អាល់-រ៉ាវឌុល មួរពៀក (ពន្យល់ហ្ស៉ាត អាល់-មុស្តាកនិក)

ជំពូកស្តីពីបំណន់ (Bab អាល់-Nadhr)៖ បំណន់ (ណាហ្សា - Nadhr) គឺជាការដែលបុគ្គលពេញវ័យមានសតិសម្បជញ្ញ៖បានដាក់កាតព្វកិច្ចដោយស្ម័គ្រចិត្តលើខ្លួនឯងដើម្បីអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ នូវអំពើសក្ការ៖បូជាណាមួយដែលមិនមែនជាការមិនអាចទៅរួច។ បំណន់ត្រូវបានបែងចែកជា ៦ ប្រភេទយ៉ាងច្បាស់លាស់៖ ទីមួយបំណន់ស្តាប់បង្គាប់ទូទៅដោយឥតលក្ខខណ្ឌ (Nadhr Mutlaq) គឺជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាតត្រូវបំពេញ។ ទីពីរបំណន់ក្នុងជម្លោះឬកំហឹង (Lajaj wa Ghadab) ក្នុងបំណងបង្ខំឬរារាំងខ្លួនឯងដែលបុគ្គលនោះមានជម្រើសរវាងការបំពេញបំណន់ឬការសងកាហ្វារ៉ោះសម្បថ។ ទីបីបំណន់លើរឿងអនុញ្ញាត (Mubah) ដូចជាការបន់ពាក់អាវឬជិះសត្វដែលអាចជ្រើសរើសធ្វើឬសងកាហ្វារ៉ោះ។ ទីបួនបំណន់លើរឿងគួរឲ្យស្អប់ខ្ពើម (Makruh) គឺត្រូវផ្តាច់បំណន់ហើយសងកាហ្វារ៉ោះ។ ទីប្រាំបំណន់ប្រព្រឹត្តអំពើបាបឬអំពើមិនស្តាប់បង្គាប់ (Ma'siyah) គឺហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា) (ហាមឃាត់ដាច់ខាត) មិនឲ្យបំពេញឡើយហើយត្រូវតែសងកាហ្វារ៉ោះសម្បថផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «គ្មានបំណន់ក្នុងការមិនស្តាប់បង្គាប់អល់ឡោះឡើយហើយកាហ្វារ៉ោះរបស់វាគឺកាហ្វារ៉ោះនៃសម្បថ»។ ទីប្រាំមួយបំណន់ស្តាប់បង្គាប់សុទ្ធសាធ (Nadhr អាល់-Ta'ah) គឺជាកាតព្វកិច្ចត្រូវតែបំពេញស្របតាមបញ្ជារបស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ជនណាដែលឌូអា (ការអង្វរសុំព្រះ)ថានឹងស្តាប់បង្គាប់អល់ឡោះគឺចូរឲ្យគេស្តាប់បង្គាប់ទ្រង់ចុះ»។

គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ស្តីពីប្រព័ន្ធតុលាការនិងការកាត់ក្តី (Kitab អាល់-Qada')៖ កាដាក (Qada') គឺជាការបញ្ជាក់ច្បាស់នូវសេចក្តីសម្រេចនៃច្បាប់សាសនាការអនុវត្តវាដោយបង្ខំនិងការដោះស្រាយជម្លោះរវាងគូភាគីវិវាទ។ ការបង្កើតនិងការថែរក្សាប្រព័ន្ធតុលាការគឺជាកាតព្វកិច្ចសមូហភាព (ហ្វារឌូគីហ្វាយ៉ះ - Fard Kifayah) លើសហគមន៍មូស្លីមពីព្រោះសន្តិភាពនិងយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គមមិនអាចឈរជើងបានឡើយបើគ្មានវា។ មេដឹកនាំមូស្លីម (អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)) ត្រូវតែតែងតាំងចៅក្រមពេញសមត្ថកិច្ចនៅគ្រប់តំបន់ទីក្រុងនិងខេត្តទាំងអស់។ លក្ខណ៖សម្បត្តិរបស់ចៅក្រមរួមមាន៖ ជាបុរសមូស្លីមសេរីពេញវ័យមានសតិល្អមានភាពសុចរិតយុត្តិធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ ('Adalah) និងមានសមត្ថភាពវិនិច្ឆ័យច្បាប់ឯករាជ្យ (អ៊ីចទីហាត - Ijtihad) ដោយឈរលើមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃគម្ពីរគួរអានស៊ុណ្ណះការឯកភាពជាឯកច្ឆន្ទ (Ijma') និងការប្រៀបធៀបគតិយុត្តិ (Qiyas)។

