្នុងជីវិតមនុស្សបានឡើយ! នៅពេលដែលការសម្លាប់មានការចូលរួមពីភាគីដែលច្បាប់លើកលែងទោសសងសឹកជីវិតនោះទោសសងសឹកជីវិតត្រូវធ្លាក់ចេញទាំងស្រុងហើយសំណងឈាម (ឌីយ៉ះ) ត្រូវជំនួសវិញ។

ជំពូក៖ សំណងរបួសរាងកាយរបស់ស្រ្តី (អាកុលម័រអះ) Muhammad បានរៀបរាប់ថា៖ Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងសំណងរបួសរបស់ស្ត្រីថា៖ «សំណងនៃរាល់របួសទាំងអស់របស់នាងនិងជីវិតរបស់នាងគឺស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃសំណងរបស់បុរសក្នុងគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់»។ ដូចគ្នានេះដែរ Abu Hanifah បានប្រាប់យើងពី Hammad ពី Ibrahim ពី 'អាលី ibn Abi Talib ﵁ ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សំណងរបួសរបស់ស្ត្រីគឺស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃសំណងរបស់បុរសក្នុងជីវិតនិងក្នុងរបួសដែលក្រោមជីវិត»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «សំណងរបួសរបស់នាងគឺស្មើនឹងសំណងរបស់បុរសរហូតដល់មួយភាគបីនៃសំណងឈាម៖ ម្រាមដៃរបស់នាងដូចជាម្រាមដៃរបស់គាត់ធ្មេញរបស់នាងដូចជាធ្មេញរបស់គាត់និងរបួសលេចចេញឆ្អឹងរបស់នាងដូចជារបួសរបស់គាត់ប៉ុន្តែនៅពេលដែលវាដល់មួយភាគបីឬលើសពីមួយភាគបីវាធ្លាក់មកនៅត្រឹមពាក់កណ្តាលវិញ»។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ទាំង 'អ៊ូម៉ារ ibn អាល់-Khattab និង 'អាលី ibn Abi Talib ﵄ បានឯកភាពគ្នាលើរឿងនេះ៖ ថាសំណងរបួសរបស់ស្ត្រីគឺស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃសំណងរបស់បុរសក្នុងជីវិតនិងក្នុងរបួសក្រោមជីវិត។ ភស្តុតាងដែលបង្ហាញពីកំហុសឆ្គងនៃទស្សន៖របស់អ្នកស្រុកម៉ាឌីណះគឺថាប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់កាត់ម្រាមដៃមួយរបស់ស្ត្រីដោយអចេតនាយោងតាមទស្សន៖របស់អ្នកស្រុកម៉ាឌីណះគាត់ត្រូវបង់មួយភាគដប់នៃសំណងឈាមរបស់បុរសបើកាត់ម្រាមដៃពីរគាត់ត្រូវបង់ពីរភាគដប់បើកាត់ម្រាមដៃបីគាត់ត្រូវបង់បីភាគដប់ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់កាត់ម្រាមដៃបួនសំណងបែរជាធ្លាក់មកនៅត្រឹមពីរភាគដប់ទៅវិញ! ដូច្នេះនៅពេលដែលរបួសកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរសំណងបែរជាកាន់តែតិចទៅវិញ! វិចារណញាណច្បាប់ដ៏ត្រឹមត្រូវពិតជាច្រានចោលរឿងនេះទាំងស្រុង។

ជំពូក៖ សំណងសម្រាប់ទារកក្នុងផ្ទៃដែលរលូតស្លាប់ (អាល់ជានីន) Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងបុរសដែលវាយពោះទាសីបណ្តាលឱ្យនាងរលូតទារកស្លាប់ក្នុងពោះថា៖ «ប្រសិនបើទារកនោះជាប្រុសសំណងរបស់វាគឺមួយភាគម្ភៃ (ពាក់កណ្តាលនៃមួយភាគដប់) នៃតម្លៃរបស់វាប្រសិនបើវាកើតមកនៅរស់ហើយប្រសិនបើជាស្រីសំណងរបស់វាគឺមួយភាគដប់នៃតម្លៃរបស់វាប្រសិនបើនាងកើតមកនៅរស់»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «សំណងរបស់វាគឺមួយភាគដប់នៃតម្លៃម្តាយរបស់វា»។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះអាចកំណត់សំណងទារកប្រុសនិងស្រីរបស់ទាសីឱ្យស្មើគ្នាបានយ៉ាងដូចម្តេចទាំងដែលរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានកំណត់ចំពោះទារករបស់ស្ត្រីសេរីនូវហ្គូរ៉ះ (ទាសករប្រុសឬស្រីម្នាក់) ដែលត្រូវបានគេវាយតម្លៃហាសិបឌីណា—ហាសិបឌីណាគឺជាមួយភាគម្ភៃនៃសំណងឈាមរបស់បុរសនិងមួយភាគដប់នៃសំណងឈាមរបស់ស្ត្រីនោះ? សំណងគួរតែកំណត់ផ្អែកលើតម្លៃរបស់ទារកប្រសិនបើវានៅរស់ពុំមែនកំណត់ផ្អែកលើតម្លៃម្តាយរបស់វាឡើយ។ ទារករបស់ទាសីត្រូវតែប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្វីដែលព្យាការី ﷺ បានកាត់សេចក្តីចំពោះស្ត្រីសេរី៖ គឺការបង់សំណងសម្រាប់ទារកដែលស្លាប់ត្រូវតែតិចជាងសំណងសម្រាប់កូនដែលនៅរស់។