ជំពូកស្តីពីក្រមសីលធម៌និងសុជីវធម៌របស់ចៅក្រម (Adab អាល់-Qadi)៖ ចៅក្រមត្រូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវភាពរឹងមាំដោយមិនកាចសាហាវនិងភាពទន់ភ្លន់ដោយមិនទន់ជ្រាយដោយមានការអត់ធ្មត់ខ្ពស់ដើម្បីកុំឲ្យខឹងច្រឡោតដោយសារពាក្យសម្តីរបស់គូភាគី។ វាជាហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា) (ហាមឃាត់ដាច់ខាត) សម្រាប់ចៅក្រមក្នុងការកាត់ក្តីខណ៖ពេលកំពុងមានកំហឹងការស្រេកឃ្លានខ្លាំងភាពអស់កម្លាំងល្ងុយដេកឬមានជំងឺស្របតាមប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ចៅក្រមមិនត្រូវកាត់សេចក្តីរវាងមនុស្សពីរនាក់ឡើយខណ៖ពេលដែលខ្លួនកំពុងខឹង»។ ចៅក្រមត្រូវតែប្រកាន់យកនូវអព្យាក្រឹតភាពដាច់ខាតរវាងគូភាគីទាំងសងខាង៖ ដាក់ឲ្យអង្គុយស្មើគ្នាចំពោះមុខសម្លឹងមើលស្មើគ្នានិយាយស្តីស្មើគ្នានិងផ្តល់ឱកាសនិយាយស្មើគ្នា។ គាត់ត្រូវបានហាមឃាត់ដាច់ខាតមិនឲ្យទទួលយកអំណោយ (Hadiyyah) ពីជនណាដែលមិនធ្លាប់ជូនអំណោយដល់គាត់មុនពេលគាត់ទទួលតំណែងឡើយ។

ជំពូកស្តីពីនីតិវិធីនៃការវិនិច្ឆ័យក្តីនិងទម្រង់សាលក្រម៖ នៅពេលគូភាគីទាំងពីរចូលមកដល់ចៅក្រមត្រូវឲ្យពួកគេអង្គុយស្មើគ្នានៅចំពោះមុខរួចសួរថា៖ "តើអ្នកណាជាដើមចោទ (Mudda'i)?"។ ចៅក្រមត្រូវស្តាប់ការប្តឹងរបស់ដើមចោទឲ្យចប់សព្វគ្រប់ដោយមិនកាត់សម្តីឡើយ។ បន្ទាប់មកចៅក្រមបែរទៅសួរចម្លើយពីចុងចោទ។ ប្រសិនបើចុងចោទសារភាពទទួលស្គាល់នោះសាលក្រមកាត់ក្តីត្រូវចេញភ្លាមៗ។ ប្រសិនបើចុងចោទបដិសេធចៅក្រមត្រូវសួរដើមចោទថា៖ "តើអ្នកមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ (បាយយីណះ - Bayyinah) ដែរឬទេ?"។ ប្រសិនបើដើមចោទមានសាក្សីសុចរិតចៅក្រមនឹងស្តាប់សក្ខីកម្មហើយចេញសេចក្តីសម្រេច។ ប្រសិនបើដើមចោទគ្មានភស្តុតាងទេចៅក្រមត្រូវប្រាប់ថា៖ "អ្នកគ្មានសិទ្ធិអ្វីទាមទារពីគេក្រៅពីសម្បថរបស់គេឡើយ" ហើយចៅក្រមនឹងតម្រូវឲ្យចុងចោទធ្វើសម្បថបដិសេធ។

ផ្នែកស្តីពីភាពជាក់លាក់នៃពាក្យបណ្តឹងនិងសាលក្រមកំបាំងមុខ៖ ពាក្យបណ្តឹងតាមផ្លូវច្បាប់ត្រូវទុកជាមោឃ៖ លុះត្រាតែវាត្រូវបានសរសេរយ៉ាងច្បាស់លាស់ជាក់លាក់និងកំណត់បរិមាណច្បាស់ (Muharrarah wa Ma'lumah) អំពីកម្មវត្ថុនៃបណ្តឹងដើម្បីឲ្យការអនុវត្តសាលក្រមអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន។ ប្រសិនបើចុងចោទដែលត្រូវបានកោះហៅបានគេចវេសដោយរឹងរូសរត់គេចខ្លួនឬលាក់ខ្លួនបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងផ្លូវការនោះចៅក្រមមានសិទ្ធិស្តាប់ភស្តុតាងរបស់ដើមចោទហើយចេញសាលក្រមកំបាំងមុខលើជនអវត្តមាន (អាល់-Hukm 'ala អាល់-Gha'ib) ដើម្បីទប់ស្កាត់ការបាត់បង់សិទ្ធិដោយរក្សាសិទ្ធិឲ្យជនអវត្តមានអាចតវ៉ាប្រឆាំងសាលក្រមវិញបាននៅពេលវិលត្រឡប់មកវិញប្រសិនបើមានភស្តុតាងដោះបន្ទុកសមស្រប។

ជំពូកស្តីពីលិខិតតុលាការផ្ទេរកាត់ក្តី (Kitab អាល់-Qadi ila អាល់-Qadi)៖ អ្នកប្រាជ្ញបានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទក្នុងការទទួលស្គាល់លិខិតផ្លូវការរវាងចៅក្រមឥស្លាមមួយទៅចៅក្រមមួយទៀតដើម្បីបំពេញសេចក្តីត្រូវការចាំបាច់តាមផ្លូវច្បាប់។ លិខិតរបស់ចៅក្រមត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងគ្រប់សិទ្ធិស៊ីវិលរបស់មនុស្សទាំងអស់—រួមមានបំណុលហិរញ្ញវត្ថុកិច្ចសន្យាទិញលក់ឈ្នួលនរកការលែងលះពូជពង្សនិងទណ្ឌកម្មគីសស។ ប៉ុន្តែលិខិតផ្លូវការមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយក្នុងទណ្ឌកម្មកំណត់សុទ្ធសាធរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) (ហ៊ូឌូដដូចជាអំពើលួចហ្ស៊ីណាឬគ្រឿងស្រវឹង) ពីព្រោះហ៊ូឌូដត្រូវលើកលែងដោយសារភាពមិនច្បាស់លាស់។ លិខិតផ្លូវការមានសុពលភាពលុះត្រាតែចៅក្រមចេញលិខិតបានអានខ្លឹមសារឮៗនៅចំពោះមុខសាក្សីបុរសសុចរិតពីរនាក់ដែលបានពិនិត្យត្រាហើយសាក្សីទាំងពីរបានមកធ្វើសក្ខីកម្មផ្ទាល់នៅចំពោះមុខចៅក្រមទទួលលិខិត។