ជំពូក៖ របួសលើរាងកាយនិងសំណងនៃបបូរមាត់ទាំងពីរ (អាល់សាហ្វាតាយន) Muhammad បានរៀបរាប់ថា៖ Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងបបូរមាត់ទាំងពីរថា៖ «សំណងឈាមពេញលេញគឺសម្រាប់បបូរមាត់ទាំងពីរហើយបបូរមាត់ទាំងពីរគឺស្មើគ្នា៖ បបូរមាត់ខាងលើនិងខាងក្រោមប្រសិនបើមួយណាត្រូវបានកាត់ដាច់សំណងពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមត្រូវធ្លាក់លើវា»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «សំណងឈាមពេញលេញគឺសម្រាប់បបូរមាត់ទាំងពីរប៉ុន្តែប្រសិនបើបបូរមាត់ខាងក្រោមកាត់ដាច់ត្រូវបង់ពីរភាគបីនៃសំណងឈាម»។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះពោលបែបនេះ? ដោយសារតែបបូរមាត់ខាងក្រោមមានប្រយោជន៍ជាងបបូរមាត់ខាងលើឬ? ប៉ុន្តែរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានកំណត់កាតព្វកិច្ចស្មើគ្នាតែមួយចំពោះកូនដៃនិងមេដៃដោយកំណត់មួយភាគដប់នៃសំណងឈាមសម្រាប់ម្រាមដៃនីមួយៗ! មានសេចក្តីរាយការណ៍ពីអ៊ីប៊ីនអាប់បាស ﵄ ពីរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ថាលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «កូនដៃនិងមេដៃគឺស្មើគ្នា»។ ហើយនៅពេល Marwan ibn អាល់-Hakam បានចាត់មនុស្សឱ្យទៅសួរអ៊ីប៊ីនអាប់បាសអំពីសំណងនៃធ្មេញថ្គាមអ៊ីប៊ីនអាប់បាសបានឆ្លើយថា៖ «អូដ្ឋប្រាំក្បាល»។ Marwan បានសួរថា៖ «តើលោកធ្វើឱ្យធ្មេញមុខស្មើនឹងធ្មេញថ្គាមឬ?» អ៊ីប៊ីនអាប់បាសបានឆ្លើយថា៖ «តើអ្នកមិនពិចារណាមើលម្រាមដៃទេឬ? សំណងរបស់វាគឺស្មើគ្នាទាំងអស់!»។ នេះជាភស្តុតាងបង្ហាញថាបបូរមាត់ទាំងពីរគឺស្មើគ្នាទាំងស្រុងក្នុងសំណង។

ជំពូក៖ មនុស្សខ្វាក់ភ្នែកម្ខាងខ្វេះភ្នែកមនុស្សមានភ្នែកពេញលេញនិងច្រាសមកវិញ Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងមនុស្សខ្វាក់ភ្នែកម្ខាងដែលខ្វេះភ្នែករបស់មនុស្សមានភ្នែកពេញលេញថា៖ «ប្រសិនបើជាចេតនាជនរងគ្រោះមានសិទ្ធិទាមទារការសងសឹកស្មើភាព (គីសស) ហើយគាត់គ្មានសិទ្ធិទាមទារលើសពីនេះឡើយហើយប្រសិនបើជាអចេតនាក្រុមគ្រួសាររបស់ជនបង្កត្រូវបង់ពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាម»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «ប្រសិនបើគាត់ចង់សងសឹកគាត់មានសិទ្ធិសងសឹកហើយបើគាត់ចង់យកសំណងឈាមគាត់ទទួលបានសំណងឈាមពេញលេញ៖ មួយពាន់ឌីណាឬមួយម៉ឺនពីរពាន់ឌៀរហាំ»។ ហើយ Abu Hanifah បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងភ្នែកដែលនៅសល់របស់មនុស្សខ្វាក់ភ្នែកម្ខាងប្រសិនបើត្រូវគេខ្វេះថា៖ «ប្រសិនបើជាចេតនាគឺមានទោសសងសឹកហើយប្រសិនបើជាអចេតនាក្រុមគ្រួសាររបស់ជនបង្កត្រូវបង់ពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមហើយភ្នែកនោះគឺស្មើនឹងភ្នែករបស់មនុស្សពេញលេញ»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានពោលថា៖ «ប្រសិនបើភ្នែករបស់មនុស្សខ្វាក់ភ្នែកម្ខាងត្រូវគេខ្វេះត្រូវបង់សំណងឈាមពេញលេញ»។ Muhammad ibn អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើភ្នែករបស់មនុស្សខ្វាក់ភ្នែកម្ខាងអាចមានតម្លៃលើសភ្នែករបស់មនុស្សពេញលេញដោយរបៀបណា? រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានកំណត់សំណងឈាមសម្រាប់ភ្នែកទាំងពីររួមគ្នាដោយកំណត់ពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមសម្រាប់ភ្នែកម្ខាងៗ។ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់បាត់បង់ភ្នែកម្ខាងហើយទទួលបានពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមបន្ទាប់មកមានមនុស្សម្នាក់ទៀតមកធ្វើបាបភរិយាភ្នែកដែលនៅសល់ជនបង្កទីពីរមិនអាចត្រូវបង់សំណងឈាមពេញលេញបានឡើយ! នីតិសាស្ត្រដ៏ត្រឹមត្រូវបញ្ជាក់ថាភ្នែកម្ខាងមិនអាចលើសពីពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមឡើយ។