ជំពូកស្តីពីការបែងចែកកម្មសិទ្ធិរួម (Bab អាល់-Qismah)៖ គីស្មះ (Qismah) គឺជាការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិរួមឲ្យទៅជាចំណែកឯករាជ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ ការបែងចែកមានពីរប្រភេទ៖ ទីមួយការបែងចែកដោយការព្រមព្រៀងគ្នា (Qismat Taradin) គឺជាការបែងចែកទ្រព្យណាដែលការកាត់ចែកនាំឲ្យខូចខាតតម្លៃឬទាមទារឲ្យមានការប៉ះប៉ូវជាប្រាក់ដែលការបែងចែកនេះមិនអាចបង្ខំដោយតុលាការឡើយបើគ្មានការយល់ព្រមពីគ្រប់ភាគី។ ទីពីរការបែងចែកដោយបង្ខំ (Qismat Ijbar) គឺជាការបែងចែកអចលនទ្រព្យឬទំនិញដែលអាចចែកបានដោយមិនខូចខាតតម្លៃដែលចៅក្រមនឹងបង្ខំឲ្យបែងចែកភ្លាមៗប្រសិនបើមានសហម្ចាស់តែម្នាក់ទាមទារ។ អ្នកបែងចែក (Qasim) ដែលចៅក្រមតែងតាំងត្រូវតែជាមូស្លីមសុចរិតនិងមានចំណេះដឹងច្បាស់លាស់។ ចំណែកត្រូវស្មើគ្នាទៅតាមតម្លៃហើយការចាប់ឆ្នោត (Qur'ah) ធ្វើឲ្យការបែងចែកមានសុពលភាពជាស្ថាពរភ្លាមៗ។

ជំពូកស្តីពីពាក្យបណ្តឹងនិងភស្តុតាងច្បាស់លាស់ (អាល់-Da'awa wអាល់-Bayyinat)៖ ដើមចោទ (Mudda'i) គឺជាគូភាគីដែលប្រសិនបើគេឈប់ប្តឹងគេនឹងត្រូវបានទុកឲ្យនៅស្ងៀមចំណែកចុងចោទ (Mudda'a 'alayh) គឺជាអ្នកដែលត្រូវគេទាមទារបើទោះបីជាគេនៅស្ងៀមក៏ដោយ។ គោលការណ៍គ្រឹះសកលក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការឥស្លាមគឺប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ប្រសិនបើមនុស្សត្រូវបានគេផ្តល់ឲ្យតាមតែការទាមទាររបស់ពួកគេនោះមនុស្សជាច្រើនច្បាស់ជាទាមទារយកឈាមនិងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃជាមិនខានប៉ុន្តែសម្បថគឺកាតព្វកិច្ចលើចុងចោទ» និង៖ «ភស្តុតាងគឺបន្ទុកលើដើមចោទហើយសម្បថគឺបន្ទុកលើអ្នកដែលបដិសេធ»។ ប្រសិនបើវត្ថុវិវាទស្ថិតនៅក្នុងដៃកាន់កាប់ជាក់ស្តែងរបស់ភាគីណាម្នាក់នោះវត្ថុនោះជារបស់អ្នកកាន់កាប់ដោយការស្បថលើកលែងតែដើមចោទខាងក្រៅអាចបង្ហាញភស្តុតាងសាក្សីសុចរិតច្បាស់លាស់។

គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ស្តីពីសក្ខីកម្ម (Kitab អាល់-Shahadat)៖ សក្ខីកម្ម (ស្ហាហាដាស់ - Shahadah) ត្រូវបានទាញចេញពីពាក្យមុស្ហាហាដាស់ (ការមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែក) ដែលមានន័យតាមផ្លូវច្បាប់សាសនាថាជាការប្រកាសជាផ្លូវការនូវអ្វីដែលខ្លួនបានដឹងច្បាស់ដោយប្រើពាក្យសម្តីជាក់ស្តែងថា "ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្ម" (Ashhadu)។ ការទទួលយកធ្វើជាសាក្សីក្នុងសិទ្ធិស៊ីវិលរបស់មនុស្សគឺជាកាតព្វកិច្ចសមូហភាព (Fard Kifayah) ប្រសិនបើមានមនុស្សតែម្នាក់គត់ដែលបានឃើញនោះវាក្លាយជាកាតព្វកិច្ចបុគ្គលផ្ទាល់ខ្លួន (Fard 'Ayn) លើគេ។ ការចូលខ្លួនមកធ្វើសក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខតុលាការនៅពេលត្រូវបានកោះហៅគឺជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាតស្របតាមបន្ទូលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ថា៖ ﴿وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَن يَكْتُمْهَا فَإិនَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ﴾ [អាល់-Baqarah: 283] (ហើយចូរពួកអ្នកកុំលាក់បាំងសក្ខីកម្មឡើយហើយជនណាដែលលាក់បាំងវាចិត្តរបស់គេពិតជាមានបាប)។ លក្ខណ៖សម្បត្តិរបស់សាក្សីរួមមាន៖ ជាមូស្លីមមានការទទួលខុសត្រូវពេញលេញ (ពេញវ័យនិងមានសតិល្អ) មានសីលធម៌សុចរិតយុត្តិធម៌ ('Adalah) និងគ្មានមន្ទិលសង្ស័យឬគំនុំផ្ទាល់ខ្លួន។

ផ្នែកស្តីពីលក្ខខណ្ឌសុចរិតភាព ('Adalah) និងភាពជាក់លាក់នៃសក្ខីកម្ម៖ សុចរិតភាព ('Adalah) ត្រូវបានកំណត់ថាជាការប្រកាន់ខ្ជាប់យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវកាតព្វកិច្ចសាសនាការបំពេញកាតព្វកិច្ចជាប្រចាំការជៀសវាងមហាបាបការមិនបន្តប្រព្រឹត្តបាបតូចតាចដដែលៗ និងការរក្សានូវសេចក្តីថ្លៃថ្នូរនិងកិត្តិយសផ្ទាល់ខ្លួនតាមទំនៀមទម្លាប់ (Muru'ah)។ នៅពេលធ្វើសក្ខីកម្មលើបទល្មើសឬការចោទប្រកាន់បង្ខូចកេរ្តិ៍សាក្សីត្រូវតែបញ្ជាក់ពាក្យសម្តីជាក់ស្តែងដែលបានឮ។ ក្នុងការធ្វើសក្ខីកម្មលើបទល្មើសហ្ស៊ីណាសាក្សីត្រូវតែបញ្ជាក់ពេលវេលាទីកន្លែងបុគ្គលពាក់ព័ន្ធនិងបញ្ជាក់ច្បាស់ថាខ្លួនបានឃើញការជ្រៀតចូលជាក់ស្តែងនៃប្រដាប់ភេទបុរសចូលក្នុងប្រដាប់ភេទស្ត្រីដូចផ្លែខូលចូលក្នុងដបខូលដូច្នោះដែរដោយគ្មានមន្ទិលសង្ស័យទាល់តែសោះ។

ជំពូកស្តីពីឧបសគ្គរារាំងសក្ខីកម្ម (Mawani' អាល់-Shahadah)៖ ឧបសគ្គផ្លូវច្បាប់ដែលធ្វើឲ្យសក្ខីកម្មត្រូវបានបដិសេធរួមមាន៖ ទីមួយញាតិសាច់ឈាមផ្ទាល់៖ សក្ខីកម្មរបស់ឪពុកម្តាយសម្រាប់កូនឬកូនសម្រាប់ឪពុកម្តាយដូនតាឡើងលើចុះក្រោមមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយដោយសារការលំអៀងខ្លាំងនៃចំណងញាតិប៉ុន្តែសក្ខីកម្មប្រឆាំងពួកគេត្រូវបានទទួលយក។ ទីពីរចំណងប្តីប្រពន្ធ៖ សក្ខីកម្មរបស់ប្តីប្រពន្ធផ្តល់ផលប្រយោជន៍ឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមកត្រូវបដិសេធប៉ុន្តែសក្ខីកម្មប្រឆាំងគ្នាត្រូវទទួលយក។ ទីបីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន៖ រាល់សក្ខីកម្មណាដែលទាញផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុមកខ្លួនឬរារាំងការខូចខាតពីខ្លួន។ ទីបួនគំនុំលោកិយ៖ សក្ខីកម្មរបស់សត្រូវប្រឆាំងនឹងគូសត្រូវផ្ទាល់ខ្លួនត្រូវបដិសេធ។ ប៉ុន្តែភាពជាសត្រូវខាងសាសនាមិនមែនជាឧបសគ្គឡើយដូច្នេះសក្ខីកម្មរបស់មូស្លីមប្រឆាំងនឹងអ្នកមិនមែនមូស្លីមឬស៊ុណ្ណីប្រឆាំងនឹងអ្នកបង្កើតប៊ីឌអាហ៍ត្រូវបានទទួលយកតាមផ្លូវច្បាប់។

ផ្នែកស្តីពីចំនួនសាក្សីកាតព្វកិច្ច៖ ចំនួនសាក្សីដែលច្បាប់សាសនាកំណត់មានភាពខុសគ្នាតាមប្រភេទនៃរឿងក្តី៖ ទីមួយសាក្សីបុរសសុចរិតបួននាក់៖ ទាមទារផ្តាច់មុខសម្រាប់តែការបញ្ជាក់ទណ្ឌកម្មហ្ស៊ីណាប៉ុណ្ណោះស្របតាមបន្ទូលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ថា៖ ﴿فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِّنكُمْ﴾ [អាល់-Nisa': 15] (ចូរពួកអ្នកយកសាក្សីបួននាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកមកធ្វើជាសាក្សីលើពួកនាង)។ ទីពីរសាក្សីបុរសសុចរិតបីនាក់៖ ទាមទារសម្រាប់បញ្ជាក់ភាពក្ស័យធនរបស់បុគ្គលដែលធ្លាប់មានទ្រព្យសម្បត្តិ។ ទីបីសាក្សីបុរសសុចរិតពីរនាក់៖ ទាមទារសម្រាប់ទណ្ឌកម្មគីសសរបួសរាងកាយទណ្ឌកម្មហ៊ូឌូដដទៃទៀត (អំពើលួចប្លន់ស្រវឹងបង្ខូចកេរ្តិ៍) នរកការលែងលះនិងការដោះលែងទាសករ។ ទីបួនបុរសម្នាក់និងស្ត្រីពីរនាក់ឬបុរសម្នាក់បូកផ្សំនឹងសម្បថរបស់ដើមចោទ៖ ត្រូវបានទទួលយកពេញលេញក្នុងវិវាទទ្រព្យសម្បត្តិបំណុលនិងកិច្ចសន្យាហិរញ្ញវត្ថុផ្អែកលើបន្ទូលអល់ឡោះ ﷻ ថា៖ ﴿فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ﴾ [អាល់-Baqarah: 282] (បុរសម្នាក់និងស្ត្រីពីរនាក់ក្នុងចំណោមសាក្សីដែលពួកអ្នកពេញចិត្ត)។ ទីប្រាំស្ត្រីសុចរិតតែម្នាក់គត់៖ គឺគ្រប់គ្រាន់ក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ស្ត្រីដែលបិទបាំងពីបុរសដូចជាការសម្រាលកូនសំឡេងយំទារកទើបកើតការមករដូវនិងការបំបៅដោះ។