ជំពូក៖ របួសដែលគ្មានសំណងកំណត់ជាក់លាក់ (អើស្វ) ក្នុងច្បាប់ (ហ៊ូគូម៉ះអាប់ដុល) Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងភ្នែកខ្វាក់ដែលនៅរក្សារូបរាងប្រសិនបើត្រូវគេខ្វេះចេញដៃស្វិតដែលត្រូវគេកាត់ដាច់និងរាល់របួសចាក់ធ្លុះក្នុងអវយវ៖ថា៖ «គ្មានសំណងកំណត់ជាក់លាក់ណាមួយសម្រាប់រឿងទាំងអស់នោះឡើយគឺករណីទាំងអស់នោះត្រូវសម្រេចដោយការវាយតម្លៃយុត្តិធម៌របស់ចៅក្រម (ហ៊ូគូម៉ះអាប់ដុល)»។ Abu Hanifah បានប្រាប់ខ្ញុំពី Hammad ពី Ibrahim ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងភ្នែកខ្វាក់ដៃស្វិតជើងខ្វិនអណ្តាតគនិងការគ្រៀវថា៖ «គឺត្រូវសម្រេចដោយការវាយតម្លៃយុត្តិធម៌របស់ចៅក្រម»។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះបានមានទស្សន៖ដូចគ្នាបេះបិទនឹងទស្សន៖របស់ Abu Hanifah ដោយម៉ាលីក ibn អាណាសបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងយល់ឃើញថារឿងនោះអាស្រ័យលើការវិនិច្ឆ័យស្វែងរកយុត្តិធម៌ (អៀជទីហាត)»។ ខណ៖ដែលអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនពោលថាចំពោះភ្នែកខ្វាក់គឺមួយរយឌីណាហើយចំពោះរបួសចាក់ធ្លុះអវយវ៖គឺមួយភាគបីនៃសំណងអវយវ៖នោះ។

ជំពូក៖ សំណងនៃធ្មេញនិងធ្មេញថ្គាម (ឌីយ៉ាតុលអ័ដរ៉ស) Abu Hanifah ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សម្រាប់រាល់ធ្មេញថ្គាមឬធ្មេញនីមួយៗ គឺត្រូវបង់អូដ្ឋប្រាំក្បាលធ្មេញមុខនិងធ្មេញថ្គាមក្រោយគឺស្មើគ្នាទាំងស្រុង»។ អ្នកស្រុកម៉ាឌីណះមួយចំនួនបានយល់ស្របតាមទស្សន៖របស់ Abu Hanifah រួមទាំងម៉ាលីក ibn អាណាសផងដែរខណ៖ដែលអ្នកខ្លះទៀតពោលថាធ្មេញមួយត្រូវបង់អូដ្ឋមួយក្បាលឬពីរប្រាំក្បាល។ Muhammad ibn Aban ibn Salih អាល់-Qurashi បានប្រាប់យើងពី Hammad ពី Ibrahim ទាក់ទងនឹងធ្មេញថា៖ «សម្រាប់ធ្មេញនីមួយៗ គឺមួយភាគម្ភៃ (ពាក់កណ្តាលនៃមួយភាគដប់) នៃសំណងឈាមធ្មេញមុខនិងធ្មេញក្រោយគឺស្មើគ្នា»។ ម៉ាលីក ibn អាណាសបានប្រាប់យើងពី Dawud ibn អាល់-Husayn ថា Abu Ghatfan ibn Tarif អាល់-Murri បានប្រាប់គាត់ថា Marwan ibn អាល់-Hakam បានចាត់គាត់ឱ្យទៅសួរអ៊ីប៊ីនអាប់បាស ﵄ អំពីសំណងនៃធ្មេញថ្គាម។ អ៊ីប៊ីនអាប់បាសបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អូដ្ឋប្រាំក្បាល»។ Marwan បានចាត់ឱ្យគាត់ត្រឡប់ទៅសួរទៀតថា៖ «តើលោកធ្វើឱ្យធ្មេញមុខស្មើនឹងធ្មេញថ្គាមឬ?» អ៊ីប៊ីនអាប់បាសបានឆ្លើយតបថា៖ «តើអ្នកមិនពិចារណាមើលម្រាមដៃទេឬ? សំណងរបស់វាគឺស្មើគ្នាទាំងអស់!»។ ហើយ Ibrahim ពី Shurayh បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ធ្មេញទាំងអស់មានសំណងស្មើគ្នា៖ ពាក់កណ្តាលនៃមួយភាគដប់នៃសំណងឈាមសម្រាប់ធ្មេញនីមួយៗ»។

ចំពោះធ្មេញនីមួយៗ គឺត្រូវជាប់កាតព្វកិច្ចមួយភាគដប់នៃឌីយ៉ាស់ (សំណងឈាម)។ ជំពូក៖ របួសស្នាមដែលកើតឡើងលើទាសករ។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ រាល់ការខូចខាតឬរបួសស្នាមដែលកើតឡើងលើរូបកាយទាសករមិនថាជាដៃជើងភ្នែករបួសរយះដល់ឆ្អឹង (មុឌីហះ) របួសបាក់បែកប្តូរទីតាំងឆ្អឹង (មុណាកគីឡះ) របួសធ្លុះដល់ស្រោមខួរក្បាល (ម៉ាក់មូម៉ះ) ឬរបួសដទៃទៀតនោះទេគឺត្រូវគិតជាសមាមាត្រនៃតម្លៃខ្លួនរបស់គេដូចគ្នានឹងសមាមាត្រដែលមនុស្សសេរីទទួលបានពីឌីយ៉ាស់ពេញលេញដែរមិនថារបួសនោះតិចឬច្រើនដែលមានកម្រិតសំណង (អើស្ហ) កំណត់ច្បាស់លាស់សម្រាប់មនុស្សសេរីដូចជាធ្មេញមុឌីហះនិងរបួសដទៃទៀត។ ដូច្នេះចំពោះរបួសមុឌីហះលើទាសករសំណងគឺមួយភាគម្ភៃ (៥%) នៃតម្លៃខ្លួនរបស់គេ។ ចំពោះដៃរបស់គេគឺពាក់កណ្តាលនៃតម្លៃខ្លួនហើយចំពោះភ្នែករបស់គេក៏ដូចគ្នាដែរ។ ចំពោះរបួសម៉ាក់មូម៉ះនិងរបួសចាក់ធ្លុះក្នុងពោះ (ចាអ៊ីហ្វះ) គឺមួយភាគបីនៃតម្លៃខ្លួនហើយចំពោះរបួសមុណាកគីឡះគឺដប់ប្រាំភាគរយ (១៥%) នៃតម្លៃខ្លួនរបស់គេ។ អ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ ចំពោះរបួសមុឌីហះរបស់ទាសករសំណងគឺមួយភាគម្ភៃនៃតម្លៃលក់របស់គេហើយចំពោះមុណាកគីឡះគឺដប់ប្រាំភាគរយនៃតម្លៃលក់របស់គេហើយចំពោះម៉ាក់មូម៉ះនិងចាអ៊ីហ្វះគឺមួយភាគបីនៃតម្លៃលក់ក្នុងមួយករណីៗ។ ដូច្នេះពួកគេបានយល់ស្របនឹងលោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ចំពោះលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់ទាំងបួននេះប៉ុន្តែពួកគេបាននិយាយចំពោះរបួសក្រៅពីនេះថាសំណងគឺគិតត្រឹមចំនួនទឹកប្រាក់ដែលបាត់បង់ពីតម្លៃខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើហេតុអ្វីបានជាអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់អនុញ្ញាតឱ្យខ្លួនឯងសម្រេចតាមទំនើងចិត្តបែបនេះដោយជ្រើសរើសយកតែលក្ខខណ្ឌបួននេះក្នុងចំណោមរបួសទាំងអស់? ចូរពិចារណាមើលចុះប្រសិនបើអ្នកស្រុកបាសរ៉ាស់និយាយថា "ពួកយើងចង់បានលក្ខខណ្ឌពីរផ្សេងទៀត" ហើយអ្នកស្រុកស្ហាមនិយាយថា "ពួកយើងចង់បានលក្ខខណ្ឌបីផ្សេងទៀត" តើមានភស្តុតាងអ្វីយកទៅបដិសេធពួកគេបាន? មនុស្សយើងគប្បីប្រកាន់ភាពយុត្តិធម៌និងមិនត្រូវកាត់សេចក្តីតាមទំនើងចិត្តដោយបង្គាប់ថា "ចូរទទួលយកសម្តីរបស់ខ្ញុំនូវអ្វីដែលខ្ញុំបានពោល" នោះឡើយលើកលែងតែអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់អាចនាំយកអាសើរ (ដានសេចក្តីរាយការណ៍) មកបញ្ជាក់លើអ្វីដែលពួកគេបាននិយាយដើម្បីឱ្យយើងទទួលយកតាម។ ក៏ប៉ុន្តែពួកគេគ្មានអាសើរណាមួយមកបែងចែករវាងករណីទាំងនេះឡើយប្រសិនបើមានពួកគេប្រាកដជាបាននាំយកមកបង្ហាញយើងក្នុងចំណោមអាសើរដែលយើងបានឮពីពួកគេជាក់ជាមិនខាន។ ហេតុនេះនៅពេលដែលគ្មានភស្តុតាងបែបនេះទេយុត្តិធម៌ត្រូវតែមាន៖ ពោលគឺត្រូវអនុវត្តតាមអ្វីដែលលោកអាប៊ូហានីហ្វាស់បានពោលលើគ្រប់ករណីរបួសទាំងអស់ឬមួយក៏ត្រូវចាត់ទុកគ្រប់ករណីទាំងអស់ជាគោលការណ៍រួមតែមួយដោយគិតសំណងទៅតាមទំហំនៃការធ្លាក់ចុះតម្លៃខ្លួនរបស់ទាសករទាំងស្រុង។

ជំពូក៖ ការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាព (គីសស) រវាងទាសករនិងទាសករ។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាព (គីសស) រវាងទាសករនិងទាសករចំពោះរបួសស្នាមរាងកាយឡើយលើកលែងតែក្នុងរឿងជីវិត (ការសម្លាប់មនុស្ស) ប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ គីសសរវាងទាសករគឺអនុវត្តដូចគ្នានឹងមនុស្សសេរីដែរពោលគឺជីវិតទាសីសម្រាប់ជីវិតទាសករហើយរបួសរបស់នាងសម្រាប់របួសរបស់គេ។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើទាសករម្នាក់សម្លាប់ទាសករម្នាក់ទៀតដោយចេតនាចៅហ្វាយរបស់ទាសករដែលត្រូវគេសម្លាប់មានសិទ្ធិទាមទារគីសស (ការប្រហារជីវិតសងសឹក) ហើយគ្មានសិទ្ធិអ្វីផ្សេងទៀតឡើយលើកលែងតែចៅហ្វាយនោះលើកលែងទោស។ ប្រសិនបើគាត់លើកលែងទោសទាសករជាឃាតកត្រូវត្រឡប់ទៅឯចៅហ្វាយរបស់ខ្លួនវិញហើយចៅហ្វាយរបស់ជនរងគ្រោះគ្មានសិទ្ធិទាមទារសំណងអ្វីលើគេឡើយ។ រីឯអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ ចៅហ្វាយរបស់ទាសករដែលស្លាប់មានជម្រើស៖ បើចង់គាត់អាចសម្លាប់សងសឹកហើយបើចង់គាត់អាចយកសំណង (តម្លៃខ្លួនទាសករដែលស្លាប់)។ ហើយប្រសិនបើចៅហ្វាយរបស់ទាសករជាឃាតកចង់គាត់អាចសងជាតម្លៃទាសករដែលស្លាប់ឬបើចង់គាត់អាចប្រគល់ទាសកររបស់ខ្លួនឱ្យទៅគេ។ នៅពេលគាត់ប្រគល់ទាសករនោះហើយគាត់គ្មានជាប់កាតព្វកិច្ចអ្វីទៀតទេហើយចៅហ្វាយរបស់ទាសករដែលស្លាប់នៅពេលទទួលយកទាសករជាឃាតកហើយមិនអាចសម្លាប់គេបានឡើយ។ គោលការណ៍ទាំងអស់នេះក៏អនុវត្តដូចគ្នាចំពោះគីសសរវាងទាសករក្នុងការកាត់ដៃកាត់ជើងនិងរបួសប្រហាក់ប្រហែលគ្នានេះដែរ។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលទាសករសម្លាប់មនុស្សដោយចេតនាគីសសគឺជារឿងកាតព្វកិច្ចលើរូបគេ។ អ្នកណាដែលប្រកាន់ទស្សន៖នេះត្រូវតែនិយាយដូចគ្នាចំពោះមនុស្សសេរីដែលសម្លាប់មនុស្សសេរីដោយចេតនាថាអាណាព្យាបាលជនរងគ្រោះអាចជ្រើសរើសសម្លាប់ឬយកឌីយ៉ាស់បាន។ ចូរពិចារណាមើលចុះប្រសិនបើអាណាព្យាបាលចង់បានឌីយ៉ាស់ប៉ុន្តែឃាតកនិយាយថា "ចូរសម្លាប់ខ្ញុំឬលើកលែងទោសឱ្យខ្ញុំអ្នកគ្មានសិទ្ធិអ្វីក្រៅពីនេះទេ" ហើយអាណាព្យាបាលបដិសេធមិនព្រមសម្លាប់ដោយទាមទារតែឌីយ៉ាស់តើអាចបង្ខំឃាតកឱ្យបង់ឌីយ៉ាស់បានឬទេ? ឬប្រសិនបើមនុស្សសេរីម្នាក់កាត់ដៃមនុស្សសេរីម្នាក់ទៀតដោយចេតនាហើយជនរងគ្រោះនិយាយថា "ខ្ញុំសុំយកឌីយ៉ាស់នៃដៃ" តែជនដៃដល់និយាយថា "ចូរកាត់ដៃខ្ញុំឬលើកលែងទោសឱ្យខ្ញុំ" តើអាចបង្ខំជនដៃដល់ឱ្យបង់ប្រាក់បានឬទេ? នេះមិនត្រឹមត្រូវទាល់តែសោះ! គាត់គ្មានសិទ្ធិអ្វីក្រៅពីគីសសឡើយពោលគឺយកគីសសឬលើកលែងទោស។ អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ បានមានបន្ទូលក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ជីវិតត្រូវសងដោយជីវិតហើយភ្នែកត្រូវសងដោយភ្នែក...﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ៤៥]។ ដូច្នេះអ្វីដែលអាចធ្វើគីសសបានគឺគ្មានអ្វីក្រៅពីគីសសដូចដែលអល់ឡោះ ﷻ បានបញ្ជាក់ឡើយដោយគ្មានឌីយ៉ាស់ឬប្រាក់សំណងឡើយលុះត្រាតែមានការព្រមព្រៀងគ្នា។ ចំណែកការសម្លាប់ដោយអចេតនាគឺត្រូវអនុវត្តតាមអ្វីដែលអល់ឡោះបានកំណត់ជាឌីយ៉ាស់ប្រគល់ជូនគ្រួសារជនរងគ្រោះ។ ជនណាដែលកាត់ក្តីខុសពីនេះគឺជាអ្នកអះអាងដែលគ្មានភស្តុតាងហើយត្រូវតែបង្ហាញភស្តុតាងបញ្ជាក់។ ជនណាដែលមានសិទ្ធិទទួលគីសសមិនអាចបង្វែរទៅជាប្រាក់សំណងដោយឯកតោភាគីបានឡើយហើយអ្នកដែលមានសិទ្ធិលើប្រាក់សំណងក៏មិនអាចបង្វែរទៅជាគីសសបានដែរមិនថាក្នុងរឿងមនុស្សសេរីឬទាសករឡើយ។ ដូច្នេះអ្នកណាដែលបែងចែករវាងទាសករនិងមនុស្សសេរីក្នុងរឿងនេះត្រូវតែនាំយកភស្តុតាងជាក់ស្តែងពីគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ﷻ និងស៊ុនណះដ៏ល្បីល្បាញមកបង្ហាញ។

ជនណាដែលកាត់ក្តីខុសពីនេះគឺជាអ្នកអះអាងដែលគ្មានភស្តុតាងហើយត្រូវតែបង្ហាញភស្តុតាងបញ្ជាក់អំពីជីវិតរបស់ទាសករនិងរឿងរ៉ាវផ្សេងទៀត។ ជនណាដែលមានសិទ្ធិលើគីសសចំពោះទាសករឬមនុស្សសេរីមិនអាចបង្វែរវាទៅជាប្រាក់សំណងបានឡើយហើយអ្នកដែលមានសិទ្ធិលើប្រាក់សំណងក៏មិនអាចបង្វែរវាទៅជាការសម្លាប់សងសឹកបានដែរមិនថាក្នុងរឿងមនុស្សសេរីឬទាសករឡើយ។ ដូច្នេះអ្នកណាដែលបែងចែករវាងទាសករនិងមនុស្សសេរីក្នុងរឿងនេះត្រូវតែនាំយកភស្តុតាងពីគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ដ៏ជាក់ច្បាស់និងស៊ុនណះដ៏ល្បីល្បាញមកបង្ហាញ។ ជំពូក៖ ឌីយ៉ាស់ (សំណងជីវិត) របស់ប្រជាជនហ្សិមមី (ជនមិនមែនមូស្លីមក្រោមការគាំពារ)។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)បាននិយាយថា៖ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ឌីយ៉ាស់របស់ជនជាតិជ្វីហ្វគ្រិស្តសាសនិកនិងជនជាតិម៉ាជូស៊ី (អ្នកគោរពភ្លើង) គឺស្មើនឹងឌីយ៉ាស់របស់មូស្លីមសេរីហើយមូស្លីមណាដែលសម្លាប់ជនទាំងនោះដោយចេតនាគឺត្រូវរងទោសប្រហារជីវិតសងសឹក (កាវ៉ាដ / គីសស)។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ ឌីយ៉ាស់របស់ជនជាតិជ្វីហ្វនិងគ្រិស្តសាសនិកនៅពេលត្រូវគេសម្លាប់គឺស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃឌីយ៉ាស់របស់មូស្លីមសេរីហើយឌីយ៉ាស់របស់ជនជាតិម៉ាជូស៊ីគឺប្រាំបីរយឌៀរហាំ។ ហើយអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ អ្នកមានជំនឿមិនត្រូវសម្លាប់សងសឹកដោយសារអ្នកគ្មានជំនឿឡើយ។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់ផ្ទាល់បានរាយការណ៍ថារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ ﷺ បានប្រហារជីវិតមូស្លីមម្នាក់ដើម្បីសងសឹកឱ្យអ្នកគ្មានជំនឿដែលមានសន្ធិសញ្ញា (មុអាហាត់) ហើយទ្រង់បានប្រកាសថា៖ "យើងមានកាតព្វកិច្ចបំពេញកិច្ចសន្យាគាំពាររបស់គេបំផុត"។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)បាននិយាយថា៖ អ៊ីប្រាហ៊ីមអ៊ីប៊នមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានប្រាប់យើងពីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលមុនកាឌៀរពីអាប់ឌុររ៉ោះម៉ានអ៊ីប៊នុលបៃឡាមានីថាមានបុរសម្នាក់ក្នុងចំណោមមូស្លីមបានសម្លាប់បុរសម្នាក់នៃប្រជាជនហ្សិមមី។ រឿងក្តីនេះត្រូវបានលើកទៅថ្វាយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ "យើងមានកាតព្វកិច្ចបំពេញកិច្ចសន្យាគាំពាររបស់គេបំផុត" រួចទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យប្រហារជីវិតជននោះហើយជននោះក៏ត្រូវបានប្រហារជីវិត។ អ្នកប្រាជ្ញដ៏ល្បីល្បាញនៃអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់គឺលោករ៉ាពីអាហ៍អ៊ីប៊នអាប៊ីអាប់ឌុររ៉ោះម៉ានក៏ធ្លាប់មានទស្សន៖ស្របតាមសម្តីនេះដែរ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់ផ្ទាល់ក៏បានកាត់ទោសប្រហារជីវិតមូស្លីមដែរប្រសិនបើមូស្លីមនោះសម្លាប់ជនមិនមែនមូស្លីមដោយល្បិចក្បត់ (ឃីឡាស់)។ ហើយសេចក្តីរាយការណ៍បានមកដល់យើងពីលោកអ៊ូមើរអ៊ីប៊នុលខាត់តອບ ﵁ ថាលោកបានបញ្ជាឱ្យប្រហារជីវិតមូស្លីមម្នាក់ដែលបានសម្លាប់បុរសគ្រិស្តសាសនិកម្នាក់នៅហ៊ីរ៉ោះដោយល្បិចក្បត់។ ហើយសេចក្តីរាយការណ៍បានមកដល់យើងពីលោកអាលីអ៊ីប៊នអាប៊ីថតឡេប ﵁ ថាលោកធ្លាប់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ប្រសិនបើមូស្លីមសម្លាប់គ្រិស្តសាសនិកគេត្រូវតែទទួលទោសប្រហារជីវិតសងសឹកដោយសារជននោះ"។ រីឯអ្វីដែលពួកគេបាននិយាយអំពីឌីយ៉ាស់ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ ﷻ គឺជាសច្ចភាពបំផុត។ អល់ឡោះបានរំលឹកអំពីឌីយ៉ាស់នៅក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់ដោយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយមិនសមគប្បីឱ្យអ្នកមានជំនឿសម្លាប់អ្នកមានជំនឿឡើយលើកលែងតែដោយអចេតនាប៉ុណ្ណោះ។ ហើយអ្នកណាដែលសម្លាប់អ្នកមានជំនឿដោយអចេតនាត្រូវរំដោះទាសករដែលមានជំនឿម្នាក់និងបង់ឌីយ៉ាស់ប្រគល់ជូនគ្រួសារជនរងគ្រោះ﴾ [អាន់នីសា៖ ៩២]។ បន្ទាប់មកទ្រង់បានរំលឹកអំពីប្រជាជនដែលមានកតិកាសញ្ញាដោយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើគេស្ថិតនៅក្នុងចំណោមប្រជាជនដែលមានកតិកាសញ្ញារវាងពួកអ្នកនិងពួកគេនោះត្រូវបង់ឌីយ៉ាស់ប្រគល់ជូនគ្រួសារជនរងគ្រោះនិងរំដោះទាសករដែលមានជំនឿម្នាក់﴾ [អាន់នីសា៖ ៩២]។ ដូច្នេះទ្រង់បានកំណត់ក្នុងករណីទាំងពីរនូវឌីយ៉ាស់ពេញលេញដែលត្រូវប្រគល់ជូនគ្រួសារហើយទ្រង់មិនបានមានបន្ទូលចំពោះប្រជាជននៃកតិកាសញ្ញាថា "ពាក់កណ្តាលឌីយ៉ាស់" ដូចការអះអាងរបស់អ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់ឡើយទោះបីជាប្រជាជននៃកតិកាសញ្ញាមិនមែនជាមូស្លីមក៏ដោយ! ហើយហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ជាច្រើនពីរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ដែលល្បីល្បាញនិងសុក្រឹតបានបញ្ជាក់ថាទ្រង់បានកំណត់ឌីយ៉ាស់របស់ជនមិនមែនមូស្លីមឱ្យស្មើនឹងឌីយ៉ាស់របស់មូស្លីម។ រឿងនេះត្រូវបានរាយការណ៍ដោយអ្នកប្រាជ្ញដ៏ឈ្លាសវៃនិងចេះដឹងបំផុតខាងហាឌីសក្នុងសម័យកាលរបស់លោកគឺលោកអ៊ីប៊នស្ហីហាបអាល់ហ្សុហ៍រីដែលបានបញ្ជាក់ថាឌីយ៉ាស់របស់ជនក្រោមសន្ធិសញ្ញា (មុអាហាត់) ក្នុងរជ្ជកាលលោកអាប៊ូបាក្រ, អ៊ូមើរនិងអ៊ូស្មាន ﵃ គឺស្មើនឹងឌីយ៉ាស់របស់មូស្លីមសេរី។ លុះដល់សម័យកាលលោកមូអាវីយ៉ាស់ ﵁ ទើបលោកកំណត់ឱ្យស្មើនឹងពាក់កណ្តាលឌីយ៉ាស់របស់មូស្លីមសេរី។ ក្នុងកាលដែលលោកអាល់ហ្សុហ៍រីជាអ្នកចេះដឹងបំផុតខាងហាឌីសក្នុងសម័យកាលនោះហេតុអ្វីបានជាពួកគេបោះបង់ការរាយការណ៍របស់អ្នកប្រាជ្ញដ៏ឆ្នើមរបស់ខ្លួនហើយបែរទៅប្រកាន់តាមសម្តីរបស់លោកមូអាវីយ៉ាស់ទៅវិញ? អ៊ីប៊នុលមុបារ៉កបានប្រាប់យើងពីម៉ាក់មើរអ៊ីប៊នរ៉ាស្ហិដថា៖ អ្នកដែលបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែកនូវការប្រហារជីវិតមូស្លីមម្នាក់ដើម្បីសងសឹកឱ្យជនហ្សិមមីតាមបញ្ជារបស់លោកអ៊ូមើរអ៊ីប៊នអាប់ឌុលអាហ្ស៊ីសបានរៀបរាប់ប្រាប់ខ្ញុំ។ កៃស៍អ៊ីប៊នរ៉ាពីបានប្រាប់យើងពីអាបានអ៊ីប៊នតាហ្គលីបពីអាល់ហាសាន់អ៊ីប៊នម៉ៃមូនពីអាប់ឌុលឡោះអ៊ីប៊នអាប់ឌុលឡោះអ្នកបម្រើនៃពូជពង្សហាស្ហ៊ីមពីអាប៊ូអាល់ចានូបអាល់អាសាឌីថា៖ បុរសមូស្លីមម្នាក់ដែលបានសម្លាប់ជនហ្សិមមីត្រូវបានគេនាំខ្លួនមកជួបលោកអាលីអ៊ីប៊នអាប៊ីថតឡេប ﵁។ ភស្តុតាងច្បាស់លាស់ត្រូវបានបញ្ជាក់ទាស់នឹងរូបគេដូច្នេះលោកអាលីបានបញ្ជាឱ្យប្រហារជីវិតគេ។ ពេលនោះបងប្អូនប្រុសរបស់ជនរងគ្រោះបានមកដល់ហើយនិយាយថា៖ "ខ្ញុំបានលើកលែងទោសឱ្យគេហើយ"។ លោកអាលីបានសួរថា៖ "តើពួកគេបានគំរាមកំហែងឬបំភិតបំភ័យអ្នកឬ?" គេឆ្លើយថា៖ "ទេប៉ុន្តែការសម្លាប់គេមិនអាចនាំបងប្អូនខ្ញុំត្រឡប់មកវិញឡើយហើយពួកគេបានផ្តល់សំណងឱ្យខ្ញុំដូច្នេះខ្ញុំពេញចិត្តហើយ"។ លោកអាលីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "អ្នកដឹងច្បាស់ជាងគេ។ ជនណាដែលស្ថិតក្រោមការគាំពារ (ហ្សិមម៉ះ) របស់យើងឈាមរបស់គេគឺដូចជាឈាមរបស់យើងហើយឌីយ៉ាស់របស់គេគឺដូចជាឌីយ៉ាស់របស់យើងដែរ"។ អាប៊ូហានីហ្វាស់បានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដពីអ៊ីប្រាហ៊ីមថា៖ ឌីយ៉ាស់របស់ជនមុអាហាត់គឺស្មើនឹងឌីយ៉ាស់របស់មូស្លីមសេរី។ អាប៊ូហានីហ្វាស់បានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដពីអ៊ីប្រាហ៊ីមថាបុរសម្នាក់មកពីកុលសម្ព័ន្ធបាក្រអ៊ីប៊នវ៉ាអ៊ីលបានសម្លាប់បុរសម្នាក់នៅហ៊ីរ៉ោះ។ លោកអ៊ូមើរអ៊ីប៊នុលខាត់តອບ ﵁ បានសរសេរសារលិខិតបញ្ជាឱ្យប្រគល់ឃាតកទៅឱ្យអាណាព្យាបាលជនរងគ្រោះ៖ បើពួកគេចង់ពួកគេអាចសម្លាប់សងសឹកហើយបើចង់ពួកគេអាចលើកលែងទោសបាន។ បុរសនោះត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យអាណាព្យាបាលឈ្មោះហូណៃននៃអ្នកស្រុកហ៊ីរ៉ោះហើយគេក៏បានសម្លាប់ឃាតកនោះ។ ក្រោយមកលោកអ៊ូមើរបានផ្ញើសារថា៖ "ប្រសិនបើគេមិនទាន់សម្លាប់ទេចូរកុំសម្លាប់គេឡើយ" ពីព្រោះអ្នកប្រាជ្ញយល់ឃើញថាលោកអ៊ូមើរចង់សម្រុះសម្រួលពួកគេដោយការបង់ឌីយ៉ាស់។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នយ៉ាហ្ស៊ីដបានប្រាប់យើងពីស៊ូហ្វយ៉ានអ៊ីប៊នហ៊ូសសេនពីអាល់ហ្សុហ៍រីថាអ៊ីប៊នស្ហាសអាល់ជុហ្សាមីបានសម្លាប់កសិករម្នាក់នៅស្រុកស្ហាម។ រឿងនេះត្រូវបានលើកទៅជម្រាបលោកអ៊ូស្មានអ៊ីប៊នអាហ្វហ្វាន ﵁ ហើយលោកបានបញ្ជាឱ្យប្រហារជីវិតគេប៉ុន្តែលោកអាល់ហ្ស៊ូបែរនិងសហការីនៃរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានជួយអង្វរទើបលោកបានកំណត់ឌីយ៉ាស់របស់ជនរងគ្រោះចំនួនមួយពាន់ឌីណា។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នយ៉ាហ្ស៊ីដបានប្រាប់យើងពីស៊ូហ្វយ៉ានអ៊ីប៊នហ៊ូសសេនពីអាល់ហ្សុហ៍រីពីសាអ៊ីដអ៊ីប៊នុលមុសៃយីបថា៖ ឌីយ៉ាស់របស់ជនមុអាហាត់គ្រប់រូបក្នុងកិច្ចសន្យាគាំពារគឺមួយពាន់ឌីណា។

ហើយអ៊ីប៊នអាប់ឌុលឡោះបានប្រាប់យើងពីអាល់មូហ្គីរ៉ោះពីអ៊ីប្រាហ៊ីមថាគាត់បាននិយាយថា៖ ឌីយ៉ាស់របស់ជនជាតិជ្វីហ្វគ្រិស្តសាសនិកនិងម៉ាជូស៊ីគឺស្មើគ្នា។ ខាលីដបានប្រាប់យើងពីមុតាររ៉off ពីអាស្ហស្ហាក់ប៊ីដូចគ្នានេះដែរប៉ុន្តែគាត់មិនបានរំលឹកអំពីជនម៉ាជូស៊ីឡើយ។ ជំពូក៖ សំណងដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវដោយបុគ្គលផ្ទាល់ធៀបនឹងសំណងដែលកុលសម្ព័ន្ធ (អាគីឡាស់) ត្រូវទ្រទ្រង់។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អាគីឡាស់ (ញាតិលោហិតខាងឪពុកនៃជនបង្កហេតុ) ត្រូវទទួលរ៉ាប់រងសំណងរបួសអចេតនាចាប់តាំងពីរបួសមុឌីហះ (របួសរយះដល់ឆ្អឹង) និងធ្មេញឡើងទៅ។ ចំណែករបួសណាដែលទាបជាងនេះគឺត្រូវចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ជនបង្កហេតុដោយអាគីឡាស់មិនត្រូវរ៉ាប់រងឡើយ។ រីឯអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ អាគីឡាស់មិនត្រូវរ៉ាប់រងសំណងរបួសអ្វីបន្តិចសោះឡើយរហូតទាល់តែសំណងនោះឡើងដល់មួយភាគបីនៃឌីយ៉ាស់ពេញលេញ។ នៅពេលឡើងដល់មួយភាគបីទើបអាគីឡាស់ត្រូវរ៉ាប់រងហើយអ្វីដែលលើសពីមួយភាគបីក៏ជាបន្ទុករបស់អាគីឡាស់ដែរ។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានកំណត់អូដ្ឋដប់ក្បាលសម្រាប់ម្រាមដៃមួយអូដ្ឋប្រាំក្បាលសម្រាប់ធ្មេញមួយនិងអូដ្ឋប្រាំក្បាលសម្រាប់របួសមុឌីហះ។ តើទ្រង់បានកំណត់សំណងនោះទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលឬទៅលើអាគីឡាស់របស់គេ? សេចក្តីនេះមានចែងនៅក្នុងសារលិខិតដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានសរសេរផ្ញើជូនលោកអាំរអ៊ីប៊នហាហ្សម ﵁ រួមជាមួយភ្នែកច្រមុះម៉ាក់មូម៉ះចាអ៊ីហ្វះដៃនិងជើង។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មិនបានបែងចែកករណីទាំងនេះដាច់ពីគ្នាឡើយដូច្នេះហេតុអ្វីបានជាអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់មកបែងចែកបែបនេះទៅវិញ? ប្រសិនបើមានការបែងចែកទ្រង់ប្រាកដជាបានបញ្ជាក់ច្បាស់នូវអ្វីដែលជាបន្ទុករបស់អាគីឡាស់និងអ្វីដែលជាបន្ទុកផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលជាក់ជាមិនខាន។ ប៉ុន្តែរបួសទាបបំផុតដែលព្យាការី ﷺ បានកំណត់កម្រិតសំណងជាក់លាក់គឺមុឌីហះនិងធ្មេញដោយទ្រង់បានកំណត់វាលើអាគីឡាស់ហើយអ្វីដែលទាបជាងនេះគឺត្រូវធ្លាក់លើទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ជនបង្កហេតុ។ លើសពីនេះទៅទៀតសេចក្តីរាយការណ៍បានមកដល់យើងពីរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ក្នុងរឿងស្ត្រីពីរនាក់ដែលម្នាក់បានវាយពោះម្នាក់ទៀតបណ្តាលឱ្យរលូតកូនស្លាប់ក្នុងផ្ទៃនោះរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកាត់សេចក្តីឱ្យបង់សំណងកូនក្នុងផ្ទៃ (ហ្គូររ៉ោះ៖ ទាសករឬទាសីម្នាក់) ទៅលើអាគីឡាស់របស់ស្ត្រីបង្កហេតុ។ ពេលនោះញាតិសន្តានអាគីឡាស់របស់ស្ត្រីបង្កហេតុបានតវ៉ាថា៖ "តើយើងត្រូវបង់ឌីយ៉ាស់ឱ្យអ្នកដែលមិនទាន់ទាំងបានផឹកមិនទាន់បានហូបមិនទាន់ចេះនិយាយនិងមិនទាន់បានស្រែកយំពេលកើតដូចម្តេចកើត? ការស្លាប់បែបនេះមិនគួរសងឡើយ!" រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានបន្ទូលតបថា៖ "នេះជាពាក្យកាព្យជួនដូចកាព្យរបស់ពួកគ្រូទាយ!" ដូច្នេះរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកំណត់សំណងទារកក្នុងផ្ទៃលើអាគីឡាស់មិនមែនលើទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់នាងឡើយ។ ទ្រង់បានកាត់សេចក្តីឱ្យបង់ហ្គូររ៉ោះដែលមានតម្លៃស្មើនឹងហាសិបឌីណា (អូដ្ឋប្រាំក្បាល) ដែលជាចំណុចគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងអ្នកស្រុកអ៊ីរ៉ាក់និងអ្នកស្រុកហ៊ីចាហ្សឡើយ។ នេះគឺជាចំនួនតិចជាងមួយភាគបីនៃឌីយ៉ាស់យ៉ាងឆ្ងាយប៉ុន្តែរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកំណត់វាលើអាគីឡាស់ដដែល! ការណ៍នេះបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីភាពមិនត្រឹមត្រូវនៃការអះអាងរបស់អ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់។ អាប៊ូហានីហ្វាស់បានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដពីអ៊ីប្រាហ៊ីមអាល់ណាក់ខាអ៊ីថា៖ អាគីឡាស់ត្រូវទទួលរ៉ាប់រងរាល់របួសអចេតនាទាំងអស់លើកលែងតែរបួសណាដែលទាបជាងមុឌីហះនិងធ្មេញដែលគ្មានកម្រិតសំណងច្បាស់លាស់។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នអាបានអ៊ីប៊នសាឡេះអាល់គួរ៉ស្ហ៊ីបានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដថា៖ អាគីឡាស់មិនរ៉ាប់រងអ្វីដែលទាបជាងមុឌីហះឡើយហើយរាល់អ្វីដែលទាបជាងមុឌីហះគឺត្រូវកាត់សេចក្តីតាមការវាយតម្លៃយុត្តិធម៌របស់តុលាការ (ហ៊ូកូម៉ះអ៉ាត់ល)។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នអាបានបានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដពីអ៊ីប្រាហ៊ីមថាស្ត្រីម្នាក់បានយកបង្គោលតង់វាយពោះប្រពន្ធចុងរបស់ប្តីនាងបណ្តាលឱ្យរលូតកូនស្លាប់ហើយនាងក៏ស្លាប់ដែរ។ ពេលនោះរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកាត់សេចក្តីឱ្យអាគីឡាស់បង់ឌីយ៉ាស់ពេញលេញរបស់ស្ត្រីរងគ្រោះនិងកាត់សេចក្តីឱ្យអាគីឡាស់បង់ហ្គូររ៉ោះ (ទាសករឬទាសី) សម្រាប់ទារកដែលរលូតស្លាប់នោះ។