ផ្នែកស្តីពីសក្ខីកម្មលើសក្ខីកម្មនិងការដកសក្ខីកម្មវិញ៖ សក្ខីកម្មលើសក្ខីកម្ម (អាល់-Shahadah 'ala អាល់-Shahadah) គឺជាការដែលសាក្សីជំនួសបានធ្វើសក្ខីកម្មបញ្ជាក់ពីសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីដើមនៅពេលដែលចម្ងាយផ្លូវឆ្ងាយ (ចម្ងាយដែលអាចកាត់បន្ថយសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ)) ជំងឺធ្ងន់ធ្ងរឬមរណភាពបានរារាំងសាក្សីដើមមិនឲ្យចូលខ្លួនមកតុលាការ។ ករណីនេះទាមទារឲ្យមានសាក្សីជំនួសសុចរិតពីរនាក់សម្រាប់សាក្សីដើមម្នាក់ៗ។ ប្រសិនបើសាក្សីដកសក្ខីកម្មរបស់ខ្លួនវិញជាផ្លូវការមុនពេលសាលក្រមត្រូវបានអនុវត្តនោះសាលក្រមត្រូវផ្អាកភ្លាមៗ។ ប្រសិនបើពួកគេដកសក្ខីកម្មវិញក្រោយពេលអនុវត្តគីសសឬប្រគល់ទ្រព្យរួចរាល់សាលក្រមនៅតែមានសុពលភាពដដែលប៉ុន្តែសាក្សីដែលដកពាក្យទាំងនោះត្រូវទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងការសងសំណងឌីយ៉ាត់ពេញលេញឬសងតម្លៃទ្រព្យសម្បត្តិពីហោប៉ៅផ្ទាល់ខ្លួនជូនជនរងគ្រោះវិញ។

ជំពូកស្តីពីសម្បថតុលាការក្នុងបណ្តឹង (អាល់-Yamin fi អាល់-Da'awa)៖ សម្បថតុលាការដែលធ្វើឡើងនៅចំពោះមុខចៅក្រមគឺកាត់ផ្តាច់វិវាទភ្លាមៗ និងបញ្ចប់បណ្តឹងជាបន្ទាន់ប៉ុន្តែវាមិនលុបបំបាត់សិទ្ធិពិតប្រាកដចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ឡើយ។ សម្បថមិនត្រូវបានតម្រូវឲ្យធ្វើឡើយចំពោះចុងចោទក្នុងកិច្ចការសក្ការ៖បូជាសុទ្ធសាធ (ដូចជាហ្សាកាត់ (សប្បុរសធម៌កាតព្វកិច្ច) ឬបំណន់) ឬក្នុងទណ្ឌកម្មហ៊ូឌូដសុទ្ធសាធរបស់អល់ឡោះដែលត្រូវលើកលែងដោយសារភាពមិនច្បាស់លាស់។ សម្បថត្រូវបានអនុវត្តក្នុងគ្រប់វិវាទកម្មសិទ្ធិស៊ីវិលកិច្ចសន្យានិងនរក។ ប្រសិនបើចុងចោទបដិសេធមិនព្រមស្បថ (ណាខាឡា - Nakala) នោះសាលក្រមនឹងត្រូវកាត់ឲ្យចាញ់ក្តីភ្លាមៗដោយសារការប្រកែកមិនព្រមស្បថឬចៅក្រមនឹងបង្វែរសម្បថទៅឲ្យដើមចោទ (Radd អាល់-Yamin) ស្បថបញ្ជាក់សិទ្ធិរបស់ខ្លួនដើម្បីឈ្នះក្តី។

គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ស្តីពីការសារភាពនិងការទទួលស្គាល់សិទ្ធិ (Kitab អាល់-Iqrar)៖ អៀករ៉រ (Iqrar) គឺជាការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការតាមផ្លូវច្បាប់នូវសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃដែលជាប់ជំពាក់លើខ្លួនឯងដែលត្រូវបានទាញចេញពីពាក្យអាល់ម៉ាកររ (ការតម្កល់វត្ថុឲ្យនៅនឹងកន្លែងត្រឹមត្រូវ)។ វាគឺជាភស្តុតាងកំពូលបំផុតក្នុងច្បាប់ឥស្លាមស្របតាមវិធានយុត្តិធម៌ថា៖ «គ្មានការដោះសារឡើយសម្រាប់អ្នកដែលបានសារភាព»។ ការសារភាពមានសុពលភាពនិងជាកាតព្វកិច្ចនៅពេលចេញពីបុគ្គលពេញវ័យមានសតិល្អដែលធ្វើឡើងដោយឆន្ទ៖សេរីដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំខុសច្បាប់ឡើយ។ នៅពេលបានសារភាពត្រឹមត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់រួចហើយការសារភាពទាក់ទងនឹងសិទ្ធិស៊ីវិលបំណុលឬទ្រព្យសម្បត្តិមិនអាចដកពាក្យវិញបានឡើយហើយអ្នកសារភាពត្រូវតែបង្ខំដោយតុលាការឲ្យបំពេញនូវអ្វីដែលខ្លួនបានទទួលស្គាល់។

ផ្នែកស្តីពីការលើកលែងនិងលក្ខខណ្ឌក្នុងការសារភាព៖ ការលើកលែង (Istithna') ដែលភ្ជាប់ជាមួយការសារភាពគឺមានសុពលភាពនិងត្រូវបានទទួលស្គាល់តាមផ្លូវច្បាប់លុះត្រាតែវាត្រូវបានពោលជាប់គ្នាក្នុងការសន្ទនាដោយមិនដាច់ហើយមិនលើកលែងអស់រលីងពីចំនួនដែលបានសារភាពឡើយឧទាហរណ៍ដូចជាពោលថា "គាត់មានសិទ្ធិលើខ្ញុំ ១.០០០ ឌីណារលើកលែងតែ ១០០ ឌីណារ" នោះគាត់ត្រូវជាប់កាតព្វកិច្ច ៩០០ ឌីណារ។ ការទទួលស្គាល់ពូជពង្សកូន (Istilhaq) ដែលមិនស្គាល់ប្រភពឪពុកគឺត្រឹមត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់ប្រសិនបើគម្លាតអាយុអាចឲ្យធ្វើជាឪពុកកូនបានកុមារទទួលស្គាល់នៅពេលពេញវ័យនិងគ្មានអ្នកដទៃជំទាស់ឡើយដោយបង្កើតបាននូវញាតិសាច់ឈាមស្របច្បាប់សិទ្ធិកេរមរតកទៅវិញទៅមកនិងកាតព្វកិច្ចមាតាបិតាទាំងស្រុង។

ផ្នែកស្តីពីការសារភាពមិនច្បាស់លាស់និងការបញ្ចប់គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)៖ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់សារភាពដោយពាក្យមិនច្បាស់លាស់ដោយពោលថា៖ "ហ្សៃដ៍មានសិទ្ធិលើខ្ញុំនូវអ្វីមួយ" ឬ "ប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះ" នោះចៅក្រមនឹងបង្ខំឲ្យគេបកស្រាយចេតនារបស់ខ្លួនប្រសិនបើគេបកស្រាយនូវវត្ថុណាដែលមានតម្លៃហិរញ្ញវត្ថុស្របច្បាប់ការពន្យល់របស់គេត្រូវទទួលយកតាមការស្បថ។ ពាក្យថា "គាត់មានសិទ្ធិលើខ្ញុំមួយឌៀរហាំឬមួយឌីណារ" គឺតម្រូវឲ្យសងមួយក្នុងចំណោមនោះតាមការបញ្ជាក់របស់ខ្លួន។ ពាក្យថា "ចិញ្ចៀនមួយដែលមានក្បាលត្បូង" ឬ "ដាវមួយដែលមានស្រោម" គឺជាប់កាតព្វកិច្ចទាំងពីរមុខ។ នេះគឺជាទីបញ្ចប់ដ៏មហាបវរនៃគម្ពីរដ៏ពិសិដ្ឋនេះ៖ រាល់ការសរសើរនិងអរព្រះគុណទាំងស្រុងគឺចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ តែមួយគត់ហើយសូមការប្រសិទ្ធពរនិងសន្តិភាពកើតមានដល់មេដឹកនាំរបស់យើងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ ក្រុមគ្រួសារដ៏ថ្លៃថ្នូរនិងសហការី (សាហ្វាបា) របស់លោកទាំងអស់។